ê½ç¶ ×¼ñ» òÆ Õðç¶ Ôé å¶ ÁÅêäÆ ð¼ÇÖÁÅ òÆ

ÁÅÃàz¶ñÆÁé ÇòÇ×ÁÅéÆÁ» é¶ ð¹¼Ö»-ìÈÇàÁ» À°å¶ A@ ÃÅñ åÜðì¶ ÕðÕ¶ ÇÂÔ éåÆÜÅ Õ¼ÇãÁÅ ÔË ÇÕ ð¹¼Ö»-ìÈÇàÁ» ÇòÚ òÆ îé°¼Ö» òÅñ¶ òÃø Ô¹¿ç¶ ÔéÍ òÆéà ëñÅÂÆ àðËêÃ å¶ îÆî¯ÃÅ ìÈචÔðÕå Õðç¶ ÔéÍ Çê¼Úð ê½ç¶ (ùðÅÔÆé°îÅ ìÈà¶) ÜÅéòð» ù ÖÅ Ü»ç¶ ÔéÍ ÁÅó± å¶ ÚËðÆ ç¶ ìÈචìÿå ð¹¼å ÇòÚ ê¼å¶ Õ¼ãä 寺 êÇÔñ» Ôð ÃÅñ á§ã ç¶ Ççé» çÆ Ç×äåÆ Õðç¶ ÔéÍ À°Ô ÁÅêà ÇòÚ ×¼ñìÅå òÆ Õðç¶ ÔéÍ
ÕÆ ×¼ñ» Õðç¶ Ôé ê½ç¶?
ÇÂÕ ÁÇèÁËé 寺 êåÅ ñ¼×Å ÔË ÇÕ ¬Ãä ç¶ ê½ç¶ ÁÅêä¶ ÃÈÚéÅ-ÜÅñ ðÅÔÄ Ô¯ð ê½ÇçÁ» ù ÁÅ ðÔ¶ ç¹ôîä ìÅð¶ õìðçÅð Õðç¶ ÔéÍ ÇîÃÅñ ç¶ å½ð Óå¶ ÇÜà ê½ç¶ À°å¶ ÇååñÆ ç¶ ñÅðò¶ (cater-pillars) ÔîñÅ Õðç¶ Ôé À°Ô ÃÈÚéÅ-ÜÅñ ðÅÔÄ Ô¯ð ê½ÇçÁ» ù ùڶå Õð Çç³çÅ ÔËÍ çÈܶ ê½ç¶ ÁÅêä¶ ìÚÅú-ÇÃÃàî ù ÚŬ Õð Çç³ç¶ Ôé Áå¶ ÁÅêä¶ ê¼ÇåÁ» ÇòÚ ðÃÅÇÂäÕ êÌÇÕÇðÁÅ ô¹ðÈ Õð Çç³ç¶ Ôé ÇÜà éÅñ ê¼å¶ Õ°Þ Ãõå å¶ ì¶Ã¹ÁÅç Ô¯ Ü»ç¶ Ôé Áå¶ ÔîñÅòð ÕÆó¶ À°é·» ù éÔÄ Ö»ç¶Í Õ°Þ ê½ç¶ ÇÜÔó¶ ÃÈÚéÅ-ÜÅñ éÅñ ܹó¶ ԯ¶ éÔÄ Ô¹¿ç¶, À°Ô òÆ é¶ó¶ ç¶ ê½ÇçÁ» çÆ ðÃÅÇÂäÕ êÌÇÕÇðÁŠ寺 ÿնå ñË ñËºç¶ ÔéÍ ÇîÃÅñ ç¶ å½ð Óå¶ Ü¶ ñÆîÅ ìÆé (Lima beans) À°å¶ ÔîñÅ Ô¯ ÜŶ å» ÖÆð¶ çÆÁ» ò¶ñ» À°Ã 寺 ÿնå ñË Õ¶ õìðçÅð Ô¯ Ü»çÆÁ» ÔéÍ
â¼Ú ÇòÇ×ÁÅéÆÁ» é¶ ÃÅìå ÕÆåÅ ÔË ÇÕ Ôîñ¶-ÁèÆé ê½ç¶ ÁÅêä¶ ç¹ôîä» ç¶ ç¹ôîä» å¯º îçç ñË ñËºç¶ ÔéÍ Ü篺 ñÆîÅ ìÆé ç¶ ê½ÇçÁ» À°å¶ î¼ÕóÆ ç¶ ÕÆàÅä± ÔîñÅ Õðç¶ Ôé å» ñÆîÅ ìÆé ç¶ ê½ç¶ ÇÂÕ ðÃÅÇÂäÕ Ã¿ç¶ô í¶Ü Õ¶ À°é·» ÕÆÇóÁ» ù ì¹ñÅ ñËºç¶ Ôé ÇÜÔó¶ î¼ÕóÆ ç¶ ÕÆàÅä±Á» ù ÖÅ Ü»ç¶ ÔéÍ ÇÂö åð·» Ü篺 Õ°åóÅ ÁéÅÜ, åîÅÕ± Ü» ÕêÅÔ ç¶ ìÈÇàÁ» À°å¶ ÔîñÅ ÕðçÅ ÔË å» Ôîñ¶-ÁèÆé ê½ç¶ ÁÅêä¶ ÇòÚ¯º ÇÂÕ ðÃÅÇÂä Õ¼ãç¶ Ôé ÇÜà çÆ îÇÔÕ éÅñ êðÜÆòÆ íÇð³â» ÁÅ Ü»çÆÁ» ÔéÍ ÇÂÔ ðÃÅÇÂäÆ Ã¿Õ¶å Â¶é¶ Çòô¶ô ÇÕÃî ç¶ Ô¹¿ç¶ Ôé ÇÕ ÇÂÔ À°é·» íÇð³â» ù ÔÆ ÇÖ¼Ú êÅªç¶ Ôé ÇÜÔóÆÁ» ê½ÇçÁ» ù ÇÚ¿ìó¶ Õ°åÇóÁ» À°å¶ Á»â¶ ç¶ Çç³çÆÁ» ÔéÍ Á¼Ü ÃÅð¶ ÇòÇ×ÁÅéÆ ÇÂà ׼ñ Óå¶ ÃÇÔîå Ôé ÇÕ Ü¶ ÃÅðÆÁ» ÜÅåÆÁ» ç¶ ê½ÇçÁ» çÅ éÔÄ å» ìÔ¹Ç×äåÆ ê½ÇçÁ» çÅ ÇÂÔ Ã¹íÅÁ ÔË ÇÕ À°Ô î¹ÃÆìå Ã ð¼ÇÖÁÕ ÕÆàÅä±Á» éÅñ ×¼ñ» Õðç¶ Ôé Ü» À°é·» ù ÿնå í¶Üç¶ ÔéÍ ê½ç¶ ÁÅêä¶ Ã¿ç¶ô À°Ã Ã í¶Üç¶ Ôé Ü篺 À°Ô ÿç¶ô êÌÅêåÕðåÅò» ù êÔ¹¿ÚÅ ÃÕäÍ êðÜÆòÆ íÇð³â» Ççé ç¶ Ã ÔÆ ÇôÕÅð ÕðçÆÁ» ÔéÍ ÇÂà ñÂÆ ê½ç¶ À°é·» ù Ççé ç¶ Ã ÔÆ Ã¿Õ¶å Çç³ç¶ ÔéÍ
åîÅÕ± ç¶ ìÈÇàÁ» ù Ç÷¿çÅ ðÇÔä ñÂÆ ìó¶ ã¿×-åðÆÕ¶ òðåä¶ êËºç¶ Ôé ÇÂà ñÂÆ ìÔ¹å¶ Ö¯ÜÕÅð À°é·» çÅ ÁÇèÁËé Õðç¶ ÔéÍ åîÅÕ± ç¶ ìÆÜ ÇÂÕ ÃçÆ å¼Õ òÆ èðåÆ Á³çð Çìé»-À°µ×¶ ê¶ ðÇÔ³ç¶ Ôé, ÇÂà ñÂÆ Ü篺 À°Ô À°µ×äÅ ô¹ðÈ Õðç¶ Ôé å» À°é·» ù ÁéÜÅä¶ Áå¶ ÁäêÛÅå¶ ç¹ôîä» çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ ê˺çÅ ÔËÍ ÇÂà 寺 Çìé» åîÅÕ± ç¶ ìÈÇàÁ» ù ÇÂÕ¯ òÅðÆ ë¹¼ñ ñ×ç¶ å¶ ìÆÜ ìäç¶ ÔéÍ ÇÂà ñÂÆ ìÈචù òèä-ë¹¼ñä çÆ ÖÅåð ÇôÕÅðÆ ÕÆàÅä±Á» Ü» ÕÆÇóÁ» 寺 ìÚä çÆ ñ¯ó Ô¹¿çÆ ÔË å» Ü¯ À°Ã ç¶ ìÆÜ ê¼Õ ÃÕäÍ éðî ìÆÜ» ù ê¼Õä ñÂÆ ÁÅêä¶-ÁÅê ù ê¼åÅ-ÖÅä¶ ÕÆÇóÁ», À°âä¶ ÕÆÇóÁ» å¶ àêÈÃÆ îÅðé òÅñ¶ ÕÆÇóÁ» 寺 ìÚä çÆ ñ¯ó Ô¹¿çÆ ÔËÍ ÇÂÕ ÁÇèÁËé ç½ðÅé ÇÂÕ í¹¼Ö¶ Õ°åó¶ ù ÕÂÆ ìȹÇàÁ» À°å¶ ÇìáÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅÍ ç¶ÇÖÁÅ Ç×ÁÅ ÇÕ Õ¹åóÅ Ü篺 ê¼å¶ ù ò¼ãçÅ ÔË å» ê½çÅ À°Ã ç¶ «ÁÅì (æ¹¼Õ) ù êÛÅä ñ˺çÅ ÔË å¶ ÁÅêä¶ òÜÈç ÇòÚ¯º ÇÂÕ ðÃÅÇÂä êËçÅ ÕðÕ¶ ÁÅêäÆ ð¼ÇÖÁÅ ÕðçÅ ÔËÍ Õ°Þ ê½ç¶ ÔîñÅòð ÕÆó¶ ù îÅðé ñÂÆ ÁÅêä¶ òÜÈç ÇòÚ¯º ÇéÕ¯àÆé òð×Æ ÷ÇÔð êËçÅ Õð ñËºç¶ ÔéÍ Õ°Þ Ô¯ð ìÈචÁÅêä¶ òÜÈç ÇòÚ Çîôðå ðÃÅÇÂä êËçÅ Õð ñËºç¶ Ôé, ÇÜé·» éÅñ ÔîñÅòð ÕÆó¶ çÆ ÖÅä å¶ êÚÅä çÆ ôÕåÆ Øà Ü»çÆ ÔËÍ Ü¶ ÇÂÔ åðÆÕ¶ ÁÃëñ Ô¯ ÜÅä å» ê½ç¶ ÔòÅ ÇòÚ Õ°Þ ÁÇÜÔÆ ðÃÅÇÂÇäÕ ×¿è Û¼â Çç³ç¶ Ôé ÇÜà éÅñ ÔîñÅòð À°é·» 寺 çÈð ðÇÔ³ç¶ ÔéÍ Ü¶ Çëð òÆ Õ¯ÂÆ À°µâäÅ ÕÆóÅ ê¼ÇåÁ» À°å¶ Á»â¶ ç¶ä ñÂÆ ìËá Ü»çÅ ÔË, å» ê½çÅ ÁÇÜÔ¶ ñÅñÚÆ å¶ í¹¼Öó ÕÆÇóÁ» ù ì¹ñÅ ñ˺çÅ ÔË ÇÜÔó¶ À°µâä¶ ÕÆÇóÁ» ù å¶ À°é·» ç¶ Á»ÇâÁ» ù ÖÅ Ü»ç¶ ÔéÍ ÁÅêä¶ òÜÈç ÇòÚ¯º ò¼Ö-ò¼Ö åð·» ç¶ ðÃÅÇÂä Õ¼ãä éÅñ ÇÂÕ ìÈàÅ ÁÅêä¶-ÁÅê ù I@ øÆÃçÆ ÔîÇñÁ» 寺 ìÚÅÁ ÃÕçÅ ÔËÍ
ÇÕÀ¹à¯ ï±éÆòðÇÃàÆ ç¶ Ö¯ÜÕÅð» é¶ ÇÂÕ Ô¯ð ÇÚåÅòéÆ çÅ êåÅ ñÅÇÂÁÅ ÔË ÇÜà çŠÿնå õåð¶ ÇòÚ ÁŶ ê½ç¶ Çç³ç¶ ÔéÍ ÇÂÔ ÇÚåÅòéÆ À°Ô ÖÅà ÕðÕ¶ ÁÅêä¶ é¶ó¶ À°µ× ðÔ¶ Çðôå¶çÅð Ü» ÁÅêä¶ éÅñ Çîñç¶-ܹñç¶ ê½ÇçÁ» ù Çç³ç¶ Ôé, ܯ ÇÂà ׼ñ ù ÃÅìå ÕðçÆ ÔË ÇÕ ê½ç¶ ÁÅêä¶ Çðôå¶çÅð» ù êÛÅäç¶ ÔéÍ ÇÂÕ Ã¶Ü-ìð¼ô ê½çÅ (ÁîðÆÕÅ ç¶ Ö¹ôÕ ÇÂñÅÇÕÁ» ÇòÚ À°µ×ä òÅñÅ ÇÂÕ ìÈàÅ) ÁÅêä¶ ÜÅå-íðÅ ê½ÇçÁ» ù êÛÅä ñ˺çÅ ÔËÍ ç¯ Õñ¯é (Ôî-ÜÅå, Ôî-ôÕñ) ê½ç¶ ÁÅêà ÇòÚ Ã¿Õ¶å Çç³ç¶ å¶ ñËºç¶ Ôé Áå¶ ÖÅÔÖ¯ð Ü» ê½çÅ-Ö¯ð ÔîñÅòð» 寺 ìÚä ñÂÆ ÇÂÕ-çÈܶ éÅñ ÃÇÔï¯× Õðç¶ ÔéÍ Ö¯ÜÕÅð» çÅ Á³çÅ÷Å ÔË ÇÕ ê½ç¶ ÁÅêäÆ êÛÅä À°é·» çÆÁ» Üó·» ÇòÚ Ô¹¿çÆ ðÃÅÇÂäÕ êÌÇÕÇðÁŠ寺 Õðç¶ Ôé ÇÜÔóÆ Ôð ê½çÅ-êÇðòÅð çÆ ÁÅêäÆ-ÁÅêäÆ Ô¹¿çÆ ÔËÍ ò¼Ö-ò¼Ö ÇÕÃî» ç¶ ë¹¼ñ Ô¯ð ë¹¼ñ» ç¶ êðÅ× ÇòÚ¯º ÁÅêä¶ êðÅ× ù êÛÅä ÃÕç¶ ÔéÍ
ê½ÇçÁ» ÇòÚ òÆ êÇðòÅðÕ íÅòéÅ Ô¹¿çÆ ÔËÍ ÇÂà ׼ñ çÆ Ö¯Ü ÇÂÕ ÕËé¶âÆÁé ÁÇèÁËé ÇòÚ ÕÆåÆ ×ÂÆÍ Ü篺 ç¯ ÜÅåÆÁ» ç¶ ê½ç¶ ÇÂÕ ×îñ¶ ÇòÚ ñÅ Çç¼å¶ Ü»ç¶ Ôé å» ç¯ò» ÜÅåÆÁ» ç¶ ê½ç¶ ×îñ¶ çÆ ÃÅðÆ Çî¼àÆ Áå¶ êÅäÆ À°å¶ îñ îÅðé çÆ Õ¯Çôô Õðç¶ ÔéÍ êð ÇÂÕ¯ ÜÅåÆ ç¶ ìÈචÇÂÕ-çÈܶ ù ÕÅëÆ Ü×·Å î¹Ô¼ÂÆÁÅ Õð Çç³ç¶ Ôé Áå¶ ç¯ò¶º ÇÂռᶠÇîñ Õ¶ êÈðÆ åÅÕå éÅñ òè¶ð¶ À°µÚ¶ òèç¶ ÔéÍ
ê½ç¶ ÁÅêä¶ ÇòÕÅÃ ç¶ Ççé Ç×äç¶ Ôé Áå¶ ÇÂà ÜÅäÕÅðÆ ç¶ ÁÅèÅð Óå¶ ë¹¼ñ Õ¼ãä çÅ øËÃñÅ Õðç¶ ÔéÍ éð×à ù ìÿå ð¹¼å ÇòÚ ë¹¼ñ À°ç¯º ÇéÕñç¶ Ôé Ü篺 Ççé ¦î¶ Ô¯ Ü»ç¶ ÔéÍ ×¹ñÅì ç¶ ë¹¼ñ ×ðîÆÁ» çÆ À°âÆÕ Õðç¶ ÔéÍ Õ°Þ ÃÅñ êÇÔñ» ðÈÃÆ ÇòÇ×ÁÅéÆÁ» é¶ Áé°îÅé ñÅÇÂÁÅ ÃÆ ÇÕ ê¼ÇåÁ» ÇòÚ¯º Õ¯ÂÆ ÚÆ÷ À°êð ù Ü»çÆ ÔË ÇÜà éÅñ â¯âÆÁ» ìäçÆÁ» Ôé Áå¶ Çëð â¯âÆÁ» ÇòÚ¯º ë¹¼ñ ÇÖó êËºç¶ ÔéÍ À°é·» é¶ ÇÂà ðÔ¼ÃîÂÆ êÌÇÕÇðÁÅ ù ðÃÅÇÂäÕ ëñ¯ðÆÜé (Florigen) çÅ é»Á Çç¼åÅÍ Ô¹ä Ö¯Ü ç¹ÁÅðÅ êåÅ ñ¼×Å ÔË ÇÕ ÁËë. àÆ. é»Á çÅ ÇÂÕ ÜÆé Ô¹¿çÅ ÔË ÇÜà çÆ êÌÇÕÇðÁÅ Ççé çÆ ¦îÅÂÆ éÅñ ÇéÃÇÚå Ô¹¿çÆ ÔËÍ ÇÂà êÌÇÕÇðÁÅ éÅñ ÇÂÕ Â¶ñÚÆ Áä± êËçÅ Ô¹¿çÅ ÔË ÇÜÔóÅ ìÈචçÆ ÕðÈ¿ìñ ÇòÚ ÜÅ Õ¶ ê̯àÆé ù ÇÂÕ ðÃÅÇÂäÕ Ã¿ç¶ô Çç³çÅ ÔË Áå¶ À°Ã æ» â¯âÆÁ» ìäçÆÁ» ÔéÍ ÇÂö êÌÇÕÇðÁÅ ÕÅðé Ã ÇÃð ìÈචù ë¹¼ñ ñ×ç¶ ÔéÍ
Ü篺 ê½ÇçÁ» À°å¶ Õ¯ÂÆ çìÅÁ ê˺çÅ ÔË å» À°Ô îé°¼Ö» ò»× êÌåÆÕðî Õðç¶ ÔéÍ À°Ô ÁÅêä¶ òÜÈç ÇòÚ ÁËÃêÆðÆé òð׶ ðÃÅÇÂä» å¯º ðÅÔå ÔÅÃñ ÕðéÅ ÚÅÔ¹¿ç¶ ÔéÍ Õñ¯ð¶â¯ ç¶ ÇòÇ×ÁÅéÆÁ» é¶ êåÅ ñÅÇÂÁÅ ÔË ÇÕ Ü篺 ê½ç¶ ïն, ì¶î½Ãî¶ åÅêîÅé Áå¶ Ô¯ð ÇìîÅðÆÁ» ìÅð¶ êÌåÆÕðî êÌ×à Õðç¶ Ôé å» òÅåÅòðé ÇòÚ ÁËÃêÆðÆé çÅ ðÃÅÇÂäÕ ðÈê, îËÇæñ ÃËñÆÃÆñ¶à Û¼âç¶ ÔéÍ îËÇæñ ÃËñÆÃÆñ¶à ç¯ Õ¿î ÕðçÅ ÔËÍ êÇÔñÅ Õ¿î ÔË, À°Ô ê½ç¶ çÆ î¹ÕÅìñÅ ôÕåÆ ù òèÅ Çç³çÅ ÔË, å» Ü¯ ê½çÅ ÇìîÅðÆ çÅ î¹ÕÅìñÅ Õð ÃÕ¶ Áå¶ î¹ó å¿çð¹Ãå Ô¯ ÃÕ¶Í À°Ã çÅ çÈÜÅ Õ¿î ÔË ÇÕ À°Ô ×¹Á»ãÆ ìÈÇàÁ» ù õåð¶ ìÅð¶ ùڶå Õð Çç³çÅ ÔËÍ çìÅÁ ÁèÆé ÁŶ Ü¿×ñ ç¶ À°êð òÅåÅòðé ÇòÚ ÇÂÕ¼áÅ Ô¯ÇÂÁÅ îËÇæñ ÃËñÆÃÆñ¶à Ü¿×ñ ç¶ çÈð-ç¹ðÅⶠê½ÇçÁ» çÆ î¹ÕÅìñÅ ôÕåÆ ù òÆ òèÅ Çç³çÅ ÔËÍ ÇÕ¿éÆ ÁÃÚðÜ ×¼ñ Ô¯ò¶×Æ, ê½ÇçÁ» çÆ íÅôÅ ù ÃîÞäÅÍ î˺ ÕÅîéÅ ÕðçÆ Ô» ÇÕ ÁÃÄ ê½ÇçÁ» ù Áå¶ ÁÅêä¶-ÁÅê ù åìÅÔ Õðé 寺 êÇÔñ»-êÇÔñ» ÇÂÔ î¹ÔÅðå ÔÅÃñ Õð ñÂƶ!

Çç¼ñÆ å¯º î¶éÕÅ ×»èÆ
E. mail : gandhim@nic.in