|
Áçì ç¶ ÁÅð-êÅð
Üç Ççñ ๼à ÜÅò¶
êÅÇàÁÅ Õ¼êóÅ ÃÆåÅ ÜÅ ÃÕçÅ ÔË,
êñÅÃÇàÕ ù î¹ó ܯÇóÁÅ ÜÅ ÃÕçÅ ÔË êð Õ¼Ú à¹¼àä 寺 ìÅÁç ëËñ Ü»çÅ ÔË, ïÅÇé
ÕÆÚð-ÕÆÚð Ô¯ Ü»çÅ ÔËÍ ÇÂ³Ü ÔÆ Ççñ ๼àä 寺 ìÅÁç ÇÖ³âð Ü»çÅ ÔËÍ ôÅÇÂç ÇÂö
ñÂÆ ñ¯Õ ôÅÇÂð ÕÇÔ³çÅ ÔË...
๼චÇçñ éÔÄ Ü¹óç¶
ò¶ÖÄ å¯óÄ éÅ
ÕñÆÁ» 寺 ò¼è Õ¯îñ
ò¶Ö îð¯óÆ éÅÍ
ܶ ๼චÇçñ ܹó ÃÕç¶ Ô¹¿ç¶ å» ç¹éÆÁÅ ÇòÚ ÇÕå¶ òÆ ç¹Ö»å éÔÄ ÃÆ òÅêðéÅÍ Çëð
ÃÅⶠÇòðö ÇòÚ ÔÆð-ð»ÞÅ, üÃÆ-ê¹ù, ôÆðÆ-ëÇðÁÅç, ñËñÅ-îÜù ÁÅÇç êÅåð éÔÄ ÃÆ
Ô¯ä¶Í ôËÕÃêÆÁð 寺 òÆ ð¯îÆú ÜÈñÆÁà òð׶ êÅåð éÔÄ ÃÆ ÇÃðܶ ÜÅä¶Í ÕîÅñ çÆ ×¼ñ
ÇÂÔ ÔË ÇÕ Ççñ ๼àçÅ ÇÕö Ô¯ð çÅ ÔË êð À°Ã ๼චÇçñ çÅ ×Æå ÇñÖçÅ Õ¯ÂÆ Ô¯ð
ÔËÍ ÁÅêä¶ à¹¼à¶ Ççñ çÆ çÅÃåÅé ùäÅÀ°äÆ ìóÆ Á½ÖÆ Ô¹¿çÆ ÔË, Çëð À°Ã ù Á¼Öð» çÅ
ÜÅîÅ êÇÔéÅÀ°äÅ å» Ô¯ð òÆ Á½ÖÅ Ô¹¿çÅ ÔËÍ ÇÂà ñÂÆ ÒÁÅôÕÓ Ô¯ð Ôé å¶ ÒôÅÇÂðÓ Ô¯ð
ÔéÍ ÇÕö ð»Þ¶ çÆ ÕÔÅäÆ òÅÇðà ÕÇÔ ÇðÔÅ ÔË, ÇÕö Çîð÷¶ çÆ ÕæÅ êƬ ÇìÁÅé Õð
ÇðÔÅ ÔË, ÇÕö ð¯îÆú çÆ òÅðåÅ ôËÕÃêÆÁð ÇñÖ ÇðÔÅ ÔË êð Ã¼Ú Õ¶òñ ¶éÅ ÔÆ éÔÄ
Ãׯº ÇÂà 寺 Á¼×¶ òÆ ÔËÍ ÁÅêä¶ à¹¼à¶ Ççñ çÆ ÕæÅ òÆ Ü¶ ÕÇÔäÆ Ô¯ò¶ Ü» ÕÇÔäÆ
êò¶ å» ÇÕö Ô¯ð ç¶ ìÔÅé¶ ÕÇÔ ñÂÆ Ü»çÆ ÔËÍ ÇÜò¶º òÅÇðÃ é¶ ÁÅêä¶ íÅ×íðÆ éÅñ
๼චÇÂôÕ çÆ çÅÃå» ð»Þ¶ å¶ ÔÆð ç¶ î³ÈÔ ÇòÚ êÅ Õ¶ ùäÅ Çç¼åÆ (Çê¼Û¶ ÇÜÔ¶ ÿå
ÇÃ³Ø Ã¶Ö¯º ôåÅìçÆ î½Õ¶ ÃÅÇÔå ÁÕÅçîÆ, Çç¼ñÆ ò¼ñ¯º ê³ÜÅìÆ ï±éÆòðÇÃàÆ êÇàÁÅñÅ
ÇòÖ¶ ԯ¶ ÃËîÆéÅð ç¶ êÇÔñ¶ Ççé çÆ ôÅî ù ÔðÇò¿çð Õ½ð çÆ Çéðç¶ôéÅ ÇòÚ ê³ÜÅìÆ
ÁÕÅçîÆ Çç¼ñÆ ò¼ñ¯º ê¶ô ԯ¶ ÿå ÇÃ³Ø Ã¶Ö¯º ç¶ éÅàÕ ÒòÅÇðÃÓ ÇòÚ ÇÂÔÆ òÅðåÅ
ç¹ÔðÅÂÆ ×ÂÆ ÇÜÔóÆ ìÔ¹ÇåÁ» é¶ éî Á¼Ö» éÅñ ò¶ÖÆ å¶ Ã¹äÆ)Í ÁÅêä¶ ç¹¼Ö ù çÈܶ ç¶
î³ÈÔ ÇòÚ êÅ Õ¶ ùäÅÀ°äÅ å¶ ÁÅê ÔñÕÅ Ô¯ ÜÅäÅ òÆ ÇÂÕ ÖÅà ÇÕÃî çÅ Áîñ ÔËÍ
ñ¯Õ-èÅðÅ ÕÇÔ³çÆ ÔË...
Õ¼ñÆ ìÇÔ Õ¶ è¿È¶º ç¶ ê¼Ü ð¯ò»
ç¹¼Ö íËó¶ ïÅðÆÁ» ç¶Í
ê³ÜÅìÆ Òì¿ç ÃîÅÜÓ ÇòÚ êÌç¶Ã ׶ îÅÔÆ Áå¶ À°Ã çÆ ÁäÔ¯ºç ÇòÚ Çîñ¶ åÃÆÇÔÁ» ù
êÌ×àÅÀ°ä ñÂÆ Òè¿ÈÁ»Ó å¶ ÒÇêÁÅ÷ ÇÛ¼ñäÅÓ ÔÆ ìÔÅé¶ ìäç¶ ðÔ¶ ÔéÍ Ü篺 ôìç ÃÅæ
éÔÄ Çç³ç¶ À°ç¯º Ô¿ÞÈ ôìç» çÅ ðÈê èÅð Ü»ç¶ ÔéÍ ÇÂö ñÂÆ Ô¿ÞÈ ÇÕö ÓÕ¼ñ¶ ÕÇÔð¶
ÇòÁÕåÆ é¶ òÔŶ êð ÇÂé·» Ô¿ÞÈÁ» çÆ çÅÃåÅé ñ¯Õ ÃîÈÔ é¶ ÇðÕÅðâ Õð Çç¼åÆÍ ÷ÅÇÔð
ÔË ÇÕ ÇÕö ÒÇÂÕÓ é¶ ×¼ñ å¯ðÆ å¶ ÒÃîÈÔÓ é¶ À°Ã À°å¶ ÁÅêäÆ î¯Ôð ñÅ Çç¼åÆÍ êð
ÒÔ¿ÞÈÁ»Ó ðÈêÆ ôìç» çÆ ÁÅêäÆ íÈÇîÕÅ ÔËÍ À°ðçÈ ôÅÇÂð ÁÅÇìç çÅ ÇôÁð ÇÂà ÃÇæåÆ
çÆ ÃàÆÕ À°çÅÔðé ÔË...
òÕå-¶-ð¹õÃå ò¯ Ú¹¼ê ðÔ¶ ÁÅÇìç
Á»Ö ö ëËñåÅ ðÔÅ ÕÅÜñ
ÇÂö åð·» çÆ Ô¿ÞÈÁ» çÆ òÅðåÅ ÕÅñÆçÅÃ é¶ Òî¶ØçÈåÓ ÇòÚ òÆ êÌ×àÅÂÆ ÔË ÇÜæ¶
ÇìðÔ¯º Õ°¼áÅ éÅÇÂÕ ì¼çñ» (î¶Ø) ù ÁÅêäÆ ÇìðÔäÆ çÆ êÛÅä ç¼ÃçÅ ÕÇÔ³çÅ ÔË ÇÕ À°Ô
î¶ðÆ åÃòÆð ìäÅ ðÔÆ Ô¯ò¶×Æ êð éÅñ çÆ éÅñ À°Ã ç¶ Ô¿ÞÈÁ» éÅñ ÇÂÔ åÃòÆð ÇîàÆ ÜÅ
ðÔÆ Ô¯ò¶×ÆÍ ÁÇÜÔ¶ Ã ù¼å¶ Çüè Õ°Þ ÕÇÔ Ô¯ ÜÅò¶ å» ÇÕÔÅ éÔÄ ÜÅ ÃÕçÅ
ÇÕÀ°ºÇÕ îé å» Ôî¶ôÅ ÒÇÂÕÓ ÔÆ æ» Óå¶ Ü¹ÇóÁÅ Ô¹¿çÅ ÔËÍ ìÕ½ñ ôÅÇÂð...
Ôîé¶ å¯ ï¿È ÔÆ ðÅõ  ë¶ðÆ æÆ ª×ñÆÁ»
ö½ð ö ç¶ÖÅ å¶ðÆ åÃòÆð ìé ×ÂÆÍ
Üç îé ܹÇóÁÅ Ô¯ò¶ å» ÒðÅõÓ ÇòÚ¯º òÆ ÒåÃòÆðÓ ìä Ü»çÆ ÔË êð Ü篺 îé ๼ÇàÁÅ
Ô¯ò¶ å¶ ìäÆ Ô¯ÂÆ ÒåÃòÆðÓ òÆ Òè¯åÆÓ Ü»çÆ ÔËÍ
๼චÇçñ» çÆ çÅÃåÅé ìÅð¶ ÇÔ³çÆ ÕòÆ ðÔÆî, ÇÜÃ ç¶ ç¯Ô¶ îôÔÈð Ôé, é¶ ÖÈì
ÇñÇÖÁÅ ÔË...
ðÇÔîé èÅ×Å ê̶î ÕÅ îå å¯ó¶ ÚàÕŶ
àÈà¶ å¯ Çëð ܹó¶ éÔÄ, ܹó¶ ×»á êó ÜŶÍ
ÇÂÔ À°ò¶º ÔÆ ÔË ÇÜò¶º Á¼ÜÕñ· Õ¼Ú ù ܯóé çÅ òÆ Ç³å÷Åî Ô¯ Ç×ÁÅ ÔËÍ ÇÖñÇðÁÅ
Õ¼Ú å» íÅò¶º éÔÄ Ü¹óçÅ êð ܶ ÇÕö ìðåé ç¶ ÇÂÕ-ç¯ à¹Õó¶ ԯ¶ Ô¯ä å» Ü¹ó Ü»ç¶
Ôé êð ÇÂé·» çÅ ÒܹÇóÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ Ô¯äÅÓ é÷ð ÁÅÀ°ºçÅ ðÇÔ¿çÅ ÔË íÅò à¹Õó¶ ܹó Õ¶
òÆ Ü¯óé òÅñÆ ÒñÕÆðÓ é÷ð ÁÅÀ°ºçÆ ðÇÔ³çÆ ÔËÍ ÇÜò¶º åñÅÕ çÅ î¹Õ¼çîÅ í¹×å ðÔ¶
ܯó¶ ÇÕö ÇÃÁÅä¶ ÇéðäÅÕÅð çÆ ÃñÅÔ éÅñ Ü» ê³ÚÅÇÂå çÅ ÁÅÖÅ î³é Õ¶ ç¹ìÅðÅ
ÇÂÕ¼ÇáÁ» ÜÆòé ô¹ðÈ å» Õð ñËºç¶ Ôé êð Øð ܹóé ç¶ ìÅòÜÈç ÒñÕÆðÓ é÷ð ÁÅÀ°ºçÆ
ðÇÔ³çÆ ÔË íÅò ðÔÆî ç¶ ôìç» ÇòÚ Ò×»áÓ é÷ð ÁÅÀ°ºçÆ ÔËÍ ÇÂà ñÂÆ ÇìÔåð ÔË ÇÕ
Òí»âÅÓ à¹¼àä ÔÆ éÅ Çç¼åÅ ÜÅò¶, ÇÂà ù îÇÔøÈ÷ ð¼ÇÖÁÅ ÜÅò¶, ÇðôåÅ ÇÖ³âðé ÔÆ éÅ
Çç¼åÅ ÜÅò¶ å¶ ÇÂà çÆ Ã¿íÅñ Õð ñÂÆ ÜÅò¶Í (ÚñçÅ)
ÃåÆô Õ°îÅð òðîÅ
-ê̯ëËÃð ê³ÜÅìÆ ÇòíÅ× å¶ âÅÇÂðËÕàð, ï°òÕ íñÅÂÆ,
ê³ÜÅìÆ ï±éÆòðÇÃàÆ, êÇàÁÅñÅÍÂÆ-î¶ñ :
v.skverma@yahoo.com |
|
Ö¶âä ç¶ Ççé ÚÅð
î¶ñÅ î¶ñÆÁ» çÅ ïÅð» ì¶ñÆÁ» çÅ
î¶ð¶ Çê³â ñÅ׶ ôÅÔÕ¯à ÇÂÕ
Û¯àÅ ÇÜÔÅ ôÇÔð ÔËÍ ÇÂæ¶ ÇÂÕ çðò¶ô ìÅìÅ ÜÆ çÅ î÷Åð ÔËÍ ìÅìÅ é½ ñ¼Ö Ô÷ÅðÆ ç¶
é»Á 寺 ìÅìÅ ÜÆ îôÔÈð (êÌÇüè) ÔéÍ Ôð ÃÅñ Ú¶å çÆ çà (A@ åðÆÕ) ù ìÅìÅ ÜÆ ç¶
î÷Åð Óå¶ ìóÅ ò¼âÅ î¶ñÅ ñ×çÅ ÔËÍ çÈð¯º-çÈ𯺠ñ¯ÕÄ î¶ñÅ ò¶Öä ÁÅÀ°ºç¶ ÔéÍ
ôÅÔÕ¯à Û¯àÅ ôÇÔð Ô¯ä ç¶ ìÅòÜÈç ÇÂà î¶ñ¶ ÕÅðé êÈð¶ ê³ÜÅì ÓÚ ô¹Ôðå ð¼ÖçÅ ÔËÍ
î˺ ÁáòÄ ÜîÅå ÓÚ êó·çÅ Ã»Í î¶ð¶ ìÅêÈ ÓÕ¼ñ¶ ÔÆ îÅÇêÁ» ç¶ ê¹¼åð ÃéÍ ÔòÅÂÆ ø½Ü
(¶Áð ë¯ðÃ) ÓÚ î¹ñÅ÷î ÃéÍ Øð ÇòÚ ÇÕö Ô¯ð ÜÆÁ ç¶ éÅ Ô¯ä ÕÅðé î˺ ÁÅêä¶
çÅçÅ-çÅçÆ Õ¯ñ ÔÆ ðÇÔ³çÅ Ã»Í Øð ÇòÚ Ô¯ð Õ¯ÂÆ ìÅñ éÔÄ ÃÆÍ ÇÂà ñÂÆ î¶ð¶
çÅçÅ-çÅçÆ î¶ð¶ éÅñ ìÔ¹å ÇêÁÅð Õðç¶ ÃéÍ çðÁÃñ îËù î¶ð¶ çÅçÅ-çÅçÆ é¶ ÔÆ
êÅÇñÁÅ-ê¯ÇÃÁÅ ÃÆÍ
î¶ñÅ ç¶Öä ñÂÆ î˺ ÁÅêäÆ çÅçÆ çÅ åðñÅ êÅÇÂÁÅ, Çî³éå» ÕÆåÆÁ», ð¯ÇÂÁÅ-Õ°ðñÅÇÂÁÅ
òÆ êð î¶ðÆ çÅçÆ çÅ ÇÂÕ¯ ÔÆ ÜòÅì ÃÆ, Òê¹¼åð î¶ñÅ éÔÄ ç¶ÖäÅÍ î¶ñ¶ ÓÚ ñóÅÂÆÁ»
ìÔ¹å Ô¹¿çÆÁ» ÔéÍ ñ¯Õ» ç¶ ÇÃð êÅà Ü»ç¶ é¶Í ܶ Õ¯ÂÆ ÇÕö ù ÜÅ鯺 òÆ îÅð ç¶ò¶
å» Õ°Þ êåÅ éÔÄ ñ×çÅ ÇÕ Õ½ä îÅð Ç×ÁÅÍ î¶ñ¶ ÇòÚ ÇÕö çÆ î½å çÅ ÇÂÕ è¶ñÅ î¹¼ñ
éÔÄ ê˺çÅÍÓ êð î¶ðÆ À°îð À°ç¯º À°Ô éÔÄ ÃÆ ÇÕ Ã¹ÖÅñÅ ÁÇÜÔÆÁ» éÃÆÔå» (ÔçÅÇÂå»)
ù ê¼ñ¶ ì¿é·çÅÍ ÔÈóîåÆ å¶ ÁÅêäÆ ×¼ñ îéÅÀ°ä çÆ À°îð ÃÆÍ
î˺ å¶ î¶ÇðÁ» ç¯ ïÅð»-ì¶ñÆÁ» ê¼ÕÅ îé ìäÅ ÇñÁÅ ÇÕ î¶ñÅ ç¶ÖäÅ ÂÆ ç¶ÖäÅ ÔË,
ÚÅÔ¶ Õ°Þ Ô¯ ÜÅÂ¶Í î¶ð¶ ÇÂÕ Ã¼Üä çÅ é»Á ìôÆð å¶ çÈܶ ÿ×Æ çÅ é»Á ñåÆø ÃÆÍ ÇÂÔ
ç¯ò¶º î¶ð¶ ÜîÅåÆ ÃéÍ ìôÆð ×¹¼Üð ìðÅçðÆ å¶ ñåÆø ðÅäÅ ìðÅçðÆ éÅñ å°Á¼ñÕ
(ÿì¿Çèå) ð¼ÖçÅ ÃÆÍ ç¯ò» ç¶ ÔÆ Øð» ÓÚ ×ðÆìÆ çÅ ðÅÜ ÃÆÍ ÇÂà ñÂÆ ëËÃñÅ Ô¯ÇÂÁÅ
ÇÕ î¶ñÅ ç¶Öä ñÂÆ êËÇÃÁ» çÅ ì¿ç¯ìÃå (êÌì¿è) î˺ ÔÆ Õð»×ÅÍ ÃÅâÆ Ôò¶ñÆ ÇòÚ ÇÂÕ
ò¼âÅ ÃÅðÅ çñÅé (ÔÅñ) ìÇäÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÃÆÍ ÇÂÔ çñÅé Ú½ñ» å¶ Ö³â çÆÁ» ì¯ðÆÁ» éÅñ
íÇðÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÃÆÍ
À°é·» ÃÇîÁ» ÓÚ ðÅì ç¶ âð¿î êÅ Õ¶ Ô¼æ òÅñÆÁ» îôÆé» éÅñ Ö³â Õ¼ãÆ Ü»çÆ ÃÆÍ é½º
Ú¶å çÆ ðÅå ù ÃÅâÆ êÅäÆ çÆ òÅðÆ ÃÆÍ çÅçÅ ÜÆ é½Õð ù éÅñ ñË Õ¶ Ö¶å» ù êÅäÆ
ñÅÀ°ä Úñ¶ ׶ å¶ Ôò¶ñÆ ç¶ î¹¼Ö ×¶à ù Ü¿çðÅ îÅð ×Â¶Í î˺ å¶ î¶ð¶ ç¯Ãå» ðÅå
Ôò¶ñÆ çÆ Õ¿è à¼êÆÍ Ôò¶ñÆ ç¶ çñÅé çÅ Õ¿¹âÅ Ö¯Çñ·ÁÅÍ çà (A@ ÇÕ¼ñ¯) öð Ú½ñ å¶
çà öð (A@ ÇÕ¼ñ¯) Õ° Ö³â ÁÃÄ ì¯ðÆÁ» Ö¯ñ· Õ¶ Õ¼ã ñÂÆÍ ìÅñóÆ À°îð ÃÆÍ Ú¯ðÆ çÅ
Õ¯ÂÆ åÜðìÅ éÔÄ ÃÆÍ Ú½ñ å¶ Ö³â ÁÃÄ ì¯ðÆÁ» ÓÚ¯º Õ¼ã å» ñ¶ êð ÔøóÅ-çëóÆ ÓÚ
ì¯ðÆÁ» çÅ î³ÈÔ ì¿ç ÕðéÅ í¹¼ñ ׶Í
Ãò¶ð¶-Ãò¶ð¶ ÁÃÄ Ú¯ðÆ çÅ îÅñ ñÅ×ñ¶ Çê³â ì¿×¶ ÜÅ Õ¶ ÛÆç¶ â¯×ð çÆ Ô¼àÆ, Ú¯ðÆ çÅ
Õ¼êóÅ å¶ ñÅáÆÁ» ç¶ ×÷ ç¶ íÅÁ ÓÚ ò¶Ú Û¼ÇâÁÅÍ Øð» ÓÚ¯º éÔÅ-è¯ (ÇÂôéÅé ÕðÕ¶) Õ¶
Ççé ç¶ é½º òܶ ÁÃÄ ÃÅð¶ ÿ×ÆÁ» ì¼Ã Á¼â¶ Óå¶ ÇÂռᶠԯä çÅ øËÃñÅ ÕÆåÅÍ
çÅçÆ é¶ ç¶ÃÆ ÇØú ù ð¯ó·-ð¯ó· Õ¶ êð»á¶ êÕŶ å¶ À°å¶ î¼Öä çÅ ò¼âÅ ÃÅðÅ ê¶óÅ
ð¼Ö Çç¼åÅÍ ñ¼ÃÆ çÅ Ü¼× íð Õ¶ òÆ Õ¯ñ ÔÆ ð¼Ö Çç¼åÅ å¶ ñÅ׶ î¶ð¶ ÇÃð ù êñ¯ÃÇçÁ»
Ô¯ÇÂÁ» ÁÅÇÖÁÅ, ÒÕÅÕÅ Û¶åÆ éÅñ ÖÅ ñËÍ ÇÕå¶ ÃÕ±ñ çÅ ò¶ñÅ éÅ Ö³¹ÞÅ ñÂÄÍÓ î˺
ÖÅ-êÆ Õ¶ ÇÂÕ ¦îÅ ÇÜÔÅ âÕÅð ÇñÁÅ å¶ ÇÕåÅì» òÅñÅ Þ¯ñÅ ×ñ ÇòÚ êÅ Õ¶ ì¼Ã Á¼â¶
ò¼ñ í¼Ü Ç×ÁÅÍ ÃÅⶠÃ ÓÚ çðÆ ç¶ Þ¯ñ¶ ìäŶ Ü»ç¶ Ãé ÃÕ±ñ çÆÁ» ÇÕåÅì» êÅÀ°ä
ùÍ
Çîæ¶ Ô¯Â¶ ò¶ñ¶ Óå¶ ÁÃÄ ÃÅð¶ ç¯Ãå Çê³â ç¶ ì¼Ã Á¼â¶ Óå¶ ÇÂռᶠԯ ×Â¶Í ÁÃÄ
ÁÅêä¶ ÇÕåÅì» òÅñ¶ Þ¯ñ¶ åðñÅ Õ¼ã Õ¶ ÇÂÕ ÃÅÂÆÕñ» òÅñ¶ çÆ ç¹ÕÅé Óå¶ ð¼Ö Çç¼å¶Í
(ìÅÕÆ Á×ñ¶
ÁËåòÅð)
-âÅ: åÅÇÔð
îÇÔîÈç |
