|
New Page 1
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
çðÜÅ ÚÅð ×½ðÇî§à ǧêñÅÂÆ÷ ï±éÆÁé ò¾ñ¯º èðéÅ
ê¿ÜÅì ðÅÜ ×¯çÅî Çé×î ç¶ Ç÷ñ·Å çøåð îÅéÃÅ Á¾×¶ Çç¾å¶ èðé¶ ù
çì¯èé
ÕðçÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÇÂÕ ÁÅ×ÈÍ åÃòÆð : öîÆ îÅéÃÅ
îÅéÃÅ, F éò§ìð
(×¹ðÚ¶å ÇÃ§Ø ë¾å¶òÅñÆÁÅ)-ê¿ÜÅì ùìÅðâÆé¶à ÃðÇòôÜ ëËâð¶ôé ê¿ÜÅì
Áå¶ ï±. àÆ. ǧêñÅÂÆ÷ ܹÁÅǧà ÁËÕôé Õî¶àÆ Áå¶ çÆ ÕñÅà ë¯ð
×½ðÇî§à ǧêñÅÂÆ÷ ï±éÆÁé ê¿ÜÅì ò¾ñ¯º ÇÂæ¶ ê¿ÜÅì ðÅÜ ×¯çÅî Çé×î
ç¶ Ç÷ñ·Å çøåð Á¾×¶ ÇÂ¾Õ Ã»ÞÆ ðËñÆ ÕÆåÆ ×ÂÆÍ ðËñÆ ù çì¯èé ÕðÇçÁ»
ò¾Ö-ò¾Ö î¹ñÅ÷î ÁÅ×±Á» é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÃðÕÅð ò¾ñ¯º ÇÂÔ Çé×î ù â¯ìä ñÂÆ
À¹êðÅñ¶ ÕÆå¶ ÜÅ ðÔ¶ ÔéÍ î¹ñÅ÷î» ò¾ñ¯º ê¿ÜÅì ç¶ ê¿Üò¶º åéÖÅÔ
ÕÇîôé ò¾ñ¯º î¹ñÅ÷î» çÆÁ» åéÖÅÔ» ù Ö¯ðÅ ñ×ÅÀ¹ä, ÃñÅéÅ í¾åÅ çÆ çð
ØàÅÀ¹ä, îÅÃàð ÃÕ¶ñ å¯óé, D, I, AD, H, AF, BD, Áå¶ CB ÃÅñÅ
êzòÆéåÅ åð¾ÕÆ Öåî Õðé, ò¾Ö-ò¾Ö ôÇÔð» çÅ îÕÅé ÇÕðÅÇÂÁÅ í¾åÅ Áå¶
Ô¯ð í¾å¶ ØàÅÀ¹ä, Ú½æÅ çðÜÅ î¹ñÅ÷î» Áå¶ âðÅÇÂòð» çÆÁ» òðçÆÁ» ì§ç
Õðé çÆ ÇÃëÅðô Õðé, E êzåÆôå ðñÆë Á§åðî ðñÆë î¹¾ãñÆ åéÖÅÔ Çò¾Ú
îðÜ éÅ Õðé, òðçÆÁ» çÆÁ» ÕÆîå» Çò¾Ú òÅèÅ éÅ Õðé, âËñÆò¶Ç÷Ü,
òðÕÚÅðÜ, êÅðà àÅÂÆî Áå¶ á¶Õ¶ Óå¶ ñ¾×¶ ÕðîÚÅðÆÁ» çÆÁ» À¹÷ðå» Çò¾Ú
òÅèÅ éÅ Õðé Áå¶ ÇÂé·» çÆÁ» öòÅò» Çéð§åð éÅ Õðé, ÃðÕÅðÆ Áå¶ Áðè
ÃðÕÅðÆ ÁçÅÇðÁ» Çò¾Ú çðÜÅ Çå§é, çðÜÅ ÚÅð çÆÁ» ÁÃÅîÆÁ» ù Ôð ÃÅñ
Öåî Õðé, éòƺ ðË×±ñð íðåÆ ô¹ð± éÅ Õðé, ÇÂö åð·» ÇòíÅ×» ù å¯óé
Áå¶ ê¿ÜÅì ç¶ ê¿Üò¶º åéÖÅÔ ÕÇîôé çÆ Çðê¯ðà ì¯ðâ» Áå¶ Çé×î» Óå¶ ñÅ×±
éÅ Õðé Áå¶ ÇÂé·» çÅ Áêéò¶ô Õðé çÅ ìÔÅéÅ ñ¾×Å Õ¶ ìäçÆÁ» ÃÔ±ñå» ù
ð¯Õä Çòð¹¾è ÇÂÔ ÇòÖÅòÅ ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂà î½Õ¶ ðÅÜ Õ¹îÅð ð§×Å, ÔðêÅñ
ÇÃ§Ø î±ñ¶òÅñÆÁÅ, Ôðì§Ã ÇÃ§Ø î±ÃÅ, éÅÜð ÇÃ§Ø ì¹ðÜ Çã¾ñò», Õ¹ñò§å
ÇÃ§Ø ÇÖÁÅñÅ, Ô¶î ðÅÜ, ÇÕôé ÇÃ§Ø ç¯ò¶ ÁÅ×± ò¶Áð ÔÅÀÈÃ, Çì¾Õð ÇçØ,
î¾Öä ÇÃ§Ø ×¶Ôñ¶, ×¹ðî¶ñ ÇçØ, ÜÆå ÇçØ, ×¹ðêÅñ ÇÃ§Ø ðËâ ÕðÅà ç¶
ÁÅ×±, úî êzÕÅô 寺 ÇÂñÅòÅ ÜðéËñ ÇÃ§Ø ñ¾ñ±ÁÅäÅ ÁÅÇç ÁÅ×± ôÅÇîñ
ԯ¶Í
çîçîÅ ÃÅÇÔì ìÔ¹î§åòÆ ÃÇÔÕÅðÆ ÃíÅ çÆ êzì§èÕ
Õî¶àÆ Óå¶ ÁÕÅñÆ çñ (ì) ÕÅì÷
çîçîÅ ÃÅÇÔì åñò§âÆ ÃÅì¯ çÆ êzì§èÕ Õî¶àÆ ç¶ üä¶ ×¶ î˺ìð å¶
çñ ç¶ Ô¯ð ÁÅ×±Í åÃòÆð: Ü. Ã. ðÅÔÆ
åñò§âÆ ÃÅì¯, F
éò§ìð (Ü. Ã. ðÅÔÆ)- çîçîÅ ÃÅÇÔì ìÔ¹î§åòÆ ÃÇÔÕÅðÆ ÃíÅ ÇñîÇàâ
åñò§âÆ ÃÅì¯ ç¶ êzì§èÕÆ ÁÔ¹ç¶çÅð» çÆ Ô¯ÂÆ Ú¯ä ÇòÚ ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ
ìÅçñ ò¾ñ¯º ê±ðé Õì÷Å ÜîÅÁ ÇñÁÅ Ç×ÁÅÍ À¹Õå ÃÇÔÕÅðÆ ÃíÅ ñÂÆ Õ¹ñ
H@@ ç¶ ÕðÆì ò¯àð» ÇòÚ¯º I êzì§èÕÆ Õî¶àÆ î˺ìð üä¶ ÜÅä¶ ÃéÍ Á¾Ü
Ãò¶ð¶ AG ÇòÁÕåÆÁ» é¶ Ú¯ä ñÂÆ ÕÅ×Ü íð¶ Ãé., ÇÜé·» ÇòÚ¯º Çå§é
ÇòÁÕåÆÁ» ç¶ ÕÅ×Ü ×ñå êŶ ׶ å¶ ÚÅð ò¾ñ¯º ÕÅ×Ü òÅêà ñË ñ¶ ׶
ÃéÍ Õ¹¾ñ A@ À¹îÆçòÅð» ÇòÚ¯º H À¹îÆçòÅð ÃÇÔîåÆ éÅñ üä¶ ×¶ Üç ÇÕ
ÇÂà ÃíÅ éÅñ ܹó¶ Çê¿â ×¹ð±Ãð ç¶ ç¯ À¹îÆçòÅð» ÇòÚÕÅð ÃîÞ½åÅ éÅ Ô¯
ÃÇÕÁÅÍ Çê¿â ×¹ð±Ãð ÇÜÃ ç¶ Õ¹¾ñ F@ î˺ìð ò¯à êÅÀ¹ä çÅ ÁÇèÕÅð
ð¾Öç¶ Ãé, ÇòÚ¯º CC ò¯à» ÕôîÆð ÇÃ§Ø ÁÕÅñÆ çñ ù êÂÆÁ» Üç ÇÕ Ü×ç¶ò
ÇÃ§Ø ù BG ò¯à» ÔÆ í¹×åÆÁ»Í Çܾå çÆ Ö¹ôÆ ÇòÚ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ òðÕð»
ò¾ñ¯º ×¹ñÅñ Ö¶ÇâÁÅ Ç×ÁÅÍ ìÅÕÆ ç¶ üä¶ î˺ìð» ÇòÚ áÅäÅ ÇÃ§Ø Ú¾áÅ
êzèÅé, ÕÅÕÅ ÇÃ§Ø Ãð», ùÖçðôé ÇÃ§Ø Ú¾áÅ, ÔðêÅñ ÇÃ§Ø Ãð», ÁîðÆÕ
ÇÃ§Ø îñÕÅäÅ, îÅÃàð ìñ½ð ÇÃ§Ø Ç×¾ñ, ׯðÅ ñÅñ Ú¯êóÅ Áå¶ ÃÇÔìÅÜ
ÇÃ§Ø éò» Çê¿â ôÅÇîñ ÔéÍ ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ ò¾ñ¯º ÃíÅ Óå¶ ÕÅìÜ Ô¯ä
Óå¶ ÃðÕñ êzèÅé ÜÃÇò§çð ÇÃ§Ø Çþè±, Çð§êÆ îÅé, ðäÜÆå ÇÃ§Ø îñÕÅäÅ,
ìÆðìñ ÇçØ, ð±ê ÇçØ, ×¹ðêzÆå ÇçØ, ìñÕðé ÇçØ, ×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø À¹ê
Ú¶ÁðîËé, ùÖìÆð ÇÃ§Ø Ú¾áÅ Áå¶ ÔðêÅñ ÇÃ§Ø êÅñÆ ò¾ñ¯º üä¶ î˺ìð» ù
òèÅÂÆ Çç¾åÆ þÍ |
ìÇá§âÅ é×ð Çé×î ò¼ñ¯º ⶺױ å¶ îñ¶ðƶ 寺 ìÚÅÁ ñÂÆ ÇçôÅ Çéðç¶ô
ÜÅðÆ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (ÃàÅø Çðê¯ðàð)-ôÇÔð ÇòÚ â¶º×± å¶ îñ¶ðÆÁÅ ëËñä ç¶
Öçô¶ òܯº é×ð Çé×î ç¶ ÁÇèÕÅðÆÁ» é¶ ñ¯Õ» ù Ú½Õà ðÇÔä å¶ Çé×î éÅñ
ÃÇÔï¯× Õðé çÆ ÁêÆñ ÕÆåÆ þÍ ÕÇîôéð é×ð Çé×î ò¾ñ¯º ÜÅðÆ ÕÆå¶ êz˵Ã
é¯à Áé¹ÃÅð ⶺױ ëËñÅÀ¹ä òÅñ¶ î¾Ûð çÅ ñÅðòÅ ÃÅø êÅäÆ À¹µêð êËçÅ
Ô¹§çÅ þ ÇÂà ñÂÆ ÁÅêä¶ Øð» À¹µêð ìäÆÁ» êÅäÆ çÆÁ» à§ÕÆÁ» ù ã¾Õ Õ¶
ð¾ÇÖÁÅ ÜÅò¶Í ¶. ÃÆ. , Õ±ñð» çÆ ÃøÅÂÆ ÕÆåÆ ÜÅò¶ Áå¶ ÇÂé·» ÇòÚ Öó·¶
êÅäÆ ù Õ¾ÇãÁÅ ÜÅò¶Í Øð» ÇòÚ ×îÇñÁ» ÇòÚ Öó·¶ êÅäÆ ù ùÕÅÇÂÁÅ ÜÅò¶Í
Øð çÆ Û¾å À¹µêð ê¶ ìðåé» ÇòÚ ìÅÇðô ç¶ êÅäÆ ù Õ¾ÇãÁÅ ÜÅò¶Í ê˺Úð
ñÅÀ¹ä òÅñÆÁ» ç¹ÕÅé» À¹µêð ê¶ àÅÇÂð» ÇòÚ ìÅðô ç¶ êÅäÆ ù Õ¾ãÕ¶ ÖÅñÆ
ÕÆåÅ ÜÅò¶ Áå¶ ç¹ÕÅé Á¾×¶ ìäÆÁ» êÅäÆ òÅñÆÁ» é§×ÆÁ» Ô½çÆÁ» çÅ êÅäÆ
Ôøå¶ ÇòÚ ÇÂÕ òÅð ÷ð±ð ìçÇñÁÅ ÜÅò¶Í é×ð ÇéòÅÃÆÁ» ù ÇÂÔ òÆ ÁêÆñ ÕÆåÆ
×ÂÆ þ ÇÕ é×ð Çé×î ò¾ñ¯º ë½× Ãêð¶Á Õðé Ã î¹Ô¾ñ¶ ÇòÚ ë½× îôÆé
ÁÅÀ¹ä å¶ Øð çÆ ðïÂÆ å¯º Çìé» ìÅÕÆ ÕîÇðÁ» ç¶ çðòÅܶ Áå¶ ìÅðÆÁ»
Ö¹¾ñ·¶ ð¾Ö¶ ÜÅäÍ
ÇìÜñÆ ì¯ðâ çŠܶ. ÂÆ. ÇâÀ±àÆ ç½ðÅé ôðÅìÆ ÔÅñå ÓÚ
Þ¹éÆð, F éò§ìð (çè±)-ê¿ÜÅì ðÅÜ ÇìÜñÆ ì¯ðâ çŠܶ. ÂÆ. ܯ ÇÕ Ç¼æ¶
×Çð¾â ÇòÖ¶ åÅÇÂéÅå ÃÆ, ÇâÀ±àÆ ç½ðÅé ôðÅì ç¶ éô¶ Çò¾Ú à¾ñÆ ÇîÇñÁÅÍ
×¹ðç¶ò ÇÃ§Ø òÅÃÆ î¯ëð ܯ ÁÅêä¶ Çê¿â ÇìÜñÆ éÅ ÁÅÀ¹ä ÕðÕ¶ ×Çð¾â
êÔ§¹ÇÚÁÅ å» ç¶ÇÖÁÅ ÇÕ À¹Õå ܶ. ÂÆ. ìñòÆð ÇÃ§Ø ÇÜà ù ÇÕ Õ¯ÂÆ Ã¹¾è
éÔƺ ÃÆÍ Ü篺 À¹Ã ù ÇâÀ±àÆ ç½ðÅé ôðÅì êÆä ìÅð¶ ê¹¾ÇÛÁÅ å» À¹Õå
î¹ñÅ÷î é¶ ê¾åðÕÅð» ù èîÕÆÁ» ç¶äÆÁ» ô¹ð± Õð Çç¾åÆÁ»Í ÇÂà ìÅð¶ ÁËÃ.
âÆ. ú. Þ¹éÆð ÇêzæòÆ ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ôðÅìÆ î¹ñÅ÷î ÇÖñÅë Ãõå
ÕÅðòÅÂÆ ÕÆåÆ ÜÅò¶×ÆÍ ÇÕÃÅé ÁÅ×± î¹ÖÇåÁÅð ÇÃ§Ø ×»èÅ é¶ î§× ÕÆåÆ þ
ÇÕ ÁÇÜÔ¶ éô¶óÆ î¹ñÅ÷î ù å¹ð§å ìðÖÅÃå ÕÆåÅ ÜÅò¶Í
é×ð Çé×î êÅà ðÇÜÃàðâ éÔƺ ôÇÔð ÇòÚ ñ¼×¶ EE î¯ìÅÂÆñ àÅòð-é¯Çàà ÜÅðÆ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (Ã. Çð.)-ôÇÔð ÇòÚ Çìé» îé÷±ðÆ Ü» Çìé» ðÇÜÃàðâ
ÕðòŶ î¯ìÅÂÆñ àÅòð» çÅ ìÇá§âÅ é×ð Çé×î é¶ ×§íÆð é¯Çàà ÇñÁÅ þ Áå¶
ÇÂÃ ç¶ êzì§èÕ» ù é¯Çàà ÜÅðÆ ÕÆå¶ ÔéÍ Çé×î ç¶ Ã±åð» Áé¹ÃÅð ò¾Ö-ò¾Ö
î¯ìÅÂÆñ Õ§êéÆÁ» ç¶ ìÇá§âÅ ôÇÔð ÇòÚ A@@ 寺 ò¾è àÅòð Ôé, ÇÜé·» ÇòÚ¯º
EE ç¶ ñ¾×ä çÅ Çé×î ç¶ êÅà կÂÆ ÇðÕÅðâ î½Ü±ç éÔƺ þÍ ÇÜé·» ù ñÅÀ¹ä
Ã é×ð Çé×î ç¶ êÅà ÇÂé·» ù ðÇÜÃàðâ éÔƺ ÕðÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅÍ êåÅ ñ¾×Å þ
ÇÕ é×ð Çé×î ç¶ ÁÇèÕÅðÆÁ» é¶ Çìé» îéܱðÆ ôÇÔð ç¶ î¯ìÅÇÂñ àÅòð ç¶
ÇìÜñÆ Õ¹éËÕôé Õ¾àä ñÂÆ ê¾åð ÇñÇÖÁÅ þÍ
ð¶ñ ×¾âÆ éÅñ àÕðÅ ÜÅä ÕÅðé é½ÜòÅé çÆ î½å
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø Çþè±)- Á¾Ü ìÇá§âÅ-Çëð¯÷ê¹ð ð¶ñò¶ ñÅÂÆé Óå¶ I
ÇÕñ¯îÆàð çÈð Üƺç-Çëð¯÷ê¹ð ð¶ñ ×¾âÆ éÅñ àÕðÅ ÜÅä ÕÅðé é½ÜòÅé çÆ
î½å Ô¯ ×ÂÆ, ÇÜÃçÆ ôéÅÖå éÔƺ Ô¯ ÃÕÆÍ ÇîzåÕ çÆ À¹îð BE ÃÅñ ç¶ ÕðÆì
ÜÅêçÆ ÃÆ ÇÜÃç¶ ê˺à ôðà êÅÂÆ Ô¯ÂÆ þÍ ÃÔÅðÅ òðÕð» é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ
ôéÅÖå ñÂÆ é½ÜòÅé çÆ ñÅô ùð¾ÇÖÁå ð¾ÖÆ ×ÂÆ þÍ ÁÃîÅé ÇòÚ ÛÅÂÆ è±§Â¶
çÆ ÚÅçð éÅñ êÃð¶ Ôé·¶ð¶ ÕÅðé ÃóÕ ÔÅçÇÃÁ» ÇòÚ òÅèÅ Ô¯ ÇðÔÅ þÍ Á¾Ü
ԯ¶ Çå§é ò¾Ö-ò¾Ö ÃóÕ ÔÅçÇÃÁ» ÇòÚ D ÇòÁÕåÆ ÷õîÆ Ô¯ ×Â¶Í êzÅêå
ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð ìÇá§âÅ-îñ¯à ð¯â Óå¶ ×¹ð± éÅéÕ åÅê ÇìÜñÆ Øð ç¶ é¶ó¶
ÇÂÕ Ü¶. ÃÆ. ìÆ. îôÆé é¶ ÃÅÂÆÕñ ÃòÅð ù à¾Õð îÅð Çç¾åÆ, ÇÜà ÕÅðé À¹Ô
Ãõå ÷õîÆ Ô¯ Ç×ÁŠܯ ÇìÜñÆ ì¯ðâ çÅ î¹ñÅ÷î ç¾ÇÃÁÅ Ü»çÅ þÍ ÇÂà åð·»
çåê¹ðÅ ð¯â Óå¶ àò¶ðÅ Áå¶ àð¾Õ çÆ à¾Õð ÇòÚ àò¶ðÅ ÚÅñÕ ÷õîÆ Ô¯
Ç×ÁÅÍ ÇÜÃçÆ ôéÅÖå ×¹ðܧà ÇÃ§Ø ê¹¾åð éÛ¾åð ÇÃ§Ø òܯº Ô¯ÂÆÍ
ìÇá§âÅ-Ç×¾çóìÅÔÅ ð¯â Óå¶ ç¯ î¯àðÃÅÂÆÕñ ÃòÅð» ù ÁäêÛÅå¶ òÅÔé é¶
à¾Õð îÅð Çç¾åÆ, ÇÜà ÕÅðé ç¯ò¶º קíÆð ÷õîÆ Ô¯ ×Â¶Í ç¯ò» çÆ ôéÅÖå
ðÅÇܧçð Õ¹îÅð Áå¶ ×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø òܯº Ô¯ÂÆÍ
ÔòÅ êzç±ôä ÕÅðé Ç÷§ç×Æ ì¹ðÆ åð·» êzíÅÇòå
ìÇá§âÅ, F éò§ìð
(Ô¹Õî Ú§ç ôðîÅ)-ìÇá§âÅ ÇÂñÅÕ¶ ÇòÚ ÇêÛñ¶ ÇÂÕ Ôøå¶ å¯º ÔòÅ ç¶ êzç±ôä
é¶ ÁÅî Ç÷§ç×Æ ù ì¹ðÆ åð·» êzíÅÇòå Õð ð¾ÇÖÁÅ ÔË, ÁÅÕÅô 豧¶ å¶
蹧ç éÅñ ãÇÕÁÅ ÇêÁÅ þ, ÇÜà ÕÅðé ÇêÛñ¶ åÕðÆìé ÇÂÕ Ôøå¶ å¯º ñ¯Õ» ù ñðÜ
ç¶ çðôé éÔƺ Ô¯Â¶Í ÃÅÂÆÕñ», ÃÕ±àð å¶ î¯àðÃÅÂÆÕñ Ü» Çìé» Û¾å òÅñ¶
òÅÔé» Óå¶ Ãøð ÕðéÅ î¹ôÇÕñ Ô¯ ÇðÔÅ þ, ÇÂà êzç±ôä éÅñ Á¾Ö», ×ñ¶,
ÚîóÆ ç¶ îðÆ÷» çÆ Ç×äåÆ ÇòÚ ì¶ô¹îÅð òÅèÅ Ô¯ ÇðÔÅ þÍ î½Ãî ÇòÇ×ÁÅéÆ
ÇÂà ÇíÁÅéÕ êzç±ôä çÅ ÕÅðé Ö¶å» ÇòÚ Þ¯é¶ çÆ ÜñÅÂÆ ÜÅ ðÔÆ êðÅñÆ ù
ç¾Ã ðÔ¶ ÔéÍ
î½Ãî îÅÇÔð» çÅ ÕÇÔäÅ þ ÜËê¹ð ñÅ׶ å¶ñ à˺Õð» ù ñ¾×Æ Á¾× çŠ豧Á»
òÆ ÇÂà êzç±ôä çÅ ÕÅðé Ô¯ ÃÕçÅ þÍ êzç±ôä 寺 êËçÅ Ô¯ÂÆ ÔÅñå 寺
Ç÷ñ·Å êzôÅÃé òÆ Ú½Õà ԯÇÂÁÅ þ, òñ¯º Ö¶å» ÇòÚ Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ ÃÅóä
òÅñ¶ Á¾èÆ çðÜé 寺 ò¾è ÇÕÃÅé» Çòð¹¾è նà çðÜ ÕÆå¶ Ôé Áå¶ ìñÅÕ ê¾èð
å¶ ê¿ÚÅÇÂå å¶ ÇòÕÅà ÁøÃð» ù ÇÂà çì§èÆ ÚËÇÕ§× ÕðÕ¶ ÕñðòÅð ÇÕÃÅé»
Çòð¹¾è ÕÅðòÅÂÆ Õðé ç¶ ÁÅç¶ô Çç¾å¶ ÔéÍ ÇâêàÆ ÕÇîôéð ÃzÆ ðÅÔ¹ñ
ÇåòÅóÆ é¶ åÅê ÇìÜñÆ Øð ÁÇèÕÅðÆÁ» ù êzç±ôä çÆ ð¯ÕæÅî Õðé ñÂÆ ÇÕÔÅ
þ, êð ÔÅñå ÇòÚ Ã¹èÅð éÔƺ Ô¯ÇÂÁÅÍ Á¾Ü ìÇá§âÅ ÇòÚ Ççé òÆ ðÅå òð×Å
Ô¯ÇÂÁÅ ÇêÁÅ þÍ è¹§ç å¶ è±§Â¶ ÕÅðé Ãí êÅö Ôé¶ðÅ ÛÅÇÂÁÅ ÇêÁÅ þÍ ÇÂÃ
éÅñ ÇÂñÅÕ¶ ÇòÚ Á¾Ü Çëð ÕÂÆ ÔÅçö ԯ¶ Ôé, ÇÜà ÇòÚ Á¾èÆ çðÜé å¯ ò¾è
ñ¯Õ» ç¶ ÷õîÆ Ô¯ä çÆ Çðê¯ðà þÍ Á¾Ü ê¹Çñà çÅ ÇÂÕ Ç§ÃêËÕàð À¹Ã Ãî¶
קíÆð ÷õîÆ Ô¯ Ç×ÁÅ, Ü篺 À¹ÃçÆ ÕÅð 蹧ç å¶ è±§Â¶ ç¶ ÕÅðé ÃóÕ å¶
ÖóÆ ÇÂÕ àðÅñÆ éÅñ ÜÅ àÕðÅÂÆÍ ñ¯Õ» çÆ î§× þ ÇÕ Üç å¾Õ 豧¶ å¶ è±§Â¶
çÅ êzç±ôä çÅ ÁÃð ðÇÔ§çÅ þ ÇÂà ç½ðÅé ÃÕ±ñ ì§ç ð¾Ö¶ ÜÅäÍ ÇÂæ¶ ÇÂÔ
Ç÷Õðï¯× þ ÇÕ éò§ìð çÅ îÔÆéÅ ÁÅÀ¹ä ç¶ ìÅòܱç ÃðçÆ ô¹ð± éÔƺ Ô¯ÂÆ å¶
ñ¯Õ Áܶ òÆ ×ðîÆ å¯º ìÚä ñÂÆ ê¾Ö¶ ÚñÅÁ ðÔ¶ ÔéÍ
êðÅñÆ ÃÅóé òÅñ¶ AE ÇÕÃÅé» ÇÖñÅø îÅîñ¶ çðÜ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø Çþè±)- Ç÷ñ·Å îËÇÜÃàð¶à ç¶ Ô¹Õî» çÅ
À¹¦Øä ÕðÕ¶ Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ ÃÅóé òÅñ¶ AC ÇÕÃÅé» ÇÖñÅø Á¾Ü Çëð Ç÷ñ·Å
ê¹ÇñÃ é¶ î¹Õ¾çî¶ çðÜ ÕÆå¶ ÔéÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ
Áå¶ Ö¶å ÇòÚ ìÚÆ ðÇÔ§ç-Ö±§Ôç ù Á¾× ñ×Å Õ¶ ÃÅóé òÅñ¶ ç¯ íðÅò» ×¹ðîÆå
ÇÃ§Ø Áå¶ ×¹ðî¶ñ ÇÃ§Ø ê¹¾åðÅé èðî ÇÃ§Ø òÅÃÆ ì§ìÆÔÅ ÇÖñÅø æÅäŠç×å
ÇòÚ îÅîñÅ çðÜ ÕÆåÅ Ç×ÁÅ þÍ ÇÂà å𷻠ùÖìÆð ÇÃ§Ø ê¹¾åð î¶òÅ ÇçØ
òÅÃÆ Ç×¾ñ Õñ», Áé¯Ö ÇÃ§Ø ê¹¾åð ì§å ÇÃ§Ø òÅÃÆ Çê¾æ¯ ܾÃÅ ÇÃ§Ø Áå¶
×»èÆ ÇÃ§Ø ê¹¾åð ñÅñ ÇÃ§Ø òÅÃÆ ì¾ñ¯º ÇÖñÅø æÅäÅ ðÅîê¹ðÅ ÇòÚ, öòÅ
ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÕÅñÅ ÇÃ§Ø òÅÃÆ Ã§ç¯ÔÅ ÇÖñÅø æÅäÅ ÇçÁÅñê¹ðÅ ÇòÚ êðÅñÆ
ÃÅó¶ ÜÅä ÕÅðé êðÚÅ çðÜ ÕÆåÅ Ç×ÁÅ þÍ ÇÕÃÅé êÅñÅ ÇÃ§Ø ê¹¾åð ܧ×Æð
ÇçØ, í¯ñÅ ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÔÅÕî ÇÃ§Ø òÅÃÆÁÅé ÚéÅðæñ, Ü×êÅñ ÇÃ§Ø ê¹¾åð
êðç¾îä ÇÃ§Ø òÅÃÆ Õ¯àë¾åÅ ÇÖñÅø òÆ æÅäÅ Õ¯àë¾åÅ Áå¶ Ã¹ÖêÅñ ÇçØ,
î§çð ÇÃ§Ø ê¹åðÅé Çî¾á± ÇÃ§Ø Áå¶ Çî¾á± ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÁÅåîÅ ÇçØ
òÅÃÆÁÅé ñ¶ñ¶òÅñÅ ÇÖñÅø òÆ Ç÷ñ·Å îËÇÜÃàð¶à ç¶ Ô¹Õî» çÅ À¹¦Øä ÕðÕ¶
Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ ÃÅóé ç¶ ç¯ô Ô¶á îÅîñÅ çðÜ ÕÆåÅ Ç×ÁÅ þÍ
åñò§âÆ ÃÅì¯, (ðÅÔÆ)-ê¹Çñà æÅäÅ åñò§âÆ ÃÅì¯ é¶ ñÅ×ñ¶ Çê¿â ñ¶ñ¶òÅñÅ
ç¶ ç¯ ÇÕÃÅé» ÃåêÅñ ÇÃ§Ø À¹ðø êÅñÆ Áå¶ î§çð ÇÃ§Ø ê¹¾åðÅé Çî¾á± ÇçØ
ÇÖñÅø îÅîñÅ çðÜ ÕðÕ¶ Á×ñÆ ÕÅðòÅÂÆ ô¹ð± Õð Çç¾åÆ þÍ À¹Õå ç¯é¯º
ÇÕÃÅé ôÅî F òܶ 寺 ìÅÁç ÁÅêä¶ Ö¶å ÇòÚ êÂÆ Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ ù Á¾× ñÅ
ðÔ¶ ÃéÍ ê¹Çñà êÅðàÆ ÇÜà çÆ Á×òÅÂÆ Ô½ñçÅð ×¹ðêÅñ ÇÃ§Ø Õð ðÔ¶ Ãé, é¶
×ôå ç½ðÅé ò¶ÇÖÁÅ ÇÕ À¹Õå ç¯é¯º êðÅñÆ ù Á¾× ñÅ ü¾Õ¶ ÔéÍ Üç À¹é·»
ê¹Çñà êÅðàÆ ò¶ÖÆ å» À¹Ô Á¾Ö ìÚÅÕ¶ øðÅð Ô¯ ×Â¶Í ê¹ÇñÃ é¶ îÅîñÅ çðÜ
ÕðÕ¶ ç¯ôÆÁ» çÆ íÅñ ô¹ð± Õð Çç¾åÆ þÍ
蹧ç ÕÅðé ì¾Ã Áå¶ àðËÕàð-àðÅñÆ ÓÚ à¾Õð
ׯÇéÁÅäÅ, F éò§ìð (ìðÅó)-ñÅ×ñ¶ Çê¿â ìñÅÔó Áå¶ ÁÅÕñÆÁÅ õ¹ðç ÇòÚÕÅð
Á¾Ü Ãò¶ð¶ åÕðÆìé ê½ä¶ H òܶ ÇÂÕ ÃòÅðÆÁ» éÅñ íðÆ Ô¯ÂÆ Çî§éÆ ì¾Ã Áå¶
àðËÕàð-àðÅñÆ ÇòÚÕÅð Ô¯ÂÆ ÇíÁÅéÕ à¾Õð ÇòÚ î¹ÃÅÇëð òÅñ-òÅñ ìÚ ×¶ Ü篺
ÇÕ òÅÔé» çÅ íÅðÆ é¹ÕÃÅé Ô¯ Ç×ÁÅÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð Çî§éÆ ì¾Ã
é§ìð êÆ.ìÆ.@C ÁËñ.-IG@E ÇÜà ù ÚîÕ½ð ÇÃ§Ø ê¹¾åð Ú§ç ÇÃ§Ø ÚñÅ ÇðÔÅ
ÃÆ, çÅé ÇÃ§Ø òÅñ¶ êÅÇÃúº òÅÇÂÁÅ ÁÅÕñÆÁÅ, ìÇá§â¶ ò¾ñ ÜÅ ðÔÆ ÃÆ å»
ÃóÕ ù ÇîñÅÀ¹çÆ ÇÂÕ Ô¯ð çêðÕ ÃóÕ å¯º ÁÅ ÇðÔÅ àðËÕàð-àðÅñÆ ÇÜà ù
î¯Ôé ÇÃ§Ø ê¹¾åð ×¹ðç¶ò ÇÃ§Ø Çê¿â կᶠ칾èÅ ÇÃ§Ø òÅñ¶ ÚñÅ ÇðÔÅ ÃÆ,
î¯ó Óå¶ ÁÅ Ç×ÁÅ Áå¶ éåÆܶ òܯº ÇÂé·» òÅÔé» çÆ ÁÅêÃÆ à¾Õð Ô¯ ×ÂÆÍ
ÔÅçö ç½ðÅé Õ¹Þ ÇòÁÕåÆÁ» ç¶ îÅî±ñÆ Ã¾à» ñ¾×ÆÁ»Í
ܱÁÅ Ö¶âç¶ Ô÷Åð» çÆ éÕçÆ Ãî¶å ÕÅìÈ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð
(×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø Çþè±)- Õ¯åòÅñÆ ê¹ÇñÃ é¶ Ü±ÁÅ Ö¶â ðÔ¶ ÚÅð ÇòÁÕåÆÁ» ù
ð§×¶º Ô¾æƺ ÕÅìÈ ÕðÕ¶ À¹é·» Õ¯ñ¯º ܱ¶ ç¶ AH,H@@ ð¹ê¶ òÆ ìðÅîç
ÕÆå¶ ÔéÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð Õ¯åòÅñÆ ê¹ÇñÃ ç¶ Ô½ñçÅð ÔðׯÇì§ç
ÇÃ§Ø ù ×¹êå ñÚéÅ ÇîñÆ ÃÆ ÇÕ ÃæÅéÕ àð¾Õ ï±éÆÁé ç¶ éÅñ éòƺ îÅðÕÆà
ÇòÚ Õ¹Þ ÇòÁÕåÆ Ü±ÁÅ Ö¶âç¶ ÔéÍ Á¾Ü Ô½ñçÅð ÔðׯÇì§ç ÇÃ§Ø é¶ ÛÅêÅ îÅð
Õ¶ ܱÁÅ Ö¶â ðÔ¶ ×¹ðç¶ò ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÜÆòÅ ÇÃ§Ø òÅÃÆ ê±Ü» òÅñÅ î¹Ô¾ñÅ,
í±ðÅ ÇÃ§Ø ê¹¾åð Ãðòé ÇÃ§Ø òÅÃÆ ë±Ã î§âÆ Áå¶ ÜÃò§å ÇÃ§Ø ê¹¾åð ܾ×ð
ÇÃ§Ø òÅÃÆ Õ¹ÃéÅ æÅäŠܽóÕÆÁ» ù ÕÅìÈ Õð ÇñÁÅÍ ê¹ÇñÃ é¶ À¹é·» 寺
åÅô Áå¶ ìÅð» ÔÜÅð ç¯ Ã½ ð¹ê¶ òÆ ìðÅîç ÕÆå¶ ÔéÍ ÇÂà åð·» êàÅ
îÅðÕÆà ÇòÚ¯º òÆ çÅÁ ñ×Å Õ¶ ܱÁÅ Ö¶âç¶ ðÅܱ ÇÃ§Ø ê¹¾åð ùÖç¶ò ÇçØ
òÆÃÆ ÇçÁÅñê¹ðÅ ù òÆ ÕÅìÈ þÍ ÇÂà 寺 ê¹ÇñÃ é¶ FF@ ð¹ê¶ ìðÅîç ÕÆå¶Í
Õ¯åòÅñÆ ê¹ÇñÃ é¶ Çå§é» ÇÖñÅø îÅîñÅ çðÜ Õð ÇñÁÅ þÍ
AE ÇÕñ¯ Ú±ðÅ ê¯Ãå Ãî¶å ÕÅìÈ : ê¹ÇñÃ é¶ ÇÂÕ ÇòÁÕåÆ ù AE ÇÕñ¯ Ú±ðÅ
ê¯Ãå Ãî¶å ÕÅìÈ ÕÆåÅ þÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð æÅäÅ ÇçÁÅñê¹ðÅ ç¶ Ãì
ǧÃêËÕàð ÇÃÕ§çð ÇÃ§Ø é¶ ×ôå ç½ðÅé ÇÂÕ ÇòÁÕåÆ ù ð¯Õ Õ¶ Ü篺 À¹ÃçÆ
åñÅôÆ ñÂÆ å» À¹Ã Õ¯ñ¯º AE ÇÕñ¯ Ú±ðÅ ê¯Ãå ìðÅîç Ô¯ÇÂÁÅÍ ÕÇæ¾å ç¯ôÆ
çÆ ôéÅÖå ܾ×Å ÇÃ§Ø ê¹¾åð ð½äÕÆ ÇÃ§Ø òÅÃÆ Õ¯Ôð ÇÃ§Ø òÅñÅ òܯº Ô¯ÂÆÍ
æÅäÅ ÇçÁÅñê¹ðÅ ê¹ÇñÃ é¶ îÅîñÅ çðÜ Õð ÇñÁÅ þÍ
Çå§é ÇòÁÕåÆÁ» Õ¯ñ¯º ò¾âÆ îÅåðÅ ÓÚ éôÆñ¶ êçÅðæ ìðÅîç
ì¯ÔÅ, F éò§ìð (åðÕêÅñ å»×óÆ)-ê¹Çñà æÅäÅ ì¯ÔÅ ç¶ ÃàÅë ò¾ñ¯º ò¾âÆ
îÅåðÅ Çò¾Ú éôÆñÆÁ» ׯñÆÁ», ôÆÃÆÁ» Áå¶ éôÆñÅ êÅÀ±âð ìðÅîç ÕÆåÅ þÍ
æÅä¶ å¯º êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð æÅäÅ ì¯ÔÅ ç¶ ÁËÃ. ÁËÚ. ú. ÁîðÜÆå
ÇÃ§Ø çÆ ç¶Ö-ð¶Ö ÓÚ éÇôÁ» çÆ åÃÕðÆ Õðé òÅñ¶ Çå§é ÇòÁÕåÆÁ» ù À¹Ã
ò¶ñ¶ çì¯Ú ÇñÁÅ Ü篺 À¹Ô éÇôÁ» çÆ ÇÂ¾Õ ò¾âÆ Ö¶ê ñË Õ¶ ÜÅ ðÔ¶ ÃéÍ
ÇÂà նà çÆ åëåÆô Õð ðÔ¶ ¶. ÁËÃ. ÁÅÂÆ. ðÅÇܧçð ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ
éôÅ åÃÕð ÕÅÕÅ ÇÃ§Ø À¹ðë ïéÆ ê¹¾åð ðÅÜò§å ÇçØ, Ãðòé ÇÃ§Ø ê¹¾åð
çðôé ÇÃ§Ø Áå¶ Õ¹ñçÆê ÇÃ§Ø ê¹¾åð ì±àÅ ÇÃ§Ø ÃÅð¶ òÅÃÆ Çè§×ó (îÅéÃÅ)
êÅïº FE ôÆôÆÁ» , C@@ ×ðÅî éôÆñÅ êÅÀ±âð Áå¶ Ô¯ð ÕÂÆ éôÆñ¶ êçÅðæ
ìðÅîç ÕÆå¶ ×¶ Ôé, ç¯ôÆÁ» ÇÖñÅø æÅäÅ ì¯ÔÅ Çò¾Ú նà çðÜ ÕðÕ¶
Ç×zëåÅð ÕÆåÅ þÍ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ÇÂà îÅîñ¶ çÆ êóåÅñ ÕÆåÆ ÜÅ ðÔÆ þ
Áå¶ åÃÕð» êÅïº éôÆñ¶ êçÅðæ çÆ ÇòÕðÆ Ãì§èÆ Ô¯ð ÕÂÆ í¶ç Ö¹¾ñ·ä çÆ
çíÅòéÅ þÍ ÇÂà ç½ðÅé êåÅ ñ¾×Å ÇÕ ç±ð çðÅÜ å¾Õ éôÆñ¶ êçÅðæ» çÆ
åÃÕðÆ Õðé òÅñÅ ÇÂÔ ò¾âÅ Ç×ð¯Ô þÍ
Õ½ºÃñð ùðÜÆå ÇÃ§Ø èÆîÅé ù ôðèÅÜñÆÁ» í¶à
ì¹ãñÅâÅ, F éò§ìð (ðÅÔÆ)-ÃæÅéÕ Õ½ºÃñð ùðÜÆå ÇÃ§Ø èÆîÅé çÆ Á§Çåî
ÁðçÅà î½Õ¶ ò¾Ö-ò¾Ö ÁÅ×±Á» é¶ ÇòÛóÆ ð±Ô ù ôðèÅ ç¶ ë¹¾ñ í¶à ÕðÇçÁ»
À¹é·» ù ÇÂ¾Õ Ã¾ÚŠù¾ÚÅ ÃîÅÜ Ã¶òÕ ç¾ÇÃÁÅÍ ôðè»ÜñÆ í¶à Õðé òÅÇñÁ»
Çò¾Ú ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ Ç÷ñ·Å êzèÅé Ã: Ôðì§å ÇÃ§Ø çÅå¶òÅÃ, ÃÅìÕÅ
ÁËî. êÆ. ÚÇå§é ÇÃ§Ø ÃîŪ, é×ð Õ½ºÃñð ì¹ãñÅâÅ å¶ îÅéÃÅ ç¶ ´îòÅð
êzèÅé ìÆìÆ ìñòÆð Õ½ð å¶ ÁÅåîÜÆå ÇÃ§Ø ÕÅñÅ, Ç÷ñ·Å êzÆôç î˺ìð ðäÜÆå
ÇÃ§Ø ç¯çóÅ, Ãðê¿Ú ì¾ñî ÇÃ§Ø ÕñÆê¹ð, ÁËÃ. ú. ÕðéËñ ÇçØ, ìñÅÕ Ã§îåÆ
î˺ìð Ôðî¶ñ ÇÃ§Ø ÕñÆê¹ð, ×¹ðçÆê ÇÃ§Ø çÆê îÅéÃÅ, Ãðê¿Ú î¶òÅ ÇçØ
ç¯çóÅ, ìÅð Õ½ºÃñ ì¹ãñÅâÅ ç¶ êzèÅé À¹Çî§çð ÇÃ§Ø ÚÇÔñ, ÁËâò¯Õ¶à îÇÔñ
ÇÃ§Ø ÃÃêÅñÆ, ×¹ðÚðé ÇÃ§Ø Áé¶ÜÅ, ÔÅÕî ÇÃ§Ø Ü¾Ãñ, ÔÇð§çð ÇÃ§Ø ÃÅÔéÆ,
Ãðê§Ú îÇÔ§çð ÇÃ§Ø ì¹ãñÅâÅ, éËì ÇÃ§Ø Çþè±, íÅÜêÅ ÁÅ×± èé§åð ÇçØ
ë¹¾ñ±òÅñÅ, ÃÅìÕÅ Õ½ºÃñð ÔðíÜé ÇÃ§Ø í¾ÜÈ, ÔðíÜé ÇÃ§Ø ìÜÅ÷, ôÇÔðÆ
êzèÅé Ú˺Úñ ÇÃ§Ø ×¹ÇñÁÅäÆ, ñì¶çÅð ìñç¶ò ÇÃ§Ø Çþè±, ÁîðÜÆå ÇçØ
Õ¹ñÅäÅ, ì§à± ÕäÕòÅñÆÁÅ, Çì¾Õð ÇÃ§Ø ì¯óÅòÅñ, Õ»×ðÃÆ ÁÅ×± Á÷ÅçêÅñ
ÇÃ§Ø ÜàÅäÅ, ÇÃêñ ï±éÆÁé ç¶ Ã±ìÅ êzËà ÃÕ¾åð ×¹ðêzÆå òÅñÆÁÅ Áå¶
é×ð Õ½ºÃñ ì¹ãñÅâÅ ç¶ Ãî±Ô Õ½ºÃñð å¶ ÕðîÚÅðÆ î½Ü±ç ÃéÍ
ì¾Ã» éÅ ð¹Õä Óå¶ ÃòÅðÆÁ» êz¶ôÅé
Þ¹éÆð, F éò§ìð (Çé. ê. ê.)-é÷çÆÕÆ Çê¿â í§î¶ Ö¹ðç ÇòÖ¶ ì¾Ã Ãà˺â
À¹êð ì¾Ã» éÅ ð¹Õä ÕÅðé ÁÅî ñ¯Õ ÕÅëÆ êz¶ôÅé ÔéÍ ÃÕ±ñ ÇòÇçÁÅðæÆ,
î¹ñÅ÷î» ÁÅÇç ù ÕÅëÆ êz¶ôÅéÆ çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ êË ÇðÔÅ þÍ ÃÆéÆÁð
Õ»×ðÃÆ ÁÅ×± í¯ñÅ ÇÃ§Ø í§î¶ Ö¹ðç é¶ î§× ÕÆåÆ þ ÇÕ ÇÂæ¶ ì¾Ã» ð¹ÕäÅ
ïÕÆéÆ ìäÅÇÂÁÅ ÜÅò¶Í
î¹ÖÇåÁÅðéÅîÅ ñË Õ¶ AB ¶Õó ÷îÆé Á¾×¶ ò¶ÚÆ-H ÇÖñÅø îÅîñÅ çðÜ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (×¹ðå¶Ü ÇÃ§Ø Çþè±)- è¯Ö¶ éÅñ AB ¶Õó ÷îÆé çÅ
î¹ÖÇåÁÅðéÅîÅ ñË Õ¶ Ô¯ðé» ÇòÁÕåÆÁ» éÅñ ÇîñÆí¹×å ÕðÕ¶ ÷îÆé ò¶Úä çÅ
îÅîñÅ ÃÅÔîä¶ ÁÅÇÂÁÅ þÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð ÃÆéÆÁð ê¹Çñà ÕêåÅé ÃzÆ
ÁôÆô Ú½èðÆ ù Çç¾åÆ ÇôÕÅÇÂå ÇòÚ êzÆåî ÇÃ§Ø ê¹¾åð êÅñÅ ÇÃ§Ø òÅÃÆ
ìÖ½ð» Õñ» Ç÷ñ·Å ç×ð±ð é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ À¹ÃçÆ îÅåÅ ç¶ ÇԾö éÅéÕ¶ Çê¿â
î½ó Õñ» çÆ AB ¶Õó ÷îÆé ÁÅÀ¹ºçÆ þÍ À¹Õå ÜîÆé å¶ À¹é·» çÅ ÕìÜÅ þ êð
Çê¿â ç¶ Õ¹Þ ÇòÁÕåÆÁ» é¶ ÷îÆé Óå¶ ÁÅêäÅ Ô¾Õ ÇÜåÅ Õ¶ ÁçÅñå ÇòÚ Õ¶Ã
çÅÇÂð Õð Çç¾åÅÍ êzÆåî ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Çê¿â î½ó Õñ» ç¶ ÔÆ î¶Üð
ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÔðÇçÁÅñ ÇÃ§Ø éÅñ À¹é·» ç¶ Ú§×¶ çì§è Ãé å¶ À¹ÃçÆ îÅåÅ
òñ¯º Ç÷ÁÅçÅ å¹ð Çëð éÅ ÃÕä Áå¶ êÇðòÅð Áéêó· Ô¯ä ÕÅðé î¶Üð ÇÃ§Ø é¶
ÇÕÔÅ ÇÕ ÁçÅñå ÇòÚ Ú¾ñ ðÔ¶ նà çÆ êËðòÅÂÆ À¹Ô Õð¶×Å ÇÂà ñÂÆ À¹Ãù
î¹ÖÇåÁÅðéÅîÅ ç¶ Çç¾åÅ ÜÅò¶Í À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ î¶Üð ÇÃ§Ø é¶ Áäêó·åÅ
çÅ ëÅÇÂçÅ À¹áÅ Õ¶ ÷îÆé ò¶Úä çÅ î¹ÖÇåÁÅð¶ ÖÅà ñË ÇñÁÅ Áå¶ ÜîÆé
ìñòÆð ÇÃ§Ø ê¹¾åð ç¶òðÅÜ òÅÃÆ Ã¹éÅî, í×ò§å ÇÃ§Ø ê¹¾åð çØÅ ÇçØ
òÅÃÆ ç¹¾ñÅ ÇÃ§Ø òÅñÅ, ÕðîÜÆå ÇÃ§Ø ê¹¾åð é§ç ÇÃ§Ø òÅÃÆ Õ¯ÔéÆ Ç÷ñ·Å
ç×ð±ð, ÇìÕðîÜÆå ÇÃ§Ø ê¹¾åð ùÖêÅñ ÇÃ§Ø òÅÃÆ ñ½º×¯òÅñ, ùÖç¶ò ÇçØ
ê¹¾åð ÜÆå ÇÃ§Ø òÅÃÆ ëåÇÔ×ó·, ܯÇקçð ÇÃ§Ø ê¹¾åð ìñÕÅð ÇÃ§Ø òÅÃÆ
Ú¾Õ íÅÂÆÕ¶, ÇéðíË ÇÃ§Ø ê¹¾åð ÜÃò§å ÇÃ§Ø ëåÇÔ×ó· Ç÷ñ·Å ç×ð±ð ù ÃÃå¶
íÅÁ ò¶Ú Çç¾åÆÍ À¹Ãé¶ ÇôÕÅÇÂå Çò¾Ú ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ÷îÆé ÖðÆçä òÅñ¶ À¹Õå
ÇòÁÕåÆ çÆ òÆ ÇÂà á¾×Æ ÇòÚ ê±ðÆ åð·» ÇîñÆí¹×å þÍ ê¹Çñà ñåð» Áé¹ÃÅð
À¹Õå ÷îÆé çÆ ÕÆîå ÕðÆì ãÅÂÆ Õð¯ó ð¹ê¶ ìäçÆ þ, êð î¶Üð ÇÃ§Ø é¶ ÇÂÔ
ÜîÆé À¹Õå ÇòÁÕåÆÁ» ù ÇÂÕ Õð¯ó ð¹ê¶ 寺 òÆ Ø¾à ò¶Ú Çç¾åÆ Áå¶ ÷îÆé
îÅñÕ» ù Õ¹Þ òÆ éÔƺ Çç¾åÅÍ ÁËÃ.ÁËÃ.êÆ. ÃzÆ ÁôÆô Ú½èðÆ é¶ ÇÂà îÅîñ¶
çÆ Ü»Ú çÅ Õ§î ÂÆ.ú. âìÇñÀȱ Çò§× ç¶ Ç§ÚÅðÜ Ç§ÃêËÕàð Ôðì§Ã ÇçØ
ÇðÁÅó ù ýºÇêÁÅ, ÇÜé·» ⱧØÅÂÆ éÅñ ÕÆåÆ Ü»Ú-êóåÅñ 寺 ìÅÁç À¹Õå
ÃÅð¶ ÇòÁÕåÆÁ» ç¯ôÆ áÇÔðÅ Õ¶ îÅîñÅ çðÜ Õðé ñÂÆ ÇÕÔÅÍ î½ó ê¹Çñà é¶
Çðê¯ðà ç¶ ÁèÅð Óå¶ À¹Õå ÃÅð¶ ÇòÁÕåÆÁ» ÇÖñÅø îÅîñÅ çðÜ Õð ÇñÁÅ þ êð
ÇÂà îÅîñ¶ ÇòÚ Áܶ å¾Õ Õ¯ÂÆ Ç×zøåÅðÆ éÔƺ Ô¯ÂÆÍ
ÇìÜñÆ ì¯ðâ é¶ Çê³â ׯé¶ÁÅäÅ ç¶ ÜñØð çÅ Õ¹éËÕôé Õ¾ÇàÁÅ
î¹ÕåÃð, F éò§ìð (ùÖêÅñ ÇÃ³Ø Çã¾ñ¯º)-ÇÂ毺 Çå³é ÇÕñ¯îÆàð çÈð Çê³â
ׯé¶ÁÅäÅ ç¶ ÜñØð çÆ î¯àð çÅ Õ¹éËÕôé ê³ÜÅì ðÅÜ ÇìÜñÆ ì¯ðâ é¶ Õ¾à
Çç¾åÅ þ ÇÜà ÕðÕ¶ Çê³â òÅÃÆÁ» ù ÜñØð çÆÁ» àÈàÆÁ» çÅ êÅäÆ ÇîñäÅ ì§ç
Ô¯ Ç×ÁÅ þÍ ÇÂÕ¾åð ÕÆåÆ ×ÂÆ ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð ÇìÜñÆ ì¯ðâ é¶ ÇÂà ÜñØð 寺
E@ Ô÷Åð ð¹ê¶ ÇìÜñÆ çÅ Çì¾ñ ñËäÅ þÍ Ü¯ ê³ÚÅÇÂå é¶ íÇðÁÅ éÔƺ þÍ
ÇÜà ÕðÕ¶ îÜìÈðé ÇìÜñÆ ì¯ðâ òÅÇñÁ» ù Õ¹éËÕôé Õ¾àäÅ ÇêÁÅ þÍ êåÅ ñ¾×Å
þ ÇÕ À¹ºÞ å» Çê³â ÇòÚ ñ×ê× C@@ àÈàÆÁ» Ú¾ñ ðÔÆÁ» Ôé êð îé÷Èð ÇÃðø
ID Õ¹ ÔÆ ÔéÍ àÈàÆÁ» çÅ Çì¾ñ éÅ íðé ÕðÕ¶ ÔÆ ÇêÛñ¶ Çå³é ÔøÇåÁ» 寺
ÜñØð ç¶ êÅäÆ çÆ ÃêñÅÂÆ ì³ç þ å¶ ñ¯Õ êÅäÆ Çìé·» ìÔ¹å Á½Ö¶ Ô¯ ðÔ¶ Ôé,
ÇÕªÇÕ ÇÂà Çê³â ÇòÚ èðåÆ Ô¶áñÅ êÅäÆ òÆ êÆä ï¯× éÔƺ þ å¶ õðÅì ÔËÍ
ñ¯Õ Çê³â 寺 ìÅÔð ñ¾×¶ ԯ¶ éñÇÕÁ» 寺 êÆä ñÂÆ êÅäÆ íðÕ¶ ÇñÁŪç¶
ÔéÍ ÇÜÔó¶ ÇòÁÕåÆ àÈàÆÁ» çÅ Çì¾ñ ñ×ÅåÅð íð ðÔ¶ Ôé, À¹é·» çÅ ÕÇÔäÅ þ
ÇÕ ÃÅâÅ ÕÆ ÕÃÈð þÍ À¹é·» çÅ ÇÂÔ òÆ ÕÇÔäÅ þ ÇÕ À¹Ô ÇÂà Ãì§èÆ ÁçÅñå
çÅ çðòÅÜÅ òÆ ÖóÕÅÀ¹ä×¶Í Çê³â òÅÃÆÁ» çÅ ÕÇÔäÅ þ ÇÕ ÜñØð» çÆ Ç÷³î¶òÅðÆ
ê³³ÜÅì ÃðÕÅð å¶ Üé ÇÃÔå ÇòíÅ× Ö¹ç ÔÆ Ã³íÅñ¶ å» ÇÕ ñ¯Õ» ù ÜñØð çÆÁ»
àÈàÆÁ» ç¶ êÅäÆ çÆ ÃêñÅÂÆ ñ×ÅåÅð ÇîñçÆ ðÔ¶Í
øÃñ» éÅ Ú°¼Õ¶ ÜÅä ç¶ ð¯Ã òܯº ÇÕÃÅé» òñ¯º ÁÅòÅÜÅÂÆ ð¯Õ Õ¶ êÌçðôé
Õ¯àÕê±ðÅ, F éò³ìð (î¯Ôð Ç×¼ñ)-éðî¶ å¶ Þ¯é¶ çÆÁ» øÃñ» çÆ ÇòÕðÆ éÅ
Ô¯ä ç¶ ð¯Ã òܯº Á¼Ü ìÔ°å ÃÅð¶ ÇÕÃÅé» é¶ ÃæÅéÕ î¯×Å ð¯â Óå¶ î³âÆ ç¶
׶à î±Ôð¶ ãÅÂÆ Ø³à¶ ÁÅòÅÜÅÂÆ ð¯Õ Õ¶ ð¯Ã êÌçðôé ÕÆåÅ ÇÜà éÅñ Ãî°¼ÚÆ
ÁÅòÅÜÅÂÆ êÌíÅÇòå Ô¯ÂÆÍ î½Õ¶ Óå¶ ÔÅ÷ð íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ñ¼Ö¯òÅñ ç¶
ÁÅ×±Á» é¶ ÃæÅéÕ î³âÆ ÁøÃð» å¶ ê³ÜÅì ÃðÕÅð ÇÖñÅø éÅÁð¶ìÅ÷Æ ÕÆåÆÍ
ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á» çÅ ÕÇÔäÅ ÔË ÇÕ î³âÆ ÇòÚ éðî¶, Þ¯é¶ å¶ ìÅÃîåÆ çÆ ÖðÆç
éÅ Ô¯ä ÕÅðé ÇÕÃÅé» ù íÅðÆ ê̶ôÅéÆ çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ êË ÇðÔÅ ÔËÍ ÇÂÃ
î½Õ¶ Óå¶ ï±éÆÁé ç¶ ÁÅ×± ÁÜî¶ð ÇÃ³Ø ÃîÅñÃð, ìñòÆð ÇÃ³Ø ò»çð ÜàÅäÅ,
çðôé ÇóØ, ×°ðìÚé ÇóØ, ×°ðî¶ñ ÇóØ, éËì ÇóØ, ×°ðÜÆå ÇóØ, ÔðÜÆå
ÇóØ, ñÖÇò³çð ÇÃ³Ø Ãî¶å ò¼âÆ Ç×äåÆ ÓÚ ÇÕÃÅé» å¶ ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á» é¶
ð¯Ã êÌçðôé ÓÚ ÇÔ¼ÃÅ ÇñÁÅÍ ð¯Ã êÌçðôé çÅ êåÅ ñ¼×ÇçÁ» ÔÆ ÁËÃ. âÆ.
ÁËî. í°Çê³çð ÇóØ, éÅÇÂì åÇÔÃÆñçÅð çðôé ÇóØ, îÅðÕÆà Õî¶àÆ ç¶ Ú¶ÁðîËé
éÛ¼åð ÇÃ³Ø ìðÅó é¶ î÷ç±ð», ÇÕÃÅé» å¶ Õ°Þ ÁÅó·åÆÁ» ç¶ é°îÅdzÇçÁ» ù
ì°ñÅ Õ¶ ÃîÞ½åÅ ÕðòÅÇÂÁÅ å¶ íð¯¯ÃÅ Çç¼åÅ ÇÕ ÇÕÃÅé» ù î³âÆ ÓÚ Õ¯ÂÆ î°ôÕñ
éÔƺ ÁÅÀ°ä Çç¼åÆ ÜÅò¶×ÆÍ ÇÂà 寺 ìÅÁç èðéÅ ÃîÅêå Ô¯ÇÂÁÅÍ ê¼åðÕÅð»
éÅñ ×¼ñìÅå ÕðÇçÁ» ÇÃðÃóÆ ç¶ ÇÕÃÅé ìñÜÆå ÇóØ, ô¶ð ÇÃ³Ø òÅñÅ ç¶
ÇÕÃÅé çðôé ÇóØ, îÇÔî±ÁÅä¶ ç¶ ÇÕÃÅé Õ°ñçÆê ÇÃ³Ø é¶ ç¼ÇÃÁÅ ÔË ÇÕ À°Ô
î³âÆ ÓÚ ÇêÛñ¶ D Ççé» å¯º éðîÅ ò¶Úä ñÂÆ ÁŶ Ôé êð ÇòÕðÆ éÔƺ Ô¯ÂÆÍ
ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. ÁÇèÁÅêÕ» ç¶ åìÅçÇñÁ» êÌåÆ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» ÓÚ ð¯Ã
øðÆçÕ¯à, F éò³ìð (×°ðîÆå ÇóØ)-øðÆçÕ¯à åÕéÆÕÆ ÇüÇÖÁÅ Áå¶ À°çï¯Ç×Õ
ÇÃÖñÅÂÆ ÇòíÅ×, ê³ÜÅì ç¶ âÅÇÂðËÕàð ò¼ñ¯º ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. øðÆçÕ¯à
çÆÁ» Ú¼ñ ðÔÆÁ» à̶⻠ê³ÜÅìÆ ÃàËé¯×ÌÅøÆ Áå¶ ÃÆ. ú. ÂÆ. ç¶
dzÃàÌÕàð» ù ÁÅð÷Æ å½ð Óå¶ ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. ÜñÅñÅìÅç ÇòÖ¶ ìçñ Çç¼åÅ
Ç×ÁÅ, ÇÜà Óå¶ Ã³ÃæÅ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» çÆ íðòƺ îÆÇà³× óì¯èé ÕðÇçÁ» êÆ.
ÁËÃ. ï±. ç¶ ÁÅ×±Á», îÆå êÌèÅé ðÇܳçð ÇÃ³Ø å¶ îéçÆê ø½ÜÆ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ
ê³ÜÅì ÃðÕÅð ÇÂÕ êÅö å» åÕéÆÕÆ ÇüÇÖÁÅ ç¶ä çÆÁ» ×¼ñ» ÕðçÆ ÔË êð
ç±Ü¶ êÅö Ú¼ñ ðÔÆÁ» à̶⻠ù ì³ç ÕÆåÅ ÜÅ ÇðÔÅ ÔË Áå¶ ÇÃÇÖÁÅðæÆÁ» ù
Çìé·» dzÃàÌÕàð» ç¶ ÃóÕ» Óå¶ ð°ñä ñÂÆ îÜì±ð Õð Çç¼åÅ Ç×ÁÅ ÔËÍ
ÇòÇçÁÅðæÆ ÁÅ×±Á» é¶ ÃðÕÅð ù ÇÚåÅòéÆ Çç¼åÆ ÇÕ Ü¶Õð À°êð¯Õå
dzÃàð¼Õàð» ç¶ åìÅçñ¶ ç¶ Ô°Õî ð¼ç éÅ ÕÆå¶ ×¶ å» ÇòÇçÁÅðæÆ Ãõå
ÁËÕôé Õðé ñÂÆ îÜì±ð Ô¯ä׶Í
ÃðÕÅðÆ êzÅÇÂîðÆ ÃÕ±ñ» Çò¾Ú ê¿ÜÅìÆ ù êzë¹¾ñå Õðé ñÂÆ Çòô¶ô ÁÇíÁÅé
ô¹ð±
ìð¶àÅ, F éò§ìð (Çòô¶ô êzåÆÇéè)-éò» ê¿ÜÅì Ççòà 寺 ÂÆ. àÆ. àÆ.
ÁÇèÁÅêÕ ï±éÆÁé îÅéÃÅ ò¾ñ¯º ê¿ÜÅìÆ íÅôÅ ù êzë¹¾ñå Õðé ñÂÆ Çòô¶ô
À¹êðÅñ¶ ÕÆå¶ ÜÅ ðÔ¶ ÔéÍ ÇÂÔ ÜÅäÕÅðÆ Çç§ÇçÁ» ìñÅÕ ìð¶àÅ ç¶ êzèÅé
ÜÃòÆð ÇÃ§Ø Ö¹âÅñ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Á¾Ü ìñÅÕ ìð¶àÅ ç¶ ÕÂÆ ÃÕ±ñ» Çò¾Ú
ç¹çð ÇñÖÅÂÆ î¹ÕÅìñ¶ ÕðòŶ ׶, ÇÜà Çò¾Ú ÃðÕÅðÆ êzÅÇÂîðÆ ÃÕ±ñ
ô¶Ö±ê¹ð Ö¹âÅñ 寺 ÔðÇò§çð ÇÃ§Ø êÇÔñÅ, ðØòÆð Õ½ð ç±ÜÅ, Çì¾à± ÇçØ
é¶ åÆÜÅ ÃæÅé ÔÅÃñ ÕÆåÅÍ ÇÂö åð·» Ö¹âÅñ Õñ» 寺 ÁîéçÆê êÇÔñ¶,
îéêzÆå Õ½ð ç±Ü¶ å¶ Á¾ÕÆ Õ½ð åÆܶ ÃæÅé Óå¶ ðÔÆÍ ìÆð¶òÅñÅ â¯×ðÅ ç¶
ÇêzåêÅñ ÇÃ§Ø êÇÔñ¶, îéܯå Õ½ð ç±Ü¶ Áå¶ ÇçñêzÆå ÇÃ§Ø åÆܶ ÃæÅé Óå¶
ðÔ¶Í À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ éò§ìð îÔÆé¶ Çò¾Ú ò¾Ö-ò¾Ö ÃÕ±ñ» Çò¾Ú ê¿ÜÅìÆ
íÅôÅ Ãì§èÆ î¹ÕÅìñ¶ Áå¶ Ô¯ð ×åÆÇòèÆÁ» ÜÅðÆ ðÇÔä×ÆÁ»Í
ÇòÇçÁÅðæä» ç¶ ôÅéçÅð êzçðôé ÕðÕ¶ òÅêà êðåä Óå¶ íðò» ÃòÅ×å
î¹ÕåÃð, F éò§ìð (ùÖêÅñ ÇÃ³Ø Çã¾ñ¯º)-ìÆå¶ ÇçéºÆº ÔÇðç¹ÁÅð À°åðÅÖ³â
ÇòÖ¶ dzâÆÁé ðËâ ÕðÅà ïÃÅÇÂàÆ ê³ÜÅì ò¾ñ¯º ï±æ ðËâ ÕðÅà àz¶Çé³×
ÇòÚ ôÅéçÅð êzçðôé ÕðÕ¶ òÅêà êðåÆÁ» ìÅòÅ ÇéÔÅñ ÇÃ³Ø ìÆ.ÁËâ ÕÅñÜ çÆÁ»
ÇòÇçÁÅðæä» çÅ Á¾Ü íðò» ðÁÅ×å ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ Ç÷Õðï¯× þ ÇÕ ìÆå¶ ÇçéÆ
ǧâÆÁé ðËâ ïÃÅÇÂàÆ ê³ÜÅì Ú§âÆ×ó· ò¾ñ¯º ñóÕÆÁ» ç¶ ñÂÆ ÔÇðç¹ÁÅð À°åðÅÖ³â
ÇòÖ¶ þå ÇçéÆ ï±æ ðËâ ÕðÅà àz¶Çé³× Áå¶ Ãà¾âÆ Õ˺ê ñÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ ÇÜÃ
ÇòÚ ò¾Ö-ò¾Ö ÕÅñÜ çÆÁ» ÇòÇçÁÅðæä» é¶ ÇÔ¾ÃÅ ÇñÁÅÍ ÇÂà Õ˺ê ÇòÚ Ç÷ñ·Å
ðËâ ÕðÅà ïÃÅÇÂàÆ ÃÕ¾åð Ôðç¶ò Õ½ð Ç×¾ñ çÆ êzèÅé×Æ Áå¶ ÕÅñÜ çÆ
þÇíÁÅÚÅðÕ ×åÆÇòèÆÁ» çÆ Ç³ÚÅðÜ ÃzÆîåÆ Ã¹ÖêÅñ Õ½ð Çþè±, ÕÅñÜ çÆ
êz¯: ðÜéÆ ìÅñÅ Áå¶ Õ³Úé çÆ ç¶Ö ð¶Ö ÇòÚ î¹ÕåÃð ç¶ ìÅòÅ ÇéÔÅñ ÇóØ
ìÆ. Á˼â çÆÁ» A@ ÇòÇçÁÅðæä» é¶ òÆ ìó¶ À¹åôÅÔ ç¶ éÅñ íÅ× ÇñÁÅÍ
ñ×ÅåÅð G Ççé» Ú¾ñ¶ ÇÂà êz¯×ðÅî ÇòÚ ÇòÇçÁÅðæä» é¶ îÇÔ³çÆ, ð§×¯ñÆ,
궺Çà³×, ê¯ÃàðÃ, î¶ÇÕ§×, ÕÇòåÅ À¹ÚÅðé íÅôé Áå¶ Ãî±Ô ôìç ×ÅÇÂé
êzåÆï¯×åÅ ÇòÚ Ú§×Å êzçðôé ÕÆåÅÍ ÕÅñÜ çÆÁ» ÇòÇçÁÅðæä» é¶ ÕÇòåÅ
À¹ÚÅðé ÇòÚ åÆÃðÅ ÃæÅé êzÅêå ÕÆåÅÍ À¹é·» çÅ Á¾Ü î¹ÕåÃð òÅêà êðåä Óå¶
ÕÅñÜ ç¶ Çêz³ÃÆêñ âÅ: âÆ. ÁËÃ. Ççò¶çÆ, Üðéñ ÃÕ¾åð ðÅäÅ ìÅòÅ Áå¶ Ãî±Ô
ÃàÅø ò¾ñ¯º íðò» ðÁÅ×å ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ
àËñÆø¯é çÆÁ» åÅð» ñÂÆ ê°¼à¶ ÖÅñ é¶ ×» çÆ ÜÅé ñÂÆ
ìð×ÅóÆ, F éò³ìð (ðÇî³çðêÅñ ÇóØ)-àËñÆø¯é çÆÁ» åÅð» ÇòÛÅÀ°ä ñÂÆ
갼ච׶ ÇÂÕ ÖÅñ é¶ Á¼Ü ÇÂÕ ×» çÆ ÜÅé ñË ñÂÆÍ ÔÅÃñ ÕÆåÆ ÜÅäÕÅðÆ
Áé°ÃÅð ÃæÅéÕ ÇìÜñÆ ì¯ðâ çøåð ç¶ ÃÅÔîä¶ ÃóÕ ç¶ éÅñ-éÅñ àËñÆø¯é ÇòíÅ×
ò¼ñ¯º åÅð» çÅ ÜÅÿ ÇòÛÅÀ°ä ñÂÆ ÇÂÕ ÖÅÿ ê°àÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ ÃÆ, êð ÇÂà ù
ñ³îÅ Ãî» ìÆå ÜÅä ç¶ ìÅÁç ÓÚ íÇðÁÅ éÔƺ Ç×ÁÅÍ ìÆåÆ ðÅå ÇÂÕ ÁÅòÅðÅ
×» ÇÂà ÖÅÿ ç¶ Á³çð òó ×ÂÆ êð ÖÅÿ å³× Ô¯ä ÕÅðé À°Ã 寺 ìÅÔð éÔƺ
ÇéÕÇñÁÅ Ç×ÁÅ, ÇÜà ÕÅðé À°Ã çÆ ÇÂà ÖÅÿ ç¶ Á³çð ÔÆ î½å Ô¯ ×ÂÆÍ
àËñÆø¯é çÆÁ» åÅð» ñÂÆ ê°¼à¶ ÖÅñ é¶ ×» çÆ ÜÅé ñÂÆ
ÃðÕÅð ìÅÃîåÆ çÆ õðÆç å¶ íÅÁ ÇéôÇÚå Õð¶
îñ¯à, F éò³ìð (ðäÜÆå ÇÃ³Ø êÅÇàñ)-íÅðåÆ ÇÕÃÅé ïÈéÆÁé ñ¾Ö¯òÅñ ìñÅÕ
îñ¯à çÆ îÆÇà³× êzèÅé Çê¾êñ ÇÃ³Ø çÆ êzèÅé×Æ Ô¶á Ô¯ÂÆ, ÇÜà ÓÚ ïÈéÆÁé
ç¶ Ô¯ð ÁÔ¹ç¶çÅð ìñòÆð ÇóØ, ô¹ì¶× ÇÃ³Ø ÁÅÇç ôÅîñ Ô¯Â¶Í îÆÇà³× ÓÚ
ñ¶ ׶ øËÃñ¶ Áé¹ÃÅð Üæ¶ì³çÆ é¶ ÃðÕÅð 寺 î³× ÕÆåÆ ÇÕ ìÅÃîåÆ AABA
çÅ íÅÁ Áå¶ õðÆç ç¶ ÃðÕÅð ùھܶ êzì³è Õð¶Í À¹é·» î³× ÕÆåÆ ÇÕ éðî¶
çÆ ÃðÕÅðÆ õðÆç ô¹ðÈ Ô¯ä 寺 êÇÔñŠؾà íÅÁ Óå¶ éðîÅ ò¶ÇÚÁÅ Ç×ÁÅ ÇÂÃ
ñÂÆ ÃðÕÅð éðî¶ Óå¶ ì¯éà ÁËñÅé¶Í ÁÅ×ÈÁ» é¶ î³× ÕÆåÆ ÇÕ ÕäÕ çÆ
ÇìÜÅÂÆ ô¹ðÈ Õð Çç¾åÆ ×ÂÆ þ Áå¶ éÇÔð» ÓÚ ÜñçÆ å¯º ÜñçÆ êÅäÆ Û¾ÇâÁÅ
ÜÅò¶Í
ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. dzêñÅÂÆ÷ ÁËïÃƶôé çÆ îÆÇà³×
î¹ÕåÃð, F éò³ìð (ðäÜÆå ÇÃ³Ø Çã¾ñ¯º)-ÃæÅéÕ ×¹ð± ׯÇì³ç ÇÃ³Ø êÅðÕ
ÇòÖ¶ ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. dzêñÅÂÆ÷ ÁËïÃƶôé ê³ÜÅì ðÅÜ ÇìÜñÆ ì¯ðâ
î³âñ î¹ÕåÃð çÆ îÆÇà³× Ô¯ÂÆÍ îÆÇà³× ÇòÚ Ã±ìÅ ÁÅ×± ÃÅæÆ ÁîðÜÆå ÇóØ
Áå¶ ÃÕ¾åð ܯÇ׳çð ÇÃ³Ø ôÅîñ Ô¯Â¶Í ÇÂà îÆÇà³× ù íÜé ñÅñ øÅÇ÷ñÕÅ,
ìñÇܳçð ÇÃ³Ø î¹ÕåÃð, ×éêå ðŶ, Áô¯Õ ð¹êÅäÅ ÁÅÇç é¶ Ã³ì¯èé ÕÆåÅÍ
îÆÇà³× ÇòÚ ì¯ðâ ò¾ñ¯º ÜÅðÆ ÕÆå¶ ×¶ ÃðÕ±ñð é³ìð AB@@, D@@ Áå¶ ECD
ð¾ç ÕðÅÀ¹ä 寺 ÇÂñÅòÅ Ã-Ã ÇÃð ÁÅÂÆ. àÆ. ÁÅÂÆ. Ô¯ñâð» ç¶
ÇõñÅø ÜÅðÆ ÕÆå¶ ÃðÕ±ñð» ù ð¾ç ÕðÅÀ¹ä çÆ î³× ÕÆåÆ ×ÂÆÍ ì¹ñÅÇðÁ» é¶
ÇÕÔÅ ÇÕ î³×» ù ñË Õ¶ ñìÅ Õî¶àÆ ò¾ñ¯º ô¹ð± ÕÆå¶ ÜÅä òÅñ¶ óØðô ÇòÚ
íðòƺ ôî±ñÆÁå ÕÆåÆ ÜÅò¶×ÆÍ
ôÅî ÇÃ³Ø ÇîÃàð dzâÆÁÅ ìÇäÁÅ
øðÆçÕ¯à, F éò¿ìð (ê°ðìÅ)-ÇîÃàð dzâÆÁÅ ìÅâÆ Çìñâð÷ ÁËïÃƶôé «ÇèÁÅäÅ
òñ¯º ÕðòŶ ׶ ÇîÃàð dzâÆÁÅ î¹ÕÅìñ¶ ÓÚ øðÆçÕ¯à ç¶ ôÅî ÇÃ³Ø ô¶ð
é¶ ìÅ÷Æ îÅð ñÂÆ Áå¶ À°Ô ÁÅêä¶-ÁÅêä¶ íÅð òð×» ÓÚ ÇòܶåÅ ðÔ¶ ìÅâÆ
Çìñâð» ç¶ Ô¯Â¶ úòðÁÅñ î¹ÕÅìÇñÁ» ÓÚ ÇîÃàð dzâÆÁÅ Ú¹ÇäÁÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂÃ
Ã ôÅî ÇÃ³Ø ù ׯñâ îËâñ ç¶ Õ¶ ÃéîÅÇéå ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ ÇîÃàð dzâÆÁÅ
򡊦 ׶ ôÅî ÇÃ³Ø é¶ êÅòð à¼ËÕ ÔËñæ Õñ¼ì øðÆçÕ¯à ò¼ñ¯º ÇÂé·» î°ÕÅìÇñÁ»
ÇòÚ íÅ× ÇñÁÅÍ ÇÂÔ Çܼå êÌÅêå ÕðÕ¶ ÁŶ ôÅî ÇÃ³Ø çÅ ÁÅêä¶ Çê³â
ÇÕñ·Å 齺 êÔ°³Úä Óå¶ Çê³â çÆ Ãðê³Ú ôðéÜÆå Õ½ð Áå¶ ï±æ ÁÕÅñÆ ÁÅ×È
Áîédzçð ÇÃ³Ø òÇÔäÆòÅñ é¶ ôÅî ÇÃ³Ø çŠðÁÅ×å ÕÆåÅÍ
êÌÅÇÂîðÆ ÃÕ±ñ ò¾ñ¯º ÁõìÅð ÜÅðÆ
ì¹ãñÅâÅ, F éò§ìð (ðÅÔÆ)-ÃðÕÅðÆ êzÅÇÂîðÆ ÃÕ±ñ íÅçóÅ ò¾ñ¯º ì¾ÇÚÁ»
Á§çð ç¶ô çÆ ðÅÜéÆåÆ, Ú¦å îÅîÇñÁ» Ãì§èÆ ÜÅäÕÅðÆ çÆ ð¹ÚÆ å¯º ÇÂñÅòÅ
þÇíÁÅÚÅðÕ å¶ ÃÇÔåÕ ÜÅ×zåÆ êËçÅ Õðé ñÂÆ ÒÁÅòÅ÷ ¶ ê¿ÜÅìÓ é»Á çÅ
ÁÖìÅð ô¹ð± ÕÆåÅ þÍ ÇÂÃ ç¶ êÇÔñ¶ êðÚ¶ çÆ Ø¹§â üÕÅÂÆ ðÅÜ ê¹ðÃÕÅð ÇòܶåÅ
ÁÇèÁÅêÕ âÅ. ÕðéËñ ÇÃ§Ø òËðÅ×Æ é¶ ÕÆåÆÍ ÇÂà î½Õ¶ À¹é·» çÅ ÃÅæ
êzÅÇÂîðÆ àÆÚð÷ ÁËïÃƶôé ì¹ãñÅâÅ ç¶ êzèÅé ÁîéçÆê ôðîÅ é¶ Çç¾åÅÍ
ÇÂà î½Õ¶ çì¯èé ÕðÇçÁ» âÅ. òËðÅ×Æ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÃÕ±ñ ò¾ñ¯º ÁÇÜÔÅ À¹çî
ÕðÕ¶ ÇÂ¾Õ ôñÅØÅï¯× Õ§î ÕÆåÅ Ç×ÁÅ þÍ À¹é·» ÃÕ±ñ î¹ÖÆ ÁòåÅð ÇçØ
íÅçóÅ Áå¶ Ãî±Ô ÃàÅë ù ÇÂà Çéò¶Õñ¶ ÕÅðÜ çÆ òèÅÂÆ Çç¾åÆÍ ÁÅêä¶
çì¯èé Çò¾Ú ÁîéçÆê ôðîÅ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂÔ ÁÖìÅð ê¿ÜÅìÆ íÅôÅ ù êzë¹¾ñå
Õðé ñÂÆ ÇÂ¾Õ éòƺ êÇÔñÕçîÆ Õð¶×ÅÍ ÃzÆ ôðîÅ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ êzÅÇÂîðÆ
àÆÚð ÁËïÃƶôé ò¾ñ¯º ÇÂà îÔÆé¶ ç½ðÅé ò¾Ö-ò¾Ö ÃÕ±ñ» Çò¾Ú ê¿ÜÅìÆ
íÅôÅ ù ÃêðÇêå êz¯×ðÅî ÕðòŶ ÜÅä׶, ÇÜà Çò¾Ú ì¾ÇÚÁ» ç¶ ÇòÇçÁÕ,
þÇíÁÅÚÅðÕ å¶ ÃÇÔåÕ î¹ÕÅìñ¶ ôÅÇîñ Ô¯ä×¶Í ÇÂà î½Õ¶ ÇÂà ֶåð ç¶
ò¾Ö-ò¾Ö ÃÕ±ñ î¹ÖÆÁ» é¶ òÆ ôî±ñÆÁå ÕÆåÆÍ
ÕäÕ ç¶ íÅÁ ÓÚ ÕÆå¶ òÅè¶ ù Çé×ÈäÅ ç¾ÇÃÁÅ
îÅéÃÅ, F éò§ìð (Ã. Çðê¯.)-Õ¶ºçð ÃðÕÅð ò¾ñ¯º ÕäÕ ç¶ Ãîðæé î¹¾ñ Çò¾Ú
ÕÆå¶ éÅîÅåð òÅè¶ çÆ íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ¶ÕåÅ âÕ½ºçÅ ò¾ñ¯º Ãõå ôìç»
Çò¾Ú Çé§çÅ ÕÆåÆ ×ÂÆ þÍ ÇÂà Ãì§èÆ ìÆ. Õ¶. ï±. âÕ½ºçÅ Ç÷ñ·Å îÅéÃÅ ç¶
êzèÅé ׯðÅ ÇÃ§Ø íËäÆìÅØÅ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ Õ¶ºçð ÃðÕÅð é¶ ÔÅó·Æ çÆ ëÃñ
ÕäÕ ç¶ íÅÁ ÓÚ B@ ð¹ê¶ çÅ éÅîÅåð òÅèÅ ÕðÕ¶ ÇÕÃÅé» éÅñ Õ¯ÞÅ î÷ÅÕ
ÕÆåÅ þ ÜçÇÕ Çòç¶ô» 寺 ÕäÕ î§×òÅ Õ¶ À¹é·» ù ñ×í× ç¹¾×äÅ íÅÁ Çç¾åÅ
Ç×ÁÅ þÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ Üæ¶ì§çÆ Õ¶ºçð ÃðÕÅð 寺 î§× ÕðçÆ þ ÇÕ ÕäÕ çÆ
ÕÆîå AE@@ ð¹ê¶ êzåÆ Õ¹Ç§àñ ÇÕÃÅé» ù å¹ð§å Çç¾åÆ ÜÅò¶Í ÇÂö ç½ðÅé
ìñÅÕ Ã§îåÆ ì¹ãñÅâÅ ç¶ î˺ìð å¶ ÁÕÅñÆ ÁÅ×± Ôðî¶ñ ÇÃ§Ø ÕñÆê¹ð, Çì¾Õð
ÇÃ§Ø ì¯óÅòÅñ, í±ðÅ ÇÃ§Ø ÕäÕòÅñ, îÅäÕ ÇÃ§Ø é¶ òÆ Õ¶ºçð ÃðÕÅð ò¾ñ¯º
ÕäÕ ç¶ òèŶ B@ ð¹ê¶ íÅÁ ù Çé×ÈäÅ ç¾ÇÃÁÅÍ íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé
(Çþè±ê¹ð) ç¶ Ã±ìÅ Üéðñ ÃÕ¾åð ì¯Ø ÇÃ§Ø îÅéÃÅ é¶ òÆ B@ ð¹ê¶ ç¶ òÅè¶
ù ð¾ç ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂà ëËÃñ¶ éÅñ Õ¶ºçð çÅ ÇÕÃÅé Çòð¯èÆ ÇÚÔðÅ
é§×Å Ô¯ ü¾ÇÕÁÅ þÍ À¹é·» ÔÅó·Æ çÆÁ» ç±ÜÆÁ» ëÃñ» ç¶ íÅÁ Çò¾Ú ÕÆå¶
òÅè¶ ù òÆ Çé×ÈäÅ ç¾ÇÃÁÅÍ
ÇÕÃÅé» é¶ î§âÆÁ» ç¶ ç½ð¶ ç½ðÅé ؾà å¯ñ çÆ ÇôÕÅÇÂå ÕÆåÆ
îÅéÃÅ, F éò§ìð (ÃàÅë Çðê¯ðàð)-íÅðåÆ ÇÕÃÅé ïÈéÆÁé (¶ÕåÅ) À¹×ðÅÔ»
Ç÷ñ·Å îÅéÃÅ çÆ ÇÂÕ¾åðåÅ ÕÅðÜÕÅðÆ êzèÅé ǧçðÜÆå ÇÃ§Ø Þ¾ìð çÆ
êzèÅé×Æ Ô¶á Ô¯ÂÆÍ ÇÂÕ¾åðåÅ Çò¾Ú Ç÷ñ·Å êzèÅé ðÅî ÇÃ§Ø íËäÆìÅØÅ ç¶
ܶñ· ÜÅä ÕðÕ¶ Ç÷ñ·¶ çÆ Á×òÅÂÆ Õðé ñÂÆ Ãðò çîåÆ éÅñ îÅéÃÅ ìñÅÕ ç¶
êzèÅé í¯ñÅ ÇÃ§Ø íËäÆìÅØÅ ù ÕÅðÜÕÅðÆ Ç÷ñ·Å êzèÅé üÇäÁÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂÃ
î½Õ¶ Ã. Þ¾ìð é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ íÅò¶º AE ççìð å¾Õ ÇìÜñÆ ì¯ðâ ç¶ Çé¾ÜÆÕðé
Óå¶ ð¯Õ ñÅ Çç¾åÆ þ êð ç±Ü¶ êÅö à¶ã¶ Çò§×¶ ã§× éÅñ ê¹Çñà çÆ î¾çç
éÅñ Çê¿â» Çò¾Ú Øð» ç¶ îÆàð ìÅÔð ñÅÀ¹ä, Ö¶åÆ î¯àð» ç¶ îÆàð ñÅÀ¹ä çÅ
ܯ ÇÃñÇÃñÅ Ú¾ñ ÇðÔÅ þ ÇÂÔ Çé¾ÜÆÕðé ò¾ñ ÇÂ¾Õ Õçî þÍ ÇÂö ç½ðÅé À¹Õå
ÁÅ×ÈÁ» ò¾ñ¯º Çê¿â Þ¾ìð, ÁÕñÆÁÅ, ð¾ñÅ, í¹êÅñ, ܯ×Å, ãËêÂÆ, ÔÆð¯º,
ÖÅðÅ, é§×ñ, î±ÃÅ çÆÁ» î§âÆÁ» çÅ ç½ðÅ ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ Ç§çðÜÆå ÇÃ§Ø Þ¾ìð
é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÁÅó·åÆÁ» çÆ å¹ñÅÂÆ C@@ ×zÅî 寺 E@@ ×zÅî ò¾è Ô¹§çÆ þ êð
îÅðÇÕà Õî¶àÆÁ» ò¾ñ¯º Õ¯ÂÆ ÇéðÆÖä éÔƺ ÕÆåÅ ÜÅ ÇðÔÅÍ Ç÷ñ·Å ÕÅðÜÕÅðÆ
êzèÅé í¯ñÅ ÇÃ§Ø íËäÆìÅØÅ Áå¶ Ç÷ñ·Å Üéðñ ÃÕ¾åð îÇÔ§çð ÇÃ§Ø ðîÅäÅ é¶
ÇÕÔÅ ÇÕ Ü¶Õð ÃðÕÅð é¶ ÇÕÃÅéÆ î§×» Óå¶ ÇèÁÅé éÅ Çç¾åÅ å» Üæ¶ì§çÆ ù
î÷ì±ðé çØðô Çò¾ãäÅ êò¶×ÅÍ ÇÂà î½Õ¶ çðìÅðÅ ÇÃ§Ø Ü¯×Å, ÃÅè± ÇçØ
ÁñÆô¶ð, Ü§× ÇÃ§Ø ÜàÅäÅ, ñÅí ÇÃ§Ø Ö¯Öð, ×¹ðܧà ÇÃ§Ø ìÅܶòÅñÅ,
×¹ðçÆê ÇÃ§Ø ÁÅÔñ±ê¹ð, ܯÇקçð ÇÃ§Ø ÇçÁÅñê¹ðÅ é¶ òÆ Ã§ì¯èé ÕÆåÅ
ìÇÔîä çÆòÅéÅ ðÜìÅÔÅ ÇòÚ C@ ë¹¾à êÅó ÇêÁÅ
ì¾ñ±ÁÅäÅ, F éò§ìð (×¹ðéËì ÃÅÜé)- ìÆåÆ ðÅå ìÇÔîä çÆòÅéÅ ðÜìÅÔ¶ ÇòÚ
êÅó êËä çÅ ÃîÅÚÅð êzÅêå Ô¯ÇÂÁÅ þÍ êzÅêå ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð ìÇá§âÅ ç¶
Çê¿â ìÇÔîä çÆòÅéÅ é¶ó¶ ìÇÔîä çÆòÅéÅ ðÜìÅÔÅ ÇòÚ ðÅå H òܶ ç¶ ÕðÆì
C@ ë¹¾à ç¶ ÕðÆì êË Ç×ÁÅ Í êåÅ ñ¼×ä å¶ Ã§ì§èå ÇòíÅ× é¶ ðÜìÅÔ¶ ÇòÚ¯º
êÅäÆ ì§ç Õð Çç¾åÅ Áå¶ Ãò¶ð¶ ü¾Ø¶ Ö¹ðç, ü¾Ø¶ Õñ», ìÇÔîä çÆòÅéÅ,
ì¾ñ±ÁÅäÅ Áå¶ ÃðçÅð×ó· ç¶ ÇÕÃÅé íÅðÆ Ç×äåÆ ÇòÚ àðËÕàð ñË Õ¶ êÔ¹§Ú ׶Í
ÇìÕðîÜÆå ÇÃ§Ø ÃÔÅÇÂÕ Ç§ÜéÆÁð òÆ E@ ç¶ ÕðÆì î÷ç±ð ñË Õ¶ êÔ¹§Ú ׶Í
ÇÂà çì§èÆ ÇÕÃÅé í¯ñÅ ÇçØ, Ü×ÃÆð ÇçØ, àÆà± ÇçØ, î¹Õ§ç ÇÃ§Ø Áå¶
ì¯Ôó ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ÔÅó·Æ çÆ øÃñ çÆ ÇìÜÅÂÆ ñÂÆ êÅäÆ çÆ íÅðÆ ñ¯ó
þ ÇÂà ÕðÕ¶ ÔÆ ÁÃƺ ÁÅê ÔÆ êÅó ê±ð ðÔ¶ Ô»Í À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇêÛñ¶ ÃÅñ
ÔÆ ðÜìÅÔ¶ çÆ î¹ð§îå Ô¯ÂÆ ÃÆ êð ðÜìÅÔ¶ çÆ ñÅÂÆÇé§× ÕÂÆ æÅò» 寺
ÖÃåÅÔÅñ þÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂà êÅó ÕÅðé E@ ¶Õó Ö¶å» ÇòÚ êÅäÆ íð
Ç×ÁÅ, ëÃñ» çÆ ÕàÅÂÆ Ô¯ ü¾ÕÆ þ êð ðÜìÅÔ¶ çÆ ÖÃåÅÔÅñ ÕÅðé Á¾×¶ òÆ
ðÜìÅÔŠ๾àä ÕÅðé é¹ÕÃÅé Ô¯ä çÅ ÖçôÅ þÍ
AC î§âÆÁ» ÇòÚ ÃÆòð¶Ü êÅÀ¹ä ñÂÆ EI. F@ Õð¯ó ð¹ê¶ ÖðÚ¶ ÜÅ ðÔ¶
Ôé-îÅÔÆ
í¹¾Ú¯ î§âÆ, F éò§ìð (ÇþèÈ, öáÆ)- ìÇá§âÅ ñ¯Õ ÃíÅ ÔñÕ¶ ÇòÚ ÃÆòð¶Ü
êÅÀ¹ä ñÂÆ EI.F@ Õð¯ó ÖðÚä çÆ ï¯ÜéÅ þ å¶ ÃÆòð¶Ü êÅÀ¹ä çÅ Õ§î
ìÇá§âÅ-îÅéÃÅ Ç÷ñ·¶ çÆÁ» AC î§âÆÁ» ÇòÚ Ú¾ñ ÇðÔÅ þÍ ÇÂà էî çÅ
ÜÅÇÂ÷Å ñËä ñÂÆ ÁËÃ. âÆ. ÁËî. ìÇá§âÅ ÃzÆ Õ¶. êÆ. ÁËÃ. îÅÔÆ é¶ î§âÆ
ÇòÖ¶ ç½ðÅ ÕÆåÅÍ À¹é·» ç¶ éÅñ ÕÅð÷ ÃÅèÕ ÁøÃð ÃzÆ ðÅÜêÅñ ÇÃ§Ø î¾Õó,
éÇÂì åÇÔÃÆñçÅð éæÅäÅ ÃzÆ ðÇò§çð ì»Ãñ Áå¶ ÃÆòð¶Ü ì¯ðâ ç¶ ÁËÕÃÆÁé
Ü×ç¶ò ÇÃ§Ø é¶ í¹¾Ú¯ î§âÆ ç¶ F, G, H, I, AA òÅðâ» ÇòÚ ÜÅÕ¶ ÕÆå¶ ÜÅ
ðÔ¶ Õ§î çÆ ÚËÇÕ§× ÕÆåÆÍ ÇÂà î½Õ¶ ÃzÆ îÅÔÆ é¶ À¹µÚ¶ î¶é Ô¯ñ» éÅñ
ÃóÕ» çÅ ñ¶òñ ÇÂÕ¯ ÇÜÔÅ Õðé çÆ ÔçÅÇÂå ÕÆåÆ êð ÃÆòð¶Ü êÅÀ¹ä Ã
ê¹¾àÆ ÃóÕ ìÅð¶ ÃÆòð¶Ü ì¯ðâ ç¶ ÁËÕÃÆÁé ÃzÆ Ü×ç¶ò ÇÃ§Ø ìðÅó é¶ ÇÕÔÅ
ÇÂÔ ÃÆòð¶Ü ì¯ðâ çÅ Õ§î éÔƺ þ ìñÇÕ é×ð Õ½ºÃñ çÅ þÍ ÇÂà î½Õ¶ ÁËÃ.
âÆ. ÁËî. ìÇá§âÅ ç¶ ÇèÁÅé ÇòÚ òÅðâ é§ìð E ÇòÚ ì¶×Å ð¶â î¶é Óå¶ ÃÆòð¶Ü
ç¶ à¹¾à¶ î¶é Ô¯ñ ÇÜà éÅñ ç¹ðØàéÅ òÅêðé çÅ âð ìÇäÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ þ, ìÅð¶
Áå¶ éòƺ ÃóÕ ìäé 寺 ìÅÁç éÆò¶º ÃÆòð¶Ü ç¶ Ô¯ñ» ìÅð¶ ×¾ñ ÇèÁÅé ÇòÚ
ÇñÁ»çÆ ×ÂÆÍ ÁËÃ. âÆ. ÁËî. ÃzÆ îÅÔÆ é×ð Õ½ºÃñ ç¶ ÕÅð÷ÃÅèÕ ÁøÃð ù
ÇÂÔ î¹ôÕñ» çÈð Õðé çÆ ÔçÅÇÂå Çç¾åÆÍ ÇÂà Ãì§èÆ ÜÅäÕÅðÆ Çç§ç¶ ԯ¶
ÃÆòð¶Ü ì¯ðâ ç¶ ÁËÕÃÆÁé ÃzÆ Ü×ç¶ò ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ êÈð¶ ñ¯Õ ÃíÅ
ÔñÕÅ ìÇá§âÅ çÆÁ» AC î§âÆÁ» ÇòÚ EI.F@ Õð¯ó ÖðÚ¶ ÜÅ ðÔ¶ Ôé ÇÜé·» ÇòÚ¯º
í¹¾Ú¯ î§âÆ ÇòÖ¶ G.I Õð¯ó ÇÂà էî ñÂÆ ÖðÚ¶ ÜÅ ðÔ¶ Ôé Áå¶ î§âÆ ÇòÚ
ÃÆòð¶Ü êÅÀ¹ä çÅ G@ êzåÆôå êÈðÅ òÆ Ô¯ ü¾ÕÅ þÍ ÇÂ¼æ¶ ñ×ê× A@
ÇÕñ¯îÆàð ¶ðƶ ÇòÚ ÃÆòð¶Ü êÅÎÇÂÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þÍ ÇÂà էî çÅ á¶ÕÅ êÈð¶
ñ¯Õ ÃíÅ ÔñÕ¶ ÇòÚ ÁÅÂÆ. ÕÅî. àËñÆ ÇñîÇà§â Õ§êéÆ ù Çç¾åÅ Ç×ÁÅ þ Áå¶
ÇÂà էî ù êÈðÅ Õðé ñÂÆ C@ îÔÆé¶ çÅ Ãî» Çç¾åÅ Ç×ÁÅ þÍ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ
ÇÕ ìÇá§âÅ Áå¶ îÅéÃÅ Ç÷Çñ·Á» ÇòÚ ÇÂÔ Õ§î ÜÈé B@AA å¾Õ êÈðÅ Ô¯ ÜÅò¶×ÅÍ
ÇÂà î½Õ¶ éÅÔð ÇçØ, ÇÚ§ðÜÆò Çç×ñÅ, ÜÆòé ×ð×, Çòé¯ç Çì§àÅ, éð¶ô
ê¾êÆ é¶ ÁÅê¯ ÁÅêä¶ òÅðâ» çÆÁ» Ãî¾ÇÃÁÅò» ð¾ÖÆÁ»Í |
ì¶ð¹÷×ÅðÆ ç±ð Õðé ñÂÆ ÕËðÆÁð ×ÅÂÆâ˺à Ã çÆ î¹¾Ö ñ¯ó-èÅñÆòÅñ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (ÃàÅø Çðê¯ðàð)- ìÅìÅ øðÆç ǧÃàÆÇÚÀ±à ÁÅø ÔÅÇÂð
Á˺â ë½ðé Ãà¾âÆ÷ ìÇá§âÅ ÇòÖ¶ ÕËðÆÁð ×ÅÂÆâ˺à Á˺â Õ½ÃÇ¦× ÃËñ ç¶
ðÃîÆ À¹çØÅàé ÃîÅð¯Ô Çò¾Ú î¹¾Ö îÇÔîÅé ç¶ å½ð Óå¶ Ã: ÔðêÅñ ÇçØ,
ÇâêàÆ âÅÇÂðËÕàð, ÇìÀ¹ð¯ ÁÅø ǧêñÅÂÆî˺à Üéð¶ôé Á˺â àð¶Çé§× ÇòíÅ×,
ê¿ÜÅì é¶ ÇôðÕå ÕÆåÆÍ êÇÔñ¶ Ççé ç¶ êz¯×ðÅî Çò¾Ú Ã: î¶òÅ ÇçØ
Çêz§ÃÆêñ ÃðÕÅðÆ ÃÆéÆÁð ÃËÕ§âðÆ ÃÕ±ñ, í¹¾Ú¯ Õñ» çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶á ÇÂÃ
î¹ÇÔ§î çÅ øÅÇÂçÅ ñËä ñÂÆ ÃÕ±ñ ç¶ ÃËÕó¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» é¶ íÅ× ÇñÁÅÍ
ÕËðÆÁð ×ÅÂÆâ˺à Á˺â Õ½ºÃÇ¦× ÃËñ ç¶ Õ¯ÁÅðâÆé¶àð ê¯z: ìÆ. âÆ. ôðîÅ
é¶ ÁŶ ԯ¶ îÇÔîÅé» Áå¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» çÅ ÃòÅ×å ÕðÇçÁ» ÇòÇçÁÅðæÆÁ»
駱 ÕËðÆÁð ×ÅÂÆâ˺à çÆ îÔ¾ååÅ ìÅð¶ ÇòÃæÅð ê±ðòÕ ÜÅäÕÅðÆ Çç¾åÆÍ êz¯:
î¹éÆô ì»Ãñ, òÅÂÆà Çêz§ÃÆêñ ìÅìÅ øðÆç ÕÅñÜ é¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» 駱
îËÇàzÕ Áå¶ ìÅðòƺ 寺 ìÅÁç ò¾Ö-ò¾Ö ÇÕ¾ÇåÁ» Áå¶ Õ¯ðû ìÅð¶ ÚÅéäÅ
êÅÇÂÁÅÍ ÕÅñÜ ç¶ îËé¶ÇÜ§× âÅÇÂðËÕàð Ãz. ×¹ðîÆå ÇÃ§Ø èÅñÆòÅñ é¶
ÇòÇçÁÅðæÆÁ» 鱧 çì¯èé ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂ¾Õ ÇòÇçÁÅðæÆ é±§ ÁÅêäÅ
ÕËðÆÁð üäé ñÂÆ ÕÅÀ±ºÃÇ¦× ðÅÔƺ ÁÅêäÆ ð¹ÚÆ, ï¯×åÅ Áå¶ Ãîð¾æÅ çÆ êðÖ
ÕðòÅ ñËäÆ ÚÅÔÆçÆ þÍ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ì¶ð¹Ü×ÅðÆ êËçÅ Õðé ÇòÚ éÕñ çÅ
ìÔ¹å ò¾âÅ Ô¾æ þÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ Á¼Ü ÕËðÆÁð ×ÅÇÂâ˺à Áå¶ ÕÅÀ±ºÃǦ×
Ã çÆ î¹¾Ö ñ¯ó ìä ü¾ÕÆ þÍ Ç÷Õðï¯× þ ÇÕ ìÅìÅ øðÆç ǧÃàÆÇÚÀ±à
ò¾ñ¯º ×ÅÇÂâ˺à ôËôé ÁÕå±ìð 寺 ëðòðÆ å¾Õ ÚñÅÇÂÁÅ Ü»çÅ þ, Õ½ºÃǦ×
ôËôé ÁêzËñ 寺 ܱñÅÂÆ å¾Õ ÚñÅÇÂÁÅ ÜÅò¶×Å, Ô¹ä å¾Õ åÕðÆìé B@@@@
ÇòÇçÁÅðæÆ ÕËºê» çÅ ëÅÇÂçÅ À¹áÅ ü¾Õ¶ ÔéÍ ÇÂà ÃîÅð¯Ô ç¶ î¹¾Ö îÇÔîÅé
Ãz. ÔðêÅñ ÇÃ§Ø ìÅìÅ øðÆç ǧÃàÆÇÚÀ±à ò¾ñ¯º ÕËðÆÁð ×ÅÇÂâ˺à Áå¶ ÕÅÀ±ºÃǦ×
çÆ ÕÆåÆ êÇÔñ çÆ êzçÃÅ ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ìÅìÅ øðÆç ǧÃàÆÇÚÀ±à ò¾ñ¯º
ÕÆå¶ ÇÂé·» À¹êðÅÇñÁ» ÃçÕÅ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð é¶ Ç÷ñÅ· ê¾èð Óå¶ ÇÂà åð·»
ç¶ ÕËðÆÁð ×ÅÇÂâËºÃ ç¶ Õ˺ê ñ×ÅÀ¹ä¶ ô¹ð± ÕÆå¶ ÔéÍ ÇÂà ÃîÅ×î ÇòÚ
ìÅìÅ øðÆç ǧÃàÆÇÚÀ±à ç¶ òÅÂÆà êzèÅé Ãz. Ãðç±ñ ÇÃ§Ø ×ð¶òÅñ, ì¯ðâ
ÁÅø âÅÇÂðËÕàð Ãz. ùÖç¶ò ÇÃ§Ø ê¾ÕÅ (ÇðàÅ: Çêz§ÃÆêñ), ìÅìÅ øðÆç ÕÅñ÷
ç¶ ÁËïÃƶà âÅÇÂðËÕàð ôzÆ êzçÆê Õ½óÅ, ÕÅñÜ ç¶ Çêz§ÃÆêñ âÅ. ÇòñËå
ÇÃ§Ø ìðÅó, ìÅìÅ øðÆç ×ñ¯ìñ ÇÂé¯ò¶ôé Ã˺àð ç¶ Çêz§ÃÆêñ ÔðçÆê ÇçØ
îÅé Áå¶ ÕÅñ÷ Õ¯ÁÅðâÆé¶àð Ãz. ùÖÇܧçð ÇÃ§Ø ÔÅ÷ð ÃéÍ Á§å ÇòÚ Ãz.
ùÖç¶ò ÇÃ§Ø ê¾ÕÅ é¶ ìÅÔ𯺠ÁŶ ԯ¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ», ÁÇèÁÅêÕ» Áå¶ Çòô¶ô
îÇÔîÅé» çÅ è§éòÅç ÕÆåÅÍ
ÃìÇÃâÆ å¯º ÁŶ ÕäÕ ç¶ ìÆÜ ù ñËä ñÂÆ ÇÕÃÅé» çÆ íÆó À¹îóÆ
Ãðç±ñ×ó·, F éò§ìð (êzÕÅô ÇÃ§Ø ÷ËñçÅð)-ÃæÅéÕ Ö¶åÆìÅóÆ çøåð Á¾×¶ ¦ìÆÁ»
ñÅÂÆé» Çò¾Ú Öó·¶ ÇÕÃÅé» ðŶ ÇÃ§Ø ê¹¾åð ìÔÅçð ÇÃ§Ø òÅÃÆ ÖËðÅ Ö¹ðç,
ðÅîÜÆ ñÅñ ê¹¾åð ×äêå ðÅî ÖËðÅ Ö¹ðç, ñÅí ÇÃ§Ø í±§çó, ùÖç¶ò ÇçØ
ù¾ÖÅ îÆðê¹ð Õñ» Áå¶ ÕÂÆ Ô¯ð ÇÕÃÅé» é¶ Ç×ñÅ Õðç¶ Ô¯Â¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÃÅù
Ö¶åÆìÅóÆ çøåð Çò¾Ú ÃìÇÃâÆ Óå¶ ÁÅÇÂÁÅ ÕäÕ çÅ ìÆÜ ñËä ÁŪÇçÁ» ù Çå§é
Ççé Ô¯ ׶ Ôé, Ôð òÅð çøåð òÅñ¶ ÃÅù ìÆÜ éÔƺ ÁÅÇÂÁÅ ÕÇÔ Õ¶ òÅêÃ
î¯ó Çç§ç¶ ÔéÍ Á¾Ü òÆ ÁÃƺ Ãò¶ð 寺 ñÅÂÆé Çò¾Ú ñ¾×¶ ԯ¶ Ô» Áå¶
ìÔ¹å¶ ÇÕÃÅé Á¾Õ Õ¶ òÅêà òÆ Úñ¶ ׶ ÔéÍ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ÕÅëÆ ÇÕÃÅé»
ç¶ Úñ¶ ÜÅä 寺 ìÅÁç ÔÆ ìÆÜ ò§âäÅ ô¹ð± ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂà åð·» Õðé éÅñ
ÇÕÃÅé» ù ìÔ¹å êz¶ôÅéÆ Ô¯ ðÔÆ þÍ ç±Ãð¶ êÅö Ö¶åÆìÅóÆ ÁøÃð éÛ¾åð
ÇÃ§Ø éÅñ ×¾ñ ÕÆåÆ ×ÂÆ å» À¹é·Å ÇÕÔÅ ÇÕ ÃÅⶠկñ CDC Áå¶ E@B ç¯ åð·»
ç¶ ìÆÜ ÁÅ ðÔ¶ Ôé ÁÃƺ ÇÕö ù òÆ ìÆÜ å¯º òÅêà éÔƺ î¯ÇóÁÅ å¶ ÃÅðÅ
Õ§î ÇéðÇòØé Áå¶ åþñÆ ìõô Ú¾ñ ÇðÔÅ þÍ ÇÂ¾Õ ÇÕÃÅé ù ؾà 寺 ؾà ç¯
׾ච÷ð±ð Çç¾å¶ ÜÅ ðÔ¶ ÔéÍ ìÆÜ ñËä À¹îóÆ ÇÕÃÅé» çÆ íÆó çÅ éò» ÕÅðé
À¹æ¶ Öó·¶ Õ¹Þ Ô¯ð ÇÕÃÅé» é¶ ç¾ÃÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÃìÇÃâÆ Óå¶ ÁÅÂÆ ÇÂÃ
ÕäÕ çÅ ìÅ÷Åð çÆ ÕäÕ éÅñ¯º íÅÁ ÃÃåÅ Ô¯ä Óå¶ ñ¯Õ òÅð-òÅð ÇÂ毺 ÕäÕ
ìÆÜ ç¶ ð±ê ÓÚ ÇñÜÅ Õ¶ ìÅÔð ñ¯óò§ç ñ¯Õ» ù î¹éÅë¶ Óå¶ ò¶Ú ðÔ¶ Ôé ÇÜÃ
ÕÅðé Ç÷ÁÅçÅ íÆó ÇÂÕ¾áÆ Ô¯ÂÆ þ Áå¶ ÇÕÃÅé» ç¶ ÇÂà åð·» Õðé éÅñ ìÆÜ
çÆ Õîƺ òÆ Ô¯ ÃÕçÆ þÍ
Á¾× ñ¾×ä ÕÅðé îÅðÈåÆ òËé, î¯àð ÃÅÂÆÕñ Ãó¶
îÅéÃÅ, F éò§ìð (ë¾å¶òÅñÆÁÅ) -ÃæÅéÕ Ç¦Õ ð¯â ÃÇæå ÇÂ¾Õ î¯àð ×ËÇðÜ ÓÚ
ÁÚÅéÕ ñ¾× ñ¾×ä ÕÅðé ÇÂ¾Õ îÅð±åÆ òËé Áå¶ ÇÂ¾Õ î¯àð ÃÅÂÆÕñ Ãóé çÅ
ÃîÅÚÅð þÍ ÇÂÕ¾åð ÕÆåÆ ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð ç¹ÕÅé ÓÚ ×Ëà òËñÇâ§× Óå¶ Õ§î
ÕÆåÅ ÜÅ ÇðÔÅ ÃÆ ÇÕ ÁÚÅéÕ Á¾× Öó·Æ îÅð±åÆ òËé å¶ î¯àðÃÅÂÆÕñ ù ñ¾× ×ÂÆ
ܯ Ãó· Õ¶ ðÅÖ Ô¯ ×Â¶Í ØàéÅ î½Õ¶ ê¹Çñà î¹ñÅ÷î òÆ êÔ§¹Ú ׶ ÃéÍ ñ¯Õ»
é¶ î¹ôÇÕñ éÅñ Á¾× Óå¶ ÕÅì± êÅÇÂÁÅÍ
çÃî¶ô êìÇñÕ ÃÕ±ñ ç¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» é¶ êzÅêåÆÁ» ÕÆåÆÁ»
ׯÇéÁÅäÅ, F éò§ìð (×ð×)- ÃæÅéÕ çÃî¶ô êìÇñÕ ÔÅÂÆ ÃÕ±ñ ç¶ ç¯ Ô¯äÔÅð
ÇòÇçÁÅðæÆÁ» é¶ îÅåÅ Õ½ñ» ÜÆ àð¾Ãà Á§ÇîzåÃð òñ¯º ÕðòŶ ׶ C@@
ÃÅñÅ ×¹ðìÅäÆ Õ§á ç¶ î¹ÕÅìÇñÁ» ÇòÚ ÇÔ¾ÃÅ ñË Õ¶ ò¾âÆÁ» êzÅêåÆÁ»
ÕÆåÆÁ»Í À¹Õå ÃÕ±ñ ç¶ ÃðêzÃå ÕîñìÆð ÇÃ§Ø ÖÇÔðÅ å¶ Çêz§ÃÆêñ ÕðîìÆð
ÇÃ§Ø ÖÇÔðÅ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ×¹ðöòÕ ÇÃ§Ø (I) ÜîÅå ê¿Üòƺ é¶ BG æÅò» Óå¶
À¹ÚÅðä ÕðÕ¶ ׯñâ îËâñ, ç¯ ØóÆÁ» å¶ ÇÂÕ ÕËñÕ¹ñ¶àð éÅñ êÇÔñÅ ÃæÅé
êzÅêå ÕÆåÅ, Ü篺ÇÕ ÇîÃðçÆê Õ½ð (A@) ÜîÅå ê§Üòƺ é¶ AI æÅò» å¶
À¹ÚÅðä ÕðÕ¶ Ú»çÆ çÅ åî×Å, B ØóÆÁ» å¶ ÇÂÕ ÕËñÕ¹ñ¶àð êzÅêå ÕÆåÅÍ Ãî±Ô
ÃàÅø é¶ ì¾ÇÚÁ» çÅ îÅé-ÃéîÅé Ô¯ä Óå¶ Ö¹ôÆ çÅ ÇÂ÷ÔÅð ÕÆåÅ þÍ
蹧ç ÕÅðé Ô¯ÂÆ à¾Õð ÓÚ âðÅÂÆòð ÷ÖîÆ
íÆÖÆ, F éò§ìð (ÇþèÈ)-é¶óñ¶ Çê¿â ãËêÂÆ ÇòÖ¶ Ãò¶ð ò¶ñ¶ 蹧ç ÕÅðé
ÁÅêà ÇòÚ ç¯ àð¾Õ» çÆ ÇíÁÅéÕ à¾Õð Ô¯ÂÆÍ ÇÂÕ¾åð ÕÆåÆ ÜÅäÕÅðÆ Áé¹ÃÅð
Ãò¶ð ò¶ñ¶ ÇÂÕ àð¾Õ ÃóÕ ç¶ ÇÕéÅð¶ Óå¶ Öó·Å ÃÆ, À¹Ã ÇòÚ Ã¹éÅî òÅñ¶
êÅÇê ÁŪçÅ àð¾Õ ÇêÛñ¶ êÅö ÁÅ ò¾ÇÜÁÅ, ÇÜà ÕÅðé àð¾Õ çÅ îÈÔðñÅ
ÇÔ¾ÃÅ ÕÅëÆ é¹ÕÃÅÇéÁÅ Ç×ÁÅ Áå¶ âðÅÂÆòð çÆÁ» ç¯ò¶º ñ¾å» òÆ é¹ÕÃÅéÆÁ»
×ÂÆÁ»Í ÇÂà ÔÅçö ù ç¶Öä ñÂÆ ÇÂÕ àð¾Õ é§ìð ÁÅð. ܶ. CA ÜÆ. ¶. BIIC
ù âðÅÇÂòð Çê¾Û¶ Öó·Å Õ¶ ÚñÅ Ç×ÁÅ, À¹Ã ÇòÚ òÆ Ã¹éÅî ò¾ñ¯º ÁÅ ðÔÆ
ð¯âò¶Ü ìÇá§âÅ Çâ¾êÈ çÆ ì¾Ã êÆ. ìÆ.-AA-@FDF 蹧ç ÕÅðé ÇòÚ ÁÅ ò¾ÜÆÍ
àð¾Õ Ãðƶ çÅ íÇðÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÃÆ, ÇÜà ÕÅðé Ãðƶ îÈÔðñ¶ ôÆô¶ ðÅÔƺ
ì¾Ã ÇòÚ ÜÅ òó¶ Áå¶ ì¾Ã ÇòÚ ìËáÆÁ» ÕÂÆ ÃòÅðÆÁ» ÷ÖîÆ Ô¯ ×ÂÆÁ»Í î½Õ¶
Óå¶ æÅäÅ íÆÖÆ çÆ ê¹Çñà êÔ¹§Ú ü¾ÕÆ ÃÆÍ
Çç¾ñÆ ç¶ ôÔÆç» éÇî¾å Çê¿â-Çê¿â ÁÖ¿â êÅá Ö¹¼ñ·òŶ ÜÅä-ìñÜÆå ÇçØ
ק×Å
ׯÇéÁÅäÅ, F éò§ìð (ìðÅó)-AIHD ç¶ Çþֻ Çòð¯èÆ ç§Ç×Á» Áå¶ ÇÂà ç½ðÅé
ôÔÆç ԯ¶ Ççػ, ÇçØäÆÁ» Áå¶ í¹Ü§×ÆÁ» ç¶ BEò¶º ôÔÆçÆ Ççòà éÇî¾å
Çê¿â-Çê¿â ÃzÆ ÁÖ¿â êÅá ÕðòÅ Õ¶ À¹é·» ç¶ H éò§ìð ù í¯× êŶ ÜÅäÍ
À¹Õå ì¶éåÆ ÕðÇçÁ» íÅÂÆ ìñÜÆå ÇÃ§Ø êzèÅé Â¶Õ é±ð õÅñÃÅ ø½Ü (ק×Å)
é¶ ÇÃ¾Ö Ã§×å» ù ôz¯îäÆ Õî¶àÆ êzèÅé ÁòåÅð ÇÃ§Ø î¾Õó Áå¶ ÇÃ§Ø ÃÅÇÔì
Ç×ÁÅéÆ ìñò§å ÇÃ§Ø é§ç×ó· Üæ¶çÅð åõå ÃzÆ çîçîÅ ÃÅÇÔì ç¶ Ã§ç¶ô ù
ÇÃ¾Ö Ã§×å» å¾Õ êÔ¹§ÚÅÀ¹ä ñÂÆ Ã§ì¯èé ÕðÇçÁ» ÕÔ¶Í
À¹é·» ÇÂÔ òÆ ì¶éåÆ ÕÆåÆ ÇÕ ÁðçÅà 寺 ìÅÁç ÇÕö åð» çÆ éÅÁð¶ìÅ÷Æ éÅ
ÕÆåÆ ÜÅò¶ Áå¶ Ã§×å» ò¾ñ¯º ÃÅðÆ ÕÅðòÅÂÆ Áîé ê±ðòÕ ÕÆåÆ ÜÅò¶Í ÇÂö
ç½ðÅé À¹é·» C éò§ìð ù ê¿ÜÅì ç¶ ì§ç ç¶ Ã¾ç¶ ç½ðÅé æÅäÅ é¶ÔƺÁ» òÅñÅ
çÆ ê¹Çñà ò¾ñ¯º Ç×zøåÅðÆÁ» Õðé çÆ òÆ Ãõå ÇéÖ¶èÆ ÕÆåÆÍ
ñ¶âÆ âÅÕàð ç¶ ÇòòÔÅð 寺 éÅÖ¹ô ñ¯Õ» é¶ ÕÆåÆ éÅÁð¶ìÅ÷Æ-ÕÅðòÅÂÆ çÆ î§×
î½ó î§âÆ, F éò§ìð (×¹ðÜÆå ÕîÅñ±)-Á¾Ü ÃæÅéÕ ÇÃòñ ÔÃêåÅñ ÇòÖ¶ À¹Ã Ã
Ô§×ÅîÅ Ô¯ Ç×ÁÅ Üç ÇÂÕ ÷õîÆ ç¶ æ¾êó îÅðé çÅ ç¯ô ñ×ÅÀ¹ºÇçÁ» îðÆÜ ç¶
êÇðòÅðÕ î˺ìð» Áå¶ Çê¿â òÅÃÆÁ» òñ¯º ÁËîðÜ˺ÃÆ òÅðâ Á¾×¶ âÅÕàð ç¶
ÇÖñÅø éÅÁð¶ìÅÜÆ ÕÆåÆ ×ÂÆ Áå¶ ÇÃÔå î§åðÆ å¯º îðÆ÷» éÅñ ØàÆÁÅ òðåÅú
Õðé òÅñÆ âÅÕàð ÇÖñÅø ÕÅðòÅÂÆ çÆ î§× ÕÆåÆÍ Á¾Ü Ãò¶ð¶ ×¹ðçÆê ÇçØ
ê¹¾åð êÅñ ÇÃ§Ø Áå¶ ìñÇò§çð ÇÃ§Ø òÅÃÆ îÅéÃÅ Õñ» çÅ ÇÂÕ Çî§éÆ ì¾Ã
òÅÇñÁ» éÅñ Þ×óÅ Ô¯ Ç×ÁÅ ÇÜà ÇòÚ ÇÂÔ ç¯ò¶º ÷õîÆ Ô¯ ׶ Áå¶ Çê¿â
òÅÇñÁ» òñ¯º ÇÂé·» ù ÇÃòñ ÔÃêåÅñ ÇòÖ¶ çÅÖñ ÕðòÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅÍ Çê¿â
òÅÇñÁ» ç¶ ç¾Ãä î¹åÅìÕ ÇÂà ñ¶âÆ âÅÕàð é¶ ×¹ðêzÆå ÇÃ§Ø çÅ ÇÂñÅÜ Õðé
çÆ æ» À¹Ã ç¶ æ¾êó îÅðé¶ ô¹ð± Õð Çç¾å¶ Áå¶ À¹Ãù âðÅî¶ìÅÜ ÕÇÔä ñ¾×Æ
ÇÜà Óå¶ Çê¿â òÅÃÆÁ» é¶ À¹ÃçÅ Çòð¯è ÕÆåÅ å» À¹Ãé¶ ñ¯Õ» ù ÔÃêåÅñ ÓÚ¯º
ìÅÔð ÜÅä ñÂÆ ÇÕÔÅÍ Üç À¹é·» é¶ îðÆÜ ù ÇÂ毺 ðËëð Õðé ñÂÆ ÇÕÔÅ å»
âÅÕàð é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ î¶ðÆ îÜì±ðÆ þ î˺ ÇÂÃù ðËëð éÔƺ Õð ÃÕçÆ ÇÜà Óå¶
ñ¯Õ» é¶ À¹Ã ñ¶âÆ âÅÕàð ÇÖñÅø éÅÁð¶ìÅÜÆ ÕÆåÆÍ ñ¯Õ» é¶ ç¯ô
ñ×ÅÀ¹ºÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÃòñ ÔÃêåÅñ Á§çð Õ¯ÂÆ òÆ ì¹ÇéÁÅçÆ ÃÔ±ñå éÔƺ þ
Áå¶ âÅÕàð» çÅ îðÆ÷» êzåÆ ÇòòÔÅð ìÔ¹å ÔÆ ØàÆÁÅ þÍ
Üç ÇÂà ÃÅð¶ îÅîñ¶ çì§èÆ ñ¶âÆ âÅ: çðôé Õ½ð éÅñ çêðÕ ÕÆåÅ Ç×ÁÅ å»
À¹Ãé¶ ÇÂé·» ÃÅð¶ ç¯ô» ù îéØóå ç¼ÃÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ À¹Ô ×¹ðçÆê ÇÃ§Ø çÅ
ÇÂñÅÜ ê±ðÆ òèÆÁÅ åð·» Õð ðÔÆ ÃÆ Üç À¹Ô ì¶Ô¯ô Ô¯ Ç×ÁÅ å» À¹Ãé¶ À¹Ã
çÅ î±§Ô ÇÂèð À¹èð ÇÔñÅÇÂÁÅ å» Çê¿â òÅÃÆÁ» é¶ Ô§×ÅîÅ Õð Çç¾åÅÍ À¹èð
ñ¯Õ» é¶ ÇÂà ñ¶âÆ âÅÕàð å¶ Çòð¯èÆÁ» çÅ ê¾Ö ê±ðé çÅ ç¯ô ñ×ÅÀ¹ºÇçÁ»
ÇÃÔå ÇòíÅ× å¯º ÕÅðòÅÂÆ çÆ î§× ÕÆåÆ þÍ ÇÃòñ ÃðÜé âÅ: éÆñî ìÜÅÜ é¶
ÇÂà îÅîñ¶ çÆ À¹µÚ ê¾èðÆ Ü»Ú î×𯺠ê±ðÆ ÕÅðòÅÂÆ À¹µÚ ÁÇèÕÅðÆÁ» Õ¯ñ
í¶Üä çÅ íð¯ÃÅ ÇçòÅÇÂÁÅ ÔËÍ
ð¯Õ¯ Õ˺Ãð î¹ÇÔ¿î åÇÔå î°øå îËâÆÕñ Ü»Ú Õ˺ê-DBB îðÆ÷» çÆ Ü»Ú
ìÅÇñÁ»òÅñÆ, F éò³ìð (ñ¼ÕÆ)- ìÆå¶ Õ¼ñ· ñ¯Õ ÃíÅ î˺ìð ìÆìÆ ÔðÇÃîðå
Õ½ð ìÅçñ ç¶ Çòô¶ô À°êðÅÇñÁ» éÅñ ìÅÇñÁ»òÅñÆ ÇòÖ¶ ð¯Õ¯ Õ˺Ãð î°ÇÔ³î
åÇÔå Õ˺Ãð ç¶ ô¼ÕÆ îðÆÜ» çÆ ÇÃÔå óíÅñ çÆ Ü»Ú ñÂÆ ñ×ÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ î°øå
îËâÆÕñ Õ˺ê Çé¼å ìçñçÆÁ» åÅðÆÖ» ç¶ í³ìñí±Ã¶ çÆ í¶ºà Úó· Ç×ÁÅÍ íÅò¶º
Õ˺ê âÅÕàð» ò¼ñ¯º Õ˺ê çÆ ÃøñåÅ å¶ ñ¯óò³ç DBB îðÆÜ» çÆ Ü»Ú Õðé ç¶
çÅÁò¶ ÕÆå¶ ÜÅ ðÔ¶ Ôé êð Çëð òÆ ÇÂñÅÕ¶ ç¶ ò¼âÆ Ç×äåÆ ñ¯Õ Õ˺ê çÆ
ÁÚéÚ¶å ìçñÆ åÅðÆÖ ÕÅðé Õ˺ê çÅ ñÅÔÅ À°áÅÀ°ä 寺 ò»Þ¶ ðÇÔ ×¶ ÔéÍ
Ç÷Õðï¯× ÔË ÇÕ Ã³å ìÅìÅ ëåÇÔ ÇÃ³Ø ç¶ ìðÃÆ ÃîÅ×î î½Õ¶ óÃç î˺ìð
ìÆìÆ ÔðÇÃîðå Õ½ð ìÅçñ é¶ AE éò³ìð ù ÁÇÜÔÅ Õ˺ê Çê³â ìÅÇñÁ»òÅñÆ ÇòÖ¶
ñ×ÅÀ¹ä çÅ ÁËñÅé ÕÆåÅ ÃÆ êð ÇÃÔå ÇòíÅ× ò¼ñ¯º ÇÂÔ Õ˺ê E éò³ìð ù ÔÆ
ñ×Å Çç¼åÅ Ç×ÁÅÍ Õ˺ê çÆ ÁÚéÚ¶å ìçñÆ åÅðÆÖ ÕÅðé Ö¶åð ç¶ ò¼âÆ Ç×äåÆ
ñ¯Õ ÇÂà Õ˺ê çÆÁ» öòÅò» çÅ ëÅÇÂçÅ À°áÅÀ°ä 寺 ò»Þ¶ ðÇÔ ×¶ ÔéÍ
Õ˺ê Ãì³èÆ ÜÅäÕÅðÆ Çç³ÇçÁ» ÇÃÔå ÇòíÅ× ç¶ ÕðîÚÅðÆ Õ°ñò³å ÇÃ³Ø é¶
ç¼ÇÃÁÅ ÇÕ Õ˺ê ç½ðÅé Õ°¼ñ DBB îðÆÜ» çÆ î°ëå Ü»Ú ÕÆåÆ ×ÂÆ ÔË ÇÜÃ
ÇòÚ BF@ Á½ðå» òÆ ôÅîñ ÔéÍ À°é·» ç¼ÇÃÁÅ ÇÕ Õ˺ê ç½ðÅé Õ˺Ãð ç¶ ô¼ÕÆ
BD îðÆÜ» çÆ îËî¯×ÌÅëÆ òÆ î°ëå ÕÆåÆ ×ÂÆ ÔËÍ Õ˺ê ç½ðÅé ñ¯Õ» Çç¼ñÆ å¯º
ÁÅÂÆ àÆî 寺 ÇÂñÅòÅ F Ô¯ð îÅÇÔð âÅÕàð» çÆ àÆî ì°ñÅÂÆ ×ÂÆ ÇÜà ÇòÚ
âÅ. éÇð³çð ì»Ãñ, Á½ðå ð¯×» ç¶ îÅÇÔð âÅ. ê±éî Çã¼ñ¯º, âÅ. ÁÅÃÆô
Õ»Ãñ, âÅ. éð¶ô Çó×ñÅ, âÅ. ðÖî³çð ÇÃ³Ø ìÅá å¶ Õ˺ê ç¶ úòðÁÅñ
dzÚÅðÜ âÅ. ÁîðÆÕ ÇÃ³Ø Ã³è± é¶ Ãò¶ð 寺 ôÅî å¼Õ îðÆÜ» çÆ ÇÃÔå çÅ
ÇéðÆÖä ÕÆåÅÍ Õ˺ê ç½ðÅé ÇÃòñ ÔÃêåÅñ ðÅîê°ðÅ ÇòÖ¶ åÅÇÂéÅå âÅ. ê±éî
Çã¼ñ¯º é¶ Õ˺Ãð ð¯× ìÅð¶ ÇòÃåÅðå ÜÅäÕÅðÆ Çç³ÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÛÅåÆ ç¶
Õ˺Ãð çÅ êåÅ ñ¼× ÜÅä Óå¶ ÇÂà ÇìîÅðÆ çÅ A@@ ëÆÃçÆ ÇÂñÅÜ Ô¯ Ü»çÅ ÔËÍ
ÇÂà 寺 ÇÂñÅòÅ À°é·» Õ˺ê ç½ðÅé Á½ðå ð¯×» ìÅð¶ òÆ ÇòÃåÇðå ÜÅäÕÅðÆ
Çç¼åÆÍ Õ˺ê çÆ ÁÚéÚ¶å ìçñÆ åÅðÆÖ Ãì³èÆ Üç ÃðÕñ Üæ¶çÅð ×°ðå¶Ü ÇóØ
ã¼â¶ éÅñ óêðÕ ÕÆåÅ å» À°é·» ÇÕÔÅ ÇÕ Õ˺ê ÇòÚ Õ˺Ãð ð¯× çÆ Ü»Ú Õð
ðÔÆ Çç¼ñÆ çÆ àÆî ò¼ñ¯º C@ éò³ìð ù Çê³â ìÇçÁÅñÅ ÇòÖ¶ ÔÆ ÇÂÔ ëËÃñÅ
ñË ÇñÁÅ Ç×ÁÅ ÃÆ êð ìÆìÆ ìÅçñ å¶ Ü×çÆê ÇÃ³Ø éÕÂÆ àÆî ç¶ ÇÂà ëËÃñ¶ 寺
ÜÅä±³ éÔƺ Ãé ÇÜà ÕðÕ¶ À°é·» ÇÂà Õ˺ê çÆ åÅðÆÖ AE éò³ìð ÁËñÅé Õð
Çç¼åÆ ÃÆÍ Õ˺ê dzÚÅðÜ å¶ ÃÆéÆÁð îËâÆÕñ ÁëÃð âÅ. ÁîðÆÕ ÇÃ³Ø Ã³è±
é¶ Õ˺ê çÆ ÃëñåÅ Óå¶ åüñÆ êÌ×à ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÃÔå ÇòíÅ× ò¼ñ¯º
Áêä¶ À°¼Ú ÁÇèÕÅðÆÁ» å¶ ð¯Õ¯ Õ˺Ãð àÆî ò¼ñ¯º Çç¼åÆ åÅðÆÖ Áé°ÃÅð ÔÆ
ÇÂÔ Õ˺ê E éò³ìð ù ñ×ÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ ÔËÍ À°é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÃÔå ÇòíÅ× ò¼ñ¯º
ìÕÅÇÂçÅ Çê³â» ÇòÚ ÇÂà Õ˺ê çÆ åÅðÆÖ çÆ ÁéÅÀ±ºÃî˺à ÕðòÅÂÆ ×ÂÆ ÃÆÍ
Õ˺ê ù Ãëñ ìäÅÀ°ä ñÂÆ Ãî±Ô Çê³â òÅÃÆÁ» 寺 ÇÂñÅòÅ ÃðÕñ Üæ¶çÅð ×°ðå¶Ü
ÇÃ³Ø ã¼â¶, Ãðê³Ú ì¶Á³å ÇÃ³Ø í¼àÆ å¶ ×ÌÅî ê³ÚÅÇÂå é¶ Çòô¶ô ÃÇÔï¯×
Çç¼åÅÍ
Õ¶ºçð ÃðÕÅð ù ÇÕÃÅé» éÅñ¯º òêÅðÆÁ» ç¶ ÇÔ¾å» çÅ Ç÷ÁÅçÅ ÇëÕð ÔË-Ôðç¶ò
ÇçØ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (òñ·Åä)- Ã±ì¶ ç¶ ÇÕÃÅé» é¶ éÇÔðÆ êÅäÆ Áå¶ ÇìÜñÆ çÆ
ØÅà ç¶ ìÅòܱç ÁÅêäÆÁ» ëÃñ» ù ÇÃð¶ ÚóÅÇÂÁÅ êz§å± Õ¶ºçð ÃðÕÅð é¶
ÇÕÃÅé» çÆ ÇîÔéå ù é÷ðÁ§çÅ÷ ÕðÇçÁ» ëÃñ» çÅ éò¶º ÇÃÇðúº î¹¾ñ åËÁ éÔƺ
ÕÆåÅ, ÇÜà 寺 ÃÅìå Ô¹§çÅ þ ÇÕ Õ¶ºçð ÃðÕÅð ù ÇÕÃÅé» ç¶ ÇÔ¾å» éÅñ¯º
òêÅðÆÁ» ç¶ ÇÔ¾å» çÅ Ç÷ÁÅçÅ ÇøÕð þÍ À¹Õå êz×àÅòÅ íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé
(¶ÕåÅ) ê¿ÜÅì ç¶ îÆå êzèÅé Ôðç¶ò ÇÃ§Ø ÜË ÇÃ§Ø òÅñÅ é¶ î½ó î§âÆ ÇòÖ¶
ÇÕÃÅéÆ îÃÇñÁ» ìÅð¶ Ô¯ÂÆ îÆÇà§× ç½ðÅé ÕÆåÅÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÃðÕÅð çÆ
ôÇÔ Óå¶ òêÅðÆ AABA Þ¯é¶ çÆ ëÃñ ù Õ½âÆÁ» ç¶ íÅÁ ÖðÆç ðÔ¶ ÔéÍ À¹é·»
ÃðÕÅð 寺 î§× ÕÆåÆ ÇÕ AABA Þ¯é¶ çŠؾà¯-ؾà íÅÁ C@@@ ð¹ê¶ êzåÆ
չǧàñ, éðî¶ çÅ DE@@ ð¹ê¶ êzåÆ Õ¹Ç§àñ Áå¶ ÕêÅÔ çÅ D@@@ ð¹ê¶
êzåÆ Õ¹Ç§àñ åÇÔ ÕÆåÅ ÜÅäÅ ÚÅÔÆçÅ þÍ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ÇÕÃÅé» çÆ «¾à
çì§èÆ ê¿ÜÅì Á§çð I éò§ìð ù ï±éÆÁé ÁÅ×±Á» òñ¯º î§× ê¾åð ÇâêàÆ
ÕÇîôéð» ù Çç¾å¶ ÜÅä×¶Í ÇÂà î½Õ¶ Ç÷ñ·Å ìÇá§âÅ ç¶ êzèÅé ìñç¶ò ÇçØ
çç¯ÔÅ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ «ÇèÁÅäÅ çÆ é¯òÅ ÃÆâ Õ§êéÆ òñ¯º ÇÕÃÅé» ù ØàÆÁÅ
ÇÕÃî çÆÁ» ê˺âÆ êñ»àð îôÆé» î¹Ô¾ÂÆÁÅ ÕðòÅÀ¹ä ç¶ Ã§ì§è ÇòÚ ÇÂéÃÅø
ÇçòÅÀ¹ä ñÂÆ î¹¾Ö Ö¶åÆìÅóÆ çøåð ìÇá§âÅ ÇòÖ¶ BC éò§ìð ù ÁäÇî¾æ¶ Ã
ñÂÆ èðéÅ Çç¾åÅ ÜÅò¶×ÅÍ
À¹é·» Þ¯é¶ çÆ êðÅñÆ ù Á¾× ñÅÀ¹ä òÅñ¶ ÇÕÃÅé» Óå¶ ìäŶ նû çÆ ÇéÖ¶èÆ
ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ Õð÷¶ ÇòÚ ÜÕó¶ ÇÕÃÅé Ô¯ð Ô÷Åð» ð¹ê¶ ÖðÚ ÕðÕ¶ êðÅñÆ
òÅÔ¹ä 寺 ÁÃîð¾æ ÔéÍ ÇÂà î½Õ¶ Ç÷ñ·¶ ç¶ ÃÔÅÇÂÕ ÃÕ¾åð ×¹ðî¶ñ ÇçØ
ñÇÔðÅ î¹Ô¾ìå, Ç÷ñ·Å ÃÆéÆÁð îÆå êzèÅé ìñç¶ò ÇÃ§Ø ×ÇÔðÆ íÅ×Æ, Ö÷ÅéÚÆ
î¹ÖÇåÁÅð ÇÃ§Ø ðÅÜ×ó· Õ¹¾ì¶, ÇÕÃÅé ÁÅ×± ÁòåÅð ÇÃ§Ø êÅñ îÅéÃÅ,
ìñÇòçð ÇÃ§Ø í¯ñÅ ÇÃ§Ø ìÅÇñÁ»òÅñÆ, áÅäÅ ÇÃ§Ø ì§ìÆÔÅ, ðäÜÆå ÇçØ
ÜÆçÅ ÁÅÇç é¶ òÆ Ã¿ì¯èé ÕÆåÅÍ
ÇÃðƶòÅñÅ ÓÚ òÅàð òðÕà çÅ ÇéðîÅä ô¹ð±
í×åÅ íÅÂÆ, F ÁÕå±ìð (ïéÆ)-é÷çÆÕÆ Çê¿â ÇÃðƶòÅñÅ ÇòÖ¶ ÃÅìÕÅ À±ðÜÅ
î§åðÆ ÇÃÕ§çð ÇÃ§Ø îñ±ÕÅ ç¶ Çòô¶ô ïåé» ÃçÕÅ Çê¿â ÓÚ òÅàð òðÕÃ
ìäÅÀ¹ä çÆ îé÷±ðÆ Çîñ ×ÂÆ þÍ Üñ ÇòíÅ× òñ¯º ÇÂÃç¶ ÇéðîÅä çì§èÆ ÕÅðÜ
ÁÅð§í Õð Çç¾å¶ ׶ ÔéÍ òÅàð òðÕà çÆ éÆºÔ çÆ ô¹ð±ÁÅå Ãðê¿Ú ×¹ðÜÆå
Õ½ð òñ¯º ÕÆåÆ ×ÂÆÍ ÇÂà Ã êzÕÅô ÇÃ§Ø Çã¾ñ¯º ê¿Ú, çðôé ÇçØ
é§ìðçÅð, ìñÇܧçð ÇÃ§Ø ê¿Ú, Ôðì§Ã ÇçØ, Ü×î¯Ôé ÇÃ§Ø é§çÆ ê¿Ú, ÕËêàé
ÜÃò§å ÇçØ, ÇÛ§çð ÇÃ§Ø ê¿Ú, íÅÂÆ ×¹ðç¶ò ÇçØ, ìñÅÕ Ã§îåÆ î˺ìð
×¹ðéÅî ÇçØ, íÅÂÆ ê¾êÅ ÇçØ, í¯ñÅ ÇÃ§Ø ÃÅìÕÅ ê¿Ú, ×¹ðÇò§çð ÇçØ,
ÇéðíË ÇÃ§Ø ÁÅÇç ÁÕÅñÆ çñ ç¶ òðÕð» 寺 ÇÂñÅòÅ ÇÃÔå ÇòíÅ× ç¶ ÁÇèÕÅðÆ
ôÅÇîñ ÃéÍ
îÅéÃÅ Ç÷ñ·¶ çÆÁ» Õ¹óÆÁ» é¶ Ãà¶à Ú˺êÆÁéÇôê ÇܾåÆ
íÆÖÆ, F éò§ìð (ÇþèÈ)-ê¿ÜÅì ê¾èð çÆ EFòƺ ÃÆéÆÁð Ãà¶à Ú˺êÆÁéÇôê
ÜðÖó Ç÷ñ·Å «ÇèÁÅäÅ ÇòÖ¶ Ô¯ÂÆ, ÇÜà ÇòÚ ê¿ÜÅì ç¶ B@ Ç÷Çñ·Á» çÆÁ»
Õ¹óÆÁ» çÆÁ» Õì¾âÆ àÆî» é¶ íÅ× ÇñÁÅÍ Ãõå î¹ÕÅìÇñÁ» ÇòÚ îÅéÃÅ Ç÷ñ·¶
çÆÁ» Õ¹óÆÁ» é¶ ÃðÕñ ÃàÅÇÂñ Õì¾âÆ ÇòÚ ÃËîÆëÅÂÆéñ ÇòÚ Á§ÇîzåÃð çÆ
àÆî ù ò¾â¶ Á§åð éÅñ ÔðÅÀ¹ä 寺 ìÅÁç ð¯êó Ç÷ñ·¶ çÆ àÆî ù ëÅÇÂéñ
î¹ÕÅìñ¶ ÇòÚ DI-CC Á§Õ» ç¶ Á§åð éÅñ ÔðÅÇÂÁÅÍ Õì¾âÆ Õ¯Ú ì¹¾è Çÿؿ
íÆÖÆ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Á§åð-ðÅôàðÆ Õì¾âÆ ÇÖâÅðé» Ã¹ÖÇò§çð Õ½ð ù¾ÖÆ Áå¶
çå¯ô ôðîÅ é¶ àÈðéÅî˺à ç½ðÅé òèÆÁÅ Ö¶â çÅ êzçðôé ÕÆåÅÍ éËôéñ
ÃàÅÂÆñ Õì¾âÆ ÇòÚ òÆ îÅéÃÅ ÇÜñ·¶ çÆÁ» Õ¹óÆÁ» é¶ åÆÃðÅ ÃæÅé êzÅêå
ÕÆåÅÍ ÇÂé·» ÇÖâÅðé» ò¾ñ¯º îÅéÃÅ Ç÷ñ·¶ çÅ é»Á ð½ôé Õðé Óå¶ Õì¾âÆ
ÁËïÃƶôé ç¶ Ç÷ñ·Å êzèÅé Ôðì§å ÇÃ§Ø çÅå¶òÅÃ, Üéðñ ÃÕ¾åð ÁÜËì ÇçØ
ÕËñ¶, Çêz§ÃÆêñ ×¹ðܧà ÇÃ§Ø ÚÆîÅ, î¾Öä ÇÃ§Ø âÆ. êÆ. ÂÆ., ùÖç¶ò
ÇÃ§Ø í¹êÅñ, ÁòåÅð ÇÃ§Ø êÆ. àÆ. ÂÆ. é¶ Ö¹ôÆ êz×à ÕÆåÆ Áå¶ ÇÖâÅðé» ù
òèÅÂÆ Çç¾åÆÍ
îËâÆÕñ êzËÕàÆôéð» é¶ î¹ôÇÕñ» ìÅð¶ ÇòÚÅð» ÕÆåÆÁ»
ìð¶àÅ, F éò§ìð (ê¾åð êz¶ðÕ)-îËâÆÕñ êzËÕàÆôéð ÁËïÃƶôé ÇÂÕÅÂÆ ìð¶àÅ
çÆ ÇÂÕ¾åðåÅ ÇÂÕÅÂÆ êzèÅé âÅ. åÅðÅ Ú§ç íÅòÅ çÆ êzèÅé×Æ Ô¶á Ô¯ÂÆ,
ÇÜà Çò¾Ú êzËÕàÆôéð» çÆÁ» ¦ì¶ Ã 寺 ñàÕçÆÁ» î§×» Áå¶ ÁÅ ðÔÆÁ»
î¹ôÇÕñ» ìÅð¶ ÇòÚÅð-òà»çðÅ ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂÕÅÂÆ êzèÅé âÅ. åÅðÅ Ú§ç é¶
ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÃÔå îÇÔÕî¶ ò¾ñ¯º ܯ òÆ ÇÃÔå êz¯×ðÅî ÕÆå¶ Ü»ç¶ Ôé À¹é·»
Çò¾Ú êzËÕàÆôéð òè Úó· Õ¶ ÇÔ¾ÃÅ ñËºç¶ ÔéÍ À¹é·» ÇÃÔå ÇòíÅ× å¶ ê¿ÜÅì
ÃðÕÅð 寺 î§× ÕÆåÆ ÇÕ À¹é·» ù êzËÕÇàà Õðé ç¶ ê¾Õ¶ ÁÇèÕÅð Çç¾å¶ ÜÅä
å» Ü¯ À¹Ô î¹¾ãñ¶ ê¾èð Óå¶ ê¶ºâ± ñ¯Õ» çÆ Çìé·» ÇÕö âð 寺 öòÅ Õð
ÃÕäÍ ÇÂà î½Õ¶ Ç÷ñ·Å Õî¶àÆ î˺ìð âÅ. Ç×ÁÅé Ú§ç Á÷Åç é¶ êzËÕàÆôéð» ù
Ç÷ñ·Å Õî¶àÆ ò¾ñ¯º ÚñÅÂÆÁ» Ü»çÆÁ» Ãð×ðîÆÁ» 寺 ÜÅä± ÕðòÅÇÂÁÅÍ
ÇÂÕ¾åðåÅ Çò¾Ú Ö÷ÅéÚÆ ÃåÆô Õ¹îÅð ìð¶àÅ, éÅÜð ÇÃ§Ø ìð¶àÅ, îçé ñÅñ
ç×åê¹ðÅ, êzËà ÃÕ¾åð ÜÆòé ôðîÅ, Ü×ÃÆð ôðîÅ, Ôðì§Ã ÇçØ, ǧçð
ܹ×ñÅä, î¶òÅ ÇÃ§Ø èðîê¹ðÅ ÁÅÇç ÔÅ÷ð ÃéÍ
Ú¹ÕÅÂÆ çÆ Ã¹Ãå ðøåÅð ÕÅðé Þ¯é¶ ç¶ Á§ìÅð ñ¾×¶
ÚÅÀ¹Õ¶, F éò§ìð (îéÜÆå ÇÃ§Ø ØóËñÆ)- ÇñëÇà§× çÆ Ã¹Ãå ðøåÅðÆ ÕÅðé
ÃæÅÇéÕ ÁéÅÜ î§âÆ ÇòÚ Þ¯é¶ ç¶ Á§ìÅð ñ¾×¶ ê¶ Ôé ÇÜà ÕÅðé ÇÕÃÅéÅ ù
îÜì±ðé ÁÅêäÆ Þ¯é¶ çÆ ëÃñ Õ¾Ú¶ æÅò» å¶ ñÅÔ¹äÆ êË ðÔÆ þÍ ÁéÅÜ î§âÆ
ÇòÚ ÇêÛñ¶ ÕðÆì H Ççé» å¯º ìËᶠÇÕÃÅé ×¹ðéÅî ÇÃ§Ø ÚÅÀ¹Õ¶ çÅ ÕðÆì
H@@ ×¾àÅ î§âÆ ÇòÚ ÇêÁÅ þ , ÜçÇÕ ÇÕÃÅé ÃòðÅÜ ÇÃ§Ø çÅ ÕðÆì AE@@ ×¾àÅ
üÕÅÂÆ ç¶ Ç§åÜÅð ÇòÚ þÍ ÇÕÃÅé ìñÇܧçð ÇÃ§Ø é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ À¹Ô ÕðÆì G
Ççé» å¯º î§âÆ ÇòÚ A@@@ ×¾àÅ ñÂÆ ìËáÅ þ, ÇÂé·» 寺 ÇÂñÅòÅ Ô¯ð òÆ
çð÷é» ÇÕÃÅé ÃæÅÇéÕ ÁéÅÜ î§âÆ ÇòÚ ÕÂÆ Ççé» å¯º ð¹ñ ðÔ¶ ÔéÍÍ íÅðåÆ
ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ¶ÕåÅ À¹×ðÅÔ» ÇÜñ·Å ìÇá§âÅ ç¶ ÃÕ¾åð éÛ¾åð ÇÃ§Ø ÚÅÀ¹Õ¶
é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Çê¿â ÚÅÀ¹Õ¶ çÆ ÁéÅÜ î§âÆ ÓÚ ÇñëÇà§× çÆ ÕÛ±ÁÅ ÚÅñ ÕÅðé
ÕðÆì A ñ¾Ö 寺 À¹êð ×¾àÅ üÕÅÂÆ ç¶ Ç§åÜÅð ÇòÚ þÍ ÇÕÃÅéÅ é¶ ç¾ÇÃÁÅ
ÇÕ ÇÂà ÁéÅÜ î§âÆ ÇòÚ Áܶ å¾Õ ÇÕö êzôÅÃÇéÕ ÁÇèÕÅðÆ é¶ ÁÅÀ¹ä çÆ ñ¯ó
éÔƺ ÃîÞÆ ÜçÇÕ î§âÆ é¾Õ¯ é¾Õ íðé ÕÅðé ÇÕÃÅé» çÆ ÔÅñå åðÃï¯× ìäÆ
Ô¯ÂÆ þÍ À¹é·» ÃðÕÅð 寺 î§× ÕÆåÆ þ ÇÕ B@A ÇÕÃî ç¶ Þ¯é¶ À¹êð ì¶ñ¯óÆÁ»
ôðå» Öåî ÕÆåÆÁ» ÜÅä å» Ü¯ ÇÕÃÅéÅ ù î§âÆÁ» ÇòÚ ð¹ñäÅ éÅ êò¶ , Áå¶
ÇñëÇà§× çÆ Ãî¾ÇÃÁÅ çÅ òÆ ë½ðÆ Ô¾ñ ÕðÕ¶ ÇÕÃÅé» ù Ö¾Üñ Ö¹ÁÅð Ô¯ä 寺
ìÚÅÇÂÁÅ ÜÅò¶Í ç±Ãð¶ êÅö ÁÅó·åÆÁÅ ÁËïÃƶôé ç¶ ÁÅ×± Çòé¯ç Õ¹îÅð
ì½ìÆ é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Çê¿â ÚÅÀ¹Õ¶ ç¶ ÖðÆç Õ¶ºçð ÇòÚ êzåÆ Ççé Þ¯é¶ çÆ
íðÅÂÆ AE Ô÷Åð ×¾àÅ þ ÜçÇÕ üÕÅÂÆ ÇÃðø E 寺 G Ô÷Åð ׾චçÆ Ô¯ ðÔÆ þ
, î§âÆ ÇòÚ ñ¶ìð çÆ ØÅà ÕÅðé òÆ ÇñëÇà§× çÆ Ãî¾ÇÃÁÅ òè ðÔÆ þ Áå¶
ñ×ÅåÅð îÅñ ÇÂÕ¾áÅ Ô¯ä ÕÅðé ÇÕÃÅéÅ çÆÁ» î¹ôÇÕñ» ÇòÚ òÅèÅ Ô¯ ÇðÔÅ þÍ
ÒÇÕÃÅé» çÅ ÃðÕÅðÆ å¶ ×Ëð-ÃðÕÅðÆ
Õð÷Å î¹ÁÅø ÕÆåÅ ÜÅò¶Ó
ÚÅÀ¹Õ¶, F éò§ìð (ØóËñÆ)- íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ¶ÕåÅ ê¿ÜÅì âÕ½ºçÅ
ìñÅÕ ðÅîê¹ðÅ ç¶ êzèÅé ìñÇò§çð ÇÃ§Ø ë½ÜÆ Ü¶á±Õ¶, Áîð ÇÃ§Ø ÖÅñÃÅ,
ì¹¾è ÇÃ§Ø Çê¾æ¯, ÕðéËñ ÇÃ§Ø Ü¶á±Õ¶, éÅÔð ÇçØ, Çðêä ÇÃ§Ø Ü¶á±Õ¶
ÁÅÇç ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á» é¶ ÜÅðÆ êzËà ÇìÁÅé ðÅÔƺ ÃÇÔÕÅðÆ ÇòíÅ× ç¶
ÁÇèÕÅðÆÁ» Áå¶ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð ù ÇÚåÅòéÆ Çç¾åÆ ÇÕ ÇÕö òÆ ÕÆîå Óå¶ Õð÷¶
ç¶ Ãì§è ÇòÚ ÇÕÃÅéÅ çÆÁ» Õ¹ðÕÆÁ» çÆ ÕÅðòÅÂÆ ù ìðçÅôå éÔƺ ÕÆåÅ ÜÅò¶×Å
å¶ ÇÕÃÅé Üæ¶ì§çÆ ò¾ñ¯º ÃðÕÅð ç¶ ÇÂà éÅçðôÅÔÆ ë¹ðîÅé çÅ âàò» Çòð¯è
ÕÆåÅ ÜÅò¶×ÅÍ ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á» é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ íð¯Ã¶ï¯× òÃÆÇñÁ» 寺 êåÅ
ñ¾Ç×ÁÅ þ ÇÕ ÃÇÔÕÅðÆ ì˺ջ é¶ Õð÷¶ ç¶ Ãì§è ÇòÚ ìÇá§âÅ Ç÷ñ·¶ ç¶ C@@
ÇÕÃÅé» çÆ ÜîÆé çÆ Õ¹ðÕÆ Áå¶ AE@ ÇÕÃÅé» ç¶ ñ×ê× Ç×zøåÅðÆ òÅð§à ÜÅðÆ
Õð Çç¾å¶ ׶ ÔéÍ À¹é·» ÃðÕÅð ç¶ ÇÂà éÅçðôÅÔÆ ë¹ðîÅé çÆ Ãõå ôìç»
ÇòÚ ÇéÖ¶èÆ ÕðÇçÁ» ëËÃñ¶ ù å¹ð§å òÅêà ñËä çÆ î§× ÕÆåÆ þÍ ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á»
é¶ ò¾Öð¶ å½ð å¶ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð 寺 Þ¯é¶ çÆ ëÃñ À¹êð ì¯éà ç¶ä çÆ òÆ î§×
ÕÆåÆ þÍ ÇÕÃÅé ÁÅ×±Á» é¶ î§× ÕÆåÆ þ ÇÕ ÇÕÃÅéÅ çÅ ÃÅðÅ ÃðÕÅðÆ å¶ ×Ëð
ÃðÕÅðÆ Õð÷Å î¹ÁÅø ÕÆåÅ ÜÅò¶ Áå¶ ÇÕÃÅé» ù D ëÆÃçÆ çð Óå¶ éò» Õð÷Å
Çç¾åÅ ÜÅò¶Í
ì¯ðâ çÆÁ» ÕñÅû ÇòÚ¯º î¯ÔðÆ ðÔ¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» çÅ ÃéîÅé
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (Çé. ê. ê.)-ÃðÕÅðÆ ÔÅÂÆ ÃÕ±ñ ÃðçÅð×ó· (ìÇá§âÅ) ÇòÖ¶
ÇÂÕ ÃÅçÅ ÃîÅ×î ÕÆåÅ Ç×ÁÅ ÇÜÃçÆ ô¹ð±ÁÅå ÇÃîðéçÆê Õ½ð å¶ ÃÅæÆÁ» é¶
ôìç ×ÅÇÂé ÕðÕ¶ ÕÆåÆÍ ÇÂà ç½ðÅé ÇòÇçÁÅðæä ÔðîéçÆê Õ½ð, Ç´ôéÅ,
ñÖÇò§çð Õ½ð, ùÖÚËé Õ½ð, ùÖîéçÆê, Ü×ÜÆå ÇçØ, ÔðêzÆå Áå¶ ÁÕìð é¶
òÅåÅòðä, ð¹¾Ö» çÆ Ã§íÅñ, î½Ãî çì§èÆ, ç¶ô êz¶î Áå¶ ÔÅÃðÃÆ ÕÇòåÅò»
ùäÅÂÆÁ»Í ÇÂà î½Õ¶ ñðÜ íÅé Çî¾åñ Áå¶ êÇðòÅð òñ¯º ì¯ðâ çÆÁ» ê¿Üòƺ,
Á¾áòƺ Áå¶ çÃòƺ ÕñÅà ÇòÚ¯º êÇÔñÅ, ç±ÜÅ Áå¶ åÆÜÅ ÃæÅé êzÅêå Õðé
ñÂÆ ÇòÇçÁÅðæä ×¹ðêzÆå Õ½ð, ùÖêzÆå Õ½ð Áå¶ éòêzÆå ÇÃ§Ø ê¿Üòƺ, ××éçÆê
Õ½ð, ÜÃÇò§çð Õ½ð Áå¶ ÚðéÆ ðÅî (Á¾áòƺ), ðîéçÆê Õ½ð, ÁîéçÆê Õ½ð Áå¶
×¹ðÇê¿çð Õ½ð çÃòƺ ù îðÔ±î ׯÇÂñ ǧçð Çî¾åñ ïÅç×ÅðÆ ÃéîÅé ÇÚ§é·
Çç¾å¶ ׶ Áå¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» ù ì±à ò§â¶ ×Â¶Í ÇÂà î½Õ¶ êìÇñÕ ñÅÇÂìð¶ðÆ
ìÇá§âÅ ç¶ Üéðñ ÃÕ¾å Çêz§: Ü×çÆô ÇÃ§Ø ØÂÆ, ÇòÁ§×ÕÅð, î§×å Õ¹ñÇܧç
Áå¶ ñËÕÚðÅð ñðÜ íÅé Çî¾åñ é¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» ù± ÇîÔéå ÕðÕ¶ Ô¯ð é§ìð
ñËä ñÂÆ À¹åôÅÇÔå ÕÆåÅÍ ÃÕ±ñ ç¶ î¹¾Ö ÁÇèÁÅêÕ Õðî ÇÃ§Ø é¶ ÁŶ ԯ¶
îÇÔîÅé» çÅ è§éòÅç ÕÆåÅÍ Ãà¶Ü çÚÅñé îËâî ðîéçÆê Õ½ð é¶ ÕÆåÅÍ ÇÂÃ
î½Õ¶ ÃÕ±ñ ÃàÅø 寺 ÇÂñÅòÅ Çê¿â çÆ ê¿ÚÅÇÂå òÆ ÔÅ÷ð ÃÆÍ
Á»×äòÅóÆ òðÕð» ò¾ñ¯º òÅè± Õ§î çÅ Çòð¯è
ì¯ÔÅ, F éò§ìð (ê¾åð êz¶ðÕ)-Á»×äòÅóÆ Ã˺Õó¶ Á½ðå î¹ñÅ÷î» é¶ À¹é·»
êÅïº ñ¶ Ü»ç¶ òÅè± ì¶ñ¯ó¶ Õ§î çÅ Ãõå Çòð¯è ÕÆåÅ þÍ Á¾Ü ÇÂæ¶
Á»×äòÅóÆ î¹ñÅ÷î ï±éÆÁé ê¿ÜÅì Ç÷ñ·Å îÅéÃÅ çÆ êzèÅé ÇÃîðêÅñ Õ½ð,
ÜÃÇò§çð Õ½ð Áå¶ ÜÃòÆð Õ½ð Õ¹ñÅäÅ é¶ Ö¶åð çÆÁ» Á»×äòÅóÆ òðÕð» çÆ
ÇÂ¾Õ ÇÂÕ¾åðåÅ ÕÆåÆÍ ÇÂà î½Õ¶ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð Á»×äòÅóÆ
òðÕð» 寺 òÅè± Õ§î» çÆ ò×Åð ÕðòÅ ðÔÆ þ Áå¶ À¹Ã çÅ Õ¯ÂÆ ÇîÔéåÅéÅ
éÔƺ Çç¾åÅ Ü»çÅÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ òðÕð» é¶ êÇÔñ» ÔÆ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð çÆÁ»
ÃÔ±ñå» ÁÅî ñ¯Õ» å¾Õ ê¹¾ÜçÆÁ» Õðé ñÂÆ Õ§î ÁÅð§ÇíÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ þ êz§åÈ
À¹é·» 寺 ì¶ñ¯óÅ Õ§î ÇñÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ þÍ À¹Õå ÁÅ×±Á» é¶ ÃðÕÅð ò¾ñ¯º
Çê¿â» Çò¾Ú Ö¯ñ·¶ Ü»ç¶ Çî§éÆ Á»×äòÅóÆ Õ¶ºçð» çÅ òÆ Ãõå Çòð¯è ÕÆåÅ
þÍ
ÇÕåÅì» éÅ Çîñä ÕÅðé ÇòÇçÁÅðæÆ ê̶ôÅé
ì¹ãñÅâÅ, F éò§ìð (Çé. ê. ê.)-ê¿ÜÅì ÃÕ±ñ ÇþÇÖÁÅ ì¯ðâ ò¾ñ¯º úêé ÃÕ±ñ
êzäÅñÆ ðÅÔƺ ÇÂà ÇòÇçÁÕ ÃÅñ çÅ Á¾è ìÆå ÜÅä ç¶ ìÅòܱç ÁÇèÁËé Õ¶ºçð»
ç¶ ÓÚ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» ñÂÆ ÇÕåÅì» éÅ í¶Üä ÕÅðé íÅðÆ ð¯Ã êÅÇÂÁÅ ÜÅ ÇðÔÅ
þÍ çÃòƺ Áå¶ ìÅð·òƺ ç¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» é¶ ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ì¯ðâ ò¾ñ¯º çÅÖñÅ
ëÆà 寺 ÇÂñÅòÅ êzÆÇÖÁÅ ëÆû òÆ íðòÅ ñÂÆÁ» ×ÂÆÁ» Ôé êz§å± Áܶ å¾Õ
ÇÕåÅì» éÅ í¶Üä ÕÅðé À¹é·» çÆ êó·ÅÂÆ ì¹ðÆ åð·» êzíÅÇòå Ô¯ ðÔÆ þÍ
Ç÷Õðï¯× þ ÇÕ ì¯ðâ ò¾ñ¯º ÔÆ ÇÂà êzäÅñÆ åÇÔå êó·é òÅñ¶ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» ù
êó·é Ãî¾×ðÆ Çç¾åÆ Ü»çÆ þÍ ÇÕåÅì» ìÅð¶ ÁÇèÁËé Õ¶ºçð» ç¶ î¹ÖÆÁ» êÅïº
ê¹¾Ûä Óå¶ À¹é·» ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ ì¯ðâ ò¾ñ¯º ÇÕåÅì» éÅ í¶Üä 寺 ÇÂñÅòÅ ðÅÜ
íð ç¶ ÕðÆì E@ Õ¹ Õ¶ºçð» çÅ ÃÅñ B@@F-@G çŠöòÅ ëñ òÆ éÔƺ í¶ÇÜÁÅ
Ç×ÁÅÍ ê¿ÜÅì ÃðÕÅð 寺 î§× ÕðÇçÁ» Ç÷ñ·Å ÇþÇÖÁÅ ÇòÕÅà Õî¶àÆ îÅéÃÅ
ç¶ î˺ìð îÅÃàð êzÕÅô Ú§ç ôðîÅ é¶ çÃòƺ å¶ ìÅð·òƺ ÕñÅà çÆÁ» úêé
êzäÅñÆ ÇòÇçÁÅðæÆÁ» çÆÁ» ÇÕåÅì» Üñç í¶Üä çÆ î§× ÕÆåÆ þÍ
ÕÅ×÷» ÓÚ ÚñçÆÁ» ì¾Ã» ÃóÕ» Óå¶ ÚñÅÀ¹ä ñÂÆ Çò¾ÎÇãÁÅ ÜÅò¶×ŠçØðô
ׯÇéÁÅäÅ î§âÆ, F éò§ìð (ØäÆÁÅ)- íÅðåÆ ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ´»åÆÕÅðÆ, ´»åÆÕÅðÆ
궺Ⱡî÷ç±ð ï±éÆÁé Áå¶ Çê¿â ÇÖÁÅñÆòÅñÅ ç¶ ìÅìÅ Ü¾× ÇÃ§Ø Ãê¯ðàà Áå¶
íñÅÂÆ Õñ¾ì ç¶ ÁÅ×±Á» é¶ ÇÂÕ Ã»Þ¶ ÇìÁÅé ÓÚ ÇÕÔÅ þ ÇÕ
ìÇá§âÅ-ׯÇéÁÅäŠ寺 ÇÖÁÅñÆòÅñÅ, ð¯îÅäÅ ÁÜÆå ÇÃ§Ø Áå¶ éæÅäÅ ù ÚñçÆÁ»
þå ì¾Ã» ÇÂÕ-ç¯ å¯º ÇÂñÅòÅ ÕÅ×Ü» ÇòÚ ÔÆ ÚñçÆÁ» ÔéÍ ÁÅ×±Á» é¶ ÁËñÅé
ÕÆåÅ þ ÇÕ Á×ð ÇÂÔ ì¾Ã» Çéïîå ð±ê ÇòÚ ÁÅêä¶ ÇéðèÅÇðå ð±à» Óå¶ éÅ
Ú¾ñÆÁ» å» ÃÅðÆÁ» ì¾Ã» çÆ ìÔÅñÆ ñÂÆ Çå¾ÖŠçØðô ÕÆåÅ ÜÅò¶×Å, ÇÜà çÆ
ÃÅðÆ Çܧî¶òÅðÆ ÁÅòÅÜÅÂÆ ÇòíÅ× Áå¶ Ç÷ñ·Å êzÃÅôé çÆ Ô¯ò¶×ÆÍ íÅðåÆ
ÇÕÃÅé ï±éÆÁé ´»åÆÕÅðÆ ç¶ ÁÅ×± ÃzÆ ×¹ðÚðé ÇÃ§Ø ×¯ðÅ, ´»åÆÕÅðÆ ê¶ºâ±
î÷ç±ð ï±éÆÁé ç¶ ÇÂñÅÕÅ Õî¶àÆ ìÇá§âÅ ç¶ êzèÅé Ã: ùÖç¶ò ÇçØ
ÇÖÁÅñÆòÅñÅ Áå¶ ìÅìÅ Ü¾× ÇÃ§Ø Ãê¯ðàà Õñ¾ì ç¶ ÁÅ×± ÔðçÆê ÇÃ§Ø é¶ ÇÂÕ
ÇñÖåÆ ÇìÁÅé ÇòÚ ç¾ÇÃÁÅ þ ÇÕ À¹é·» ç¶ Çê¿â ù ç¯ ð±à ׯÇéÁÅäÅ î§âÆ å¯º
í¹¾Ú¯, Çå§é ð±à ìÇá§âŠ寺 ð¯îÅäÅ ÁÜÆå ÇÃ§Ø Áå¶ ç¯ ÔÆ ð±à ìÇá§âŠ寺
éæÅäÅ ù îéܱð ÔéÍ Â¶é¶ ð±à» ç¶ ìÅòܱç ÇÂà ð±à Óå¶ ì¾Ã» ç¶ Õ¹Þ Õ¹
àÅÇÂî ÔÆ Ú¾ñç¶ Ôé ÇÜà ÕÅðé Çê¿â ç¶ ïÅåðÆÁ» ù Çê¿â ܧâ»òÅñÅ Áå¶
Çê¿â í¯ÖóŠ寺 D ÇÕñ¯îÆàð çÆ ç±ðÆ êËçñ åËÁ ÕðÕ¶ Çê¿â ù ÁÅÀ¹äÅ å¶
ÜÅäÅ ê˺çÅ þÍ Çòô¶ô å½ð Óå¶ ÕÅñÜ êó·ç¶ ñóÕ¶-ñóÕÆÁ» Áå¶ ç±ð ç¹ðÅâ¶
é½ÕðÆ Õðç¶ î¹ñÅ÷î» ù å» íÅðÆ Ö¾Üñ Ö¹ÁÅðÆ çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ ê˺çÅ þÍ
À¹Õå ÁÅ×±Á» é¶ ÇÂÔ Ãî¾ÇÃÁÅ Ü篺 ÇâêàÆ ÕÇîôéð ÃzÆ ðÅÔ¹ñ ÇåòÅóÆ Õ¯ñ
ð¾ÖÆ å» À¹é·» ÇÂÔ Ãî¾ÇÃÁÅ ç¯ Õ¹ Ççé» ÇòÚ Ô¾ñ Õðé çÅ íð¯ÃÅ
ç¹ÁÅÇÂÁÅÍ ÁÅ×±Á» é¶ Ãì§Çèå ì¾Ã îÅñÕ», ÁÇèÕÅðÆÁ» Áå¶ Ç÷ñ·Å êÌôÅÃé ù
ÇÚåÅòéÆ Çç¾åÆ þ ÇÕ Á×ð ç¯ Ççé» å¾Õ ÇÂé·» Ã¾å¶ ð±à» À¹µêð ÃÅðÆÁ»
ì¾Ã» éÅ Ú¾ñÆÁ» å» ÕðóŠçØðô Çò¾ÇãÁÅ ÜÅò¶×ÅÍ
ÁÕÅñÆ çñ é¶ ç§Ç×Á» ç¶ é»Á Óå¶ ñ¯Õ» ù ×¹§îðÅÔ ÕÆåÅ-ïÔñ
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (Á. êÌåÆ.)-ÇÂéÃÅø ñÂÆ Ü±Þ ðÔ¶ ç§×Å êÆóå Ã: îÇÔ§çð
ÇÃ§Ø Ã¯Ôñ ÃÅìÕÅ ÁËî.ÃÆ. é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ Çç¼ñÆ ç¿Ç×Á» ÿì¿èÆ Ã: ìÅçñ çÆ
ÇìÁÅéìÅÜÆ î×ðî¾Û ç¶ Ô§Þ± òÔÅÀ¹ä òÅñÆ þ ÇÕÀ¹ºÇÕ AIIG ÇòÚ ìäÆ ÃzÆ
Áàñ ÇìÔÅðÆ òÅÜêÅÂÆ çÆ Á×òÅÂÆ òÅñÆ íÅÜêÅ ÃðÕÅð ÇòÚ Ö¹ç ùÖìÆð ìÅçñ
ðÅÜ î§åðÆ Ãé Áå¶ ê¿ÜÅì ÇòÚ òÆ Ã: êzÕÅô ÇÃ§Ø ìÅçñ çÆ Á×òÅÂÆ òÅñÆ
ÃðÕÅð ÃÆ, À¹Ã Ã ìÅçñ êÇðòÅð Ü» ô¯zîäÆ ÁÕÅñÆ çñ é¶ ç§×Å êÆóå» ù
ÇÂéÃÅø ÇçòÅÀ¹ä ñÂÆ í¯ðÅ íð òÆ ïåé éÔƺ ÕÆåÅ, ìñÇÕ Ã Ã ç§Ç×Á»
ç¶ é» Óå¶ ñ¯Õ» ù ×¹§îðÅÔ ÕðÕ¶ ò¯à» ÔÅÃñ ÕÆåÆÁ»Í À¹é·» ÇÚåÅòéÆ
Çç¾åÆ ÇÕ Ü¶Õð ðÅÜ ÃðÕÅð é¶ êÆóå êÇðòÅð» çÆÁ» ÇÂé·» î§×» ò¾ñ Õ¯ÂÆ
ÇèÁÅé éÅ Çç¾åÅ å» BF ÜéòðÆ B@A@ ÓÚ ×äå§åð Ççòà ù ÕÅñ¶ Ççòà òܯº
îéÅÇÂÁÅ ÜÅò¶×ÅÍ
êó·¯ ê¿ÜÅì ÁèÆé ÇòÇçÁÕ î¹ÕÅìñ¶ å¶ ÃÅÇÔåÕ ÇîñäÆ
ìð¶àÅ, F éò§ìð (ðÇò§çð î§â¶ð)-Ãðò ÇþÇÖÁÅ ÁÇíÁÅé åÇÔå ÚñÅÂÆ ÜÅ ðÔÆ
êó·¯ ê¿ÜÅì çÆ î¹ÇÔ§î ÁèÆé ÃðÕÅðÆ êzÅÇÂîðÆ ÃÕÈñ ð§ØÇóÁÅñ ÇòÖ¶ Ã˺àð
ÇçÁÅñê¹ðÅ ç¶ ÃÆ. ÁËî. àÆ. Ççé¶ô ÇðôÆ çÆ Á×òÅÂÆ ÇòÚ Õñ¾Ãàð ê¾èð ç¶
ÇÔÃÅì ç¶ î¹ÕÅìñ¶ Áå¶ ðÆÇâ§× ÃËñ ÁèÆé ì¾ÇÚÁ» çÆ êó·¯ ê¿ÜÅì Ç÷ñ·Å
Õ¯ÁÅðâÆé¶àð âÅ. Õ¹ñçÆê çÆê éÅñ ÃÅÇÔåÕ ÇîñäÆ ÕðòÅÂÆ ×ÂÆÍ ÇÂé·»
î¹ÕÅìÇñÁ» ÇòÚ Ã˺àð ÇçÁÅñê¹ðÅ ç¶ I ÃÕÈñ» ç¶ E@ 寺 ò¼è ì¾ÇÚÁ» é¶
íÅ× ÇñÁÅÍ ÇÔÃÅì ç¶ î¹ÕÅìñ¶ ÇòÚ ÃðÕÅðÆ êzÅÇÂîðÆ ÃÕÈñ çÅå¶òÅà î¶é çÆ
ÇòÇçÁÅðæä ÜÃÇò§çð Õ½ð é¶ A@@ ëÆÃçÆ Á§Õ êzÅêå ÕðÕ¶ êÇÔñÅ ÃæÅé êzÅêå
ÕÆåÅÍ çÅå¶òÅà ìð»Ú çÆ ÇòÇçÁÅðæä ÁðôçÆê é¶ IB ëÆÃçÆ Á§Õ ñË Õ¶ çÈÃðÅ
Áå¶ ÃÕÈñ ÇÃðÃÆòÅñÅ ç¶ Ü×îÆå ÇÃ§Ø é¶ H@ ëÆÃçÆ Á§Õ ñË Õ¶ åÆÜÅ ÃæÅé
ÇñÁÅÍ ÃÅÇÔåÕ ÇîñäÆ ç½ðÅé ì¾ÇÚÁ» é¶ ò¾Ö-ò¾Ö åð·» ç¶ ÃòÅñ âÅ. Õ¹ñçÆê
çÆê éÅñ û޶ ÕÆå¶Í ÇÂà î½Õ¶ ÂÆ. àÆ. àÆ. ïÈéÆÁé ç¶ Ç÷ñ·Å êzèÅé
ÔðçÆê ÇÃ§Ø ÇþèÈ é¶ êó·¯ ê¿ÜÅì åÇÔå ÁÇèÁêÕ» ç¶ ÇÂà էî çÆ ôñÅØÅ
ÕðÇçÁ» ÇÕÔÅ ÇÕ êó·¯ ê¿ÜÅì ÃîÅÜ ç¶ Áä×½ñ¶ ðÔ¶ ì¾ÇÚÁ» ù î½Õ¶ ç¶ä çÅ
ÇÂÕ Çòô¶ô À¹êðÅñÅ þ, ÇÜé·» ù ÁÅÀ¹ä òÅñ¶ Ã ÇòÚ ÜÅðÆ ð¾ÇÖÁÅ ÜÅò¶×ÅÍ
ÃÕÈñ çÆ êÃòÕ Ú¶ÁðîËé ×¹ðÚðé ÇÃ§Ø ð§ØÇóÁÅñ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂé·» ÚÆÜ» ù
Ô¯ð êzë¹¾ñå Õðé çÆ ñ¯ó þ Áå¶ ÁÅî ñ¯Õ» ù ÇÂà î¹ÇÔ§î çÅ íðêÈð Ãîðæé
ÕðéÅ ÚÅÔÆçÅ þÍ ÇÂà î½Õ¶ âÅ. êðîÜÆå ÇÃ§Ø ÇòðçÆ, ÃÔÅÇÂÕ Õ¯ÁÅðâÆé¶àð
êó·¯ ê¿ÜÅì, þåêÅñ íÆÖÆ ÃÔÅÇÂÕ Õ¯ÁÅðâÆé¶àð, ÔðÇܧçð ÇÃ§Ø ìÆ. ÁËî.
àÆ. ì¹ãñÅâÅ òÆ ôÅÇîñ ÃéÍ êz¯×ðÅî ÇòÚ íÅ× ñËä òÅñ¶ ì¾ÇÚÁ» ù ÇÂéÅî
ò§â¶ ׶Í
Øð¶ñ± ×Ëà éÅ Çîñä ÕÅðé ñ¯Õ Á½Ö¶
ìÇá§âÅ, F éò§ìð (Çþè±)- ÃæÅéÕ æðîñ Õñ¯éÆ ÇòÚ ÇêÛñ¶ â¶ã îÔÆé¶ å¯º
Øð¶ñ± ×Ëà éÅ Çîñä ÕÅðé ñ¯Õ» ù íÅðÆ Ãî¾ÇÃÁÅò» çÅ ÃÅÔîäÅ ÕðéÅ êË
ÇðÔÅ þÍ ÇâêàÆ ÕÇîôéð ìÇá§âÅ ÃzÆ ðÅÔ¹ñ í§âÅðÆ ù Çç¾åÆ ÇôÕÅÇÂå ÇòÚ
íðÅåðÆ ÃîÅÜ íñÅÂÆ Õî¶àÆ æðîñ Õñ¯éÆ ìÇá§âÅ ç¶ êzèÅé ÃÅè± ÇÃ§Ø é¶
ç¾ÇÃÁÅ ÇÕ Øð¶ñ± ×Ëà éÅ Çîñä ÕÅðé ñ¯Õ ì¶Ô¾ç Á½Ö¶ Ôé, ñ¯Õ» ù ×Ëà ç¶
Çæâð ìñËÕ ÇòÚ ÖðÆçä¶ êË ðÔ¶ ÔéÍ À¹é·» ÇÕÔÅ ÇÕ ÇÂÕ êÅö ÇòíÅ× é¶
BB Ççé» å¯º ×Ëà Çæâð íðé ç¶ ÁÅç¶ô Çç¾å¶ ԯ¶ êð ÇÂæ¶ â¶ã-â¶ã
îÔÆéÅ ñ¯Õ» ù ×Ëà Çæâð éÔƺ Çîñç¶ å¶ ×Ëà ¶ܧÃÆ òÅñ¶ ÇÂà îÅîñ¶ ÇòÚ
Õ¯ÂÆ åþñÆìÖô ܹÁÅì éÔƺ ç¶ ðÔ¶Í À¹é·» ÇâêàÆ ÕÇîôàéð 寺 î§× ÕÆåÆ
ÇÕ æðîñ Õñ¯éÆ ÇòÚ ×Ëà çÆ ÃêñÅÂÆ ïÕÆéÆ ìäÅÂÆ ÜÅò¶Í
Çé¾å Ççé ò¾è ðÔÆ îÇÔ§×ÅÂÆ é¶ ñ¯Õ» çÆÁ» ÇÚ§åÅò» ÓÚ òÅèÅ ÕÆåÅ
îÅéÃÅ, F éò§ìð (ë¾å¶òÅñÆÁÅ) -Ççé¯-Ççé ò¾è ðÔÆ îÇÔ§×ÅÂÆ é¶ ñ¯Õ» çÆÁ»
ÇÚ§åÅò» ÇòÚ òÅèÅ Õð Çç¾åÅ þÍ Ö¿â CI ð¹ê¶ ÇÕñ¯ Óå¶ ÜÅ êÔ¹§ÚÆ þ
ÜçÇÕ îȧ×Æ òÆ HF ð¹ê¶ ÇÕñ¯ çÅ Á§ÕóÅ êÅð Õð ×ÂÆ þÍ ÃæÅéÕ îÅðÇÕà
ÇòÚ Á¾Ü ÔñçÆ ç¶ ð¶à òÆ ç¹¾×ä¶ å¯º ò¾è Ô¯ ×Â¶Í çÅñ»- Ãì÷ÆÁ» å¶ ëñ»
ù òÆ ÇÂÕ åð·» éÅñ Á¾× ÔÆ ñ¾×Æ Ô¯ÂÆ þÍ Ö¿â å¶ Ô¯ð ÚÆÜ» ç¶ íÅÁ òèä
ç¶ ÕÅðé ìÅð¶ ÚðÚÅ ÕðÇçÁ» ç¹ÕÅéçÅð» é¶ ÇÕÔÅ þ ÇÕ ìÆå¶ Õ¾ñ· Õ¶ºçðÆ
Ö¶åÆìÅóÆ î§åðÆ ôðç êòÅð ò¾ñ¯º îÇÔ§×ÅÂÆ Á¾×¶ Ô¾æ Öó·¶ Õðé ç¶ ÇìÁÅé
寺 ìÅÁç ÔÆ ÷ðÈðÆ òÃå» ç¶ íÅÁ ÇòÚ ÇÂÕçî òÅèÅ Ô¯ Ç×ÁÅ þ Áå¶ Á×ñ¶
Ççé» ÇòÚ ÇÂÔ Ô¯ð òÆ Ô¯ ÃÕçÅ þÍ ñ¯Õ» é¶ î§× ÕÆåÆ þ ÇÕ ÃðÕÅð
îÇÔ§×ÅÂÆ ù ð¯Õä ñÂÆ ÷ðÈðÆ Õçî À¹áÅò¶ Áå¶ ÁÅêäÆ Ç÷§î¶òÅðÆ ÇéíÅÀ¹ä
çÆ ìÜŶ í¾Üä ç¶ ÇìÁÅé éÅ ç¶ò¶Í
ñóÅÂÆ Þ×ó¶ ÿì¿èÆ D ÇòÁÕåÆÁ» Óå¶ êðÚÅ çðÜ
îÇÔîÅ ÃðÜÅ, F éò§ìð (ê¾åð ê¶zðÕ)- ìÆå¶ îÔÆé¶ çÆòÅñÆ òÅñÆ ðÅå ù
Çê¿â ìñÅÔó îÇÔîÅ ÇòÖ¶ Õ¹Þ ñ¯Õ» ÇòÚ ×ÅñÆ-×ñ¯Ú Ô¯ä ÕÅðé å¶ÜÅ ÇçØ
À¹ðø å¶ÜÆ Áå¶ éÆñÅ ÇÃ§Ø ÇòÚÕÅð ñóÅÂÆ Ô¯ ×ÂÆÍ ÇÜà çÆ ÇÂåñÅÔ å¶ÜÅ
ÇÃ§Ø Çê¿â ç¶ Ãðê¿Ú å¶ ê¿Ú» ù ç¶ä ÜÅ ÇðÔÅ ÃÆ ÇÕ ðÃå¶ ÇòÚ ÁÚÅéÕ éÆñÅ
ÇÃ§Ø Áå¶ À¹Ãç¶ ÃÅæÆÁ» òñ¯º À¹Ã Óå¶ ÔîñÅ Õð Çç¼åÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂà î½Õ¶
×¹Á»ãÆÁ» òñ¯º êÆóå å¶ÜÅ ÇÃ§Ø å¶ÜÆ ù ׯÇéÁÅäÅ î§âÆ ç¶ ÔÃêåÅñ ÇòÖ¶
çÅÖñ ÕðòÅÇÂÁÅ, ÇÜ毺 À¹Ãù ÃðÕÅðÆ ÔÃêåÅñ ìÇá§âÅ ÇòÖ¶ ÇÂñÅÜ ñÂÆ í¶Ü
Çç¾åÅÍ À¹èð ÇÂÔ îÃñÅ ÇêÛñ¶ B@ Ççé» å¯º é¶ÔÆÁ» òÅñÅ ê¹ÇñÃ é¶ á§â¶
ìÃå¶ ÇòÚ êÅ Çç¾å¶ ÜÅä ÕÅðé êÆóå çÅ êÇðòÅð ÇÂéÃÅø ñÂÆ íàÕçÅ ÇðÔÅÍ
Ô¹ä ìÆåÆ ðÅå æÅäÅ é¶ÔÆÁ»òÅñÅ çÆ ê¹ÇñÃ é¶ ÁÅêäÆ ¦ìÆ êóåÅñ ç½ðÅé Õ¶Ã
çðÜ Õð ÇñÁÅ þÍ ÇÂà çì§èÆ Ãì ǧÃêËÕàð Õ½ð ÇÃ§Ø çÅ ÕÇÔäÅ þ ÇÕ êÆóå
å¶ÜÅ ÇÃ§Ø À¹ðø å¶ÜÆ òñ¯º þå ÇòÁÕåÆÁ» ç¶ ÇÖñÅø ÁÅêä¶ ÇìÁÅé çðÜ
ÕðòŶ ׶ Ãé, ÇÜà çÆ êóåÅñ ⱧØÅÂÆ å¾Õ ÕÆåÆ ×ÂÆ ÇÜà ÇòÚ éÆñÅ ÇçØ,
×¹ðêzÆå ÇÃ§Ø ñ¾êÅ, ׯðÅ ÇçØ, ǧçðÜÆå ÇÃ§Ø ÇÖñÅø նà çðÜ Õð ÇñÁÅ
Áå¶ ÃÇåéÅî ÇçØ, ׯðÅ ÇçØ, ÜÆòé ÇÃ§Ø ù êóåÅñ ç½ðÅé ç¯ô î¹Õå Õð
Çç¾åÅ êð Çëð òÆ Á¾×¶ êóåÅñ ÜÅðÆ þÍ
ÕðîÚÅðÆ çñ (í×óÅäÅ) çÆ Ç÷ñ·Å ê¾èðÆ îÆÇà§×
í×åÅ íÅÂÆ, F éò§ìð (ïéÆ)- ÕðîÚÅðÆ çñ (í×óÅäÅ) ê¿ÜÅì çÆ Ç÷ñ·Å
ìÇá§âÅ éÅñ çì§èå îÆÇà§× é¶óñ¶ Çê¿â Õ¯áÅ×¹ð± ÇòÖ¶ Ô¯ÂÆ, ÇÜà çÆ
êzèÅé×Æ Ç÷ñ·Å êzèÅé Õ¹ñò§å ÇÃ§Ø ì¹ðÜ æð¯ó é¶ ÕÆåÆÍ îÆÇà§× ç½ðÅé
ê¿ÜÅì ÃðÕÅð òñ¯º êzÆÇîÕÃ ç¶ ð¶à» ÇòÚ ÕÆå¶ ×¶ òÅè¶ çÆ ôñÅØÅ Õðç¶
ԯ¶ ðÅÜ î§åðÆ êðÇî§çð ÇÃ§Ø ãƺâÃÅ çÅ è§éòÅç ÕÆåÅ Ç×ÁÅÍ ÇÂö Ã
ç½ðÅé ÔÆ Ç÷ñ·Å Õî¶àÆ òñ¯º Ú¶ÁðîËé ÃÆ.ÁËÃ.ÁÅð. Õî¶àÆ å¯º ì¶ñçÅð
êËàð¯ñ îËé å¶ ÁËî.ÃÆ.ÃÆ. ç¶ ð¶à» ÓÚ Ã¯è ÕðÕ¶ òÅèÅ Õðé çÆ î§× ÕÆåÆÍ
ÇÂà îÆÇà§× ç½ðÅé ×¹ðìÖô ÇÃ§Ø Ü¾ÃÆ, ÇÂÕìÅñ ÇÃ§Ø Õ¯áÅ×¹ð±, êðîÜÆå
ÇÃ§Ø ðÅÜ×ó· ÁÅÇç é¶ Ã§ì¯èé ÕÆåÅÍ
é½ÜòÅé» ò¾ñ¯º Õñ¾ì çÅ ×áé
ì¹ãñÅâÅ, F éò§ìð (Çé. ê. ê.)-ÃæÅéÕ ÔðÆ×ó· ìÃåÆ ç¶ é½ÜòÅé» íÅÂÆ
Øé·¾ÂÆÁÅ ÜÆ ñ¯Õ íñÅÂÆ Õñ¾ì çÅ ×áé ÕðÕ¶ ÇÂà ֶåð Á§çð ÃîÅÜ Ã¶òÅ ç¶
Õ§î» ç¶ éÅñ-éÅñ ìÃåÆ çÆ ÃëÅÂÆ êzåÆ ñ¯Õ» ù ÜÅ×ð±Õ Õðé çÅ ìÆóÅ
ü¾ÇÕÁÅ þÍ î˺ìð ê§ÚÅÇÂå êðîÜÆå ÇÃ§Ø êðîÆ çÆ êz¶ðéÅ ÃçÕÅ ×Çáå ÕÆå¶
ÇÂà éò¶º Õñ¾ì ç¶ ÁÔ¹ç¶çÅð» Çò¾Ú îñÕÆå ÇÃ§Ø îÆåÅ êzèÅé, ×¹ðçÆê ÇçØ
Üéðñ ÃÕ¾åð, Ö÷ÅéÚÆ ÇìÕðîÜÆå ÇçØ, êzËà ÃÕ¾åð Õ¹ñçÆê ÇçØ, îéÜÆå
ÇçØ, îÇÔ§çð ÇÃ§Ø àÆà±, ðܶô Õ¹îÅð ÁÅÇç ÕÅðÜÕÅðÆ î˺ìð ñ¶ ׶Í
ÇÂà Õñ¾ì ò¾ñ¯º ÁÅêä¶ êñ¶á¶ ÕÅðÜ ç½ðÅé ìÃåÆ çÆÁ» ×ñÆÁ» çÆ ÃëÅÂÆ
ÕÆåÆ Áå¶ â¶ðÅ Çà¾ñ¶ òÅñŠ寺 òÅàð òðÕà ù Ü»çÆ ÜðéËñÆ ÃóÕ ç¶ ÇòÚÕÅð
ê¶ ê¾æð» ù ÇÂ¾Õ êÅö ÕÆåÅÍ Õñ¾ì êzèÅé îñÕÆå ÇÃ§Ø îÆåÅ é¶ ÇÕÔÅ ÇÕ
À¹Ô Çê¿â òÅÃÆÁ» ç¶ ÃÇÔï¯× éÅñ ÃîÅÜ Ã¶òÆ ÕÅðÜ» Çò¾Ú Ôî¶ôÅ ï¯×çÅé
êÅªç¶ ðÇÔä×¶Í |
|
|
