ਲੀਹੋਂ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ
ਲੇਖਕ : ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 83
ਸੰਪਰਕ : 097284-94438

'ਲੀਹੋ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ' ਨਾਵਲ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚਾਲੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਬੁਰਾਈਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਝਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ 'ਚ ਖੂਬ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੜਫ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲਤੇਜ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਨਜਾਨ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਤੇਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਮਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਤੌਰ ਤੁਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਭਟਕਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਨ ਭਾਵਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਬੇਸ਼ਕ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 95018-77033

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ/ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਰ ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ 'ਜਾਦੂ' ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕਾਂਡਾਂ (ਅਨੇਕਾਂ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ) ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਛਤਰਪਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ (10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1627 ਤੋਂ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1680) ਲਗਭਗ 53 ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਕਾਂਡਾਂ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਕੌਮਾਂ, ਭੌਂਸਲਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਧੀ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਵਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਤਖਤਪੋਸ਼ੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਜਿੱਤਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਕਤ, ਕੰਨੜ ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਮੇਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਭੌਂਸਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਿਆਂ। ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਰਾਠੇ ਇਕ ਕੌਮ ਵਜੋਂ ਏਕਤਾ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਝੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਆਖਰ ਚੇਤ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1680 ਨੂੰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ (6 ਦਿਨ ਘੱਟ) 53 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵੰਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ-ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਦਾਹਰਨ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਰਹੇਗਾ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
496, ਅਜੀਤ ਨਗਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ। 

ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : sharan.chitmink@gmail.com

ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਸ਼ੈਰੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ : 'ਕਿਆ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਦੀਏ' ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਕਦਮ ਕਦਮ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ 'ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਲਣ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਖੰਡ ਮਿਸਰੀ ਵਰਗੀ ਸੀ ਬੋਲੀ
ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਘਰ ਏ ਦਿਲ ਅੰਦਰ
ਗੱਲਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰ ਜਿਹੀਆਂ
ਫੱਟ ਦਿਲ ਤੇ ਗਹਿਰੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 39 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਾਨਵ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਰਾਈ, ਇੱਛਾ, ਔਰਤ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ, ਕੁਦਰਤ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕਠਪੁਤਲੀ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪ, ਅਰਮਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਸਵੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਨਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ
ਗਲ਼ ਲੱਗ ਕਿੰਨਾ ਰੋਏ ਸੀ
ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ
ਅਸੀਂ ਹਲਕਾ ਕਿੰਨਾ ਹੋਏ ਸੀ
ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਦੋਵੇਂ
ਇਕ ਦਿਨ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ।
ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ' ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ/ਜੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ ਸਾਥੀਓ
ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ/ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਜਲੰਧਰ।

ਪੰਜਾਬ
(ਜੱਟ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ)
ਜਿਲਦ-V
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 995, ਸਫੇ : 672
ਸੰਪਰਕ : 98158-80539

ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਵੁੱਚਤਾ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਵਜਹੁ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਲਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1. ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ, 2. ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਲ, 3. ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ, 4. ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ 5. ਜੱਟ ਪੰਜਾਬ : ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ। ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਸਿਦਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 26-27 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਵਜੋਂ 1975 ਈ. ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2008 ਈ. ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਰਨਣ, ਅੰਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਮਾਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਰਣਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 20 ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ : ਜੱਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜੱਟ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ, ਬਾਗ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਬਰ ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ : ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ, ਜੱਗਾ ਜੱਟ ਅਤੇ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ ਆਦਿ। ਜੱਟ ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਧੌਂਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਡਾਂਗਾਂ ਉਲਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਮ ਬਦਲੇਖੋਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕੀ ਦੀ ਇਕੱਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕੌਮ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੱਟ ਉੱਜੜ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਜਾੜਾ ਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਹੈ। (ਦੇਖੋ ਪੀਲੂ : ਹੁਜਰੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਕੀਮ ਦੇ ਇਕ ਜੱਟੀ ਅਰਜ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਰਣ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹੇ। ਗਲੀਆਂ ਹੋਵਣ ਸੁੰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਰਜਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ।'

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਧਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿਰੜ ਪੰਜਾਬੀ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 97816-46008

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਲੇਖਨ-ਖੇਤਰ ਵਿਵਿਧਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਰੀਬ 2000 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੋ ਬਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਂਗੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁੱਖਬੰਦ (ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ) ਅਤੇ ਸਵੈਕਥਨ (ਲੇਖਕ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 37 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਆਸਟਰੀਆ, ਕਿਊਬਾ, ਰੂਸ, ਜਾਰਜੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਫਰਾਂਸ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਈਰਾਨ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਨਾਰਵੇ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਬਹਿਰੀਨ, ਜਰਮਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਨੇਪਾਲ, ਇਟਲੀ, ਜਾਪਾਨ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸਵੀਡਨ, ਯੂਏਈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਨਗਣਨਾ, ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਬੀ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੁੱਖੀ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਠੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣ ਗਿਐ ਕੈਨੇਡਾ', 'ਚੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਨ ਪਾ ਗਏ ਸਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ', 'ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ ਬਹਿਰੀਨੀ ਪੰਜਾਬਣਾਂ', 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਸਵੀਡਨ' ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਵਾਕ ਵੀ ਬੜੇ ਰੌਚਕ ਹਨ : 'ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵੀਜ਼ਾ ਨਵਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' (27) 2020 ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ' ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚ 'ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਧਰਮ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ 'ਸਿੰਘ' ਅਤੇ 'ਕੌਰ' ਸ਼ਬਦ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।' (39) ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਾਮੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਪਾਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਛਪਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 9517692015

ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98151-98121

ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ' ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਤੰਗਦਿਲੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ,
ਵਿਚਰਦੀ ਜਦ ਸੋਚ ਹੈ।
'ਮੈਂ ਤੋਂ ਮੈਂ' ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ,
ਬੰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਲੋਚ ਹੈ।
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਬੜੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ:
ਮਰਦ ਲੜਨ ਤੇ ਬਦ-ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ, ਔਰਤ ਸੁਣਦੀ ਹੈ,
ਗੱਲ ਇਹੋ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੱਧਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਜ਼ਮੀਰਦਾਰੀਆਂ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪਸਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਾਰਥਿਕ ਉੱਦਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ
ਲੇਖਕ : ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਤਪਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 121
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

'ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ' ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। 12 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤਹਿਜ਼ੀਬ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਪੈਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਅਸਰ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਜਰਮਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਜਰਮਨੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ-ਤਕਨੀਕ ਤਰੱਕੀ ਸਬੰਧੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ : ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਲੇਖਿਕਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਹਰੇਵੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਾ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ' ਲੇਖ 'ਚ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਕੁਰਦੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ । 'ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ' 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ 'ਚ ਮਹੱਤਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਰਸਮਾਂ' 'ਚ ਜਰਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਬਰ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਵਾਂ' 'ਚ ਈਸਾਈ, ਯਹੂਦੀ, ਇਸਲਾਮੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਅਗਮਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

ਵਕਤ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਨਵਜੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 81468-28040

ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਆਇਆ ਹੋਇਐ! ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਇਟਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਖ਼ਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਵਿਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਸੂਰਜ, ਸਫ਼ਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ, ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ
ਸੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ
ਇਹ ਹਲੂਣਾ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕਵਿੱਤਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। (ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ)
ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਸਹੀ ਰਹਿ ਗਈ
ਕਿ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਕਲਮ ਫੜਾਈ
ਕਰ ਦੇਣਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨਾਲ
ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਵਧ ਗਿਆ
ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਿਆਚਾਰ। (ਸੁਨੇਹਾ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ)
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਵੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹਨ ਤੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਰਿਹਾ ਏ, ਪਰ ਪੰਧ ਲੰਮੇਰਾ ਏ।
ਡਾ.ਨਵਜੋਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਸਵੰਦ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਤੋਂ ਹੋਰ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।

- ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-0-07693

ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 93160-12844

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਕ ਪਰੌੜ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਬਿੰਬ ਵੀ ਕਈ ਸਮਰੱਥ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਹੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ' (2025) ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿੱਢੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਜ਼ੁਲਮ-ਦਮਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਲੂ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵੇ ਬਹੁਤ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਥਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਮਾਕੂਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੂਲ ਕਾਵਿ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 53 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੈਂਤ, ਕਬਿੱਤ, ਵਾਰ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈ ਤੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਚੋਖਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਬਿੱਤ ਤੇ ਬੈਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਾਵਿ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰਾਂ ਤੇ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਕਸਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੂਖਮ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਕਾਵਿ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਜੀਵਨ ਨਗਰ (ਸਿਰਸਾ) ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਸੁਧਾਈ ਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਤ ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਗੁਰ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ। ਉਦੋਂ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਛੱਡਦੇ। ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਣ-ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਪਰਿਪਾਟੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਇਕ ਚੰਗੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਯਾਰੜਿਆ
ਲੇਖਕ : ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਲੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 230
ਸੰਪਰਕ : 94679-10187

ਸਿਰਸਾ (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਾਇਰਾ ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 163 ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨਾ ਛਪਣ ਕਰਕੇ ਗਿਣਤੀ 161 ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ 'ਮਗਜ਼' (205) ਤੇ 'ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ' (ਪੰਨਾ 224) ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀਆ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਕਿਤਾਬ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੁਪਨਮਈ ਦਿਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ, ਇਹ ਸਦੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਉਂ, ਭਰ ਜੋਬਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੈ --'ਤੁਮ ਤੋ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ ਨਾ'। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ 'ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਣਾ' ਅਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ 'ਸੱਜਣ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ , ਮੁਹੱਬਤ, ਬਿਰਹਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ, ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਸਮਈ ਬਾਤਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਸੀਨ ਰੰਗ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ' ਤਰਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਵਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ --'ਛਿੰਦਰ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਭਰਵਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਛਿੰਦਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕ ਰੰਗ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਕੌਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਵਿਜੋਗ, ਦੀ ਗਲ ਹੈ ---
'ਮਨ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਕੇ ਮਨ ਤਕ ਠਹਿਰੇ
ਜਿਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ
ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਵੇ।
ਡੌਰ ਭੌਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ (ਪੰਨਾ 77)
ਮੁਹੱਬਤ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ 'ਜਿਤ ਜਮਹਿ ਰਾਜਾਨ' ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਰੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ---ਰੁਤਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੌਣ ਗਈ ਮਨਚਾਹੀ ਥਾਵੇਂ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 79) ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਪੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਦਬੀ ਕਮਾਈ, ਕੰਵਲ, ਦਾਨੇ, ਹਿਜ਼ਰ ਦੀਆਂ, ਰਸਮਾਂ, ਕਾਣ, ਸਪਰਸ਼, ਪਲਕ ਦਾ ਵਾਲ ਦੀਦ, ਘਬਰਾਹਟ, ਜੀਅੜਾ, ਚੂਰੀ, ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿਆਲ ਹੈ। ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਹ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਵਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹਬਤ ਦੀ ਗਲ ਕਹਿ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਸਕੈੱਚ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 90 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 98144-23703

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਮਾਲਾ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ (ਦਿੱਲੀ) 1957 ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਵਲੋਂ ਛਾਪਣ ਲਈ ਚੁਣਨੀ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮਰਪਿਤ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਸੁੰਦਰ-ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 6 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੋ ਦੋਸਤ ਭੋਲੂ ਤੇ ਮਨੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਮਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਸਰਸਬਜ਼ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਜਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਮੇਰਾ ਕੌਣ' 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ' 'ਚ ਜੰਗਲੀ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤਾ, ਚੂਹਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਆਖ਼ਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਣ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ। 'ਟਾਹਲੀ ਬੋਲੀ' 'ਚ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਕਿੰਝ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰੌਚਿਕ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਅਨੋਖਾ ਜਨਮ ਦਿਨ' 'ਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਪਦੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 95010-73600

ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਜਾਂ ਹਮਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ. ਗੁਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ 'ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ' ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਕ ਮਾਅਰਕੇ ਦੀ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਜੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਵੇਦਨਾ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਦੋਬਦੀ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਤਹਿਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ' ਪਰ ਨਾਵਲ ਏਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਗੁਰਜੋਤ ਜਿਸ ਕਦਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਪਤੀ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਆਂਤ੍ਰਿਕ ਤਲ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਓਨੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਕੰਵਲ ਦੀ ਵੀਹ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਜੋਤ ਦਾ ਕੰਵਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਵਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਜੋਤ ਲਈ ਇਸ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਸਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰਜੋਤ ਅੰਦਰਲੀ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਕਰਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨਿਗਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੀ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ :
-ਕਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-ਬੰਦਾ ਕਿਉਂ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ? ਜਿਉਣ ਲਈ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੰਬ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਖੰਡਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਇਨਸਾਨ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ?-(ਪੰਨਾ : 132)
-ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਇਲਮ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਇਕ ਕੋਹੜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।-(ਪੰਨਾ : 72)
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕੁੱਲ 24 ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਈ ਇਕਾਗਰਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

 ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਯੋਧੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਗ ਪਲਟ ਦਿੱਤੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ ਪਲਾਹੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 432
ਸੰਪਰਕ : 98145 17499

ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰੜੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਠਾਰਾਂ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਵਿਚ ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਰਥ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਮਰੇ, ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਮਾਲਕ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਕਰੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਇਹ ਕੋਈ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?' ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਏਕਲੱਵਿਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਕੁੱਲੀਆਂ, ਢਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ? ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਸ਼ ਅਤੇ ਕੁੰਜਲੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਸਵਿੱਤਰੀ ਬਾਈ ਦੇ ਅਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਰਦੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਨੰਗੈਲੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਜੀ , ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਹੁਜਨ ਨਾਇਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਪੈਰੀਅਰ ਰਾਮਾ ਸੁਆਮੀ ਨਾਇਕ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਨਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-78799

ਇਤਿ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 279
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428

42 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੀ ਇਹ 44ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਇਤਿਕਥਾ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਦੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਇਤਿ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਸਮਾਪਤੀ', 'ਇੰਝ' ਜਾਂ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ' ਅਤੇ 'ਕਥਾ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਕਹਾਣੀ' ਜਾਂ 'ਬਿਰਤਾਂਤ' ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਰੱਥ ਗਲਪਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਛੜੇ ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾ ਇਕ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਇਕ 'ਸਮਾਂ' ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗੁਰੋ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂੰ-ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿ ਨਿਡਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਆਣੀ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਰਚਣ-ਮਿਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਜ਼ਾਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾ' ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਪਿਛਲਝਾਤ' ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ, ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਮੂਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ : ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਅਤੇ ਨਾਇਕ : ਸਮਾਂ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਵਰਗ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕ : ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 'ਇਤਿਕਥਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ,ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਛਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਬਲੈਕ ਹੋਲ
ਅਨੁ: ਅਤੇ ਸੰਪਾ.: ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 98153-17028

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ 'ਮੁਸਲਮ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ' ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਮੁਸਲਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਕੋ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 'ਬਲੈਕ ਹੋਲ' (ਸਤੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ), ਮੇਰਾ ਜੁਰਮ ਕੀ ਹੈ (ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸੁਪ੍ਰਿਆ), ਗੱਠ (ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਗੁਪਤ), ਹਤਿਆਰਾ (ਪ੍ਰਿਯ ਦਰਸ਼ਨ), ਬੱਤੀਆਂ (ਸ਼ੰਕਰ), ਹਿੰਦੂ (ਗੌਰੀਨਾਥ), ਕਜਰੀ (ਅਵਧੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਤ), ਮਹਿਫ਼ਿਲ (ਹਰੀਯਸ਼ ਰਾਏ), ਨਾਹਰਾ (ਪੱਲਵੀ ਪੁੰਡੀਰ) ਅਤੇ ਵੰਡ (ਪ੍ਰਗਿਆ) ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹਿੰਦੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਮੁਹਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਾਸੜ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਟਗਿਣਤੀ ਪਾਠਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਣਗੇ? ਕੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਨਫ਼ਰਤੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੌੜਾ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਭਰੇਗੀ? ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ।

-ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਜਲਾਵਤਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਗਾਜ਼ਾ ਮੋਨੋਲਾਗ਼ਜ਼
ਅਨੁਵਾਦ : ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 162
ਸੰਪਰਕ : 98887-99871

ਗਾਜ਼ਾ ਉੱਤੇ 2023-25 ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਦਾ ਜਿਤਿਸ ਨੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ, ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ 77 ਲੇਖ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ । ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਸਤਰ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰਫ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ 'ਚ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ 'ਅਸਤਰ' ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਰਿੰਦਗੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਣ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਆਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਅਦਾਲਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ
ਸੱਚ!
ਲੇਖਕ : ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98145-15530

ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ ਨੇ 35 ਸਾਲ ਮੋਗੇ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਘਰ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੇ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਝੂਠ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 63 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ, ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਥੇ ਕਈ ਕ੍ਰਪਟ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜੱਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਰਹਿਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਜਮਾਨਤ ਦੇ ਦੇਣੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੇ ਦਰਦਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਈ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪਾਠਕਨਾਮਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ, ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 227
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੂਪਿਤ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਾਮਰ ਦੇ ਮਰਮੱਗ ਚਿੰਤਕ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਸੁੰਦਰੀ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ (ਆਦਮ ਵਹਿਣ) ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 16 ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਪਿੰਜਰ, ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਬਾ-ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ, ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਬੱਤੀ, ਨਾਦ ਬਿੰਦ, ਯੁੱਧ ਨਾਦ, ਨਿਰਵਾਣ, ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਵਰਗੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਸਮਝਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਅਤੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਵਰਗੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵੀ ਟਾਈਮ-ਬਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 16 ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕ, ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਲੋਚਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਖਬੀਰ ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਲ 'ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ' ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ ਨੇ ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੇਖਣ-ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚੋਂ ਰੌਸ਼ਨ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਰਾਏ, ਜਸ਼ਨ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਤੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ ਜੱਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੋਧ ਪੱਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਵੱਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ
ਕਵੀ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਰਹੋਂ-ਮਿਲਾਪ, ਜਾਮ, ਸਾਕੀ, ਸੁਰਾਹੀ ਅਤੇ ਨਖ਼ਰਾ-ਓ-ਹੁਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਨਫ਼ 'ਗ਼ਜ਼ਲ' ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਨਫ਼ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਆਧਾਰ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਰਚਿਤ ਬਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਆ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ' ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕ੍ਰਿਤਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ' ਤਹਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਬੱਬ, ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਆਮ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਮ-ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼, ਆਈ.ਸੀ.ਨੰਦਾ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ, ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਨਿਗਾਰ, ਨਸਰ ਨਿਗਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤ-ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98145-07693

ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਤੋਂ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਲੀ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਹੈ ਤੇ ਕਵੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਮੁਰਸ਼ਦ ਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਬੂ ਤਾਲਿਬ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ 'ਫਕੀਰ ਸਿਆਂ' ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਭਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਝ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖਮੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਬਖਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਜ ਦੇ ਜੁਗਾੜਬੰਦੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਲਈ ਮਾਨਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਬੌਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ 'ਟੁੰਡ' ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੇ-ਦਰਬਾਰੇ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਨਗਮਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ', 'ਕਵਿਤਾ ਰੁਦਨ ਕਰੇ', 'ਕਵਿਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ', 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਯਕੀਨ', 'ਕਵਿਤਾ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਬੰਦਾ', 'ਕਵੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ', 'ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ', 'ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੀ ਹਮਸਫਰ' ਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਿਸਤਾਨ' ਆਦਿ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪੇ ਸਿਰਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅੰਦਰ ਕਥਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੇ ਹੀਜ਼ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਧਰੀ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋਆਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਾਂ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਮ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਦਰੋਪਤੀਆਂ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਸ਼ਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਹਾਬੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅੱਜ ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਰਿਮੋਟ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਲ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਝੋਲ ਮਾਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਥਾਈ ਲਾਊਡ ਹੋਣ ਦਾ ਝੌਲਾ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਧੁੰਦੂਕਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੌਧਿਕ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ
ਲੇਖਕ : ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369

'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭੂ ਹੇਰਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਹਨਤ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਆਦਿ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਜੇ ਤੱਕ ਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ' ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗਾ ਬੰਧਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਾਲਜ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੁਫਤ ਰੇਲ ਸਫਰ' ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਰੇਲ ਸਫਰ ਮੁਫਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਰਠ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਵਰਗੇ ਘਿਨੌਣੇ ਜੁਰਮ ਦਾ ਆਮ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, 'ਲੱਲੂ ਕਰੇ ਕਵਲੀਆਂ, ਟੇਢੀ ਲੱਕੜੀ, ਚੋਰ ਅੱਖ, ਬੱਦਲਾਂ ਹੇਠ ਛੁਪਿਆ ਸੂਰਜ, ਦੀਸ਼ੋ ਦੀ ਭਰਜਾਈ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਫਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਅਹਿਲਿਆ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 89869-72605

ਡਾ. ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਰਿਜਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਵਿਖੇ ਅਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਹਿਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਪਤੀ ਗੌਤਮ ਸੀ। ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸਰਮ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੇੜ ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਅਹਿਲਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਸੰਬੰਧ ਜੁੜ ਗਏ। ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਜਨਮ, ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਗੌਤਮ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਨਾ ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪੰਜਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਦੰਪਤੀ ਜੀਵਨ, ਛੇਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੰਨੇ ਉਪਰ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ 'ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਸਕੈੱਚ ਹੈ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ- ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਗੌਤਮ -ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਲਿਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਭਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ, ਅਧਿਆਤਮ, ਰੱਬੀ ਗਿਆਨ, ਮਾਇਆ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਖ, ਸੰਵੇਦਨਾ, ਧਰਮ ਕਰਮ, ਔਰਤ ਦਾ ਪੱਥਰ ਬਣਨਾ' ਕਰਾਮਾਤਾਂ .ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਬੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ... ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ /ਯਾਦ ਰਖੀਂ ਪੁੱਤਰੀ /ਦੇਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ (ਪੰਨਾ 27 ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ )ਔਰਤ ਦੇਹ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ /ਮੈਂ ਅਹਿਲਿਆ ਹਾਂ /ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 49)
ਗੌਤਮ ਆਸਣ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ /ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਰਿਆ ਦੇਖ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ (ਤੀਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 81)
ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਾਈ /ਜਦ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ /ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ (ਚੌਥਾ ਖੰਡ ਵਿਆਹ ਪੰਨਾ 125) ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਔਰਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ /ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ /ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭਲ ਦੇ ਸਕਦੈ /(ਪੰਜਵਾ ਖੰਡ 161 )ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਅਲਗਰਜ਼ੀਆਂ /ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ /ਆਤਮ ਨਾਦ /ਦੇਹ ਨਾਦ /ਚਿੰਤਨ ਨਾਦ /ਜਾਗ ਉੱਠਿਆ ਵਿਸਮਾਦ (ਪੰਨਾ 207) ਇਸ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਲੇਖਕ : ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 098732-37223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁੜ ਨਾਲੋਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿੱਠਾ' (1968), 'ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਨਾ ਬਹਾਰ' (2023), 'ਸੱਤ ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ' (2024) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' 'ਚ ਉਸਦੀਆਂ 115 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਰੁੱਖਾਂ, ਕੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੰਭੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਨੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਆਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਇਕੱਲੀ-ਇਕੱਲੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਦਿੱਤੇ,
ਚਰਖ਼ੇ, ਕਰੋਸ਼ੀਏ, ਅਟੇਰਨੇ।
ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਕੈਂਠੇ ਅਤੇ ਘੱਗਰਿਆਂ, ਘੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾ,
'ਐਸ਼ੀ' ਵਾਂਗ ਕਿੱਸੇ ਕਿਸੇ ਛੇੜਣੇ। (ਪੰਨਾ : 131)
ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰਾਂ, ਚੋਰਾਂ-ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਜੋਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਲਾਪਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੋਟ-ਵਟੋਰੂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਐਸੀ ਕਲਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ , ਜੇ ਲਾਉਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਉਹ ਅੱਪੜਣ ਜੇ ਹੈ ਸੋਝੀ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ।
ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।
(ਪੰਨਾ : 147)
ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ਼, ਦੋਗਾਣਾ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਰੰਗੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਈ ਪੁਸਤਕ ' ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਖੇੜੇ ' 'ਚੋਂ ਬਿਖ਼ਰ ਰਹੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਖੁਸ਼ਬੋ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ
ਅਨੁਵਾਦ : ਗ. ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆੱਟਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : gsnakshdeeppanjkoha@gmail.com

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ' ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ 'ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ । ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ 120 ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ 'ਚ 6 ਕਾਂਡ ਹਨ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਇਕ ਲੜੀ 'ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਂਡ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਕੋਲੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਇਕ ਅਰਬੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚਲੇ 5 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਲੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤੇ-ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਣ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਤਹਿਤ ਹੋਏ ਕਤਲ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ 'ਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਪਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੁਰਮ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਕੈਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਿਚਲੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਕਰੇਗਾ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

 ਰਹਿਮਤ
ਲੇਖਕ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ: 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 120
ਸੰਪਰਕ: 95923-27384

ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਲਈ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰਹਿਮਤ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਿੱਤ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਬਹੁਤਾ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਿਹੜਾ,
ਪਾਰਾ ਵੀ ਉਹ ਲਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਵਕਤ ਦੀ ਪੈਂਦੀ ਮਾਰ ਜਦੋਂ,
ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਵਰਗੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਹਾਰੇ ਮਿਲਣੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ:
ਚਤੁਰ ਚਲਾਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚੋਂ
ਸਹਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ
ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿੰਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੋਣ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ
ਲੇਖਕ: ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ: 145 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 68
ਸੰਪਰਕ: 95011-53278

ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਫ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 55 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਰਸਰੀ ਗੀਤ ਵੀ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗਿਆਸਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ' ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਹ ਹੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਖੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਵਾਂ। ਇਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦ ਹੈ:
ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਹਨ ਉਹੀ ਡਰਦੇ,
ਜਿਹੜੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ।
ਨਕਲ ਦੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਆਸ,
ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈ ਹੋਣਾ ਪਾਸ।
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ।
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ ਹੇ ਭਗਵਾਨ,
ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾਨ।
ਨੇਕੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਚਲਦੇ ਰਹੀਏ,
ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਕਹੀਏ।
ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜਾਵੇ ਜਾਨ,
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ।
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੱਖੜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਜਦ ਆਵੇ ,
ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਤਾਵੇ।
ਤੂੰ ਵੀ ਵੀਰਾ ਕਿਤਿਉਂ ਆ ਜਾ,
ਭੈਣ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਰੱਖੜੀ ਬਨ੍ਹਾਜਾ।
ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚੇ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ।
ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਵਿਚ ਛਪੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ,
ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ ਪੜ੍ਹੋ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ, ਦੂਣੀ ਦਾ ਪਹਾੜਾ, ਬਿੱਲੀ, ਤੋਤਾ, ਦਰੱਖਤ, ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਾਲਾ, ਸਪੇਰਾ, ਵੀਰ ਸਿਪਾਹੀ, ਗੰਨੇ, ਸੱਚ, ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿੰਮ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਭਾਵੇਂ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਹਥਲੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ-5
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ ਤੇ ਹੋਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98720-07176

'ਸਕੇਪ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ' ਫਗਵਾੜਾ ਅਦਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਣ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਬਾਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੰਗ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ ਉਦਾਸ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ, ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੰਡਮ, ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ, ਨਿਰਮਲ ਜਾਵੇਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ, ਮਲਵਿੰਦਰ, ਸਰਦੂਲ ਔਜਲਾ, ਦਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਘਈ, ਹਰਦਿਆਲ ਪ੍ਰਵਾਨਾ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਜਬੂਰ, ਤਰਸੇਮ ਨੂਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਓਠੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੂੰਮਪੁਰ, ਅਜੀਤ ਕਮਲ, ਮਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਬੱਬੂ ਸੈਣੀ, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਚੋਟ, ਕਮਲੇਸ਼ ਸੰਧੂ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਨਿਆਣਾ, ਜਸਪਾਲ ਜ਼ੀਰਵੀ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਾਖੀ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਮਨੋਜ ਫਗਵਾੜਵੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੂ, ਅਸ਼ੋਕ ਟਾਂਡੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ, ਉਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕਪ੍ਰੇਮੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੁਹਾਰ, ਸੀਤਲ ਰਾਮ ਬੰਗਾ, ਦਲਜੀਤ ਮਹਿਮੀ, ਸਿਮਰਤ ਕੌਰ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਵਨ ਕੌਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗੰਢਵਾਂ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਦਾਦਰ, ਸਿਕੰਦਰ, ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਵਿਰਦੀ, ਜੱਸ ਸਰੋਆ, ਸੁਖਦੇਵ ਫਗਵਾੜਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਧਨੀਪਿੰਡਵੀ, ਲਾਲੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ, ਬਚਨ ਗੁੜਾ, ਸ਼ੇਖਰ ਨਵਕਿਰਨ, ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਹੰਜ਼ਰਾ, ਆਸ਼ਾ ਅਰਮਾਨ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਨੰਦਰਾ ਤੇ ਸੋਢੀ ਸੱਤੋਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਕੇਪ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸਰਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਾਫ਼ਲਾ ਚਲਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :79
ਸੰਪਰਕ : 98764-82548

13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਡਾ.ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਇਹ 14ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿਚ ਕਠਮੰਡੂ (ਨਿਪਾਲ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ 23ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੂੰਹ ਅਨੁਭਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀਣਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹੋਏ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ 'ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੇਮ' ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਖਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆ ਬਾਸਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਅਤੇ ਚੁਮੇਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਠਿਨ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੋਖਰਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੰਗਕੋਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ 'ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ' ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ: 98888-42244

ਵਿੰਗੀ ਗਲੀ... ਸਿੱਧੀ ਗਲੀ
ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 113
ਸੰਪਰਕ : 88472-01454

ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਇਸ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂਬੱਧੀ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਬੇਆਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਸਿਅਲਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰੀ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕੇਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਪਟਾਰੇ ਤੱਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਆਲਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕੇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੇ ਜਿਸ ਨੂੰ 25 ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਜੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਇਸ ਦਾ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀ ਜੋ ਇਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਪਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਇਸ ਹਿੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਧੜੇ ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਪੋ ਵਿਚ ਖਹਿਬੜਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਗਲੀ ਜੋ ਵਿੰਗੀ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਜਿੱਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਧੜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਹਾਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਕੀ? ਕਿ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸਾਰਾ ਸਿਸਟਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੁਭਵ ਜੋ ਸਿਆਲਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਰਸੀਦ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ : ਮਲਵਈ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 308
ਸੰਪਰਕ : dhillonmann1989@gmail.com

ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਧੁਰੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਣ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਲ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ 'ਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਲਵਈ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਬਦਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਲਵਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਭੌਤਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਵਿਚਾਰਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਿਤ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਜਿਹੇ ਔਖੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੁਖਤਾ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਾਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

 ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਛੇ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁੰਗਰਦੀ ਪਨੀਰੀ ਲਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਿਕ ਦੀਆਂ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਝੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤ ਅਜਿਹਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੇਖਕ/ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਚੋਜ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ, ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਹੋਲਾ, ਭੰਗਾਣੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਜਦੋਂ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ, ਆਓ ਚੱਲੀਏ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਆ ਨੀ ਜਿੰਦੇ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਕੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ, ਜੰਗ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ (ਕਲੀ), ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਈਏ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੋਂ ਵਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਲ, ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ, ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਰਾਹ, ਸਿੰਘਾਂ ਜੇ ਚੱਲਿਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ ਨਾ ਕਦੇ ਦਰਦ ਜਾਣਿਆ, ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਨਮਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਵਾਚਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਤੁਕ-ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨੂਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ, ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ
ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94176-06572

ਸ. ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ (1946-2019) ਦਾ ਜਨਮ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਕ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਹੇ-ਕਹਾਏ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਲੈ ਲਈ ਪਰ ਓਪਰੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਹ ਔਣੇ-ਪੌਣੇ ਦਾਮਾਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿਹੁੰ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਯੂ.ਸੀ. ਕਾਲਜ ਕਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1968 ਈ. ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਸਾਇਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਛੇ-ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇਕ ਛੋਟੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਅਭੀਤ' ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ 'ਜਥੇਦਾਰ' ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 'ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿਭਾਗ' ਵਿਚ 'ਯੋਜਨਾ' ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। 1978 ਵਿਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ੳਹ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਆਸਾਮੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ। 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ. ਹਮਦਰਦ ਦੇ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਮਗਰੋਂ 'ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪੰਜਾਬੀ' ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਐਡੀਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ 65 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ।

c c c

ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ
(ਤੱਥਾਂ, ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ)
ਲੇਖਕ : ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਿਬੇਕਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਮੁੱਲ : 899 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 597
ਸੰਪਰਕ : 99888-68181

ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕ, ਹੱਸਾਸ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ (ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਵਾਰਤਕ) ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ 'ਇਕਾਗਰਚਿਤ' ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਪਰ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ, ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੇ. ਐਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਕਤ ਲੇਖਕਾਂ ਪਾਸ ਵਧੇਰੇ ਵਸੀਲੇ ਸਨ, ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਸਮੱਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਉਪਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1. ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1849-1925), 2. ਦੁਚਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ (1935-1947), 3. ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ (1947-1966), 4. ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1967-1997) ਅਤੇ 5. ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ (1998-2025)। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸੰਯੁਗਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਧਿਰ ਇਹ ਚਾਹੇ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਅਨਿਆਂ ਧਰਮੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਇਸੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੈ। ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਿ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕ ਹਵਾਲਾ (Reference) ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ :98760-52136

ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮੋਰ
ਲੇਖਕ : ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98722-99613

'ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਮੋਰ' ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਖਬੂਸੂਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
ਗੋਰਾ ਚਿੱਟਾ ਮੁੱਖ ਦੰਦ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ,
ਗੱਲਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਨੀ।
ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਮਖਮਲੀ ਅੰਗ,
ਪੈਂਦਾ ਨੈਣਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁਸਨ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ਼੍ਹ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ,
ਚੀਰ ਕੱਢੇਂ ਤੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖਾ ਤੀਰ ਵਰਗਾ,
ਰੱਬ ਦੀ ਸਹੁੰ ਤੱਕਾਂ ਜਦੋਂ ਚੰਨ ਜਿਹਾ ਮੁੱਖ,
ਤੇਰਾ ਪੈਂਦਾ ਨੀ ਭੁੱਲੇਖਾ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਵਰਗਾ।
ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਕੰਧ ਤੇ ਮੋਰ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ:-
ਛੱਡ ਗਿਆ ਬਾਬਲ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਂ ਚੱਲੀ ਨੀ,
ਬੂਹੇ ਵੱਜਾ ਜ਼ਿੰਦਰਾ ਤੇ ਰਹਿਗੀ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ
ਚੱਲਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਨੀ,
ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਮਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਬਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਰੁਲਣ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਕੱਲੀ ਜ਼ਿੰਦ ਨੂੰ ਸੌ ਸਿਆਪੇ,
ਰੁਲਦੇ ਵਿਚ ਬੁਢਾਪੇ ਮਾਪੇ।
ਏਥੇ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਖੇ,
ਕੋਈ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਰ ਕੁੜੇ।
ਮਾਪੇ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮੀਂ ਰੁਲ਼ਦੇ,
ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ,
ਪਿੱਟ ਬੁੱਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ।

ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਵੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ 7 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 3 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਵਾਰਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 5 ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਇਕ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ (ਜਨਮ 1954) ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਢਾਣੀ (ਅਬੋਹਰ) ਹੈ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਬੋਹਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਬੀ.ਕਾਮ. ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੀ ਹੈ' (ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ) ਅਤੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾਨ' (ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 5 ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਰਦਲ, ਸਰਦਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸੂਲੀ ਟੁੰਗੇ ਸੂਰਜ, ਖਿੱਤੀਆਂ, ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ) ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਉਹਨੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਪਰਵਾਜ਼' ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਹਨੇ 7 ਸਾਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਿੰਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਕੀਤੀ, ਬੀ.ਕਾਮ. ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਹਨੇ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੰਗੀ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਰਮ-ਅਗੇਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ (9-66) ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ (69-136) ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 67 ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਮਸਲਿਆਂ, ਲੋਕ-ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲੋਕਪੱਖੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਅੱਤਵਾਦ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਜਿਹੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਉਹਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਰੰਜਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਤੋਂ 12 ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਬੋਹਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਪੁੱਟੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਸੀਵਰ ਦਾ
ਟੁੰਗ ਪਜਾਮੇ ਨੇਤਾ ਲੰਘਣ, ਸਭ ਚੁਪਚਾਪ ਅਬੋਹਰ ਦੇ।
ਛੀਨਾ ਝਪਟੀ, ਸੀਨਾਜ਼ੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਠੱਗੀ ਤੇ ਚੋਰੀ
ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਨੇ, ਲੱਗੇ ਦਾਗ ਅਬੋਹਰ ਦੇ। (103)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਚੁੱਪ ਦਾ ਸਨਾਟਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਣੂ ਮੰਚ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98725-91653

ਸੰਨ 2025 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੰਨੇ-ਸੁਵੰਨੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 58 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਮਕਬੂਲ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਬਾਈਨਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ 'ਚ ਢਾਲਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਲਟ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਕੇਵਲ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨਪਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਦਾ ਸਗੋਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰੁਮਕ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ 'ਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਵਾਦ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼
ਲੇਖਿਕਾ : ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 145 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98725-61026

ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਜੇ ਸਿਖਾਂਦੜੂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਿੱਜੀ ਧੁੱਪਾਂ-ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋ ਪੁਣ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਪਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪਿਸਟ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਹੰਭੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਨਹ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਜਜ਼ਬਾ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਗਭਰੇਟ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਹ ਜਜ਼ਬਾ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸੇ ਮੇਹਣਿਆਂ ਮੰਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਸੰਯੋਗ ਵਿਯੋਗ ਦੇ ਥਪੇੜੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਫਲ, ਚੱਖਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਈ ਹਵਾ ਦੀ ੌਲਾਦ ਤਰੰਗਤੀ ਦੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਪਾਰ ਕੇ ਆਪਣਏ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਵੱਸਲ ਹੰਢਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਕੌਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ 'ਗਾਲਿਬ ਯੇਹ ਵੋਹ ਆਤਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਏ ਨਾ ਲਗੇ ਔਰ ਬੁਝਾਏ ਨਾ ਬਨੇ' ਔਰ ਬਾਈਬਲ ਅਨੁਸਾਰ 'ਬੰਦਾ ਰੋਟੀ ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਦਾ' ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੁੰਠਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਤਾਣਾ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾਹ ੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ 'ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ' ਵਿਚ ਪਿੱਤਰੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਂਜ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਥਿਆਣੀ ਨੂੰ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ, ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਵਾਂਗ ਕੱਚੇ ਘੜੇ 'ਤੇ ਤਰ ਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸ਼ੂਕਦੇ ਝਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੋਟੀ ਤੇ ਖੁਆਹ ਬੜੇ ਨੇ, ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਚਨਾਬ ਬੜੇ ਨੇ' ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਬੜਾ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਭਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ' ਦੀ ਅੜਾਉਣੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ: 98143-78254

ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ
ਖੋਜ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 99884-45538

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜਕਾਰ ਡਾ. ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ, ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਹਰਭਜਨ ਦਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1902 ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੱਗੇ ਜਾਗ ਨੂੰ, ਜਗਿਆਸਾ ਅਧੀਨ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 'ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ' ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀੜਾ' ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਸ ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁਜੀ ਸਟੀਕ : ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ (ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ 'ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼', ਸ. ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਕਫੀਅਤ, ਵਿਨਯ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ (ਸੰਪਾਦਨਾ) ਆਦਿ 8 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਰਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤੇ।
ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਦ-ਵੰਡ, ਪਾਠ-ਭੇਟਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭਾਵ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪਰਮਾਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਉਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੰਪਦਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਾਪ-ਤੋਲ, ਅੰਤਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ (ਤੁਕਾਂਤ) ਆਦਿ ਵੱਲ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਵਿਆਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਥਨ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਨੋਰਥ ਸਵਸਥ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਪੰ. 94, ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 40 ਬੀੜਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 41 ਤੋਂ 118 ਬੀੜਾਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ. 115
ਉਸ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਲੀ, ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
'ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ' ਇਹ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatishdharamchand@gmail.com

ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 98551-70335

ਸਾਡੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੱਥ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੋਖੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੂਚੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚ ਪਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਥੇ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ' (2025) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮੀਗਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ, ਪੋਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਤੇ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰਤਾ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਅਣਖ-ਇੱਜਤ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਤਿਆਗ ਬਲੀਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਲੰਡਨ ਦੀ ਪੈਨਟਿਨ ਵਿਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ 31 ਜੁਲਾਈ, 1940 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਅਨੋਖੇ ਜਨਤਕ ਉਭਾਰ, ਸਵੈਮਾਣ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਹੁਲਾਰੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ 7 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਕਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਡਾ. ਛੀਨਾ ਦੀ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨਾਥ ਬਚਪਨ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਕੀ ਸੋਮੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ, ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੇ ਲਾਰਡ ਜੈੱਟ ਲੈਂਡ, ਲੂਈਸ ਡੇਨ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਮਿੰਗਟਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪਤਵੰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੱਥਾਂ-ਸੱਚਾਂ ਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਉਪਰੰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਭਰਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਘਟਨਾਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਤੇ ਬਰਾਬਰ ਫੋਕਸ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 194
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿਚ ਜੀ.ਟੀ.ਬੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਦਾਖਾ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ 18 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਿਰਨ, ਡਾ. ਜਗਮਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਵੰਦਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ, ਪਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਚੱਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਡਾ. ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ 'ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ' ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 234
ਸੰਪਰਕ : 98553-71313

ਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਵਲ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਇਕ ਉਮਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਵਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿਚਲਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਵਰ ਪੇਜ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਰਣਧੀਰ ਲੱਗਿਆ ਜੋ ਆਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਭਰੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪਿਛੇ ਲਕੋ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਣਧੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਗੌਲਦਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ, ਓਵਰ ਟਾਈਮ, ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਤਾਰਨ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਬਨਾਵਟੀ ਪੁਣੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਜਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸੱਚ ਹੋਣਾ ਉਸ ਝੂਠੀ ਹਕੀਕਤ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਨੂੰ ਰਣਧੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-2
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849

ਦੋ ਕਾਵਿ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋਅ', 'ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਚਾਨਣ', 'ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੰਚ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-1' ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਦੁਆਬਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗੁਆਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 41 ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਅਤੇ 7 ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਾਇਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 48 ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਲਫਤ ਬਾਜਵਾ, ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਪਾਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ, ਆਦੇਸ਼ ਅੰਕੁਸ਼, ਆਰ.ਐਸ. ਫਰਾਜ਼, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਬੱਲ, ਹਰਦਿਆਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਕਸ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਕਲਿਆਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਾਵਲਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੈਣੀ, ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ ਸਮਾਲਸਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਜਗਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਹਾਣੀ, ਡੀ.ਆਰ. ਧਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਧਰਮਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਮੁਬਾਰਿਕਪੁਰੀ, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸੋਹੀ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ, ਬਲਵੰਤ ਚਿਰਾਗ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਮੋਹਨ ਵਿਰਦੀ, ਮੱਖਣ ਮਾਨ, ਮਨਜੀਤ ਸੋਹਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਰੇਸ਼ਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਰਣਬੀਰ ਰਾਣਾ, ਰੂਪ ਸਿੱਧੂ, ਵਿਜੇਤਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਵੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਮੋਹਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰ ਕਮਲਕਾਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸੰਬੋਧਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਰਚਨਕਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਬਚਪਨ, ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਵਰਗੀ ਵਿਧਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਾਰਜ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਰ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਫੋਟੋਆਂ ਜਗਮਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.) ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰਚਨਾਤਮਿਕ-ਸਾਧਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਅਸੀਮ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਥਲੀ 115ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਮੇਰੀ ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਗੋਸਲ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਸਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਾਂ-ਪੱਧਰਾ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ 'ਅੰਬਰੋਂ ਆਏ ਅੰਬ' ਅਤੇ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ-ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ 'ਜ਼ੈੱਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ' ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਕਾਟੋ ਦੇ ਬੱਚੇ' ਅਤੇ 'ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਆਸ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਓੜਕ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਹੀ ਹਨ। 'ਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ', 'ਮਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮੋਹ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਮਤਾਮਈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਧੂ- ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਜੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਕਿਸਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦੇਸ਼-ਭਗਤ, ਮਾਲੀ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਊ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਸਿਆਣੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਇਕ-ਪਾਤਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਗੁਸੈਲ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਨਾ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਾਲ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ-ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਾਸਤ, ਠੋਸ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਚਾਰ ਰੰਗਾ ਟਾਈਟਲ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਹੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 9814423703

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੱਜਪਾਲ ਪੁੱਤਰ
ਲੇਖਕ : ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 0161-2400905

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ, ਮੁਰਾਦ ਫਤਿਆਣਾ, ਸਾਰੰਗ ਤੇ ਸੂਜੇ ਭਦਰੋਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਲਮ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੇਜਰ ਹਡਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁੱਜਰ ਕੌਮ ਦੇ 11 ਚੌਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1857 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਆ ਗਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਹਿਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀਆਂ, ਪਟਵਾਰੀ, ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਕਲੈਕਟਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਰਵਾਇਤੀ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਭੁੱਖ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਗ਼ਾਵਤ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਵਾ ਛੇ ਫੁੱਟ ਜਵਾਨ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਬਾਣੀਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਿਆਂਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ ਉਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਧੌਣ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਂਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਹੀ ਸਾੜ ਕੇ ਉਹ ਊਠ 'ਤੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਞਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਸ਼ੁਗਲ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਬਾਗ਼ੀ ਨੌਜਵਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਜੁੜੇ। ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ, ਨਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਲੰਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਗ਼ੀ ਟੋਲੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ ਕੇ ਲੁੱਟਾਂ ਖੋਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੁੱਤਰ' ਵਿਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਸ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸ. ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਫ਼ਲਕ, ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀਦਾਸ, ਲਾਲਾ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ, ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਅਗਲੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਸ ਦੀ ਗ਼੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਬਾਗ਼ੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਈ. ਤੱਕ
ਲੇਖਕ: ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਿਮਰਤਪਾਲ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 200
ਸੰਪਰਕ :096462-20294

'ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਤੱਕ' (2025) ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਖੁਦ ਇਕ ਚੰਗਾ ਨਾਟ ਕਰਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਗੁਰ ਸਿੱਖੇ ਹਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਸਿਧਾਂਤ ਮੂਲਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਲੰਮੇ ਥੀਏਟਰੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ, ਲੋਕ ਗਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਗਹਿਰੇ ਨਿਕਟੀ ਗਿਆਨ ਉਤੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ (ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ) ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾ. ਨਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪੁਖਤਾ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਢ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬੱਝਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਇਹ ਕਲਾ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪੂਰਵ ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਠੀਕਰ ਮੋਹਰਾਂ, ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੰਧਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਕਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਖੋਜ ਧਾਰਨਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਤੀਖਣ ਸੰਵਾਦ ਛੇੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤੇਜਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਨਵੇਂ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਖੋਜ ਵਿਚ ਨਿਗਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

 ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 99154-73505

ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਚਰਚਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹਰ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸੇ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸੂਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗਿੱਲ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸਵੈਮਾਣ' ਵਿਚ ਉਪਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਸ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਬੜਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬੇਲਿਹਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਜ਼ਮ 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ' ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ 'ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ। ਲੰਘੀਆਂ ਬਸੰਤਾਂ ਤੇ ਪੱਤਝੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਝਰੀਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਗਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਮਹਿਕਾਂ ਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵੀ। 'ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਚਿਣਗ' ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲਝਾਤ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਰਹੇ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਅੱਗ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬੜੇ ਸੂਝਵਾਨ, ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ (ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ 1960, ਲਾਜਵੰਤੀ 1961, ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ 1962, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ 1963, ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ 1964, ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ 1973) ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਾਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਗਦੀਪ ਗਰਚਾ ਵਲੋਂ ਹਰ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿਤਰਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ/ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਅਨੁਯ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਂ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰੂਪਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ। ਕਾਮੁਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਸਮੇਂ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨੰਗੇਜ਼ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰਬਾਰਤਾ (ਨਰੈਟਿਵ ਫਰੀਕੂਐਂਸੀ) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਬਿੰਬਾਵਲੀ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭਾਵ ਅੱਗ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਸੁਨਪੇ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਅੱਗ ਦਾ ਮਿਰਗ (ਕਾਮ) ਚੇਤਰ, ਮਹਿਕ, ਖੁਸ਼ਬੋ, ਚੁੰਮਣ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ। ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਹਿਰੇਦਵੇਧਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਰ ਗੀਤ ਦਾ 'ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਤਰ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਅੰਤ ਨੂੰ ਅਪੜਦੇ ਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬੌਧਿਕ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ 'ਸਾਡੇ' (ਬਹੁਵਚਨ) ਨਾਲ ਆਹੰਤ ਹੋ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਿਚ ਕਰਵਟ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਬਾਦਵਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, 'ਰਾਤੀਂ ਜੀਹਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ, ਸਵੇਰ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਗੇ', ਸ਼ੀਸ਼ੋ ਤਿੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੋਣਵੀਆਂ ਫੁਟਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ/ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਾਓ ਹੈ) ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ, ਨਾਟ-ਕਾਵਿ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਜਾਂ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਾਵਿ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੀ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਪੂਰਨ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕ ਟੀ.ਐਸ. ਇਲੀਅਟ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ (ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ (ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰਨਾ) ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ 23 ਜੁਲਾਈ, 1936 ਤੋਂ 6ਮਈ 1973 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਜਾਹਨ ਕੀਟਸ ਦਾ ਜੀਵਨ (31 ਅਕਤੂਬਰ 1975-23 ਫਰਵਰੀ, 1821) ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਅਜੀਬ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੀਤਿਆ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਪੂਰਨ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵਸ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਾਰ, ਪਲੈਟਾਨਿਕ ਲਵ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਲੂਣਾ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਡਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਪਿਤਾ ਜੇ ਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੰਢਾਵੇ
ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਨਾ ਆਵੇ
ਜੇ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਚਾਹਵੇ
ਚ੍ਰਿਤਰਹੀਣ ਕਹੇ ਕਿਉਂ
ਜੀਭ ਜਹਾਨ ਦੀ। (ਪੰ. 145)

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-46007

ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98141-18345

ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿੱਤ ਖੜ੍ਹਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਜਾਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਜਾਂ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਰ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਆਵੇਗੀ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਹੋਕੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਰਸੰਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਸਮ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੱਤਝੜਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਈਏ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਏਗਾ
ਕੀ ਹੋਇਆ
ਜੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਹਨ
ਫਿਲਹਾਲ
ਦਾਤੀ ਹਥੌੜਾ
ਤੇਸਾ ਅਤੇ ਰੰਬਾ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027

51 ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 900 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 565
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254

ਜਿੰਦਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਥਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਟਿਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਵੇਂ ਫਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਿਤਰੇ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਾਤੇਸ਼ੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ' ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜੋ ਉਹ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਰਦ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਧਰੇ ਐਸੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲੁਕੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ। 'ਡਰ' ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਿਛਲੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਦੋ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜੋਗੀ' ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ' ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਥਾਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਇਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜਿੱਤ' ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 98552-28224

ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਛੰਦਬੰਦੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਕਵੀਸ਼ਰ ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਬਾਰੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ' ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਵਿਯੋਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਬਮਾਲ' ਦੁਆਰਾ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਜੰਗ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਨਿਆ ਜੇਹਲਮ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦੋਤਾਰਾ ਛੰਦ, ਸਰਪਦ ਛੰਦ, ਕਾਫ਼ੀ ਛੰਦ ਡਿਉਢਾ ਛੰਦ, ਝੋਕ ਡੰਦ, ਕੇਸਰੀ ਛੰਦ, ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ, ਔੜਾ ਛੰਦ, ਦਵੱਈਆ ਛੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਛੰਦ ਵੀ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਤੇਰੈ ਘਰਿ ਆਨੰਦ
(ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਧੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੌੜੇ ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੱਠੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸਵਾਸ਼' ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਬੋਲੋ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ' ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ' ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਓ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਆਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਆਨੰਦੁ ਹੀ ਆਨੰਦੁ' ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛੇਵੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ' ਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮਿਲੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਅਨਮੋਲ' ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਭਵੀ ਬਚਨ, ਦਸਵੇਂ-ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ' ਫਿਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੇਰੀ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਂਈ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ 'ਚ 'ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਮਿਲਣੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 14ਵੇਂ, 15ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝਲਕਾਰੇ' ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ 'ਵੇਈਂ ਕਿਨਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਨਜ਼ਾਰਾ' ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਆਤਮਰਸੀ ਅਨੁਭਵੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਿਆਂ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ', 17ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ' ਵੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। 18ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਰੌਂਅ ਦਾ ਬਦਲਣਾ, 19ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 'ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕਾਦਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਨੇ' ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਦਾਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਹੋਰ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

 ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿਟ ਪੈੜਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98140-87063

''ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ'' ਲੇਖਕ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ, ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਅਤੇ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਤੇ ਦੇਸ਼-ਧਰੋਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਯੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਕੁਝ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਜਾੜਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਕਸਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਘੋਖਦਾ ਹੈ। 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਵਿਚ 13 ਪਾਠ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿਕੇ ਵੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ, ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਨਿਭੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੀ ਸਾਹ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਮਿੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸ ਹੱਦੇ ਸਿਰਜਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪਾਠ 'ਪਰਬਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ', 'ਸ਼ਿਣੀ', 'ਮਸੀਹਾ' ਅਤੇ 'ਧਾੜਵੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ ਬੰਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹੱਕ, ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ

'ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਏਥੇ
ਪਾਪ ਨਾ ਫੁੱਲਦੇ ਰੋਕ ਨਾ ਏਥੇ
ਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੱਜ ਢੇਰ ਨੇ ਲਗਦੇ
ਅੱਥਰੂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਨਾ ਮਾਏ'
'ਮੈਨੂੰ ਖੰਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰੋ
ਜਾਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗਦੇ ਹੋ
ਮੈਂ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਚੁਗਿਰਦੇ 'ਚ ਬਿਖਰ ਜਾਵਾਂਗਾ
ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਸਿਰ ਵਿਚੋਂ
ਮੇਰਾ ਹੀ ਅਕਸ ਦਿਸੇਗਾ'
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੁਝਾਰੂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ. 09855395161

ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 83603-81597

ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ 'ਚ ਨਾਮਵਰ ਕਾਲਮ-ਨਵੀਸ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਬੜੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਿਦਕਵਾਨ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਥੇ ਸਮਕਾਲ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ-ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਰ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। 'ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ' ਉਸ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 29 ਰਚਨਾਵਾਂ (ਲੇਖ ਨੁਮਾ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਕ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜ ਵਾਲੇ ਲੇਖ, ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵਰਸੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ, ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰੁ ਭਇਆ ਜਰਾ ਅੰਤਰਿ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ, ਭਵਨ ਕਲਾ ਦਾ ਅੁਦੱਤੀ ਨਮੂਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਸਿਰਲੱਥ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ, 23 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਰਗਿਆਨਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਅਲੋਪ ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਸੇਲ। ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਸਹੇੜ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਬੁਲੇਟ ਤੋਂ ਬੈਲਟ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ : ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਗਗੜੇਵਾਲ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਅਤੇ ਥੇਹ ਬਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਲੋਕ। ਤੀਜੀ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਕਿੰਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਫੇੜ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਬਾਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜਨਾਬ ਫਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ, ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਬ, ਮਦੱਰਸ ਇਕਬਾਲ ਭੱਟ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫ਼ ਕਾਮਰ, ਜਾਵੇਦ ਸ਼ਹਿਰਾਜ ਹਾਸ਼ਮੀ ਤੇ ਰਸੂਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਰੈਜ਼, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੇਖ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ, ਬੋਲੀ ਖੁਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਂਝਾਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਬਾਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਤੌਸ਼ੀਫ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰ : ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਤਾਂ 47 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਾ ਵਾਪਰਦਾ, ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਧਰ-ਉੱਧਰ ਹੁੰਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਬਹੁਤ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

c c c

ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਟਰੱਸਟ, ਘੁਮਾਣ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 358
ਸੰਪਰਕ : 98146-40063

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ 'ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ, ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ. ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਕੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' (2025) ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਸੋਭਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਧ-ਘਾਟ ਅਗਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 'ਚ ਦਰਜ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੁਕਰਚੱਕ ਮਿਸਲ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ 2 ਨਵੰਬਰ, 1780 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਮਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ-ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਭੰਨ ਕੇ ਇਕ ਹੰਸ ਘੜਾ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਲ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੜੇਗਾ ਸੋ ਝੜੇਗਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾਂਗ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਰਬਾਰ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਸੱਚ ਖੰਡ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 111 ਮਣ (4 ਟਨ) ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ 'ਚ ਇਕ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ 33 ਮਣ ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ, ਮਹਾਨ ਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਜਰਨੈਲ, ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 47 ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਬਰਤਾਨਵੀ, ਇਤਾਲੀਅਨ, ਸਪੇਨੀ, ਮਿਸਰੀ, ਜਰਮਨ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਰੰਗ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਬੈਰਨ ਹੂਗਲ ਲਿਖਦਾ : 'ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੇਜਰ ਲਾਰੰਸ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸੰਧੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਹੱਥਾਂ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਦਾਰ ਡੋਗਰੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : sukhpreetsidhu1996@gmail.com

ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅਥਾਹ ਮੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 15 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ 13 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 2 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਲੇਖ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਪੰਜਾਬ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ' ਅਤੇ 'ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ' ਵਰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। 'ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ' ਅਤੇ 'ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਚਿੜੀਆਂ ਨੀ' ਅਧਿਆਇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫ਼ਰਜ਼' ਅਧੀਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ, ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਬਰ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਅਤੇ 'ਅਨਮੋਲ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 'ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਕੁਝ ਖ਼ਤ ਉਹਦੇ ਨਾਮ' ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਸੀਸ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ:
ਵਿਰਸਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ,
ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਪੰਜਾਬ
(ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਸਕਦੀ ਜ਼ਮੀਨ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 98158-00405

ਸ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ (ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.), ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ. ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਐਡਰੈੱਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਭੋਇੰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂ-ਬਰ-ਨੌਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਥਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ 'ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ' ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ. ਬੈਂਸ ਨੇ 'ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਿਆਂ-ਨਿਖੜਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਵਾਧੂ ਭਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰ ਲੇਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਆਰਥਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਬਿਉਰੋਕ੍ਰੇਟਾਂ, ਪਲਾਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਚਨਬੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮ-ਥਾਂਵ ਧੜਕਦਾ ਅਤੇ ਬੁੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਕਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਹਨ। ਲੈ-ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ, ਪੁਲਿਸ ਤੰਤਰ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ, ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮਰੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਵਗੈਰਾ ਨਾਲ ਭਰਮਾ ਕੇ ਧੜਾਧੜ ਬਲੈਕ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਨਵੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ-ਕੋਠੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਹਿਦਾਇਤਨਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94655-76022

'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਅਕਸਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਚਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਣ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਬੀਜ-ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਲੇਖਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵਕਤ ਦੇ ਖੰਭਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਂਗ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 29 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਰੇਕ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। 'ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਸਨ', 'ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ', 'ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ', 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ' 'ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ,' 'ਬੱਸ ਨੰਬਰ 8414,' 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਲੱਤ', 'ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਹੋਵੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇ', 'ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤਕ', 'ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਕਾਲੀ ਗ੍ਰੇਟਾ,' 'ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਲਾਸ ਰੂਮ', 'ਦਾਨ ਦਿਉ ਪਰ ਸੂਝ ਨਾਲ' ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤਕ' ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੁਸਤਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਚਿਤਕ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਚੈਪਟਰ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਤਤਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਖਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਰਹਿਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਹੀ ਇਕ ਕੀੜੇ ਦੁਆਰਾ ਫੈਂਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਿਗਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕੀੜਾ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਆਲੋਚਨਾ ਸਹਿਣ, ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ, ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਆਲਸ ਤਿਆਗਣ, ਦਿਆਲੂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਕੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕੋਲ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਗਹਿਨਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ
ਲੇਖਕ : ਗੋਗੀ ਜ਼ੀਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 39
ਸੰਪਰਕ : 97811-36240

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿਚ 29 ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਡਾਕੀਆ ਅੰਕਲ, ਜੈਂਗੋ, ਕੂੜੇ ਦਾਨ, ਹਿੰਮਤ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ, ਮਿੱਠੂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਹਾਥੀ ਵਾਲਾ ਭਾਈ, ਮੱਛਰ, ਤੋਹਫਾ, ਏ.ਸੀ, ਛਿਪਕਲੀ, ਲਾਈਟਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟ, ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਹਰਫਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਲੇਖਕ ਕੁੱਝ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੁਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਨਗੇ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਰਤ ਲਈ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਚੰਗੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ, ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 099158-08506

'ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ' (2025) ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਣਤ-ਵਿਉਂਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤੁਕ 'ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ' ਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਚੂਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ, ਸਚਿਆਰ ਦੀ ਅਵੱਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਾਨਵੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 14 ਚੋਣਵੇਂ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ-ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਰਸਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੇਕ ਸਦੀਆਂ-ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕਵੀਂ ਚਿਲਕੋਰ ਇਹ ਵੀ ਚਿਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਂ ਸਚਿਆਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰ-ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਹਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਭਰਿਆ ਘੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ : ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ-ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼, ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖਿੱਤੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਚੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ, ਸੁਕਰਾਤ, ਕਬੀਰ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਚੀ ਗਵੇਰਾ, ਲੇਖਕ ਸੁਖਬੀਰ ਤੇ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀਆਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰਾ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਸਿੱਧੇ ਲੇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਲਪਿਤ ਗੱਲਬਾਤੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲਚਸਪ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਫੋਕਸ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਨਿੱਗਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਵੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਨਿਖਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਘੜਵਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਮਿੱਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98729-83914

'ਮਿੱਟੀ' ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ 2024 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ 61 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਬਾਬਿਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਦੰਭ ਭਰੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦੇ ਪਾਜ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਉਧੇੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ, ਸਿਮਰਨ, ਸਿਦਕਵਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੂ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਮੁੱਦਈ ਬਣਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਮਰਦ, ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਇਹ ਭਾਵ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਤੇਰੀ ਦੀਦ, ਇਸ਼ਕ, ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ, ਨਾਕਾਮ ਇਸ਼ਕ, ਵਾਵਰੋਲਾ, ਸਾਵਣ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਮੁਹੱਬਤ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਸਤਕ ਆਦਿ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ, ਨਾਜ਼ਕ ਪੀੜਾਂ, ਝੂਠ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ, ਸੱਜਣ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਸੁਰਤੀ, ਰੂਹ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ-
'ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਦਵਾ ਵੀ ਤੂੰ,
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਦੀਦ ਸਾਂ ਮੰਗਦੀ,
ਮੇਰੀ ਤੜਫ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਗਈ,
ਮੇਰੀ ਵਫ਼ਾ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵੀ ਤੂੰ।'
ਕੁਲਜੀਤ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਮੌਕੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੇਵੀ, ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦਾ ਇਹ ਨਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ- ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਬੀਜ ਪਾ ਕੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਸਤਿਤਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ।
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 95643-17983

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ' ਲੇਖਕ ਕੁੰਦਨ ਨਾਲ ਭੱਟੀ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਦੇ 93 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਿਹਨ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਜਖ਼ਮ ਦੀ ਚੀਸ ਵੀ ਮਹਿਸਸੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਤਨਹਾਈਆਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲੂੰਧਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ :
ਆਸਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਬਣਾਏ,
ਸਭ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਬਿਨ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ
ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਰੋਗ ਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਏ
ਤਨਹਾਈਆਂ ਦਾ।
ਸਹਿ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਰ ਦਰਦ
ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ। (ਪੰਨਾ : 1)
ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਘ੍ਰਿਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ, ਲਿਤਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡੱਟ ਕੇ ਵੰਗਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਕਵੀ ਕੋਰੋਨਾ ਜੇਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਬਕ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ 'ਤੇ ਪੱਬ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬਣ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਧਮਕ, ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਪੰਜੇਬਾਂ ਦੀ ਛਣ-ਛਣ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਅਤੇ ਵੀਣੀਂ ਚ ਪਾਈਆਂ ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸ਼ੋਰ ਵੀ ਗੂੰਜਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਰੋਸੇ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਛੱਡੀਏ ਸ਼ਿਕਵੇ ਗਿਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਧਾ ਲਈਏ।
ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਸਜਾ ਲਈਏ।
ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਲੱਗਕੇ ਕਰੀਏ ਜਨਮ ਸੁਹੇਲਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਸਾਡੀ ਦੋ ਦਿਨ ਤੇ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ। (ਪੰਨਾ : 61)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਗੀਤ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98142-52507

'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ' ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਵਿਛੋੜਾ, ਪੀੜ, ਰੋਸੇ ਨਿਹੋਰੇ ਅਤੇ ਮਾਣ ਪ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਭੁਗਤਦੀ ਜਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਬੇਰੋਕ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਸੁਪਨਾ'ਗੀਤ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਵਰਗਾ ਹਾਸਾ ਤੇਰਾ ਕੁੜੀਏ ਨੀ,
ਸੁਣਕੇ ਮੋਰ ਵੀ ਬਾਗੀਂ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ।
ਸ਼ੀਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦ ਤੂੰ ਬੋਲੇ ਨੀਂ,
ਲੱਖਾਂ ਵਾਰਸ ਇਕੋ ਹੀਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅੜ ਜਾਂਦੇ।
ਏਵੇਂ 'ਲੋੜਾਂ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਚਾਈ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਆਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਸਾਨੂੰ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਬੂਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕੀ ਰੋਣੇ ਦੱਸੀਏ ਸੱਚ ਦੇ।
ਇੱਥੇ ਹੀਰੇ ਰੁਲ਼ਦੇ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਮੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਕੱਚ ਦੇ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਉਹ ਮਿਲ ਗਿਆ ਏ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਜੰਨਤ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ,
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਾਂ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਗਏ ਨੇ ਪਰ, ਮੈਂ ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਫਿਰਾਂ।
ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਦੀ ਫਿਰਾਂ...............।
ਅਮਨਦੀਪ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਜ਼ੋਰਾਂ-ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਲੇਖਿਕਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਗੀਤਕਾਰ ਅੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਉਡਾਰੀ ਭਰੇਗਾ। ਹਾਲੇ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਆਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ -ਬੰਦ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੈਦਾਨ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਮਨਦੀਪ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਦੁਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

 ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ
ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 62837-33100

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ' ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈ ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਛੱਡੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉੱਥੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੰਡ ਦੀ ਮਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਣ ਪਾਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰੇ-ਭੁਕੰਨੇ ਘਰ-ਬਾਰ, ਲਹਿ-ਲਹਾਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਮਾਰ ਜਾਂ ਬੇਜ਼ੀਮਰੇ ਲੋਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੇਪੱਤ ਕਰਵਾ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਵੰਡ ਦਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮੰਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗਹਿਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਭਰ ਤਾਂ ਜਾਣਗੇ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਗਦੀ ਪੌਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤਰ੍ਹਾਟਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ' ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਦੇ ਵੇਧਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਆਬਾਦ ਹੋਣ, ਨਹਿਰੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੰਡ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਬਣੇ ਫਿਰਕੂ ਮਾਹੌਲ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਪੱਤੀ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਜਫ਼ਰ ਜਾਲਣੇ ਪਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਵਲ ਅੰਦਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ 'ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ' ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਲ ਤੇ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅੰਦਰ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਾਰ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928
\

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ
ਲੇਖਕ : ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94635-61123

ਸਾਹਿਤ-ਅਚਾਰੀਆ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ 71ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ' 2025 ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਵਿਵੇਕੀ-ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜੇ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਸਨਮਾਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਗਾਸੋ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੀ ਹੈ : 'ਸਮੇਂ-ਸਮਾਜ ਤੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ'। ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਗਾਸੋ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪਰ-ਉਪਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਪੈੜ ਪਾਈ ਜੋ ਅਮਿੱਟ ਹੈ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕੋਸ਼-ਕਥਨਾਵਲੀ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨਮਈ ਤੇ ਵਿਵੇਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵੇਦ ਰੂਪੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਕੁਚੱਜੇ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕੁਚੱਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਰਚਨਾ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਲੈਅ ਹੈ, ਵਿਵੇਕਤਾ ਹੈ, ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਹੈ ਆਦਿ ਹੈ, ਜੁਗਾਦਿ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਅਕੱਥ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਲਈ ਹੋਕਾ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੁਹਰਾਓ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ-ਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਕਲਾ, ਭਾਵਨਾ, ਇੱਛਾ, ਉਮੰਗ, ਉਦੇਸ਼, ਮੁਹੱਬਤ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਭਾਵਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਰਜੋਈ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ: 94638-36591

'ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ' ਨਾਵਲ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਿਕਾ 32 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 12 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, 6 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ 10 ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ 13 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਾਂਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਲੀ ਪਾਲੀ, ਸਿੰਦਰ, ਹਰਮਨ, ਇਕਬਾਲ ਨਜ਼ੀਰਾਂ, ਰੱਬੀ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਰੋਚਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗ ਰਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੂਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਤਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਰਮ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹੋ ਕੁੱਝ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਧਰਮ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਸਮਾਜ, ਜਾਤਪਾਤ। ਕਿਥੇ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ?' ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਸੇਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 70
ਸੰਪਰਕ : 75891-07066

ਨਿੱਕੜੀ ਜਿਹੀ ਪਰ ਚਿੱਤਰ ਯੁਕਤ, ਮਹਿਜ਼ 70 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਬਾਲ-ਉਮਰਾਂ ਲਈ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ-ਸਰਲ ਰੂਪ, ਕਾਵਿ ਰੰਗ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਇੱਛਾ ਤਹਿਤ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ, 'ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼', 'ਨਿੱਕੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ।' ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, '... ਉੱਚ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਫਸਲਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ।' ਉਸ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ।' ਹਰ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, 'ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਸੰਘਣੀ ਸਾਡੀ ਛਾਂ। ਪਾਣੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ, ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਪਕਾਰ। ਛਾਵਾਂ ਵੰਡੀਏ ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂ, ਵਰਖਾ ਲਿਆਈਏ ਨਾਲ।' ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ (ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ) ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੁੱਖਾਂ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸਵੈ-ਸਪੱਸ਼ਟ 'ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ' ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਬੈਕ ਜਿਲਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਯੂਦ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰ 'ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ, ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਨੀਸ਼ਾ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਨੈਨੀਤਾਲ
ਮੁੱਲ : 260 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 084548-12712

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ' ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ 'ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਸਾਡਾ ਕੇ.ਡੀ. ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਦੀਪ ਬਰਾੜ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਸੁਭਾਅ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ 'ਕਿਤਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੇਖਕ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਬੀਐਡ. ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰਚਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 23 ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ, ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਲੇਖਕ ਕਈ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੁਣਨਾ, ਨਕਾਰਤਮਿਕ ਸੋਚ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਆਦਿ ਕਈ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਮੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਸਲੀ ਪਾਠ-ਵਿਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਡਾ.ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਨੂੰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

 ਦਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਰਧਾਵੱਸ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਹੈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸ) ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਜਨਮ ਮਿਤੀ, ਜਨਮ ਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਦੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ? ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਕਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ; ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਮੁਲਕਾਂ/ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ? ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ੋਬਨੀਕ ਹਨ। ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ/ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ? ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਲਈ, ਕੰਨ ਭਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ (ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹਿਥ) ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ, ਤੱਤੀ ਰੇਤ, ਤੱਤੀ ਦੇਗ਼ 'ਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਦੇ ਰਹੇ :
ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕ ਮਾਗੈ॥
(ਅੰਗ : 28)
ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਮ ਹੈ?'' ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਕਾਂ ਨੇ ਸਿਦਕ ਨਾ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ' ਵਿਚ ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ :
ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਕ੍ਰਿਆ॥
ਕਰੀ ਨਾ ਕਿਨਹੂੰ ਆਨ॥ (ਅੰਗ : 60)
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਛੁਪਾ ਕੇ ਪਾਵਨ ਧੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਧੜ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੈਤੇ ਨੂੰ 'ਰੰਗਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ' (ਅੰਗ : 62) ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਹੈ। ਅੰਗ : 62 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਾਜਿਆ। ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਇੰਝ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਆਪ ਵੀ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਦਸਾਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਥਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਾਰਜ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 36
ਸੰਪਰਕ : 89689-46129

ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਹਿਤ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ ਰਚਿਤ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ' ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਭੁਲਾਵੇਂ ਅੱਖਰ, ਗਾਣਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ, ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ, ਮੁਹਾਰਨੀ, ਮੁਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ, ਸਿਹਾਰੀ, ਬਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਤੌਖ਼ਲਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦਰਕਿਨਾਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ-ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ 'ੲ' ਨੂੰ ਦੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਲੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਸਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟਾਈਟਲ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਰੰਗਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਕੋਲੋਂ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ
ਲੇਖਕ : ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 76
ਸੰਪਰਕ : 94174-79449

ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਜਿਤੇ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਤੌਰ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਵੀ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 1900 ਈ. ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ 2024 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਹਿਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਥਾਤਮਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ ਮੈਡਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਐਮਸਟਰਡਮ', 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ', 'ਲੰਡਨ' ਉਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਿਸ ਉਲੰਪਿਕ 2024 ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਏਨੇ ਸੁਆਦਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅੱਕਦਾ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਲਹਿੰਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੁਰਖੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਨਾਮ ਢਿਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਸੀ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਨਾਮ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਦੀਆਂ 14 ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਦੋ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ ਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 55 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1970 ਵਿਚ 'ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ' ਛਪਿਆ ਸੀ। ਜੂਝਦੇ ਸੂਰਜ, ਦਰਦ ਦੀ ਲਾਟ, ਦਰਦ ਦੇ ਰੰਗ, ਤੇਰੇ ਨਾਂਅ ਦਾ ਮੌਸਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਤਤਕਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 58 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਗਿਣਤੀ 59 ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ (ਪੰਨਾ 71 ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਨਾ 39-77 ਦੀਆਂ 38 ਕਵਿਤਾਵਾਂ 5, 7 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਆਲ ਉਭਰਦਾ ਹੈ
ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸਾਂਝੀ ਕਰੀਏ,
ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਹੈ ਕਿਥੇ,
ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇ,
ਸੁਖ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਹਲ ਹੈ ਕਿਥੇ (ਵਿਹਲ ਪੰਨਾ 76)
ਰਾਤ ਸਾਰੀ,
ਕੋਇਲ ਇਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ
ਸੁਬ੍ਰਾ ਦੇ ਨੈਣਾ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਛਲਕਦੇ
(ਖੂਨ ਪੰਨਾ 77)
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਲਗੀ, ਸਿਦਕ, ਗਾਫਲ, ਮਾਣ, ਲੁੱਡੀ, ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿੱਤ ਹਾਰ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। ਨੀਰੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਅੱਜ ਮਚ ਰਿਹਾ ਦੇਸ਼, ਕਵਿਤਾ ਕਲਮ ਦਾ ਕਾਮਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਨਾ ਸਿਖਦਾ ਰਹਿੰਨਾ
ਲੇਲਿਆ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਖਾਤਰ,
ਉੱਦਮ ਸਦੀਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਨਾ।
ਇਹ ਕਵੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰਮ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਕੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ) ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਿੱਠਾ ਮਹੁਰਾ, ਗੁਰਬਤ, ਜ਼ਖਮ, ਫਾਰ ਸੇਲ, ਲਾਟੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਸੁਹਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾ ਹਿੰਦ ਦਾ ਚੌਕੀਦਾਰ, ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੁਕਮ, 2024 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ, ਫਿਲਸਤੀਨ, ਪੁਲਵਾਮਾ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੜਾਈ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ-1, 2 ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 25 ਬਿਹਤਰੀਨ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਬਹਿਰ ਦੀਆ ਗਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਚਿੰਕੀ ਦੀ ਚਾਕਲੇਟ
ਲੇਖਕ : ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98723-25960

ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ, ਐਟਲਸ ਸਾਈਜ਼ ਗਲੇਜ਼ਡ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛਪੀ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ ਦੀ ਇਹ ਸੱਜਰੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੋ ਕੁ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿੱਤਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ-ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਭਾਰੂ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਭਾਵ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਲੰਬੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ, ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ, ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ, ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨੀ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਪਰੋਏ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ
ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਨ ਬੁੱਕ ਸਟੋਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 182
ਸੰਪਰਕ : 78142-49655

'ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ' ਪੁਸਤਕ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇੰਜ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਬੂਝ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁੰਨੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ' ਵਿਚ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। 'ਹਾਦਸਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੀਕ' ਕਹਾਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਣਹਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਚੀਕਾਂ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ' ਕਹਾਣੀ 'ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਔਖੇ ਹੋ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। 'ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ', 'ਕੌਣ ਲਿਖੇ ਸਾਡੇ ਲੇਖ', 'ਉਹ ਅਸਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ', 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ', 'ਕੀ ਉਹ ਆਏਗਾ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ, ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕ। .

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

 ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ : ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 157
ਸੰਪਰਕ : 98153-02081

ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 17 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਕ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ' ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ' ਪਲੇਗ ਰੋਗ ਫੈਲਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਝੰਨੁ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਟੜਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਸੂਬੇਦਾਰਨੀ ਦਾ ਪੋਤਾ' ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਪਾਣੀ ਬਾਈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ 'ਜੀਵਨਪੁਰ ਹਾਟ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਘੜੀ ਸਾਜ਼, ਕਲਾਡ ਈਥਰਲੀ, ਖਿਰਨੀ, ਰੈਸਟ ਰੂਮ, ਦਾਜੂ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵਾਤਮਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬੇਬਾਕੀਪਣ, ਇਨਸਾਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਲਾਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 9888690280

ਖਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਹਰਫ਼
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਐਫ.ਸੀ. ਪਬਲੀਸਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲਖਨਊ
ਮੁੱਲ : 184 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 105

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਖਾਨਦਾਨੀ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਕਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, 'ਖਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਹਰਫ਼' ਉਸ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 105 ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਬੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਚੋਰ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਅਤੇ ਬਦਲਾਖੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ 'ਚ ਫੈਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੈੜਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾ ਹੀ ਹਨ।
ਹੋਛੇ ਤੇ ਦਿਲਫੈਂਕ ਆਸ਼ਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਕਠੋਰ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਫੁਕਰੇ ਆਸ਼ਕ ਹੀ ਸਨਾਤਨੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਵੱਟਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿ-ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਡਿਗਦੇ ਜਾਣਾ, ਕਿਰਦਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਾਰ ਕਰਨੋਂ ਲੇਖਕ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਦਾਬੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, 'ਅਸਲ ਪਤਾ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗੂ, ਜਦੋਂ ਆਊ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹ ਥੱਲੇ।' ਫੋਕੀ ਆਸ਼ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਆਸ਼ਕ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਸ਼ੂਕ ਉਧਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਪਰਸ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਹੈ ਮਾਲ ਮੀਆਂ' ਇੰਜ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਾਰਾ ਜਾਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਵਿਅੰਗ ਨਾ ਸੇਧਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਚ ਫੈਲੇ ਅਨਾਚਾਰ, ਦੁਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਤਾਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਮੇਰਾ ਰੰਗਲਾ ਪਿੰਡ ਦੁੱਮਣਾ
ਲੇਖਕ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਮਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 94634-80917

ਪਿੰਡ/ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਕਸਰ, ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ, ਸੀਨਾ-ਬ-ਸੀਨਾ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੱਥ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ 'ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਤਵਾਰੀਖ, ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਏਨੀ ਆਪਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੂਰਬਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲਚਪਸੀ ਰੱਖਦਾ ਕੋਈ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਢ ਸਮਕਾਲੀ 'ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀਆਂ-ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ' ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਢੇਰ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰੇ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਉਸ ਖੇੜੇ ਦਾ ਹਕੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦੇ ਲੇਖੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ, ਪਿੰਡ ਦੁੱਮਣਾ, ਬਲਾਕ/ਤਹਿ. ਮੋਰਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ, ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਦੇ, ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਅਤੇ 24 ਪਾਠਾਂ 'ਚ ਫੈਲੀ-ਪਸਰੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ, ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਾਵਾਂ ਪਰ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ, ਆਮ-ਖਾਸ ਸ਼ਖ਼ਸਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ/ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ, ਪਿੰਡ ਪੱਧਰੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਦਵੀਆਂ ਤੇ ਪਰ੍ਹੇ-ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ (ਜਾਤਾਂ-ਗੋਤਾਂ-ਧਰਮਾਂ) ਦੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ (ਬੰਸਾਵਲੀ) ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਬੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਪੁਰਖੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਹਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ਼ਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਵਾਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖਕ : ਅਨਿਲ ਰਾਜਿਮਵਾਲੇ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਮਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਐਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 53
ਸੰਪਰਕ : 98685-25812

ਪੁਸਤਕ 'ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਅਨਿਲ ਰਾਜਿਮਵਾਲੇ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ 'ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਰੈੱਡ ਫਲੈਗ' ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਐਤ ਨੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਹਿਤ ਰੱਖਦੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ 'ਚ ਕੋਈ ਛੇੜਛਾੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੁਸਤਕ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰਾਹੀਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਝ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਘਾਲਣਾ ਘਾਣੀ। ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਖੂਨ ਦਾ, ਕੁਝ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ, ਕੁਝ ਦੀ ਸੋਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ। ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਜੋ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਗਿਰਝਾਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਮੇ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਆਗੂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਸਕਣ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ 14 ਅਧਿਆਇ ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਜਰਮਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਰਸ਼ੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਮਈ ਦਿਵਸ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਵੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਓਸ਼ੋ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 255
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738

ਅਚਾਰੀਆ ਰਜਨੀਸ਼ ਜਾਂ ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵਿਚਾਰਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਧਿਆਨ ਨਾਮਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਿਕ ਲੈਕਚਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ-ਪ੍ਰਸਾਰਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ-ਸਲਾਹਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਹੱਸ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਿਆਨ, ਪ੍ਰੇਮ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ, ਔਰਤ-ਮਰਦ ਹੋਂਦ ਮੂਲਕ ਮਸਲੇ, ਸੰਭੋਗ, ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਆਧਿ ਅਨੇਕ ਸਰਬਕਾਲੀ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੇ ਦਲੇਰ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ-ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਤੇ ਰਉਂ ਬਹੁਤ ਉਚੇਰੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਮੋੜ ਵਹਾਅ ਪਾਠਕ-ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਕੀਲੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕਲਾ ਹੁਨਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ' (2025) ਵੀ ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਚਿੰਤਨ-ਪੱਧਤੀ/ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਮੂਲਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਿ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਭੇੜ/ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ' ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ' ਦਾ ਮਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਓਸ਼ੋ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂਆਂ-ਉਪਾਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਓਸ਼ੋ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵਦੀ, ਬਲਕਿ ਮੁਕਤਲਿਫ਼ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇੜ ਵਿਚ ਫਸੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਉਧੇੜਣ ਦਾ ਤੇ ਬੁਣਦਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਨੂੰ ਮਰਦ-ਜਗਤ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ, ਨਿਰਖਿਆ ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਔਰਤ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ-ਸੂਖਮਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਾਈ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਾਤਲਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਕਾਮੁਕਤਾ, ਵਿਆਹ, ਮੁਹੱਬਤ, ਜੁੜਾਓ, ਮਮਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੋਜਨ, ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ, ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਆਦਿ ਉਪ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਭਰਵਾਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਮੀਰ ਬਾਸ਼ਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਗੀਰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਅਮੀਰ ਜਗੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁਕਵੇਂ, ਸੰਜਮੀ, ਸੰਕੋਚਵੇਂ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਦੀਪ
ਲੇਖਿਕਾ: ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 88
ਸੰਪਰਕ : 98765-79761

ਹੱਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਦੀਪ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ ਫੁੱਲਕਾਰੀ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ੈਲੀ ਈਰਖਾ-ਦਵੈਸ਼ ਦੀ ਮੈਲ ਮਿਟਾ ਕੇ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ:
ਮੂੰਹ ਮੰਗੀਆਂ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਮੁਰਾਦਾਂ
ਜੇ ਨੀਤਾਂ ਵਿਚ ਖੋਟ ਨਾ ਹੋਵੇ
ਰਲ ਕੇ ਬੈਠੇ ਟੱਬਰ ਸਾਰਾ
ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਲੋਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਪੱਤਝੜ ਅਤੇ ਬਹਾਰ ਆਦਿ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਬਲਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਤਣਾਅ-ਗ੍ਰਸਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾ ਕੇ ਹੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਹਰ ਦਮ ਐਵੇਂ ਡਰਿਆ ਨਾ ਕਰ
ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਮਰਿਆ ਨਾ ਕਰ
ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ
ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਉਣੇ ਪੈਣੇ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (ਰਜਿ:) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਰ-ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਰੱਥ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਟੀ. ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28207

ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ
ਲੇਖਕ : ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 118
ਸੰਪਰਕ : 82848-41229

9 ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੁਣ ਦਸਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' (ਵਾਰਤਕ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 8 ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਮੈਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਾਗਿ ਰਹਾਉ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆ ਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 'ਨਾਮੁ' ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ 'ਹਉਮੈ' (ਅਹੰਕਾਰ) ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਨਾ ਮੁਕੀ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਹਉਮੈਂ ਨਾਵੈ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੈ', ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਖ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਡਿੱਠਾ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਸੁਖਨਾ ਨਾਮੁ ਬਿਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਗੁਰ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ' ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਏ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 'ਜੀਵ ਮਰ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ' ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' ਗੁਰਮਤਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਠਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ। 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਖੁਦ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਲਗਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਉਸ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਪਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ
ਲੇਖਕ : ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁ., ਸਫੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 9915263614

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 2020 ਵਿਚ 'ਕਚਕੌਲ', 2021 ਵਿਚ 'ਉਮਰ ਕੈਦੀ', 2024 ਵਿਚ '360 ਡਿਗਰੀ' ਅਤੇ 2024 ਵਿਚ 'ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ' ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਨ। ਹੱਥਲੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 35 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸਰਪੰਚਾਂ, ਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸੈਕਟਰੀ ਘੁਣ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੀ ਚਾਲ ਹੀ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਇਸ ਹੱਤਿਆ-ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿਚ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰ-ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਣਪਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸਾਜਿਸ਼, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, ਮਰਨ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਡੰਡੇ ਤੇ ਬੈਠੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ
'ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪਿੱਪਲ 'ਤੇ ਲਟਕੀ ਇਹ ਲਾਸ਼ ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਬੰਤੇ ਦੀ ਹੈ। ਰਾਤੀਂ ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ।'
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ-ਧੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਪੰਚ ਹੋਵੇ, ਸਰਪੰਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦਾ ਘਰਵਾਲਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸਮਝੇ ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ, ਕੋ-ਆਪਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਈਟੀਆਂ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ, ਕਿਸਾਨ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ, ਜੇਲ੍ਹ, ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸੁਸਾਈਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਬਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਪੈਂਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਬਹੁਤ ਕਲਾਤਮਿਕ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 09855395161

ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 98550-36890

ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੂਬਾਈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮਕਾਲ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਨਿਰਖਣ-ਪਰਖਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਜੀਵਨੀ, ਸਮੀਖਿਆ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਸੰਪਾਦਨਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਖੋਜਾਰਥੀ ਵਾਂਗ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। 'ਫਾਸੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਹਰਾ' ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਆਹੀ ਭਰਦੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪਣੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਥਨ ਮਾਰਟਿਨ ਨਿਮੁਲਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਮਾਰੂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ :
ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਿਆ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੋਲਦਾ।
ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਬਾਰੇ, ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਮੂਲ-ਸਰੋਤ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਮਸੋਲੀਨੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਉਗਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਅਧਿਨਾਇਕਵਾਦ ਜਾਂ ਅੰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲੇ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਹਿੰਦੂਤਵੀ-ਭਾਵ-ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਡੁਬਕੀ' 'ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਮੁਲਕ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਭਗਵਾ ਭਵ-ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੰਡੌਤ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਮਾਂ ਦੇ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਤੇ ਰਾਜਸੀ-ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਕੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹਿਟਲਰੀ ਜ਼ੁਲਮ, ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਥਿਤੀ, ਗਰਾਮਸੀ ਤੇ ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜ਼ਮਿਨ ਬਾਰੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਆਮਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭੰਡਾਲ ਦੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਯੁੱਧ-ਨਾਦ
(ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ)
ਸਮੀਖਿਅਕ : ਗੀਤਾਂਜਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98729-91780

ਜਦੋਂ ਵੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਵਿਵੇਕ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ, ਕੋਈ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਕ ਤੀਖਣ ਵਿਵੇਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਜਿਹਾ ਅਦਬੀ ਅਸਰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਾਇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਦਾ ਆਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਹਨ। ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਠਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਪੈਰ ਪਰੰਪਰਾ/ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੇ। ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਯੋਗ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀ ਗਲਪਕਾਰੀ ਦੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ 'ਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ' (ਪੰਨਾ-328) ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ: 215 ਉੱਪਰ ਇਕ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਵਲ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ (ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ) ਤੋਂ ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ।' ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਕੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਰੰਭ 'ਚ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ 'ਤੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਗਲਪ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਗਲਪ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੋਂ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੁਗਤਾਂ ਤੇ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਸਿਕੰਦਰ-ਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਆਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੂਨਾਨੀ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜੰਗਜੂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਅਜੇ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਅ,ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਸਮੀਖਿਆ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਰਥਕ ਲੱਗੇਗੀ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 99156-01274

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਖੋਜੀਆਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੂਪੀ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਆਓ, ਕੁਝ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰੀਏ :-
-ਚੰਗਾ ਹਾਣੀ ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਬਾਣੀ,
ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ
ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
-ਨਾ ਗਿਣ ਕੇ ਦਿੰਦਾ,
ਨਾ ਤੋਲ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਰੱਬ ਜਦੋਂ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਏ,
ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਦੇ
ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈਦਾ,
ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਅੱਗੇ ਬੋਲ ਕੇ।
ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ।
ਗ਼ਰੀਬ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਰੋਲ ਕੇ।
-ਕੋਈ ਤਨ ਦੁਖੀ, ਕੋਈ ਮਨ ਦੁਖੀ,
ਕੋਈ ਧਨ ਬਿਨ ਰਹਿਣ ਉਦਾਸ।
ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਭ ਦੁਖੀ,
ਸੁਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਦਾਸ।
-ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਲਾਹ ਕੇ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੀਏ।
ਇਉਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਚਾਰ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਣਪ ਭਰੀਆਂ, ਤਜਰਬੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਾਰਥਕ ਹਨ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਸਮੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਅਮਰ-ਗੀਤ
ਕਵੀ : ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਨੋਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 135
ਸੰਪਰਕ : 96460-26885

ਅਮਰ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ ਅਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਨੋਆ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨੇਹੀ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਝੁਲਦੀ ਹਨੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਜਾੜਾ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਵਿਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਗੀਤ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੀ.ਟੀ.ਯੂ. ਦੀ ਬੱਸ ਰੂਟ ਨੰਬਰ 242, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਬਦਲਾਵ, ਖ਼ੂਨਦਾਨ, ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਖੀਆਂ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਡਿਊਟ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਹੈ:
ਕੁੜੀ : ਜਿਹੜੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ,
ਤੇਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਾ ਚੁਕਤਾ ਕਰਦੇ,
ਹੁੰਦੇ ਕਰਮਾਕਾਰੀ।
ਮੁੰਡਾ : ਹੱਕ ਪਰਾਇਆ ਖਾਣਾ,
ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪੱਕੀ ਬਹੀ 'ਚ ਲੇਖਾ
ਲਿਖ ਲੈਂਦੇ ਲਿਖਾਰੀ।
ਜਿਥੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤੁਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ 'ਚਰਨ ਬੰਦਨਾਂ' ਅਤੇ 'ਫਕੀਰੀ' ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਧਨੋਆ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਈ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

 ਪੁਆਧ : ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਡਾ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 188+16
ਸੰਪਰਕ : 98151-23900

ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਇਕ ਪਰਿਪੱਕ ਕਵੀ, ਸੁਘੜ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ-ਸਹੇਜਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿ ਨਗਰੀਕਰਨ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਝੁਕਾਓ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ? ਪਰ ਏਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਆਗ੍ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਿਖ-ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ 25 (16+5+4) ਖੋਜਭਰਪੂਰ ਲੇਖ, 17 ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ 32 ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਮੁਕਤ ਕੰਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ, 'ਛੇਵਾਂ ਪਰਾਗਾ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਆਧ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਹੋਰ (ਪਰਾਗੇ) (ਪੁਸਤਕਾਂ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ, ਚਪੜਚਿੜੀ ਅਤੇ ਪੁਆਧ ਦੀਆਂ ਰਣ-ਭੂਮੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਫਲਸਫਾ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ-ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਰਵੇਖਣ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ (ਕੁਮਿਟਮੈਂਟ) ਹੈ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਦ ਖਰੀਦ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਪਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਕੌਣ ਆਖੇ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ...।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 97799-32264

'ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ' ਹੱਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ' ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੱਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਮਹਿਕਦੀ ਮਿੱਟੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਛੱਲਾਂ (ਕਾਵਿ ਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ' ਉਸਦੀਆਂ 81 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਲਾਪਦਾ ਲੇਖਕ ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿੱਢਣ ਲਈ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤੀਆਂ, ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਧਮਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ :
ਇੱਥੇ ਤੀਆਂ, ਗਿੱਧਾ,
ਭੰਗੜਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ।
ਇੱਥੇ ਬੇਲੇ ਮੱਝੀਆਂ ਚਾਰ ਗਏ,
ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਆਰ।
ਭਾਵੇਂ ਸੜਣ ਥਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਂ
ਡੁੱਬ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ।
ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ,
ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨ। ( ਪੰਨਾ : 33)
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦਾ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣਾ, ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਖੇਡ, ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਗਿਰਗਿਟ ਵਾਂਗੂ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲੂੰਧਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨਦਾਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ, ਹਵਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁਲ ਰਹੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਵੀ ਡਾਹਢਾ ਚਿੰਤਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਉਸਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾ ਰਹੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਫਿਕਰ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਰਲ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਗੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 163
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖ ਤੇ ਛਪ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਨ 1978 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2025 ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 'ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ' ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਨਾਵਲ, ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬਾਲ-ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਬਾਲ-ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜੀਤਾ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ, ਇਕ ਸਾਜਿੰਦੇ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਯਾਬ ਗਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭੋਲੂ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਰੰਗ ਨਾਵਲ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੇਟਾ ਮਿੰਦਾ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਜੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਲਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਪਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗ਼ਰੀਬ ਘਰ ਦਾ ਚੇਤਨ ਲਗਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਹਨ। ਬਾਲ-ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲਾਂ ਅੱਗੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੀਬੇ ਬਾਲਕ ਬਣਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਏਨੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤੀ, ਸਾਊ, ਕਾਮਯਾਬ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਾਲ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 9863542896

ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : ਪੰਨੇ 151
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254

'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ' ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੇੜਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ । ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਸਮਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਕਾਫੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਸਮਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਘਟਨਾ 'ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ' ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਕੱਚੀ ਉਮਰੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਉਹ ਸਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇੱਜ਼ਤ, ਗੁਡਬਾਏ ਫੋਰਐਵਰ, ਰੱਬ ਰਾਖਾ, ਸ਼ਾਇਦ, ਹੰਜੂਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੌਰਵ ਉਠ ਓਏ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਘਟਨਾ 'ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਮੰਗਤੇ ਨੇ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਗੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ 'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ, ਰੱਖ ਰੱਬ ਦੀ ਤਰਫ ਧਿਆਨ ਮੀਆਂ' ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਭ ਤੱਥ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਦ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਇਕ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਗ ਬੀਤੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ' ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਚੂੜੇਵਾਲੀ
ਲੇਖਕ: ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ:108
ਸੰਪਰਕ: 94638-36591

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਤੇ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਮੁਹੱਬਤ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ), ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਰੂਪੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮਾਂ- ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚੂੜੇਵਾਲੀ, ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ, ਇਕ ਰੂਪ, ਸੁਧਾਰ ਘਰ, ਨਾਮ-ਦਾਨ, ਕਰਮ ਭੂਮੀ, ਸਤਿਸੰਗ, ਇਕ ਹੱਲ, ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗੁਬਾਰ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਸੇਵਾ, ਤਿਆਰੀ, ਵਿਕਾਰ, ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਸੱਚੇ ਰਾਹ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਭਾਗ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਝਬੂਝ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਅਕਾਊ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਇਹੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਰਥਿਕ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੇ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ) ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ, ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਦੀ ਕਮਾਈ (ਭਗਤੀ) ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ ਕਾਮ, ਕਰੋਧ, ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਖ਼ੁਦ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਖ਼ੁਦ ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ) ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

 ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ ਦਾ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਆਰ-ਪਾਰ, ਉਹ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ, ਪਾਸ਼, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਸੁਪਨੇ, ਸੂਰਜ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ' ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਛੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੁੱਪ ਦੀ ਘੁਟਨ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਲੱਭਿਉ, ਵੇ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪੌੜੀ, ਅਲਾਰਮ ਅਤੇ ਸੌਰੀ ਭਾਅ ਜੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਮੁਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫ਼ਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਟਨਾ, ਖ਼ਿਆਲ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅੰਤਰੀਵ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਘੁਟਨ' ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਚ-ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ' ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੀਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ, ਹੜਬੜਾਹਟ, ਗੜਬੜਾਹਟ ਅਤੇ ਛਟਪਟਾਹਟ ਨੂੰ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੁਰਬਲਤਾਵਾਂ, ਦੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਅਸੰਗਤੀਆਂ, ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ, ਅਕੇਵਾਂਪਣ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵਾਂਪਣ, ਗੁੰਝਲਾਂ ਅਤੇ ਉਲਝਣਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ 'ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਲੱਭਿਉ ਵੇ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪੌੜੀ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਲੇਖਕ-ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਾਜ ਉਘਾੜੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦੋਗਲਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਕਥਨੀ-ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਬਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਕਈ ਲੇਖਕ ਕਿਰਦਾਰ ਪੱਖੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਨਿਮਨ ਪੱਧਰੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਲਾਰਮ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸੌਰੀ ਭਾਅ ਜੀ' ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਤੇ ਸੰਬੋਧਨਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਖੂਬ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੌਰਾਨ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਚਕਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਾਠਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਕੋਲਾਜ ਵਿਚੋਂ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਅਕਸਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸਿਰਜ ਕੇ ਨਿਰਣਾ ਪਾਠਕ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੇ ਵਹਿਣ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਤਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਮਝਣ-ਜਾਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਚੀਖਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ
ਲੇਖਿਕਾ: ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ: 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 124
ਸੰਪਰਕ: gurdeepmangat43@gmail.com

ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ ਹੱਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੀਖਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ' ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੁਸਤਕ ਉੱਪਰ ਛਪੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਮਨਾਂ
ਪੈਂਦੀ ਵਕਤ ਦੀ ਚੋਟ ਭਾਰੀ ਏ
ਮੰਨਿਆ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਏਂ
ਪਰ ਬਾਹਵਾ ਮੈਂ ਮੈਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਏ।
ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੁਕੋਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁਨਰ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ:

ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ
ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਲਾਲਚ ਦਿਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦਾ
ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਈ ਹਾਂ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਰਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ, ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਪ੍ਰਦੇਸ?
ਲੇਖਕ : ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450

ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਵਰ ਪੇਜ ਬੜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ ਵਾਲੀ ਫੋਟੋ ਤੇ ਅੱਠ ਕੂੰਜਾਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਹਰ ਉਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾ ਵੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਫੋਟੋ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕੂੰਜਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੂੰਜਾਂ ਜੋ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਭੋਗਣ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਕੂੰਜਾਂ ਜੋ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਪਰ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਲੈਣ ਦੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਭੋਗ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਚੰਨੋ ਵਰਗੀਆਂ ਮਜਬੂਰ ਅਤੇ ਬੇਵੱਸ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਰਕੇ ਨਾਂਅ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਵਰਗੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਚ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਮਸੀਹਾ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ
(ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ)
ਲੇਖਕ : ਦਲਜੀਤ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਸੰਨ 2025 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 23 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਗਰੀਬ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਾੜੇ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਟਕੋਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੋ ਬਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮਸੀਹਾ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ (ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਊਣ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਨੀਮ ਮੱਧ ਵਰਗੀ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਨਜਾਇਜ਼ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਉਭਾਰਨ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗਰੀਬ 'ਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਹੂਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭੋਗਣ ਦੀ ਹਰਸਤ 'ਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਣ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਨਿਆਇਕ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਗਲਬੇ ਨੂੰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉੱਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਰਗ ਇਸ ਨਿਮਨ ਅਤੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ ਸੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਲਪਿਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਸੰਪਰਕ : 98726 27136

ਕਾਵਿ-ਗਗਨ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98787 48483

ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਕਾਮੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਚਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਥੀਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣਾ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਸਮੀਖਿਆ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ, ਦਰਸ਼ਨ ਬਨੂੜ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਣਾ, ਅਵਤਾਰ ਪੁਆਰ, ਨਿਰਮਲਾ ਗਰਗ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਲੇਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਚਮਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਡਾ. ਸੱਧਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਹ ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਲ ਕੋਮਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖੇ ਕਾਵਿਕ ਆਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦੀ ਲੋਕਪੱਖੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤਾਮੁਖੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਬਨੂੜ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਣਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਨੇ ਅਵਤਾਰ ਪੁਆਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਮਾਨਵਵਾਦ, ਕਵਿੱਤਰੀ ਨਿਰਮਲ ਗਰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਲੇਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਕਲਪਨਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਚਮਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵਾਦੀ ਸਮਝ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੱਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਜੱਗ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਸਤੂ, ਰੂਪ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਬੋਲਦਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 266
ਸੰਪਰਕ : 95019-80201

ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਤੇ ਕਥਾਕਾਰਾ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਵਿਆਹ -ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਟੱਪੇ, ਮਾਹੀਆ, ਬੋਲੀਆਂ, ਛੰਦ, ਗਮੀ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਵੈਣ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾ ਆਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਚਾਹਤ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸੰਨ 2024 ਤੋਂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤ ਯਾਦ ਸਨ। ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਏ ਗੀਤ ਵੀ ਹਨ। ਤੀਆਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਤੇ 130 ਕਾਵਿਕ-ਰੂਪ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਫਰਨਾਮੇ, ਨਾਵਲ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆ ਕੁਲ 33 ਕਿਤਾਬਾ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਪੀਡੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਹੈ।
ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਦੇ ਗੀਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਵੀਰ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਦਾਦਕੇ ਨਾਨਕੇ, ਬੋਲ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੇ, ਢੋਲਕੀ ਗੀਤ, ਮਾਮਾ ਮਾਮੀ ਦੀ ਨੋਕ ਝੋਕ, ਬਾਬਲ ਦਾ ਧੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਵੇਲੇ ਦਾ ਭਾਵੁਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਸਨ ਕਿ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਦੇ-ਲੈ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਨਿਭ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਮਾਹੌਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿ ਕੇ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਮਾਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਖਿੜਿਆ ਚੰਬਾ, ਬਾਜਰੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਲਾਮਾਂ ਨੂੰ (ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ), ਮੈਂ ਪ੍ਰਦੇਸਣ, ਜੇਠ ਨੂੰ ਜੀਅ ਜੀਅ ਕਰਦੀ, ਮੈਂ ਆਸਕ ਛੋਟੀ ਤੇ, ਆਸ਼ਕ ਤੇ ਮਾਸ਼ੂਕ, ਰਾਵੀਓਂ ਪਾਰ ਵੀਰਾ, ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਵੀਰ ਪਿਆਰਾ, ਸੌਂ ਜਾ ਰਾਜਾ ਤੂੰ (ਲੋਰੀ), ਪਾਣੀ ਭਰੇਂਦੀਏ ਮੁਟਿਆਰੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਾਝੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਆਮ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

 ਰੈਣ ਭਈ ਚਹੁੰ ਦੇਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਣਜੀਤ ਪਵਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 9872010595

ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ 'ਚ ਕਲਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਰਣਜੀਤ ਪਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2025 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜ ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜੀ ਨਿਆਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਮਿਹਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਵੀ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਧਨੌਲਾ ਦਾ ਵੀ ਉਸ ਵਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਉਪਜ ਦੋ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 22 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਫਾੜ ਹੋਣ ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਹੰਢਾਏ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਛੜੀ ਧਰਤੀ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰੌਚਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ' ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਕੀਨਾ ਦਾ ਨਿੰਮੋ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਾੜੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ, 'ਹਾਏ ਨੀ ਨਿੰਮੋ ਜੀਜਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ', ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ, ਪਾਤਰਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਮੋਤੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 84379-00582

ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੋਤੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ' ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ 56 ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੂਝਪੂਰਵਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਤਹਿਤ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਉੱਤਮ-ਗਹਿਰੇ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਵਸੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਕੇ ਉੱਪਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਉੱਕਰਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਸਮਝਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ' ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮਹਿਕ ਦੇਣ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਲੀਕਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ, ਨੇਕੀ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ, ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਉੱਡੀਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਪਿੱਪਲਾ, ਦਾਦੀ ਦੀ ਚੂਰੀ, ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚਿੜੀ ਦੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ, ਤੋਤੇ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ, ਬਨੇਰੇ 'ਤੇ ਬੋਲੇ ਕਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੀਰੇ ਤੇ ਕੁੱਪ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਬਾਬੁਲ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ, ਵਹਿਮ, ਥੱਕਦੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ, ਮੋਬਾਈਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਟਾਂਗੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਵਣਜਾਰਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਹਰ ਇਕ ਲੇਖ ਅਲੱਗ ਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਛੱਡਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਝ ਕੁ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ਟਾਈਪ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

ਦਲਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 9041812936

ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਲਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ' ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾਤ ਪਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ-ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰ ਅਤੇ ਜੱਟ ਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਭੁਟਾਲ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਟੀਮ ਵਿਚ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੂਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦੁਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਏ 'ਜੱਟ ਵਾਦ' ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਜਾਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਚੌਤਰਫ਼ੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਸਹਿੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਖੇਮੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰੰਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਅਮਲ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚੋਂ ਦਲਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ (ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ) ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਰਤੀ ਸਰੋਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਮਾਤਾਂ-ਸਨਅਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਪੁਲ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 110
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਕਿਸੇ ਤਾਰੁੱਫ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਅਣਖੀ ਦੇ ਹੱਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਂਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਹਬਤ ਹੈ ਵੀ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੱਹਬਤ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਸੁਨੀਤਾ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਵਿਚ ਸੁਨੀਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸੁਨੀਤਾ ਲਈ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਪਰ ਸੁਨੀਤਾ ਹਰ ਪਲ ਸਸ਼ੋਪੰਜ ਵਿਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁਨੀਤਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਨੀਤਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨੀਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੱਹਬਤ ਕਰਦੀ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ੳੱਤਰ ਹੀ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁੱਤ ਹਲਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਹੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ 'ਅਣਖੀ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 'ਅਣਖੀ' ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਤੋਂ ਇਤਨੇ ਹਲਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

1947-ਤ੍ਰਾਸਦੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਸਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 094191-65253

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ '1947 ਤ੍ਰਾਸਦੀ' ਡਾ. ਕੁਸਮ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ 1947 ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਦਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1947 ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੇ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਦੋਹਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਗਵਾਚੀ ਪੈੜ' ਹੈ ਜੋ ਕਮਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਕਿ ਲੋਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੱਖ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ 'ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮਰਜੀਵੜੇ' ਵਿਚ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੂਪਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਉਪਜੇ ਬਿਨਸੇ ਮੀਤ' ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਣਾ ਦੀ ਹੈ, 'ਪਛਾਣ' ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਵਿਕਟਰ ਸਾਹਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਮਨ ਸੇਤੂ' ਉਜਾੜੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮਾਂ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਕ ਸੇਰ ਲੂਣ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵੇਚਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦਿਲ ਰਹਿ ਗਿਆ ਲਾਹੌਰ' ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਤਾਲਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਕੁਸਮ ਨੇ 1947 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਲ਼ਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 43
ਸੰਪਰਕ : 98140-82217

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' (ਬਾਲ ਬਾਤਾਂ) ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਰੀਬ ਪਿਛਲੇ 5 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 25 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਂਤ-ਸੁਭਾਂਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੋਂਦ-ਗੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਬਿੱਲੀ, ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ' 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸਤੀ 'ਚ ਲਾਲਚ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਸਬਰ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 'ਲੂੰਬੜੀ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਆੜੂ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਬੁਲਬੁਲ ਅਤੇ ਗਟਾਰ ਦੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਮ 'ਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਬਗਲੇ ਦੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰਨੀ ਮਾੜੀ ਆਦਤ ਹੈ। 'ਮਾਣੋ ਦਾ ਡਰ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ 'ਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੀੜਾ' ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚਲਾਕ ਲੂੰਬੜੀ', 'ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ', 'ਚਲਾਕੋ ਦੀ ਚਲਾਕੀ', 'ਲੂੰਬੜੀ ਆਂਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ', 'ਚਿੜੀ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ', 'ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਗੋਲੂ', 'ਨੇਕ ਦਿਲ ਡੰਪੀ', 'ਜੰਗਲ ਦੀ ਹੋਲੀ', 'ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ', 'ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰਾ', 'ਨਕਲਚੂ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤੇ ਲੇਲਾ', 'ਬਾਗੜ ਬਿੱਲਾ ਜੋੜੀ ਦੀ ਪੂਛ', 'ਸ਼ੈਤਾਨ ਬਾਂਦਰ', 'ਚਟੋਰੀ ਚਮਜੂੰ' ਆਦਿ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਲੈਣ ਦਾ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖ਼ਾਸਕਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਦੋ ਫ਼ਾਟਕ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਆਰ.ਐੱਸ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98142-22241

ਨਾਵਲ 'ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਦੋ ਫਾਟਕ' ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਹੱਡ-ਬੀਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦੋ ਫਾਟਕ' ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਧੰਨੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਲਜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਵਿੰਗ ਵਲ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਆਖ਼ਰ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਤੇ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਜਾ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਾ' ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਸਾਏ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਦੋ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ' ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਮਿਲੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਹੀ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ, ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਤੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਖ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਹੱਡ ਬੀਤੀਆਂ' ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹ ਕਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਸ-ਰਸ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ 'ਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਕਰਾਮਾਤ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ' ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੇਰੀ, 'ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ' ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਬੰਸਾਵਲੀ' ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲੀਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਣਦਾ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।  c c c

ਹਾਸਾ ਨਿਰ੍ਹਾ ਪਤਾਸਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੰਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚੁਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98156-54530

ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਓ ਹੱਸੀਏ', 'ਹੱਸਣਾ ਤੇ ਹਸਾਉਣਾ', 'ਦੱਬ ਕੇ ਹੱਸੋ', 'ਹੱਸੋ ਤੇ ਹਸਾਉ', 'ਕੁਤਕੁਤਾਰੀਆਂ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਘੁਟੇ-ਵੱਟੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਹਸਾਉਣਾ ਸਮਝੋ, ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਕਾਰਜ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡਾ ਦਾਨਵੀਰ, ਹਾਸਵੀਰ ਇਹੋ ਕਾਰਜ ਬੜੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਛੇਵੀਂ ਚੁਟਕਲਾ ਪੁਸਤਕ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਮਗਜ਼ੇ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਡਟਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਸ-ਰਸੀ ਮਸਾਲੇ ਲਈ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਨਕਲੀ ਕਥਾਵਾਚਕਾਂ, ਲੜਾਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਵਿੰਞੀਆਂ ਟੇਢੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਈ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਵਿਚ ਝੇਡਾਂ ਹਨ, ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕੀਆਂ-ਫੁਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫਿਕਰ ਬਾਜ਼ੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 'ਸਟਿੰਗ ਇਨ ਦ ਟੇਲ' ਵਿਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਯਾਨਿ ਪੂਛਲ ਵਿਚ ਡੰਗ। ਜਿਵੇਂ ਅਠੂਹੇਂ ਦਾ ਡੰਗ ਉਸ ਦੀ ਪੂਛ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਚੁਟਕਲੇ ਦਾ ਡੰਗ ਜਾਂ ਹਾਸਾ ਉਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਕਰੇ ਜਾਂ ਵਾਕ ਵਿਚ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੁਟਕਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਫਿਕਰਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਬੰਬ ਵਾਂਙ ਵਿਸਫ਼ੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਵਿਸਫ਼ੋਟ ਹਾਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤਪੇ-ਖਪੇ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਘਟਾਓ।

-ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਦੂਰ ਉੱਡ ਗਏ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 90 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 16
ਸੰਪਰਕ : 98550 51099

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਦੂਰ ਉੱਡ ਗਏ' ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ ਦੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਹਿਲੀ ਹੈ 'ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਉੱਡ ਗਏ' ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਿਜੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬਿਜੜੇ ਅਜੋਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦਾਸ ਬੈਠੇ ਹਨ ਕੋਲ ਹੀ ਕਾਂ ਅਤੇ ਘੁੱਗੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਿਜੜੇ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਨੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਕਹਾਣੀ 'ਫਰਜ਼' ਵਿਚ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਾਪੂਲਰ ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਰੁੰਡ-ਮੁਰੰਡ ਹੋ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਮਿੱਠੀ ਛਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਮੀਂਹ ਕਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਵੀ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਸਲ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਇਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਰਾਜਾ ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਚਾਨਕ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਕਚੂ ਬਚ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਕਾਂ ਟਟੀਰੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਟਟੀਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ ਸੋਲਾਂ ਪੰਨੇ ਹਨ ਹੀ ਹਨ ਮੈਂ ਇਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਲਾਂ ਪੰਨੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਫ ਅੱਠ ਵਰਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਹਨ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵੀ ਇਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਪੰਨੇ ਹਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਮਰਪਿਤ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬੱਤੀ ਪੰਨੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕੱਟੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 88470-87593

ਸ਼ਾਇਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕੱਟੂ ਨੇ 'ਬਰਨਾਲਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੋਇਟਰੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੱਟੂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਪੱਕਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ 'ਮਤਾਬੀ', 'ਬੋਲ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ' ਅਤੇ 'ਕੱਟੂ ਵਾਲਾ ਪਾਵੇ ਬੋਲੀਆਂ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਚੁਣ ਕੇ ਇਸ ਚੌਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ' ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿਨਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਧਮਕ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਖਵਾਇਆ ਸੀ 'ਮੋਹਨ ਕਿੰਝ ਤੂੰ ਬਣਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਨਾ ਮਰਦੀ' ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਧੀ ਹਿਤਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕਲਾਪੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲੀ। ਇਹ ਇਕ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੱਟੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਰੀ ਭਗਤੂ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਤੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਹਾਲਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਸੀਰੀ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬੋਲੀਆਂ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ 'ਚੱਕਵੇਂ ਸੁਰ' ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਆਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗੱਭਰੂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸੁਣੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿਡ ਡੀ.ਜੇ. 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਸਰੂਰ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਕਾਰਡਿਡ ਬੋਲੀਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਅਖਿਆਤਮੀ ਰੰਗੀਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਇਸ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 211 ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਕਾਰਨ ਤਾਇਆ, ਚਾਚਾ, ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀ, ਮਾਸੜ-ਮਾਸੀ ਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਕਲ ਆਂਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਟਾਕਸ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਝਾਕ ਲੈ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਦੁਰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ ਬੈਠੇ ਲਾਡਲੇ, ਅਣਭਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖੋ-'ਸੈਂਟਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਆਈਲੈਟਾਂ ਦੇ, ਵਧਦੀ ਨਿਤ ਹੈਰਾਨੀ, ਮਨਮਾਨੀ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਕਰਦੇ ਨੇ ਮਨਮਾਨੀ, ਜਿੰਨੇ ਮੰਗਣ ਦੇਈ ਜਾਂਦੇ, ਛੱਡ ਗਏ ਆਨਾ ਕਾਨੀ, ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਬਾਹਰ, ਕਰਕੇ ਧਰਤ ਬਿਗਾਨੀ, ਦੀਵਾ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਲੱਭਦੀ ਨਹੀਂ ਜਵਾਨੀ। ਜੇਕਰ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਯੁਵਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ ਤੇ ਕਟਾਕਸ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਏਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98786-77562

'ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ' ਲੇਖਿਕਾ ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਚਨਾ 'ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ' ਯਾਦ ਆਉਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ' ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁੱਚੀ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀ, ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈ ਅਤੇ ਕੰਨੀ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਢੁਕਵੀਂ, ਸੰਜਮੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ (ਰਸਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਰ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 21 ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜੋ ਬੋਹੀਆ ਭੇਜਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡੌਣਾ ਤੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ 88 ਰਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰਕੇ ਤਰੌਜਾ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਭਾਵ ਅੰਤਿਮ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 37 ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਿਊਣਾ ਝੂਠ ਤੇ ਮਰਨਾ ਸੱਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਰ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਤੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਅਕਾਂਖਿਆ ਓਤ-ਪੋਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾਂ 126 ਅੰਕਿਤ ਕਰਨੀਆਂ ਇਕ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਚੱਜੀ ਕਿਰਤ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ।

ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98888-29666

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਵਰਗੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜੁੜਨਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਏਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਭੇਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 78 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਅਸਾਵੇਂਪਨ, ਸਵਾਰਥੀ ਸਿਆਸਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਉਕਾਈਆਂ ਤੇ ਕੌਮੀ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਿੰਤੂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦੀਨ ਈਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਚੋਂ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਵਾਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ਿਲਾ ਜੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਰਲ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਕਤ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਔਕਾਤ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਜੀਣਾ ਹੈ ਤਾਂ' ਵਿਚ ਉਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਰਮਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੁਨੀਆਂ ਤਕ ਅੱਪੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਦਾਇਰੇ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-1
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 550 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 324
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849o

ਸ੍ਰੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ (ਜਨਮ 1973, ਪਿੰਡ ਸੋਫ਼ੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ), ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਘਰੋਗੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਵਿੱਦਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਬੇਸਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਮਕਬੂਲ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਾਵਿ-ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲੜ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਪੇਜ ਬਣਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਯ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ, ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮਾਨਵ, ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ, ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏਕੋਟੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ, ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ, ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ, ਬਲਜੀਤ ਸੈਣੀ, ਅਨੁ ਬਾਲਾ, ਸ਼ੌਕਤ ਢੰਡਵਾੜਵੀ, ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਬਲਬੀਰ ਸੈਣੀ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਡਾ. ਸੁਹਿੰਦਰ ਬੀਰ, ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰਵੀ, ਇਕਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੱਟ, ਪਾਸ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸ਼ੈਦਾ... ਆਦਿ 50 ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਕੋਸ਼ੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਖੋਰਾ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98761-56964

ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ 7ਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਵੀ ਖੁਰ ਗਏ, ਜੰਗਲ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਧਰਤੀ ਖੁਰ ਕੇ ਨਿਵਾਣਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘਰ ਬਣਾ ਲਏ। ਪਥਰੀਲੇ ਅਣਵਿਕਸਿਤ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੁਹਾਰ ਬਦਲਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਵਿਕਸਿਤ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਭਰੇ ਸਨ। ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕੇਵਲ ਚਿੱਠੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਟੈਲੀਫੋਨ-ਮੋਬਾਈਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਜਮਾਤਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਖੂਹ 'ਤੋਂ ਹੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਟੂਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੰਨ ਕੇ ਰਾਹ ਪੱਧਰੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੜਕ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚੁਸਤ ਲੋਕ ਗ਼ਲਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਸਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਕ ਮਾਲਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਧੱਕੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਸੜਕ ਸਟੇਅ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੜਕ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਸਟੇਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਸਟੇਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸੜਕ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੜ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਿਆ, ਪਤਾਕੇ ਵੀ ਹਨ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਨੂੰ ਕਥਾਨਕ 'ਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪਦਲੋਪਾਂ (ਇਲਿਪਸਸ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੰਢੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਯਥਾਰਥਿਕ ਰੰਗਣ ਪਕੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਿਰਜਮੋਹਨ ਅਤੇ ਬਾਲੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਫ਼ਰਕ ਸੀ। ਬਾਲੋ ਮੁਟਿਆਰ ਸੀ। ਬਿਰਜਮੋਹਨ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਪਲੈਟਾਨਿਕ ਲਵ। ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਬਿਰਜੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਲੋ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਬਾਲੋ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੀ ਪਰ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਲੋ ਬਿਰਜੂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਬਿਰਜੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ:
'ਬਈ ਮੇਰਾ ਬਿਰਜੂ ਖ਼ੂਬ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਕੇ ਬੱਢਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣੀ ਜਾਏ ਮਤੇ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਵੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਾਟਨ ਦਾ ਪੀਲਾ ਸੂਟ ਲਿਆਵੇ। ਪੰਨਾ. 98
ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਿਰਜੂ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਬਾਲੋ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਰੀ ਪਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬਿਰਜੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:
'ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਨਾ, ਜਦੋਂ ਖ਼ੂਬ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੀਲਾ ਸ਼ਾਟਨ ਦਾ ਸੂਟ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀਂ-ਦੇਖ ਲੈ ਮੈਂ ਲੈ ਆਇਆ-ਇਕ ਵਾਰ ਦੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ ਬਾਲੋ...।' ਪੰਨਾ 216
ਬਿਲਕਦੇ ਨੇ ਝਟ ਪਟ ਆਪਣੇ ਬੈਗ 'ਚੋਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੂਟ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਲੋ ਦੀ ਬੇਜਾਨ ਦੇਹ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਨਾ. 216
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪਾਠਕ ਸੋਚਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਰ ਕੌਰ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਕ੍ਰਇਏਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਸਫੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 99881-76886

ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਂਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 16 ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਕੂੜਪਸਾਰੇ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਤੇ ਭੈੜਾ ਵਰਤਾਰਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਰੂ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਵਿਚ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ ਸੰਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ 'ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਮਾਤਾ ਦੁਖੀ ਹੈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਲੇਖਿਕਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕ ਦਿਖਾਵਾ ਕਿਸ ਕੰਮ? ਲੇਖਿਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖ ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਦਾਨ ਕਿ ਸਰਾਪ ਵਿਚ ਨਾਬਾਲਗ ਮੁੰਡਾ ਨਾਬਾਲਗ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਂ ਕੀ ਕਰੇ', 'ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ' ਵਿਚ ਬਾਪ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਸ ਛੁਡਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ 'ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ (ਕੇਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁਟਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ) ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਘਰ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਵਰਾਤਾਰੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਮਾਪਿਆ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧੀ ਪੁੱਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਨਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਥਾ ਰਸ ਵਾਲੀ ਹੈ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖ ਮਿਲਗੋਭਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕੇਹਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਕਸੂਰ ਕਿਸ ਦਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲੇ, ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ ਪਾਤਰੀ ਸੰਵਾਦ ਮੁਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸਰਦਾਰ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਦਾਰਾ ਸਿਮਰਨ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੇਜਾ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਉੱਠ ਜਾਗ ਮਨਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98723-07247

ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਉੱਠ ਜਾਗ ਮਨਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਾਂ-ਵਾਚੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਦੀਆਂ 56 ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਨਾਰੀ-ਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰਸ ਦੀ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:
ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ
ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ
ਹਰ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਜੂਝਦੀ
ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦੀ
ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਔਰਤ ਹਾਂ ਮੈਂ।
ਸੱਧਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਾਧਨਹੀਣ ਧਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀਰਾਨ ਸੀ ਤੇ ਸੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਪਰਲੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:
ਕਿਰਤੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ,
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਹ ਹੈ
ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਖ,
ਸੀਨੇ ਪੈਂਦੀ ਖੋਹ ਹੈ।
ਸੱਧਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਗੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਆਬ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਵਿਕ-ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਧਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਨਾਂਹ-ਵਾਚੀ ਧਿਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਪਿੰਡ ਜਰਮਸਤਪੁਰ
ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਰਤਮਨ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੁੱਲ: 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 256
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸੰਪਰਕ : 96460-69551

ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਤ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਇਕਾਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ; 'ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ 'ਚ ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।' ਹਾਂ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਮਾਲ-ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਜ਼ਟੀਅਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਬੱਝਵਾਂ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰਤ ਨਹੀਂ। ਸੋ, ਅਕਸਰ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸੱਥਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੱਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚੁੰਝ-ਚਰਚਾ ਚਲਦੀ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁੰਮ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਵੇਲਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਭ ਲਈਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ-ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਪਿਆ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਕਤ ਬਾਰੇ, ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਪਿੰਡ ਜਰਮਸਤਪੁਰ, ਬਲਾਕ-ਤਹਿ.-ਜ਼ਿਲਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ 'ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ' ਤਵਾਰੀਖ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇਕ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਕਦ ਵਸਿਆ, ਕਿਸ ਵਸਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਵਸ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਉੱਘੜਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲ-ਪਲੱਕੜੇ ਨਾਮਵਰ ਕਰਮਯੋਗੀਆ, ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਹਿਤਲ-ਵਹਿਤਲ, ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਅਣਥੱਕ-ਘਾਲਣਾਵਾਂ, ਕਿਰਤੀ-ਸ਼ਿਲਪੀ-ਕਿਸਾਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਬੰਸਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ-ਖਲਿਆਣਾਂ, ਖੂਹਾਂ-ਟੋਭਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਾਂ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੇਖਾ ਚਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਸੰਭਵ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ।
ਪੁਸਤਕ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਸਾਂਭ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ; 'ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਕ-ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਨਸੋਆ ਤੇ ਤੱਥ ਹਨ।' ਹਾਂ; ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ਼ਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਵਾਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

 ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ
ਲੇਖਕ : ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕਲੇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ: 98152-98459

ਸ਼ਾਇਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕਲੇਰ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ' ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਆਪਣੇ ਭੂਮਕਈ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ''ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਹੈ ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਇਕ ਅਧੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜੋ ਕਿ ਬੇਨੀਂਦ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਵੇਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਸ਼ਾਇਰ ਵਾਈ.ਬੀ. ਯੀਟਸ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲਾਪੇ ਅਤੇ ਅਣ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਤਰ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 8eard me&od}es are sweet those unheard are sweeter ਅਰਥਾਤ ਗੀਤ ਤਾਂ ਮਿੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗੀਤ ਅਣਸੁਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹ। ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ 'ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ' ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤਾਂ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਉਡਾਨ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਜਾ ਕੇ ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮੀ ਸੁਰ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਵੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਸੰਯੋਗ, ਵਿਯੋਗ, ਰੋਸੇ, ਮਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹੁਜਰੇ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਨਾਇਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਪਏ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਸੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਘੜੰਮ ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰੀਆਂ ਜੋ ਪੰਜੇ, ਤੱਕੜੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਭੌਰੇ ਬਣਨ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭੋਲੀ-ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਲੋਰੋਫਾਰਮ ਸੁੰਘਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜ ਕੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣੇ ਆਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਬਾਬਾ ਨਜ਼ਮੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ ਕੇ ਵੀ ਉੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਝ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਈ ਬੱਝਵਾਂ ਤਖੱਯਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਤਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਧਰਾਤਲੀ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਿਲਪੀ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾ ਸਕੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਸੁਰਖ਼-ਆਬ
ਲੇਖਕ : ਗੁਲ ਆਬ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 95012-61646

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਵੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਵਿਤਾ ਕਿਰਤੀ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਗਾਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਲ ਆਬ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਰਖ਼-ਆਬ' ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਆਪਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸੁਰ ਵੀ ਸਾਧਨਹੀਣ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰੜ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ :
ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਇੱਟਾਂ
ਕਿ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਬਣਗੇ...
ਅਸੀਂ ਸ਼ੋ ਰੂਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ
ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਸੇਲ ਤੋਂ ਕਰੀ।
ਕਵੀ ਦੀ ਇਹ ਲੋਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋਣ। ਗੁਲ ਆਬ ਦੀਆਂ 'ਸੁਰਖ-ਆਬ' ਵਰਗੀਆਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 97816-46008

ਸ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਪੌੜੀ ਦਰ ਪੌੜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਆਦਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕ ਬਾਲ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ ਚਿਰਾਗ 2022 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬਾਲ ਪੋਥੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 28 ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰੁੱਖ ਸਾਡੇ ਅਹਿਮ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਬਤ ਜਾਣੂੰ ਕਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ। ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਕਰਿਓ ਬੱਚਿਓ, ਆਓ ਬੱਚਿਓ ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਈਏ, ਚੀਨੀ ਡੋਰ ਹੈ ਬੜੀ ਖਰਾਬ, ਦਿਵਾਲੀ, ਜਲ ਬਚਾਈਏ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਨਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾ ਲਾਓ ਯਾਰੀ, ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ, ਦੋ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿੱਛ, ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਪਿਆਸਾ ਕਾਂ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਏਗੀ। ਇਕ ਚੰਗੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 094196-36562

ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ
ਲੇਖਕ : ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੌਸ਼ਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98156-55071

ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨਿਮਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਉਸਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੈ ਓਥੇ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਜੂਨ ਹੰਢਾ ਰਹੀ ਅਵਾਮ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੌਖੀਆਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਹੈ। ਬੇਇਤਬਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਏ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤਕਦੀਰਾਂ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਤਰਾ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦਿਆਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪੁਤਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨਾ ਕਾਨਾ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਦਾ ਉਹ ਹਰ ਗ਼ਮ ਸੀਨੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਹਵਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਵਿੱਛੜੇ ਸੱਜਣ ਲਈ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰਮਾਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਸਾਹਲੋਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਹੈ ਓਥੇ ਲੋਕ ਪੀੜਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਰਕਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ। 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਆਮ ਫ਼ਹਿਮ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਹਉਕਾ
ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਕਵੀ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੁੱਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98154-29964

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਨੁਭਵ ਹਨ। ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦੇਖੋ
-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ
ਤੈਰਦੀ ਹਉਮੈ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ
ਮੇਰਾ ਨਿਮਰ ਹੋਣਾ ਚੁਭਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ।
-ਨਾ ਭਰ ਏਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹਉਕਾ
ਨਾ ਹੱਸ ਏਨਾ ਉੱਚਾ ਹਾਸਾ
ਸਾਹ ਵੀ ਲੈ ਕਿ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ
ਹਉਕਾ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਸਾਹ ਵੀ
ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ।
-ਉਦਾਸ ਹੋਣਾ
ਮਤਲਬ ਤੁਹਾਡੇ
ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ
ਕਾਇਨਾਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ
ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਵਟ ਜਾਣਾ।
-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ
ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਗੁਣ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।
ਡੂੰਘੇ ਪਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਂਝਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਸੰਤ ਸੁਹੇਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :434
ਸੰਪਰਕ : 98885-56801

ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਰੂਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਕੈਨੇਡਾ), ਰਮਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ (ਕੈਨੇਡਾ), ਡਾ.ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਗੂ (ਯੂ.ਕੇ.), ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਸਾਬੀ ਈਸਪੁਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਨੇ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਸਦੇ 88 ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ, ਫੋਟੋ, ਪਤਾ ਅਤੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਸਮੇਤ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਗਰਜ਼ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਵਿਚ ਤਾਪ ਬਦਲਦਾ ਦੇਖਿਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਲਹੀ 'ਬੋਹੜ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ' ਵਰਗੇ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਲ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ, ਸਰਵਣ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੱਲੇ 'ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ' ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
'ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ' ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ੇਵਿਚੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਝਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਧੀਆ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਇਕ ਨਵਾਂ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

 ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਕਿਤਾਬ ਘਰ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 174
ਸੰਪਰਕ : 93570-07700

ਚੋਣਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ' ਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ 51 ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ, ਅਲਬੇਲ ਬਰਾੜ, ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ, ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਤ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਨਸ, ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ, ਸਵਰਨ ਪੱਲ੍ਹਾ, ਡਾ. ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਸੁਖਦੀਪ ਕੌਰ ਬਿਰਧਨੋਂ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੋਹਲ, ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਰੂੜੇਕੇ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ, ਕਰਮਜੀਤ ਗਠਵਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ, ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭੋਤਨਾ, ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਪੱਡਾ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲਵਾਂ, ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭਲੂਰੀਆ, ਨਿਰਅੰਜਨ ਅਵਤਾਰ ਕੌਰ, ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ, ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉੱਨੀ ਲੋਕਗੀਤ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜਵਾਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੀ ਗੀਤ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ
ਲੇਖਕ : ਐੱਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵੰਨ ਬੀਟ ਮੈਡੀਕਲ ਗਰੁੱਪ, ਸੰਤਗੜ੍ਹ ਨਗਰ, ਭੀਰਾ ਖੀਰੀ (ਯੂ.ਪੀ.)
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : ashokbhora@gmail.com

ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡਣ ਵਾਲਾ ਐੱਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ ਕਈ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ 'ਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ 'ਅਜੀਤ' ਦਾ ਉਹ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਧੜਕਦਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਿਰੜੀ ਸਪੂਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰਫ਼ਨਮੌਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। 'ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ, ਰੰਗਦਾਰ, ਸਚਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬੜੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ 'ਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬੀਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਦੋ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀਆਂ 'ਸਾਂਝ' ਅਤੇ 'ਏਕਮ' ਦੀਆਂ ਭੋਲੀਆਂ-ਭਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਵਰਕ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਤੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਰੰਗਦਾਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਪੱਖ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਬਾਤ ਸੁਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਸ਼ੇਰ 'ਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੂੰਆਂ ਚੁਗਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਿਹਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਜੂਸ ਜਗਨ ਨਾਥ 'ਚ ਪੈਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਬੀਰਬਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੀਰਬਲ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਰੰਗ ਲਿਆਉਂਦੀ ਤੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ। ਬੀਰਬਲ ਦਾ ਛੁਣਛੁਣਾ ਅਚੰਭਤ ਕਰਦਾ। ਗਧੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਖ਼ੂਬ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ। ਬਿੱਜੂ, ਲੂੰਬੜੀ ਤੇ ਰਿੱਛ 'ਚ ਪੂਛਾਂ ਬੜੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਲੰਡਾ ਚੂਹਾ 'ਚ ਹਾਸੀ-ਮਜ਼ਾਕ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਗਰ 'ਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਕੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੁਕਰੇਨ ਲੋਕ-ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ ਮਾਰਮਿਕ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੱਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਬੋਧ ਕਥਾ ਹੈ। 'ਸੱਪ ਤੇ ਨਿਉਲੇ ਦਾ ਵੈਰ' ਅਤੇ 'ਕਾਢਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ' ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਲੋਕ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੀਆਂ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਆਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ
ਅਨੁਵਾਦ : ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ :94635-37050

ਕੇ.ਐੱਲ. ਗਰਗ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਥਾਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਤ, ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕ-ਆਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ', ਜਿਸ ਦਾ ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ ਨੇ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ 42 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਤ ਸਾਹਿਤ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਛਾਪੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੜੀ ਦੀ ਇਹ 26ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। 'ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ' ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ, ਖਾਸਕਰ ਫ਼ਿਰਕੂ ਤਣਾਅ, ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਡਾਕਟਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ, ਇਕ ਮੁਸਲਿਮ ਬਾਲਕ (ਦਲੀਪ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵਾਬ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੈਤਿਕਤਾ, ਬਦਹਵਾਸੀ, ਕੁਹਜ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲਾਜ਼ਤ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਸਨ ਬਾਨੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ, ਇਹ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਰਚਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੌਚਕ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਾਧਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਾਈਨੌਰ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਅਣਸੁਣੇ ਚਿਹਰੇ
ਲੇਖਕ : ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 98158-59066

ਕੁੱਲ 12 ਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖੀ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸੂਖਮਤਾ ਤਨ 'ਤੇ ਵਾਚੀਏ ਤਾਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤਰੀਵੀ ਅਰਕ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ :-
''ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਣੀ ਪੱਖੋਂ ਇਕ ਨਹੀਂ ਸੈਂਕੜੇ ਊਣਤਾਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਕਮ ਲਾਣੇ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।''
ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣੀਏ ਤਾਂ ਗੱਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ ਅੰਦਰਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤਾ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਗੁਨਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਖਾਸੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ ਨੰ: 126 ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :-
''ਬਿਸ਼ਨ ਸਿਉਂ ਨੂੰ 47 ਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਨਿਤ ਹੀ ਸੇਕ ਵਿਚ ਝੁਲਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਤੇ ਖਾੜਕੂ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ।''
ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅੰਤਿਮ ਸਤਰਾਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ :-
''ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਣਖੀ ਲੋਕ ਲੱਭਣ ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਆਸ ਉਮੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮੀ ਘਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ (ਮੀਤਾ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਥ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ।''-(ਪੰਨਾ-164)
ਪੂਰਾ ਨਾਵਲ ਬੜੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ
ਲੇਖਕ : ਮਾ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰੌਂਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 99141-42200

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰੌਂਗਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ' ਮਗਰੋਂ ਦੂਸਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 16 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨੰਗ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ, ਕੰਧੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖੜਾ, ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ, ਕੋਹਜਾ ਮਜ਼ਾਕ, ਕਲਯੁੱਗ, ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ, ਹਾਏ! ਮੋਬਾਈਲ, ਮਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਫ਼ਰਕ, ਬੇਸਬਰਾ, ਨੂੰਹਾਂ-ਧੀਆਂ, ਲੀਹੋਂ ਲੱਥੀ ਗੱਡੀ, ਭੂਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਗੰਦ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ, ਮਾਲ, ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਕਿਵੇਂ ਨਰਕ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੋਹੜ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰੀ ਨਿਜਾਮ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਉੱਚੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ, ਕਰਜ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਆਦਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਚਾਹੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ, ਸਰਪੰਚ ਹੋਵੇ, ਬਸ਼ੰਬਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰਸੇਵਕ, ਮੰਜੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖਵੰਤ ਜਾਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੂਨੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਵਾਰਥਪੁਣਾ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭੱਖਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਕਹਰੇ ਕਲੇਵਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਚਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ 'ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ' ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਮੋੜ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਮੰਜ਼ਰਕਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲੇਖਕੀ ਧਰਮ ਬਾਖੂਬੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।

c c c

ਨੀਨਿਆ
ਲੇਖਕ : ਏਕਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਉ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 204
ਸੰਪਰਕ : 94785-89657

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਏਕਮ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 9 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਬੁਣੀਆ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਥਾਰਥ, ਵਿਡੰਬਨਾ , ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਦਵੰਦ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪਰਿਸਥਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਕਈ ਥਾਂ ਏਕਮ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂਅ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ, ਸੰਸਮਰਣਾਤਮਿਕ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਹਿਨੂਰ ਦੀ ਨੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ , ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਲੇਖਕ ਸੁਪਨ ਭੰਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਕ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ ਵਿਚ ਸਕੂਲ/ ਕਾਲਜਾਂ/ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਏਂਜਲ-ਪਰੀ ਮੇਰੀ, ਮਾਡਰਨ, ਕਾਊਂਸਲਰ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 50 ਸਫ਼ਿਆਂ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਨੀਨਿਆ ਇੱਕੋ ਪਿੱਠਭੂਮੀ, ਇੱਕੋ ਬਿਮਾਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਏਂਜਲ-ਪਰੀ ਮੇਰੀ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਨੀਨਿਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਬਦਲ ਕੇ , ਦੂਸਰੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸੁਨਾਉਣਾ, ਇਹ ਦੁਹਰਾਅ ਇੱਕੋ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਮਾਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਨਿਆ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕਰਕੇ ਸੱਦੀ ਗਈ ਕਾਲ ਗਰਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪਹਿਲੀ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰ ਏਂਜਲ ਦਾ ਹੀ ਦੁੱਖੜਾ ਦਸੱਣਾ ਅਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵਿਚ ਦੋਸੋਵਸਕੀ ਦੀ 'ਚਿੱਟੀਆਂ ਰਾਤਾਂ' ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲ ਗਰਲ ਵਾਲਾ ਧੰਧਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੀਨਿਆ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਚਾਹ ਕਾਫੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, (ਇਸ ਲਈ ਅਨਜਾਣ ਕਾਲ ਗਰਲ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਤ ਦੀ ਪੇਮੇਂਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇ ਕੇ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇੱਛਤ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਜਬੂਰੀਵਸ਼ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰਣ, ਮਨੋਬਚਨੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰੌਚਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੜੀ ਦਰ ਲੜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋੜਣ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਢਾਲਣਾ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 ਲੱਛੂ ਕਬਾੜੀਆ
ਲੇਖਕ : ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 60
ਸੰਪਰਕ : 98880-11096

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਾਟਕ 'ਲੱਛੂ ਕਬਾੜੀਆ' ਮਾਤ੍ਹੜ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਧੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਲਿਖੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ-ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਪੁਰਖਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੁਅਰੱਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਨਰੋਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਵਾ ਸੌ ਸ਼ੋਅ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਭਾਵ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ। ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ ਇਹ 40 ਕੁ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਬੜੇ ਤਿੱਖੇ ਭਾਵਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬੜੀ ਟੁੰਬਵੀਂ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਹਰ ਵਾਕ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਵੇਖੋ :- (ਲੱਛੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)
ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਫਿਰ ਲਿਖੋ ਅੰਕੜੇ...
ਕਲੰਕ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਸਹਿਣ ਆਲੇ ਨ੍ਹੀ...
ਕਲੰਕ ਭੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਆਲੇ ਐ
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਲੜਨ ਆਲੇ ਨ੍ਹੀ
ਕਲੰਕ ਉਹ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਭੁੱਖੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ
ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਨੇ
ਉਹ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਕਿਮੇਂ ਨਾ ਕਿਮੇਂ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ
ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਿੱਚੀ ਤੁਰਦੇ ਨੇ!
(ਪੰਨਾ 35)
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ ਇਕ ਅਮੀਰ ਅਦਬੀ ਕਿਰਤ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖ਼ਾਨ
ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੈਂਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98156-54530

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਫਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਬੁਲਾਰਾ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਿਆਰੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਵੀ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਜੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸਰਮਾਏ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਪੰਜ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਂ' ਨੇ ਦੇਣੇ ਹਨ 'ਹੁਣ ਬਾਸਣ ਭੇਜਣੇ' ਦੂਜੇ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਬਾਦ ਆਗਮਨ' ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਟਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ', 'ਇਕ ਪੰਛੀ ਝਾਤ' ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਭਾਵਪੂਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ : ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਤੇ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ' ਅਧੀਨ ਸੱਤ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਮੁਆਸਿਰੀ ਆਲਮਗਿਰੀ ਅਨੁਸਾਰ', ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ' ਮਾਸਿਰ-ਉਲ-ਉਮਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ', ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਫਰੀਰੁੱਲਾ ਦੀ ਆਪਬੀਤੀ' ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਈ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਰਾਗ ਦਰਪਣ : ਜਾਣ-ਪਛਾਣ' ਅਤੇ 'ਗੁਰੂ ਭਗਤ, ਸੂਰਬੀਰ, ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਾਬਾ ਸੈਫ਼ ਦੀਨ' ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾ-ਖ਼ੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਉਰਫ਼ ਸੈਫ਼ੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਫਕੀਰੁੱਲਾ, ਅਲੀ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡੀ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਕੀ ਚਾਹ ਸੇ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰ ਸਦੀਦ' ਨੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਆਸਪਾਸ : ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ' ਅਧੀਨ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ 'ਪਿੰਡ ਛੋਟਾ ਰਸੂਲਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਗੀਰ : ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਦੀ ਰਚਨਾ '1931 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ' ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ 'ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ, ਡਾ. ਮੁਨੀਸ਼ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਨਿੰਮ' ਅਤੇ ਜੋਬਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਵਿਚਾਰ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ', ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ' ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਯਾਦ' ਵੀ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ 'ਪਵਿੱਤਰ ਖਿਰਨੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ' ਲਈ ਉਦਮ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰੰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਮਾਹੌਲ
ਲੇਖਕ : ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98150-02302

ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੰਦਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ 'ਤਰਕਸ਼', 'ਖ਼ਰਖ਼ਰਾ', 'ਗੁਲੇਲ', 'ਜਾਇਜ਼ਾ', 'ਜਬੈ ਬਾਣ ਲਾਗਯੋ', ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਕਾਲਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ 'ਚੌਕੇ', 'ਛੱਕੇ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅੰਗ ਸਿਰਜਣ 'ਚ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਲਾਲਚੀ, ਬੇਈਮਾਨ, ਭੁੱਖੜ, ਬਦਲਾਖੋਰ, ਚਾਪਲੂਸ ਤੇ ਕੰਮ-ਕੱਢੂ ਨੇਤਾ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਧਾਰ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਏ ਹਨ। ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੜ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਫੜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਹ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਰੇਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਨਵਰਾਹੀ ਕੋਈ ਰੂ-ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਂਝ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਕੋਲ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਹੈ। 'ਮਾਹੌਲ' ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਕੁਰਹਿਤਾਂ, ਕੁਨਬਾ ਪ੍ਰਸਤੀਆਂ ਤੇ ਕੁਰਤੀਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਉਂਗਲ ਧਰਨੋਂ ਦਰੇਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਭੈੜੇ ਲੋਕਾਂ, ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ, ਲੰਡਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਨੇਕ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਚੰਗੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਕਾਲ ਨਾਚ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 136
ਸੰਪਰਕ : 94636-58706

ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਾਲ ਨਾਚ' ਵਿਚ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ ਵਲੋਂ ਗ਼ਾਜ਼ਾ 'ਤੇ ਹੋਏ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਸ ਜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾ ਮੁਟਿਆਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਹਸੋਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ:
ਜਦ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ
ਗ਼ਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
1948 ਵਿਚ ਹੋਈ ਯਹੂਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ ਸੱਤ ਲੱਖ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਝੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਘਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਲੱਖਾਂ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ:
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਲਈ
ਅਣਵਗੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰਮਨ 'ਚੋਂ
ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਿੰਮ ਆਈ ਹੈ।
ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਕੂਮਤ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੂਕ ਬਣ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਿੱਤਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
ਕਵੀ : ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਰਪੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਵਾਲਸਾਲ ਯੂ.ਕੇ.
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 93166-25738

ਇਸ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਅਦੁੱਤੀ ਜਰਨੈਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਰਨ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਮਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ
-ਰੰਗ ਨੇ ਨਿਆਰੇ ਉਹਦੇ, ਕੌਣ ਜਾਣੇ ਰੰਗਾਂ ਤਾਈਂ
ਪਲ 'ਚ ਹਨੇਰੀ ਪਲ ਵਿਚ ਬਰਸਾਤ ਹੈ।
ਪਲ 'ਚ ਹਨੇਰ ਕਰ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੰਦਾ
ਗਰਦਾ ਗੁਬਾਰ ਚੜ੍ਹ, ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਰਾਤ ਹੈ।
-ਕਲਮਾਂ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦੇਣ ਹੋਕਾ
ਕਲਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਲੋਕੋ।
ਕਲਮਾਂ ਸਾਂਭਣ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤਾਈਂ
ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਈਦਾ ਸੱਚ ਗਿਆਨ ਲੋਕੋ।
-ਹੋਇਆ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ 'ਚੋਂ ਜਨਮ ਜੀਹਦਾ
ਲੋਕੋ ਕੌਮ ਇਹ ਪਿਤਾ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ।
ਖੜ੍ਹਦੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਜਿਹੜੀ
ਹੱਕ ਸੱਚ ਤੇ ਹਾਮੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤੀ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇਹ ਸੁਚੱਜਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਰ
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94171-75846

ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਬੜੇ ਪਿਆਰ-ਦੁਲਾਰ ਨਾਲ ਵਿਗਸਿਆ ਤੇ ਵਧਿਆ ਫੁੱਲਿਆ ਪਰੰਤੂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ-ਦਿਮਾਗ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਪਟਕਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਪਰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਬਲਕਿ ਚਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗੀ ਉੱਚ-ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਅਲਬੇਲੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਣਾ ਇਕ ਕਰਾਮਾਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਾ. ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ 'ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਮਾਡਲ' ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਐਸ. ਟੀ. ਕਾਲਰਿਜ ਨੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ 'ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀਆਂ ਲਿਟਰੇਰੀਆਂ' ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁ-ਉਧਾਰਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਡਾ. ਕਾਹਲੋਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ (1960-70 ਦੌਰਾਨ), ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸੁਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ-ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਇਕ ਵਰਿਸ਼ਠ ਕਵੀ ਜਨਾਬ ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਚ ਦੀਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ-ਪਰਖਿਆ ਹੈ। ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਿੱਥਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਵੀ ਬੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 62802-58057

ਅਮਲ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਤਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਫੇਬਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 34 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਵਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਛਪੇ ਚਿੱਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਸਾਧਨਾ ਸਿਰਜਣਾ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਲੇਖਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਚਿੱਤਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹਤੱਵ ਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੌਸਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਬਣੇਗੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰੱਖਣਗੀਆਂ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਲੇਖਕ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਣਾ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਤਾਂ ਪੜ੍ਹੋ, ਹੱਸੋ, ਹਸਾਓ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰੋ ਝਲਕਦਾ ਹੈ । ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਸੁਆਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿੱਤਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ' ਵਿਚ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਾਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਪਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਬਰਾਦਰੀ, ਲਾਲਚ, ਸਵਾਰਥ, ਈਰਖਾ , ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਊਚ-ਨੀਚ ਉਂਝ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਵਿਰਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਜਾਂ ਪਾਪਾ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦੇਵੋ ਜਾਂ ਸਵਾਲਾਂ 'ਚੋਂ ਸਵਾਲ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਮਸਲਾ ਉੱਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਇਹੋ ਮਸਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੰਗ ਭੇਦ ਯਾਨੀ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਖਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਸਾਰਾਂ, ਔਰਤ ਦੀ ਪਿਤਰਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਟੈਟੂ ਕਹਾਣੀ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਉਮਰੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੇਅਰ ਟੇਕਰ ਵਿਚ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸਮਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਟਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰਾ ਜਮਾਤੀ ਗੇਜੂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਆਦਿ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਧੇਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਪ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੇਰਵੇ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਔਰਤ ਹੀ ਔਰਤ ਹੱਥੋਂ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਤਣਾਅ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਕਹਿਰੇ ਕਲੇਵਰ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਥਾਨਕ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਂ ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਹਿਜਤਾ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ੱਟਤਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੌਚਕਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਮਈ ਢੰਗ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੋਸਮਾਰਟਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਧੁਖਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁ. ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 99588-31357

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਸੁਚੇਤ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਉਂਝ 'ਦੁਖਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਦਨ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਾਦੇਖੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਵਿਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਦਨ ਸਿਆਸਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਥੁੜਾਂ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਸਲਿਆਂ, ਕੌਮੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਪਾਠਕ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਨਾਮਾਤਰ ਅਣਗੌਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਪਦੀ ਰੇਤ 'ਤੇ ਸੱਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਏਨਾ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਸਾਂਝੇ ਸਾਂਝੇ ਹਨ। ਬਿਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਛੁਪਾਏ ਗਏ ਸੱਚ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਅੱਗੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੁਲਾਸੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। 'ਬੋਦੀ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਘਰ ਘਰ ਹੋਣ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚ ਡੋਲਾ ਲੁੱਟਿਆ, ਲੁੱਟਿਆ ਆਪ ਕਹਾਰਾਂ।' ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਅਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੜਾਅ ਹੈ ਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ
ਕਵੀ : ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ 'ਰਾਹੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94638-37388

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਲਵਲੇ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ :-
ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਗੀਤ ਨਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਗਾਇਆ।
-ਐਵੇਂ ਠੰਢੇ ਹਉਕੇ ਭਰਨਾ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ਼ੁਲਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਜਰਨਾ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
-ਜੇਕਰ ਪੰਧ ਲੰਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।
ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਜੇਰਾ ਹੋਵੇ।
-ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ, ਔਖਾ-ਸੌਖਾ, ਸਭ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਪਰ ਕੌੜਾ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਦਾ, ਸੀਨਾ ਛਲਣੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ 'ਚ ਬੈਠੀ ਮਾਤਾ, ਕੀ ਕੀ ਸਿਤਮ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਉਹ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਦਾ ਵਿਰਸਾ, ਛੋਟੇ ਲਾਲਾਂ ਤਾਈਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਲਤਾ, ਸਹਿਜਤਾ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ, ਸਾਂਝ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਉਮੰਗ ਅਤੇ ਤਰੰਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਜੇਬ ਵਿਚਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ
ਲੇਖਕ : ਰੂਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵ ਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 575 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 229
ਸੰਪਰਕ : 099996-44600

ਅਜੋਕਾ ਯੁੱਗ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਏ. ਆਈ. ਵਰਗੀ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੇਬ ਵਿਚਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਅਨੰਤ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਿਚਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਤੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀ ਹ,ੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਤਰੰਗ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਕਦਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕ ਅਤੀਤ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ। ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ 'ਤੇ ਪਰਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਅਨਪੜਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਦਿਲ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਸ ਵਗਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਧੋਣ ਤੋਂ ਗਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਤਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੋਵੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੋਵੇ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਆਦਿ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵੱਲ ਦਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਤੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਬਣ
ਲੇਖਕ : ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98552-05290

ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਬਣ' ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਾਦੀ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਇਹ ਜੋ ਕਾਲੇ ਅੱਖਰ ਨੇ
ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾ ਸਕਦੇ ਨੇ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਦੇ ਜੋ ਚੱਕਰ ਨੇ,
ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਸਕਦੇ ਨੇ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ ਗੁਆ ਬਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਝੋਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਮਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
ਛੱਡ ਦੇ ਬੰਦਿਆ ਸਭ ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ
ਕਿਉਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਝੋਰਾ।
ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ
ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਭੋਰਾ-ਭੋਰਾ।
ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਹੱਦਾਂ-ਬੰਨੇ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਵਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਦਵਾਈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤੀ-ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਦਰਦ ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮੈਂ ਗਾਜ਼ਾ ਕਹਿਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ
ਸਹਿ: ਸੰਪਾਦਕ : ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94636-15526

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਜੰਗ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਿਰਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੜਾਈ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਫੋਕੀ ਹੈਂਕੜ ਲਈ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਜੰਗ ਥੋਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਿੱਕੇ ਮੁਲਕ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਮੈਂ ਗਾਜ਼ਾ ਕਹਿਨਾ' ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਰੇਕ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਰਅਸਲ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪੈਸਾਬਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਵਿਲਕਦੇ ਬੱਚੇ, ਰੁਲਦਾ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਦਰਜਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕ ਰੁਦਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਕਾਵਿਕ-ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਬੁਣਤੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ਾ : 84
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

'ਬੁਣਤੀ' ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਘੂ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਜ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਵੀ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਭਾਵ ਆਏ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਵ-ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਗਏ। ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੂਸਰੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੇਰੋਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ।
ਕਵੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ ਐਪਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਬਾਰ ਵਾਂਗ/ ਤੇਰੇ ਰੂਹ ਵਿਚ ਰਚੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਸਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਮਾਂ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿੰਨਾ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਵਸੀਅਤ, ਆਪਾ, ਛੋਹ, ਖੁਸ਼ੀ, ਉਦਾਸੀ, ਸੱਖਣ, ਪਰਤਾਂ, ਸਫਾ, ਅਹਿਸਾਸ, ਘੜੀ, ਚੇਤਾ, ਖੈਰਖਬਰ, ਗੱਲਾਂ, ਨੇੜਤਾ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਵਰਕਾ, ਮੋਨੋਲਾਗ, ਪਗਡੰਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸਾਸ ਰੁਮਾਂਸ, ਵਿਛੋੜੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵੀ ਦਾ ਮੋਹ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਹੁੰਚ, ਮੇਰੇ, ਬੋਲ, ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਸਾਥ, ਸੰਵਾਦ, ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਵੀ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਝਲਕਦੀ ਹੈ
ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ 'ਚ / ਦਾਣੇ ਲਈ
ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਮੈਂ / ਨਾ ਪੰਛੀ ਮਿਲੇ ਚੋਗ ਵਾਸਤੇ
ਨਾ ਬੀਜਣ ਜੋਗੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਤੇਰੀ ਦੇਹਲੀ ਤੇ ਖਿਲਾਰ ਚਲਿਆਂ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੁਣਤੀ' ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਸਾਰਥਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕਈ ਭਰਮ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਲੰਧਰ।

ਨਿਮਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ
ਲੇਖਕ : ਮਾਨ ਚੱਕ ਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369

ਸ਼ਾਇਰ ਮਾਨ ਚੱਕ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਨਿਮਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਕੋਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਮੈਦਾਨੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੋ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ, ਰੋਸੇ, ਮੇਹਣੇ, ਮਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਇਕਲਾਪਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਵਿ-ਤਰੱਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਪੀਡੀ ਗੰਢ ਪਾ ਕੇ ਅਰਜਨ ਵਾਂਗ ਮੱਛੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ 'ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਵਿ ਤਰੱਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰਾਪਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਲੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਪਖੰਡਵਾਦ ਦੇ ਪਸਰੇ ਧੰਦੂਕਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਪਖੰਡੀ ਡੇਰੇਦਾਰ ਭੋਲੀ-ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਨਰਕ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਭਰਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਜੇ ਸ਼ੌਕੀਆ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਕਾਹਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਤਖੱਸਲ ਕਿਸੇ ਬੱਝਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਸੁਰ ਤੋਂ ਤਲਾਂਜਲੀ ਸਿਰਜ ਕੇ ਭਰਾਂਤੀਆਂ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰੇ। ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਏਨੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਕਿਸੇ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਟਾਈਪਿਸਟ ਤੋਂ ਕਰਾਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਧਾਈ ਦੇ ਪੈਨ ਡਰਾਈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛਾਪੇ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੱਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਰਦੂ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ 'ਹਮ ਵਫ਼ਾ ਲਿਖਤੇ ਰਹੇ ਵੋਹ ਜਫ਼ਾ ਪੜ੍ਹਤੇ ਰਹੇ', ਨੁਕਤੇ ਕਿ ਹੇਰ ਫੇਰ ਨੇ ਮਹਿਰਮ ਸੇ ਮੁਜ਼ਰਮ ਬਨਾ ਦੀਆਂ।' ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਉਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੇਖਕ : ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਰਾਜ਼'
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਮਰ ਜਿਓਤੀ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : amarjyotiwriter@hotmail.com

ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਰਾਜ਼' 2005 ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਅਮਰ ਜਿਓਤੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ/ਨਜ਼ਮ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿਟਾਰਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ, ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹੀ ਢੰਗ, ਇੱਕ ਚੰਗੀ 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਕੀਦਤ ਭਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 'ਸਾਡੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ-ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕੁਝ ਸੋਧਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ 'ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ' ਜਿਹੇ ਲੇਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 'ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ' ਅਤੇ 'ਨੰਨ੍ਹੀ ਮੁੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਵਰਗੇ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜੋ ੋਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਪਰ ਸਾਰਥਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਮਤਲਬੀ ਪਾਗਲ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅੰਸ਼ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। 'ਰਾਜ਼' ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸੁਖਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਬਸੰਤ
(ਸੋਵੀਅਤ ਕਹਾਣੀਆਂ)
ਲੇਖਕ : ਸੇਰਗੇਈ ਐਨਤੋਨੋਵ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਵੈਚ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 248
ਸੰਪਰਕ : 98148-57091

ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਿਰਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਗੋਰਕੀ, ਤਾਲਸਤਾਏ, ਦੋਸਤੋਵੋਸਕੀ, ਤੁਰਗਾਨੇਵ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਕਾਰਨ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਨਾਏ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਨਵੇਂ ਜਾਵੀਏ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 6 ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਮਾਪਦੰਡ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸੇਰਗਈ ਐਨਤੋਨੋਵ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਲੰਬੀਆਂ ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਜਿਸ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਬਿਲੇ ਤਾਰੀਫ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਸੰਤ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹਾਰ ਹੈ, ਤਾਜ਼ਗੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਮੌਸਮ ਹੈ, ਕਾਵਿਮਈ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 6 ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਉਸ ਊਰਜਾ ਦਾ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਔਰਤ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜੰਗ ਵੀ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਬਸੰਤ' ਦੀ ਨਿਉਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੌਮਸੋਮੋਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਯਕੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਕਲਪਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ 'ਲੇਨਾ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਲੇਨਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਾਥ, ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਜਣੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੋ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਬਰਸਾਤ' ਦੀ ਵਲੇਂਤਿਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੁਖੀ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਖੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੂਰੀ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿਚ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਨੀਨਾ ਕਾਤਸੋਵਾ' ਦੀ ਨੀਨਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਤੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪਰਪੱਕਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੜਾਅ ਆਉਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪੜਾਅ ਲਈ ਸਫਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਾਵਿਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਮਾਲ ਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਰੰਗ ਤੋਂ ਅਭਿੱਜ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਝਲਕ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਤੇ ਰਸ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

 ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆਂ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 21 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 27 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੌੜ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਕਲਾਮ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਯਾ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਕੌਰ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ', ਡਾ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਵਲੋਂ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ 'ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ - ਕੱਚ ਤੇ ਸੱਚ', 'ਲੂਣਾ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸਰੋਕਾਰ', ਡਾ. ਤਰਸੇਮ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ 'ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ' ਪਰਮਜੀਤ ਪਰਮ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ 'ਧੁੱਪਾਂ ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ' ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ 'ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨੇ', ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ 'ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ', ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਰੈਹਲ 'ਨਿੱਕੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਦਾ ਸਾਰ' ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰੋੜਾ, ਕੈਲਾਸ਼ ਅਮਲੋਹੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਬਾਦ, ਲਾਲ ਮਿਸਤਰੀ, ਪ੍ਰਿੰ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲੋ, ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਮਲੋਹ, ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਰਤਨਪਾਲ ਡੂਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਹੇੜੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ', ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਧੰਜੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਲੋਚਕਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ, ਸੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪਿਆ। ਅਧਿਐਨ ਅਧੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਤਿਯਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ/ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੀਖਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਰੁੱਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਝਾਊ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੱਥ ਦੀ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪਵਾ ਸਕਦੇ।
ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ, ਪਾਸ਼, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-79186

ਕੁਦਰਤ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ਵਨੀ ਚਤਰਥ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 62842-20595

ਅਸ਼ਵਨੀ ਚਤਰਥ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖ ਨਾਮਵਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ 40 ਬਿਹਤਰੀਨ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਖ਼ਤਗੀ ਲਈ ਉਹ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਪੌਣਾਂ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਲਮੀਤਪਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਹ ਕਈ ਅਗਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਗਾ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਟਾਰਟਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ, ਪੀਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਐਮਜ਼ਨ ਜੰਗਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗਿਰਝਾਂ ਦੇ ਘਟਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਲਾਮਤ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਡਿਗ ਰਹੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇਵੀ ਡੂੰਘੇ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਫਟਣਾ, ਪਰਲੋ ਦਾ ਡਰ, ਆਵਾਜ਼-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਜਲ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਈ-ਕੂੜਾ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਇਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
(ਭਾਗ-4)
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 31
ਸੰਪਰਕ : 94785-90189

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ' (ਭਾਗ 4) ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ, ਲੇਖਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਭਾਗ ਇਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 50 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਦੁਪਹਿਰ ਕੱਟਣੀ, ਗੋਲੂ ਨਾਲ ਪਟਾ ਕੱਢਣਾ, ਗੋਹਾ ਫੇਰਨਾ, ਲੇਈ ਲਾਉਣੀ, ਮਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਭੜੋਲੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਬੱਕਲੀਆਂ ਉਬਾਲਣਾ, ਗੋਲ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ ਬਿਠਾਉਣੇ, ਸਾਗ ਚੀਰਨਾ, ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਝਾਲਰਾਂ ਸਜਾਉਣੀਆਂ, ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਲੱਜ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣਾ, ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਸੁਆਣੀ ਵਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਕਲਾ ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਝਾਲਰਾਂ ਸਜਾਉਣੀਆਂ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਝਾਲਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜੋ ਹੁਣ ਵਿੱਸਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿੱਧਾ ਜੋ ਵਿੱਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੈਚ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਟੁੰਬਵੇਂ ਬੋਲ
ਲੇਖਕ : ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98881-46893

ਮਹਾਂਲੇਖਾਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਬਤੌਰ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਹਿ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹੱਥਲੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਟੁੰਬਵੇਂ ਬੋਲ' ਵਿਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਮੁੱਖੜੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਛਲ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਦਾਦੇ ਪੋਤੇ ਵਾਲੀ ਯਾਰੀ,
ਹੋਵੇ ਜੱਗ 'ਤੇ ਨਿਆਰੀ
ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣੇ,
ਕੋਲੇ ਆਵੇ ਨਾ ਬਿਮਾਰੀ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬੜਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਸੱਚ ਕਹਿਣਾ ਜੱਗ 'ਤੇ ਬੜਾ ਔਖਾ,
ਝੂਠੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਸਨਮਾਨ ਯਾਰੋ।
ਜੋ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਆਖਦਾ ਏ,
ਪਾਗਲ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰਨ ਅਪਮਾਨ ਯਾਰੋ।
ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੜੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਉਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਡਿਊਟ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28087

ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 98720-81117

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ' ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਦਸ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਬਾਸੀ ਖੀਰ' ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਫੁਰਨਾ ਕਹਾਣੀ' ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ 'ਗਿਆਨ' ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਖੁਸ਼ੀ' ਕਹਾਣੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ' ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਛੱਤ ਉਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਸੁਪਨਾ ਕਹਾਣੀ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਦੋਸਤ ਗ਼ਰੀਬ ਮਜਬੂਰ ਦੋਸਤ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਚਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤੀ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੁਕਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਉਥੇ ਦਾਅਵੇ, ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 198
ਸੰਪਰਕ : 98550-51099

ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ 'ਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕੀ ਸੱਚ ਕੀ ਝੂਠ' 2003 'ਚ ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਛਪੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁਝ ਕੁ ਛਾਵਾਂ ਰੱਖਿਓ' ਰਚਨਾ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ 'ਸੁਕਰਾਤ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ' 2021 'ਚ ਤੇ ਮੁੜ 2023 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਰਗਾਮੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਪਨੇ ਜੇਕਰ ਬੀਜਣੇ' ਵੀ ਸਲਾਹੀ ਗਈ। 'ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ' ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਵੱਲੋਂ 'ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਪੁਸਤਕ' ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਦਤ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਕਥਨ ਕੋਸ਼' ਸੰਪਾਦਕ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਰਾਂਤੀ ਤੇ ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ (1997) ਅਤੇ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਥਨ ਕੋਸ਼' (2001) ਸੰਪਾਦਕ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਰਾਂਤੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੋਚ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਨਾਵਲੀ 'ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ' 'ਚੋਂ ਲਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਉਮਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕਰਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਇਨਾਮ-ਜੇਤੂ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ' ਵੀ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਨੂਰਪੁਰ ਨੇ ਅਖੌਤਾਂ/ਮੁਹਾਵਰੇ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਰਤ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ, ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਦੇ ਪਾਰ, ਬੰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਵਕਤ ਦੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਦਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਨਗਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।' ਇਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਏਗੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸੱਚੀਂ-ਮੁੱਚੀਂ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ-ਸਜੀਲੀ ਵੱਖਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ
ਲੇਖਕ : ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ, ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ-1 ਤੇ ਕੰਡਿਆਰੇ ਪੰਧ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ) ਤੋਂ 'ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ' (ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ) ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਦੀ 2025 ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਅਗਰਗਾਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰੌੜ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ-ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦਾ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਾਹਿਤਨਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਹੰਢਾਏ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ (ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ) ਸਾਹਿਤ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ' ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਚੇਤੇ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ' ਵਿਚ 16 ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹਨ : ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ੈਦਾਈ : ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ : ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ, ਇਕ ਕਰਮਯੋਗੀ ਦੀ ਕਥਾ : ਸ. ਮੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾ, ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਡਾਕਟਰ ਦਰਸ਼ਨ ਗਿੱਲ, ਦਰਿਆ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ : ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਪੱਤੋ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ : ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਪੱਤੋ), ਖੁੰਢੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹੀ : ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ, ਵਿੱਦਿਆ ਰਤਨ : ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਡਾਕਟਰ ਆਤਮ ਹਮਦਰਾਹੀ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਸ੍ਰੀ ਇਕਬਾਲ ਅਰਪਨ, ਗੁਰਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਗਾਜ਼ੀ : ਸ੍ਰੀ ਮੁਹਿੰਦਰ ਸਾਥੀ, ਚਮਕਦੇ ਦਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ : ਸ੍ਰੀ ਅਵਤਾਰ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਬੋਲਦੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਚਿਹਰਾ : ਸ੍ਰੀ ਬਹਾਦਰ ਡਾਲਵੀ, ਹਰਦਿਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਇਨਸਾਨ : ਮਾਸਟਰ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਸਰਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਜਰਨੈਲ : ਜਰਨੈਲ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ : ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਇਕ ਅਕੀਦਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਵਿਛੜੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਨੇ ਏਨੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ (ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ, ਮਿਤੀ) ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜ-ਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ-ਵੰਡਾਈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਸੁਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਝ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਸਨ। ਉਸ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਬੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਕਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਰਤਾਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਰੱਖਣੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ
ਲੇਖਕ : ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਹਾਰਨ ਮਾਜਰਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 99144-91100

ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸਥਾਨ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ 'ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਰੁਚੀਗਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨਿਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਧੰਨ ਨਾਨਕ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ' ਵਿਚ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਾਵਿਕ ਬੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਵਿਤਾ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ' ਬੈਂਤ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜਦੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਏ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਕ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ' ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਲੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਪਜੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 173
ਸੰਪਰਕ : 70097-60250

ਸੁਖਜੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂ, ਨਿਭਾਅ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋਟਿਫ਼, ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਥਾ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ 'ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ' ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਚੰਦਰੀ'। ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ 'ਪਾਤਸ਼ਾਹ', 'ਅੰਤਰਾ', 'ਸਤਾਈ ਮੀਲ' ਅਤੇ 'ਦਾਅ' ਸੁਖਜੀਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ' ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਝ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਨੂੰ ਭੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਥਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਚੰਦਰੀ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਫ਼ਸੀਆਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਪਾਤਸ਼ਾਹ' ਕਹਾਣੀ ਡੇਰਾਵਾਦੀ ਵਿੰਡਬਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ 'ਮੈਂ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ' ਕਹਾਣੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਾਏ ਦੀ ਇਕ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਵਿਆਹ ਬਾਹਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਠਦੀ ਬਾਗੀ ਸੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਤਰਾ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਯੁਕਤ ਸੰਵਾਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਮੂਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੂਰਤ ਬਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨੀਆ ਸ਼ੈਲੀ, ਪਿਛਲਝਾਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਲਾਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੇਬਾਈਲ : 98728-87551

ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 99151-03490

'ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ' ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। 'ਖੁੰਡ ਕੌਂਸਲ', 'ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ', 'ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੰਗਾਰ', 'ਰੂਹ ਦਾ ਮਾਣ', 'ਹੜੱਪਾ', 'ਨਾਵਲਿਸਟ ਚਾਚਾ', 'ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ' ਅਤੇ 'ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਬਲਰਾਜ' ਆਦਿ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਖੁੰਡ ਕੌਂਸਲ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤਲਬ ਹੀ ਬੰਬਈ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਮਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅਪਣੱਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਸਾਹਨੀ ਕੰਵਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿੱਘ ਮਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹਸਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਸੀ। 'ਸਿੰਜਾਂ ਦੇ ਜੰਮਪਲ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਕੰਵਲ ਨੇ ਜਗਤਾਰ ਕਵੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤਾਰ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੈਰਤ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਵਲ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜੱਸ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ 'ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਢੁੱਡੀਕੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਵਲ ਦਾ ਖਾਸਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਸੀ। 'ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰ' ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸੂਝਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੋਗੇ ਦੀ ਬੇਬੇ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੇਬੇ ਦਾ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਏਨਾ ਮੋਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ 'ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਮੋਗੇ ਹੀ ਕਰਿਓ। ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਨ'। ਅਗਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੜੱਪਾ ਤੇ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਦੀਆਂ ਥੇਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ' ਕਿਤਾਬ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਹੁਕਮਨਾਮੇ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ,
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 1195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 480
ਸੰਪਰਕ : 98550-57624

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ 1978 ਤੋਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ (ਬਣਤਰ ਤੇ ਬੁਣਤਰ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ 144 ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਫਹਿਰਿਸਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਸੰਦ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ, ਆਰਥਿਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ (ਦਸਵੰਧ ਤੇ ਕਾਰ-ਭੇਟਾ), ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਸਾਜਨਾ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਮਨਾਉਣਾ, ਪੰਥ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯਤਨ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ, ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਉਪਰੰਤ 1688 ਈ. ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮਾਖੋਵਾਲ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਅਨੰਦਪੁਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ, ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੋਹਰ 'ਦੇਗ ਤੇਗ ਫਤਹਿ' ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਮਾਤਾਵਾਂ (ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ) ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹਰ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ੴ ਗੁਰੂ ਸਤਿ, ੴ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ੧ ਗ ਸ ਦੇ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਸਭਨਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ'। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਤੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰ-ਭੇਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕਈਆਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਨਕਲ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 1947 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉਪਰ ਹਮਲੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਦਾਚਿਤ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਹਥਲਾ ਅਧਿਐਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤਰੀਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਪੁਨਰ-ਝਾਤ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਾਰਨ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatishdharamchand@gmail.com

ਤਾਰੇ ਲੱਭਣ ਚੱਲੀਏ
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 99155-13137

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤਾਰੇ ਲੱਭਣ ਚੱਲੀਏ' ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ ਦੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਯੂ -ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਠਾਰਾਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੀਤ ਹਨ। ਰਣਜੀਤ ਹਠੂਰ ਖ਼ੁਦ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ' ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਏਥੇ ਸਿਰਫ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ:-
ਰੋਜ਼ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੇ ਨੇ।
ਮੰਜ਼ਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਉਂਗਲੀ ਫੜਦੇ ਨੇ।
ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਸਫਰ ਕਰਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਰੋਜ਼ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ' ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਰਚਨਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਧਰਤੀ ਉੱਤੋਂ ਜੰਗਲ ਮੁੱਕੇ, ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਲਾਲੀ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਈਏ ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਈਏ ਹੱਥੀਂ ਬੂਟੇ।
ਵਧਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਵੇਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਸਵਰਗੀਂ ਝੂਟੇ।
ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵੰਡਣ ਸਭ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਨੇ ਹਰਿਆਲੀ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਈਏ ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ' ਬਾਲ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ।
ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਓ ਬੱਚਿਓ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਈਏ।
ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਈਏ।
ਦੇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਚਮਕਾਓ ਬੱਚਿਓ।
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ।...
ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਤੰਗ ਗੁਡੂ ਦੀ, ਨਿੱਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਲੋਰੀ, ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਬੋਲਣ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਪੜ੍ਹੀਏ ਕਿਤਾਬ, ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਕਿੱਤਾ ਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕੁੱਝ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

 ਵਾ-ਵਰੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਮੂਲ ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ
ਅਨੁਵਾਦ : ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਨੰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 550 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 328
ਸੰਪਰਕ : 98153-17028

'ਵਾ-ਵਰੋਲਿਆਂ ਵਿਚ' ਡਾ. ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਾਹਸੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਨ 'ਤੇ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਅਤਿ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਬੇਬਸੀ, ਲਾਚਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਸਦਕਾ ਪਛੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਕਾਲਜ ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੇ ਨਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ-'ਮੇਰਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਚਾਚਾ (ਪਿਤਾ ਜੀ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਚਾਚਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ। ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।' ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਟੀਸੀ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਡਾ. ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ-'ਵਾ ਵਰੋਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਹੀ ਵਧਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਹੀ ਵਧਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਰੁਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਥੱਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਅੱਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਹਾਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਬੱਸ ਅੱਗੇ ਹੀ ਵਧਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ।' ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਹੱਥਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਝੰਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੰਗਾਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬੁਲੰਦੀਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਡਾ. ਕੌਸ਼ਲ ਪੰਵਾਰ ਦੀ ਇਹ ਕ੍ਰਿਤ 'ਵਾ ਵਰੋਲਿਆਂ ਵਿਚ' ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖ਼ੁਦ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਰ ਵਾਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਦਿਲ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਦਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤਰਨਤਾਰਨ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 203
ਸੰਪਰਕ : 79739-80928

'ਦਿਲ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ' ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਦਰਦ ਦਹਲੀਜ਼ਾਂ' (2023) ਅਤੇ 'ਕਰਵਟ' (2025) ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2025 ਵਿਚ ਹੀ ਛਪੀ ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਤੀ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਏ ਗਏ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇਰੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਿੱਗਰ ਨੁਸਖਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਕਰਕੇ ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਬੁੱਧ-ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹੇ ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਮੂਨੇ ਹਨ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਸਲ ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਧਰਾਈ ਸਿਆਣਪ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਨਿਬੰਧ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮੁਲਵਾਨ ਮੁਕੰਮਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ:-
'ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ। ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਮੁੱਢਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ'। (ਪੰਨਾ 27)
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬੇਹਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:-
'ਇਨਸਾਨ ਹੋ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਵੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਸਤੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗ਼ਲਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਵੀ ਤੋਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ ਬਸ ਢੰਗ ਤਰੀਕਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਰਥਕ ਹੈ, ਸਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਵੋ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ।' (ਪੰਨਾ 83)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ 'ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ', 'ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ', 'ਡਰ' (ਸਹਿਮ) 'ਪਛਤਾਵਾ', 'ਉਮੀਦ', 'ਦਾਨ', 'ਦੁਬਿਧਾ', 'ਤਣਾਓ', 'ਇਕੱਲਾਪਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ', 'ਆਸਰਾ' ਅਤੇ 'ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ' ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਅਗਵਾਈ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ :-
ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਟਿੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਘੜੀ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਵਾਂਗ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਕਰਦਾ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਏਨਾ ਫੁਰਤੀਲਾ ਹੈ, ਅੱਖ ਦੀ ਝਪਕ ਜਿੰਨਾ ਤੇਜ਼। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਘਟਨਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੱਪ ਛੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੰਭਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਥ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਕੱਪ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟਾ ਚਾਹ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਡੁੱਲ ਗਈ, ਕੱਪ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਐਵੇਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ 113)
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਰਵਰਕ ਉਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ 'ਸੋਚਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਡੂੰਘੇ ਮਨ 'ਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੋਤੇ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ। ਫਿਰ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ' ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਬੰਧ 'ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ਕਤ' ਵਿਚ ਬਿੱਲ ਗੇਟਸ ਅਤੇ ਅਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰਹੇਗਾ।

-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ :94171-94812

ਭਾਰੀਆਂ ਪੰਡਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਗਾ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 196
ਸੰਪਰਕ : 94636-87131

ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 45 ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ 'ਭਾਰੀਆਂ ਪੰਡਾਂ' ਕੁਲ ਰੂਪ 'ਚ ਸਿਰ 'ਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਢੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰੜ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਹੋਣੀ-ਥੀਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਸਤੂ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ 'ਸ਼ਾਇਰ' ਦੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਅਰਥ ਪੂਰਨ ਕਥਨੀ ਵੀ ਬੜੀ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜਿਹਾ ਕਿ :
'ਭਾਰੀਆਂ ਪੰਡਾਂ' ਅਧੀਨ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੀ ਟੇਕ ਤਥਾ ਪਾਤਰ ਬਣੀ ਤੋਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਿਆਂ ਜੀਵਨ ਘੋਲ ਘੁਲਦੀਆਂ ਤੇ ਕੰਡਿਆਲੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੋਸ਼ੀ (ਨਾਵਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ) ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ-
1. ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
2. ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਦੀ ਸਾਥਣ ਤੇ ਸੁਲਝੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ।
3. ਦਲਿਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਪਰਤਵਾਂ ਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਨਾਵਲ ਪੇਂਡੂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਤੋਸ਼ੀ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨ
ਕਵੀ : ਮੂਲ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94784-08898

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਆਓ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦੇਖੀਏ:
ਬੰਦਾ ਜਿਸਮ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦੈ
ਬੋਲ ਸੁਣੇ ਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦਾ।
ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਸਿਆਣਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ,
ਵਾਸਾ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ।

ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਹੀ ਮਿਲੇ ਅੱਗੋਂ
ਬਦਲੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਦਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ।
ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਸਿਆਣਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ
ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ।

ਕਦੇ ਕਦਰ ਸੀ ਦਾਨਿਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ
ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕਦਰ ਹੈ ਪੈਸਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।

ਠੱਗਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਕਦੇ ਨਾ ਸਾਥ ਕਰੀਏ
ਬੈਠਕ ਬੈਠੀਏ ਨਾ ਕਦੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਦੀ।

ਹੁੰਦੇ ਹਿੰਮਤੀ, ਮਿਹਨਤੀ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ
ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਕਦੀਰ ਮੀਆਂ।
ਬੰਦੇ ਆਲਸੀ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ
ਨੈਣੋਂ ਰਹਿਣ ਵਗਾਉਂਦੇ ਨੀਰ ਮੀਆਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਥਿਕ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮੁਕਟਮਣੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 97797-13354

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2021 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 400 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਵੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਪੇਪਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜੀਵਨ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਲੇਖ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕੀਦਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਦਸ-ਅਧਿਆਏ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਯੁੱਗ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਆਪ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਆਪਾ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਸਮੁੱਚਾ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਪਈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ : ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ' ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਹਾਦਰ ਜੀ : ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼' ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ 'ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ' ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਿਆਗ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਦਰਸ਼-ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ, ਪੰਜਵੇਂ, ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ' 'ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ' ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ' ਦਾ ਵਰਣਨ, ਫਿਰ 'ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ' ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ, ਨੌਵੇਂ ਤੇ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ' ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ' ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

 ਅੰਬਰ ਕਦੇ ਖਾਲੀ ਨ੍ਹੀਂ ਹੁੰਦੇ...
ਲੇਖਕ : ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 232
ਸੰਪਰਕ : 095308-07786

ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪਰਨਾਏ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ 8 ਲੰਬੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ 'ਚ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਸੰਬੰਧੀ ਡਾਕਟਰ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਉਤਬੰਦੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੜ-ਪਿੱਛੜ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਵਾਚਿਆ ਹੈ । ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਲਵਈ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਗੜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਾਦਮਈ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੂਖਮਤਾ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਿੱਥੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅੱਡ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
'ਜਾਹ ਜਾਂਦੀ' ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਜਸਕਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਸੁਗੰਧਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿਤਰਣ, ਘਟਨਵਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੋਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਸਿੱਧੂਆਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ
ਬਾਬਾ ਸਿੱਧ ਤਿਲਕਰਾ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਹਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 98146-13178

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਖੋਜ ਆਧਾਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ, ਮੋਦਾ, ਚੈਂਚਲ ਤੇ ਗੁੱਲੂ ਮਹਿਰਾਜ ਵਾਲੇ, ਭਾਈ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਬਹਿਲੋਕਾ (ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ), ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜੀਆ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਰਦਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੁੰਮਟੀ, ਸ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਥੇਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬਾ, ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ, ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਭਗਤਾ, ਭਾਈ ਭਗਤੂ, ਧੀਰਾ ਬੱਲ, ਬਾਬਾ ਜਿਊਣ ਦਾਸ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਕਲਿਆਣ ਦਾਸ, ਗਿਆਨੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ, ਮਲੂਕਾ ਦੀਵਾਨਾ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਭੂੰਦੜ ਜੀ, ਸਿੱਧੂਆਂ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਸਿੱਧ ਤਿਲਕਰਾ ਜੀ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਪੂਰਨ ਦਾਸ ਜੀ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ ਨੇ ਖਾਸੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਸਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚੋਂ ਖੋਜਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
-ਇਕ ਟਾਂਡੇ 'ਚ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੈਲ ਗੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
-ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰਾ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਨਾਇਕ ਠਾਕੁਰ ਜੀ ਕੋਲ 4 ਟਾਂਡੇ ਸਨ।
-ਇਕ ਟਾਂਡੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਲੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਿਕ ਤਾਇਨਾਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
-ਖੰਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਖਹਿਰੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਸੀ।
-ਨਾਇਕ ਠਾਕੁਰ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।
-ਸਿੱਧ ਤਿਲਕਰਾ ਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸਿੱਧ ਤਿਲਕ ਰਾਉ ਜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੂ ਗੋਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕਾਗਰਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਵੱਖਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਕ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98151-23900

14 ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਦੀ ਇਹ 15ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਵੱਖਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਕ' (ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਿਛੜ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੁੱਲ 17 ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਸਿਰਜਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਬ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਡਾ. ਐਮ. ਐਸ. ਰੰਧਾਵਾ, ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਚਿਤੇਰੇ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਲੇਖਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 'ਆਭਾ' ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਉੱਦਮ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਪਰੋਕਤ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਸਿਰਜਕਾਂ ਸਮੇਤ 12 ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਮੋਹਨਜੀਤ, ਉਰਮਿਲਾ, ਸੁਜਾਤਾ, ਜਸਬੀਰ ਭੁੱਲਰ, ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ, ਡਾ. ਜਾਗੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਗੁਰਨਾਇਬ ਸਿੰਘ, ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ, ਡਾ. ਯੋਗ ਰਾਜ , ਗੁਰਦੇਵ ਪਾਲ ਅਤੇ ਅਮਰਇੰਦਰ ਕੌਰ ਭੱਠਲ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਦਾਊਂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰੜ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਖਰੀ ਹੋਈ, ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ 'ਜਿੱਤ ਤੇ ਹਾਰ, ਨੇਕੀ ਤੇ ਬਦੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖੌਫ਼' ਮਹਾਨ ਸਿਰਜਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪਿਆ ਇਹ ਭਾਵ ਕਿ 'ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਮਹਿਬੂਬ' ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਜਕਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਝੁਕਾਅ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਉੱਤਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾਉਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਕੈਚ ਬਣਵਾ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
'ਵੱਖਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਮਈ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਊਂ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਅਸਲ ਮਾਇਨੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕਦਮਤਾਲ
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਐਫ.ਸੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲਖਨਊ
ਮੁੱਲ : 174 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 109
ਸੰਪਰਕ : 98152-64132

ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲਿਖਣਾ ਪ੍ਰਿੰ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਸ. ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਵਿਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਨਫ਼ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। 'ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਕਦਮਤਾਲ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਮਿੰਨੀ ਵਿਅੰਗ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਪੈਂਤੀ ਮਿੰਨੀ ਵਿਅੰਗ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ 'ਚੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਲੁਕੀ ਮੂਰਖਤਾ, ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ, ਹੋਛੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੇ ਮਸਖਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੋਲਾ ਤੇ ਨਿਰਛਲ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਹਾਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ, ਖਰਮਸਤੀਆਂ, ਠੱਗੀਆਂ-ਠੋਰੀਆਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕਿਤੇ ਜਿਵੇਂ ਨਕਲੀ ਡਾਕਟਰ, ਅਨਜਾਣ ਹਕੀਮ ਵੀ ਹਾਸਰਸ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਤੋਤਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਹਾਸਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹਾ ਫਿਕਰਾ ਘੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਕੰਮ ਸਰੇ ਜਾਹ ਪਹੂ ਚੰਦ ਮਸ਼ੀਨ', 'ਬਤਾਉਂ ਬਤਾਉਂ', 'ਬਦਅਸੀਸ', 'ਲੰਬਰੇਟਾ ਸਕੂਟਰ', 'ਬੇਬੇ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ' ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਪੁਰਖ਼ਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਝੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 163
ਸੰਪਰਕ : 0161-2413613

ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਝੰਡ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੀ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ' ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਮੌਕੇ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਚੀਸ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਹ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤਕਸੀਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦੇਹ 'ਤੇ ਨਾਸੂਰ ਵਰਗਾ ਸੰਤਾਲੀ ਦਾ ਇਹ ਸੰਤਾਪ ਸਾਡੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਇਸ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰ ਸਾਂਭੀ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 'ਜਸ਼ਨਾਂ' ਵਿਚ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਭੋਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਕਸੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਉੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 302 ਗੱਟੀ ਤਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਨਵਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾ, ਸ੍ਰੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਸੂਰ,ਲਾਹੌਰ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰੀਆ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਆਈ ਮੈੱਟ ਬਿਊਟੀਫੁਲ ਗਰਲਜ਼
ਲੇਖਕ : ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 189
ਸੰਪਰਕ : 098102-71749

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਆਈ ਮੈੱਟ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਗਰਲਜ਼' ਲੇਖਕ ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ 39 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਾਈਟਲ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸੰਸਮਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਧ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆ ਨਾਲੋਂ 39 ਲੜਕੀਆਂ/ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਪਾਤਰ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਫ਼ਸਾਨਾ, ਲੱਛਮੀ, ਅੰਜੂ, ਹੇਮਾ, ਰਸ਼ਮੀ, ਸਫ਼ਾ, ਬਰਹਮਪੁੱਤਰੀ, ਨਿਸ਼ਾ, ਰਾਗਣੀ, ਗੈਤਰੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸੰਧਯਾ, ਦੁਰਗਾ, ਰੰਗੋਲੀ, ਹੇਮਾ, ਲਾਸ਼ਾ, ਕਲਪਨਾ, ਕੰਚਨ, ਰਕਸ਼ਾ, ਆਮੀਨ, ਓਲੀਵਾ, ਮਛਲੀ, ਚਾਨਣੀ, ਪੁਜਾਰਣ, ਫੌਜਣ, ਨਦੀ, ਹਰੀਸ਼ਾਂ, ਸੋਮੀ, ਫੋਨੀ, ਦਮਯੰਤੀ, ਸ਼ਬਨਮ, ਸਲੇਟੀ, ਬਾਣੀ, ਟੇਲਰ, ਫਾਤਿਮਾ, ਭੈਰਵੀ, ਜੂਠਾ ਟੁੱਕ, ਰੂਹੀ ਅਲੇਰੀ ਆਦਿ ਉਹ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਨਾਲੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ 'ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਚਮੁੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਪਾਠਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲ, ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਕੇ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਇੰਜ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦਾ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਸੰਦ ਹੋਣਾ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਨਾਗ਼ਵਾਰ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਦੂਰ-ਦੂਰਾਡੇ ਬਦਲੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਗ਼ੈਰਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਅੰਜਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਸਦਕਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ '39 ਬਿਉਟੀਫੁੱਲ ਗਰਲਜ਼' ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ 'ਚ ਢਲ ਕੇ ਇਸ ਬਹੁਰੰਗੀ, ਬਹੁ-ਪਾਤਰੀ, ਬਹੁ-ਅਰਥੀ, ਬਹੁ-ਪਰਤੀ, ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ, ਬਹੁ-ਪਸਾਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਕੋਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆ ਵਿਚ ਰੌਚਕਿਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨੀ ਏਨੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਉਪਰੰਤ ਅਗਲੇਰੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਤਰਲੋਮੱਛੀ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਖਿਲੰਦੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਥਾਂ, ਨਵੇਂ ਢੰਗ, ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਵਿਊਂਤਬੰਦੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਰੋਚਕਿਤਾ, ਰਵਾਨੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇੰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਣਾ ਸੀ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 248
ਸੰਪਰਕ : 98158-80539

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ (ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਿਕ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਸਿਰਜੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਔਖੇ ਪੈਂਡੇ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਿਆਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹੀ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ, ਉਹ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਕਾਂਡਾਂ (ਸਰੋਤ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ-ਗੁਰਿਆਈ ਕਾਲ, ਗੁਰਿਆਲੀ ਕਾਲ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬਾਂਗਰ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਸ਼ਹਾਦਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ (ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਲੋਕ) ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੜੀ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਗਭਗ 22 ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੱਸੇ ਨੇ। ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਹੀ 1666 ਈ. ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਾਖ ਵਦੀ ਪੰਜ ਸੰਮਤ 1678 ਬਿ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਨਾਟਕ, ਸਰੂਪ ਦਾਸ ਭੱਲਾ (ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼), ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ (ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼), ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ (ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ), ਡਾ. ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ (ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ), ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ, ਗਿਆਨੀ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ, ਡਾ. ਤਿਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ : ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ : ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਐਂਡ ਮਾਰਟਾਇਰੀ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ (ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ-ਜੀਵਨ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾ), ਡਾ. ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ (ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ,ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ 'ਸੈਨਾਪਿਤੀ' ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਛਿੱਬਰ (ਬੰਸਾਵਲੀਨਾਮਾ ਦਸਾਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ (1769 ਈ.) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ 'ਕਹਿਣੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਹਾਦਤ' ਕਰਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਡਾ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦਲੀਲ ਆਧਾਰਿਤ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵੀ। ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਲ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਣਥਕ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਦਾ ਬੜਾ ਕੀਮਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
(ਭਾਗ-2)
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਚਰਨ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 399 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 280
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450

ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਚੈਖ਼ਵ (1860-1904) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ 31, 31 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੈਖ਼ਵ ਇਕ ਅਸਫਲ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਵਗਾਰੀ ਕਾਮੇ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਾਸਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1892-93 ਵਿਚ ਰੂਸ ਵਿਚ ਹੈਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਾਕੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਕਿੱਤਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਹਥਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ (ਡਾਰਲਿੰਗ, ਤਿੱਤਲੀ, ਹਾਏ ਲੋਕਾਈ, ਇਕ ਭਲਾਮਾਣਸ ਦੋਸਤ, ਕਾਂ, ਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ, ਨੱਚਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਫੇਰੀ, ਚੁੰਮਣ, ਸ਼ਰੀਕ-ਏ-ਹਯਾਤ, ਇਕ ਘਟਨਾ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਪਤਲਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਘਾਟੀ ਵਿਚ, ਮਰਦਾ ਭਿਖਾਰੀ, ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਚੋਲਣ, ਸੱਚ ਛੁਪਾਇਆ ਨਾ ਛੁਪੇ, ਪਾਪ, ਡਾਕੀਆ, ਅਨਿਉਤਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ, ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦਿਨ, ਡਬਲ ਬਾਸਤੇ ਰੋਮੰਸ, ਯੋਗਤਾ, ਅਗਾਫਿਆ, ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਾਲਾ ਬੁਲਾਰਾ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਮਾਚਸ, ਕੈਮਿਸਟ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੀ ਨੇ, ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ ਵੀ ਨੇ ਪਰ 'ਘਾਟੀ ਵਿਚ' ਕਹਾਣੀ ਤਾਂ 'ਨਾਵਲੈੱਟ' ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ 1991 ਵਿਚ ਮੂਵੀ 'ਕਸਬਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕਮਾਰ ਸਾਹਨੀ ਹਨ। ਪੰਨਾ : 162
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਕਰਤ ਪਿਛੋਕੜ ਰੂਸੀ ਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਹੀਰੋ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਾਤਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਸੰਵਾਦ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ।
ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਾਪਦੇ ਨੇ। ਸਸਪੈਂਸ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼, ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਸਿਰਜੇ ਨੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਚਲਦੀ-ਚਲਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿੱਧਰ ਮੋੜ ਕੱਟ ਜਾਵੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਫੋਰਸੈਡੋ (ਪੂਰਵ ਸੰਕੇਤ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਚੈਖ਼ਵ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਫੋਰਸੈਡੋ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਝ 'ਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਸਥਾਨ ਰੂਸੀ ਹੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੈਖੋਵ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਾ-ਰੇਸ਼ਾ ਉਘਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨ-ਅਵਚੇਤਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਕੜ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੂਸ ਦੀ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਸਿਰਜੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪੈੜਾਂ ਪਾਈਆਂ ਨੇ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ 88376-79186

ਜ਼ਮਾਨੇ ਬਦਲ ਗਏ
ਬੀਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਕੋਸ਼
ਲੇਖਕ : ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਿੰਘ ਹਸਮੁੱਖ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਲਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੱਲ੍ਹੀਆਂ ਖੁਰਦ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 96465-94294

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ਮਾਨੇ ਬਦਲ ਗਏ ਬੀਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼' ਲੇਖਕ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਸਿੰਘ ਹਸਮੁੱਖ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਜਿਉਂ ਸਿੱਪੀ ਵਿਚ ਮੋਤੀ', 'ਅਜੇ ਸਮਝ ਅਲਫ ਦੀ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ' ਤੇ 'ਪੀਂਘ ਸਤਰੰਗੀ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 76 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਆਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਧੰਦਿਆਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ, ਤਿੱਥਾਂ-ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ, ਛਿੰਝਾਂ, ਹੱਟੀਆਂ-ਭੱਠੀਆਂ, ਪਿੱਪਲ-ਬਰੋਟਿਆਂ, ਮੇਲ-ਮੁਕਾਣਾਂ, ਖੇਤੀ ਸੰਦਾਂ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਸਪੀਕਰ ਚਲਦੇ ਸੀ,
ਕੱਠੇ, ਮੰਜੇ ਜੋੜ ਕੇ ਲੱਗਦੇ ਸੀ,
ਸਭ ਸੂਈਆਂ ਚੁੱਕਣ ਭੱਜਦੇ ਸੀ,
ਸੱਜਣੋਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ,
ਮਿੱਤਰੋ ਜ਼ਮਾਨੇ ਬਦਲ ਗਏ। ਪੰਨਾ : 24
ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਠੇ ਲਿੱਪਣ, ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣਾਂ, ਮਦਾਰੀ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ, ਘੁਲਾੜੀਆਂ 'ਚ ਗੁੜ ਪਕਾਉਣਾ, ਭੱਠੀਆਂ ਤੋਂ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣਾ ਆਦਿ ਪੇਂਡੂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੀਨ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਕੋਸ਼ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਵਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਹੋਲਾਂ ਭੁੰਨਣਾ, ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਗੋਲਾਂ, ਭੰਬੋਲਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਵਣ ਕਰੇਲੇ, ਸਿੰਬਲ ਡੋਡੇ, ਫਲ੍ਹਾ, ਮੰਜੇ ਦੇ ਸੇਰੂ, ਸ਼ਤੀਰ, ਬਹੁਲੀ, ਡੋਕੇ, ਲਵੇਰਾ, ਰੀਣ, ਭੜੋਲੇ, ਮੱਟ, ਗੋਹਲੇ ਪੱਥਣੇ, ਅਟੇਰਨਾ, ਗੋਹੜਾ, ਗਲੋਟੇ, ਅੱਟੀਆਂ, ਮੂੜ੍ਹੇ ਆਦਿ ਵਿਸਰ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਹਸਮੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ (ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ) ਨੂੰ ਇਕ ਸਥਾਈ ਉਪਰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੀ ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਰਸਮਈ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਜ਼ੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 20
ਸੰਪਰਕ : 98149-01254

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬੰਟਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਬਜ਼ੀ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 8 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੁਕਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਰਲ ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਦੇਵ ਸ਼ਾਤ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ 15 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ:- 'ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਜ਼ੀ' ਕਹਾਣੀ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ , 'ਸੁਖਦੇਵ ਬੇਟਾ ਅੱਜ ਭਲਾ ਆਪਾਂ ਕਾਹਦੀ ਸ਼ਬਜ਼ੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ?' ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਡੈਡੀ ਜੀ ਆਲੂ ਮਟਰਾਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।' ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ, 'ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰਾ! ਆਪਾਂ ਅੱਜ ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।' ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮਟਰਾਂ ਨੂੰ 'ਬੰਟੇ' ਕਿਉਂ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਕਿਹਾ 'ਪੁੱਤਰਾ! ਤੂੰ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਬੰਟੇ ਬਹੁਤ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਤੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬੰਟੇ ਲਕੋ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬੜੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਭਾਲ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇਰੇ ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਬੱਚਾ ਸੀ ਝੱਟ ਮੰਨ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਟਿਆਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ । ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੰਟਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਬਜ਼ੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ ਦਾਦਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਪੋਤਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਮੀ-ਡੈਡੀ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਕਰਕੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਇਕ ਰੂਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਕਰਕੇ ਫਰੈਂਡ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਰੂਸੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰੂਸੀ ਬੋਲੀਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੰਮੀ ਡੈਡੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰੂਸ ਜਾਈਏ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਉਹ ਵੀ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਦਾਦੇ ਵਲੋਂ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਸਾਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਹੈਰਾਨ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ
(ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ)
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ-ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਭੇਟਾ : 360 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 0183-5011003

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ 'ਜਪੁ ਜੀ ਸਟੀਕ' ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗੋਚਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਜਪੁ' ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਕਰਤੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਹ ਛੁਪਵੀਂ ਥਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ, ਸਮਝਣ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਮਾਰਗ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ, ਪਹੁੰਚ ਮਾਰਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਨਾ ਦੱਸਣਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਜਗਿਆਸੂ ਇਸ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੂੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਖਾਧੀ ਹੋਈ ਮਠਿਆਈ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਲੁਕਾਇਆਂ ਵੀ ਲੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਛੋਟੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਬੇਨਤੀ' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੀਵਨ', 'ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ', 'ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਉੜੀ ਵਾਰ ਸਾਰ' (ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ), ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਜਪੁ ਜੀ ਦਾ ਤੱਤ ਸਾਰ ਭਾਵ' ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 'ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 'ਪਦ ਅਰਥ' ਤੇ 'ਭਾਵ ਅਰਥ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰ ਇਸੇ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਚਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਾ ਹੈ? ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਕਰਤਾ-ਪੁਰਖ ਨਿਰੰਕਾਰ ਲਈ 'ਸੱਚਾ ਸਾਹਿਬ' ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਈ ਵੀ 'ਸੱਚ ਨਾਮ' ਹੀ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਚੰਚਲ ਮਨ ਹਉਮੈ ਦੀ ਬਰੀਕ ਪਰਤ ਕਾਰਨ ਅੰਸ਼, ਵੰਸ਼, ਕੁਲ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਹੇਠ ਗਫ਼ਲਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਸੱਚੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਆਕੀ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਚੱਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਔਝੜੇ ਪਏ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਹਉਮੈ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਵਿਕਾਰ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਵੀ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ 'ਜਪੁ ਜੀ' ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਰੰਭ 'ਸੱਚ ਦੇ ਜਪ' ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਪੰਜਾਂ ਖੰਡਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਸੱਚਖੰਡ' ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਿਰਜ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਬੇ-ਪ੍ਰਵਾਹ, ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਚਾ ਨਾਮ, ਦਾਤਾਰ, ਇਕ ਦਾਤਾ, ਨਿਰੰਜਨ, ਨਿਰੰਕਾਰ, ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਬ, ਵੱਡਾ ਦਾਤਾ, ਸਾਚਾ, ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਸਾਹ-ਪਾਤ ਸਾਹਿਬ, ਸਿਰਜਣ ਹਾਰ, ਰਾਮ, ਜਗਦੀਸ਼, ਦਾਤਾਰ ਉਸ ਦੇ ਬੇਅੰਤ, ਬ੍ਰਹਮੰਡੀ ਪਸਾਰੇ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਗੁਣ ਨਿਰਗੁਣ ਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ, ਸਿਰਫ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਸਥੂਲ ਸੱਚ ਪਸਾਰੇ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਹ ਹੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਸੁਚੱਤਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸੱਚ ਦੀ ਸੋਝੀ ਅਤੇ ਸਚਿਆਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਫਰ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਹਉਮੈ ਤੇ ਕੂੜ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜਨਾ ਹੈ।
ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ 'ਸਟੀਕ' ਨੂੰ ਕਲਮ ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਪਾਠਕ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ
(ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 265
ਸੰਪਰਕ : 84279-22889

ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਸਮੀਖਿਅਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਟਕਰਾਅ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸੰਵਾਦਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਨਿਮਨ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਸਰੋਤ, ਵਿਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਨਤਾ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੋਜਾਰਥੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਕਥਾਕਾਰ ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮਤਾ ਭਰੀ ਖੋਜੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਫਲਸਫੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅੰਦਰ ਪੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਰਾਜਸੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਤੁਲਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਤੀ, ਜਮਾਤੀ ਵਿਚਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਵਕਤ ਕੇ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਠਲਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 98887-83588

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਰੰਗ ਮਾਣੀਏ
-ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕਹਿੰਦੇ,
ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰਹੋ, ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਪਏ ਸਹਿੰਦੇ।
-ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ।
ਕਰਦੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਮਾਰ ਹੈ।
-ਮੈਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸੱਜਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਮੈਂ ਸੈਰ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।
-ਪਤਝੜ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਵੀਆਂ ਬਹਾਰਾਂ ਲਈ
ਜਿਵੇਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਏ.ਸੀ. ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਠਾਰਾਂ ਲਈ।
-ਦਿੱਲੀ ਮੋਰਚੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਜੀ
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਣ ਗਿਆ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਜੀ।
ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਖੇਡਾਂ, ਧਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਿੰਡਾਂ, ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਰੰਗੀ ਝਲਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੰਚ
(ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 147
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849

'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੰਚ' ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਦਾ ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ ਦਾ', 'ਸੁਪਨ ਬਲੌਰੀ' ਅਤੇ 'ਅਗਨ ਕੁੰਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ' ਵਿਚੋਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਚੁਣ ਕੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਕੌਲ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਇਕ ਮੰਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਰੋਲ (ਪਾਰਟ) ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ ਇਸ ਸੰਪਾਦਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੋ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ। ਇਕ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰਾ ਮੈਡਮ ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਮੰਚ 'ਤੇ ਕਲਾਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਨ ਲੋਕ ਸ਼ਾਇਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਮੈਡਮ ਸਵਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਰਫ਼ ਹਾਸਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤਿਰਕਾਲਾਂ ਅਰਥਾਤ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਲਮ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਸਹਿਮਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫਿਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਪਿੱਤਰੀ ਸੱਤਾ ਅੰਦਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਮ ਘੁਟਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਬਾਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਨ ਦਾ ਉਬਾਲ ਠੰਢਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਬੇਟੀਆਂ ਦੇ ਹੁਝ ਵੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੇਟੀਆਂ ਕੋਈ ਮਾਸ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਦਰੋਪਤੀ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਇਹ ਮਾਸ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਅਸਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮਕਾਲ ਦੀਆਂ ਦਰੋਪਤੀਆਂ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਬਾਬਲ ਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦੇ ਵਾਰੇ-ਵਾਰੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਗਦ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਗਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਕੁੱਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਫਾਲਤੂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਸੁਰ ਸਿਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਕਤ ਦੇ ਸਿਪਾਹਸਲਾਰ ਤੇ ਕਟਾਕਸ਼ੀ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ 'ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ' ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗਿਰਗਿਟੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਛੜਯੰਤਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਲੋਰੋਫਾਰਮ ਸੁੰਘਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਫੈਵੀਕੋਲ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੁੰਬਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੀ, ਬਲਕਿ ਦੁਖਿਆਰੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ੍ਹ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ ਬਣ ਕੇ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਦਨਾਮੀ ਖੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸੱਸੀਆਂ ਲਈ ਜੋਦੜੀ ਕਰਦੀ ਹੈ 'ਫਿਰ ਸੱਸੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾ ਭੁੱਜਣ, ਮਾਰੂਥਲ ਕਿਉਂ ਆਵਾਂ, ਤਿਹਾਈ ਨਾ ਮਰੇ ਹਰਿਆਲੀ ਪੰਜ ਆਬ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।' ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਤ ਗੂੰਗੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮੇਹਣੇ ਤਾਂ ਮਾਰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਕੁਲਹਿਣੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਬਸੰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗਾ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਗੁੜਨ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈ। 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੰਚ' ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਮਨ ਹੋਆ ਵਣਜਾਰਾ
ਕਵੀ : ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 98724-82378

ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਪਣੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ' ਅੱਜ ਤੋਂ 43 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1982 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੈਰੋਂ, ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਗੀਲਾ ਤੇ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਮਸ਼ਰੂਫ਼ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 104 ਸਫਿਆਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ 42 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ 'ਕਵਿਤਾ' ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਗਦੀ ਬਣਦੀ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਕਵਿਤਾ/ਜੇ ਤੂੰ ਹਰ ਪਲ/ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਲ/ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ/ ਮੇਰੀ ਨਾੜ-ਨਾੜ ਤੋਂ/ਵਾਕਿਫ਼ ਨਾ ਹੁੰਦੀ/ (ਤਾਂ) ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਏਨਾ ਪੰਧ ਕਰ ਕੇ/ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਆਉਣਾ ਸੀ।
ਕਵੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ : ਮਨ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਦਾ/ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼/ਸ਼ਹਿਰ-ਸ਼ਹਿਰ/ਵਣਜਾਰਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ/ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਉਪਾਰ ਕਰੇ/ਕਈ ਵਾਰੀ/ਕੋਈ ਵੰਗ ਨ ਟੁੱਟ ਕੇ/ਵੀਣੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਦੀ/ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ/ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀਣੀ ਨੂੰ/ਵੰਗਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਣ ਦਾ/ਰਾਗ ਨਾਦ/ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ/ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ/ਸੁਪਨੇ ਬੀਜਣ ਲਗਦਾ/ਕੋਈ ਹੋਕਾ ਤੇ ਰੰਗਲਾ ਸੁਪਨਾ ਨਾ ਬਚਦਾ/ (ਸਫਾ 10)
ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਕਵੀ ਦੇ ਅੰਤਹਾਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਕਿਉਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ?' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਜੰਗਬਾਜ਼ਾਂ ਪਾਗਲ-ਹਲਕਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਰਹੇ ਨਿਹੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਾਗਲਪਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉਹ ਆਦਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚੋਂ ਟੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਤਸਵੀਰਾਂ 'ਚ, ਇਕ ਦਿਲ ਲਈ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਬੱਚੇ?/ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ/ਚੁੱਪਚਾਂਦ (ਸਫਾ : 24)
ਕਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਸਿਰਜਣਾ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪਾਸੇ ਮੋੜ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਅਭਾਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਮੌਲਣ ਦਿਓ। ਸਫਾ : 28 ਉਤਵੀ ਕਵਿਤਾ 'ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ' ਵਿਚ ਕਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕਿਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ/ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਖਿਡਾਉਣੇ ਫੜਾ/ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਹਿਨਾ/ਧਾਰਮਿਕ ਜਲੂਸਾਂ ਵਿਚ/ਪਰੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਰਹਿਣ ਦਿਓ... ਸਫਾ : 28
ਉਸ ਦੀ ਟਾਈਟਲ ਕਵਿਤਾ ਹੈ : ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ/ਕਈ ਨੁੱਕਰਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ/ਮੇਰੇ ਵਿਚੋਂ/ਨੁਕਰਾਂ ਹੋ/ਨੀਰਸ ਬੇਰੰਗੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ/ਰੰਗਾਂ ਮਹਿਕਾਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਹੈ/ਭਰੀ ਅਜੇ ਵੀ/ਖਾਲੀ ਨੁਕਰਾਂ ਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ/ਕੌਣ ਭਰੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਖਾਲੀ ਨੁੱਕਰ...।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-84337

ਉਡਾਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਭਿੰਡਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ੇਲਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ, ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 82848-33286

'ਉਡਾਣ' ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਭਿੰਡਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਪੂਰਾ ਸੱਚ' (2022), 'ਮੱਥੇ ਵਿਚਲਾ ਦੀਵਾ' (2022) ਅਤੇ 'ਬੀਜ ਤੋਂ ਬੂਟਾ' (2023) ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਮਰਪਣ 'ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ' ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤੀ, ਸਿਰੜੀ, ਲਗਨ, ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਕਤ ਵਰਣਿਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਹੋਂਦ ਤੇ ਖ਼ਤਰਾ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਧੁਖਦਾ ਜੰਗਲ' ਤੱਕ ਲਗਭਗ 98 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। 'ਉਡਾਣ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ 'ਸਾਡਿਆਂ ਵੇ ਸਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲਦੀ ਸੁਗੰਧੀ/ ਸਾਨੂੰ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹੋਰ ਘੁਲ਼ ਲੈਣ ਦੇ/ ਸ਼ਾਲਾ! ਤੂੰ ਵੀ ਵਸੇਂ,/ ਸਾਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦੇ ਤਬੀਬਾ!/ ਸਾਡੇ ਤੇਰੇ ਤਾਈਂ ਇਹੋ ਅਰਜੋਈ ਵੇ!' ਉਮੀਦ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਹੋਂਦ', 'ਪੱਤਣ', 'ਪਰਦਾ', 'ਰੂਹ', 'ਕੈਨਵਸ', 'ਚੁੱਪ', 'ਸਿਜਦਾ', 'ਆਗਾਜ਼', 'ਛਲਾਵਾ', 'ਪਰਵਾਜ਼', 'ਸ਼ਿੰਗਾਰ', 'ਕਾਸਦ', 'ਕੁਦਰਤ', 'ਫਿਤਰਤ', 'ਰੰਗ-ਸ਼ਾਲਾ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ', 'ਹੱਦਾਂ-ਸਰਹੱਦਾਂ', 'ਧੁਖਦਾ ਜੰਗਲ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਗਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਸਜਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਸਿਜਦਾ' ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚੁੰਨੀ ਮੇਰੀ
ਕੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾਅ ਨਾ ਐਵੇਂ,
ਖੰਭ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉੱਡ ਲੈਣ ਦੇ,
ਪਿੱਟ ਸਿਆਪਾ ਪਾ ਨਾ ਐਵੇਂ।
'ਉਡਾਣ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡੇ 'ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਪਾਂਧੀ ਲਈ ਆਸਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੀ, ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਅਲੰਕਾਰ, ਬਿੰਬ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ 'ਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਤਰਲਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ। ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਟੁੰਬਰ ਵਾਲੀ ਸ਼ਇਰੀ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਲਾਮ।

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਮਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਪੰਜਵਾਂ ਰੰਗ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ. ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ।
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 98726-27136

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਲੋਰੀਆਂ ਮੁੱਢ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਫਿਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀ ਰੂਪ 'ਚ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਰੰਭ ਹੋਈ। ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਜਿਥੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰੋਈਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਵਗਤ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਯੁੱਗ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਸਾਰੂ ਭਾਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਬਣ ਸਕਣ। ਇਸ ਉਕਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ 'ਪੰਜਵਾਂ ਰੰਗ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਇਕ ਚੰਗੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੂਲ ਮਨੋਰਥਾਂ ਤੋਂ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣੂ ਹਨ। ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਉਹ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 9 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 'ਪੰਜਵਾਂ ਰੰਗ' 'ਚ 49 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ 'ਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਯੂ-ਗੁੱਟ ਭਾਵ ਮਿਡਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਇਹੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਾਤਰ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਪੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਹਿਜ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀ-ਤੁਰਦੀ ਸਜੀਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੈ। ਅੰਨ ਦੀ ਕਦਰ, ਦਾਦਾ ਜੀ ਤੇ ਬੋਹੜ, ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਆਦਤ ਸੁਧਰ ਗਈ, ਬਿੱਛੂ ਦੀ ਸਲਾਹ, ਏਕੇ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼, ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਜਾਦੂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੰਨ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਖੇਤਾਂ ਵਾਲਾ ਏ.ਸੀ., ਦਰਿਆ ਦੀ ਦੇਣ ਤੇ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਬਣਿਆ ਦਰਿਆ, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਦਮ ਚੰਗਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਕੱਕੀਆਂ ਕਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਅੰਜਨਾ ਮੈਨਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਰੈੱਡ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਰਾਮਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94786-71733

'ਕੱਕੀਆਂ ਕਣੀਆਂ' ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚੈਤਾ ਅੰਜਨਾ ਮੈਨਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ 'ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੁਮਾਲ' (2021) ਅਤੇ 'ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਪੈਂਡੇ' (2022), ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਮੀਨੀਆਂ (ਮੋਗਾ) ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਹਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬਰਕਤਾਂ ਭਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾ ਕੇ ਫੱਟੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਮਾਏ ਨੀ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ' ਤੱਕ ਲਗਭਗ 101 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਨਜ਼ਮ, ਕਵਿਤਾ, ਟੱਪੇ ਆਦਿ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਦਹਿਸ਼ਤ' ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਵਫ਼ਾ' ਤੱਕ 36 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਸਮਾਧੀ' ਕਵਿਤਾ 'ਮੈਂ' ਤੋਂ 'ਤੂੰ' ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨਦੀ ਹੈ; 'ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੀਕਰ/ਜਦ ਵੀ/ ਪਰਤਦੀ ਹਾਂ ਆਪਣੇ/ ਅੱਜ ਵੀ/ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹਾਂ ਮੈਂ/ ਬਸ ਤੇਰੇ ਤੀਕਰ'। 'ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਰਦ, ਔਰਤ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦੇ ਗੁਣ ਇਕ-ਸਮ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ :-
ਇਸ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਕੈਦ ਨੂੰ
ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪਡੜੀ (ਪੱਛੜੀ) ਸੋਚ ਨੂੰ...
ਅੰਜਨਾ ਮੈਨਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਵਿ-ਪਾਠਕ ਬਾਹਰਲੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਤਮਿਕ ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਕਥਨ : 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਚਿੰਤਨ ਹੈ, ਸਲੀਕਾ ਹੈ, ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣ ਦੀ ਅਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਬੂਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਹ ਖ਼ਤ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੋਸਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਤਵੇਂ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।' ਉਪਰੋਕਤ ਦਰਜ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਭਟਕਣਾ, ਸੁੰਨ, ਸਮਾਧੀ, ਸੰਜੋਗ, ਵਿਯੋਗ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਭੁੱਖ, ਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਯਾਤਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਸਲ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੂਹ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਲਾਮ। ਆਮੀਨ।

-ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ (ਪ੍ਰੋ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98786-14096

ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ: 98785-03673

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ 'ਰਾਣਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ' ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ 'ਨਾਨਕਾਇਣ' ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰਾਟ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਵਲੋਂ ਰਚਿਤ ਹਥਲੇ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ 'ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ' ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੱਠ ਸਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਰਗ ਵਿਚ ਮੰਗਲਾਚਰਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਨਾ, ਚਾਰ ਜੁੱਗਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸਰਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ, ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਏ ਗਏ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।
ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਂਤ, ਕਬਿੱਤ, ਸਿਰਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕੋਰੜਾ ਆਦਿ ਕਈ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਵੱਈਆ ਛੰਦ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀਆ, ਰਦੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੋਲ-ਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮੱਤਭੇਦ ਹਨ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲ ਰੂਪ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਰਬਾਬੀ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਹੀ ਸਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਤ੍ਰੈ-ਮਾਸਿਕ ਰਣਜੀਤ
ਸੰਪਾਦਕ: ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਰਣਜੀਤ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 225
ਸੰਪਰਕ : 98728-13128

ਮਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਯੋਧੇ, ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਉੱਦਮ ਸਦਕਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਤ੍ਰੈ-ਮਾਸਿਕ ਦਾ ਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਭਾਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ 92 ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 55 ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁਟਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਅਤੇ ਹੇਰਵਾ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਮਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਅੰਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਾਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਛੰਦ-ਬੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਧਰੇ-ਕਿਧਰੇ ਜਿੱਥੇ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਧੀ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਧੀ ਦੀ ਅਰਜ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਰੂਪ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਕਵੀ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਗੀਦ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਤ੍ਰੈ-ਮਾਸਿਕ ਦੇ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅੰਕ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਾਵਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਕ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਮਹਿਰਮ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ...
ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ...
ਸ਼ਾਇਰ : ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 158
ਸੰਪਰਕ : 75892-75065

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖ-ਪੰਥ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਓਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਗਾਹੇ ਵਗਾਹੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਅਕੀਦਤ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਮਹਿਰਮ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ, ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ' ਇਸੇ ਲੜੀ ਤੇ ਇਸੇ ਭਾਂਤ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰਜਕ ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਵੱਖਰਾਪਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਤ 'ਮਹਿਰਮ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ, ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ' ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਈ ਕਈ ਸਫ਼ਿਆਂ ਤਕ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਫ਼ੀਆ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿਤਵੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਉਪਮਾ ਅਗਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 'ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਏਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੱਭਤਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਈ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਕੱਦ ਮੇਚਦੀਆਂ ਹਨ, 'ਸੱਜ-ਧੱਜ', ਆਪੇ-ਆਪ', 'ਦੀਦਾਰ' ਤੇ 'ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਤੱਕ' ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੁਯੋਗ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਾਹਤ ਹੈ, ਬਸ ਉਹ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਰੇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਸਵਾਸ ਓਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਧਾਰਮਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਕ ਪੱਧਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਵਖਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਜੋਦੜੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਰ ਕੌਰ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : ਮੁਫ਼ਤ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ :99881-76886

ਅਮਰ ਕੌਰ ਬੇਦੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੱਤਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 45 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਗਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- ਨਿੱਕੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਤੇ ਸਾਕੇ ਮਹਾਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਪਰਤਖਿ ਗੁਰੂ ਨਿਸਤਾਰੇ, ਬਹੁੜੀਂ ਬਾਬਾ ਬਹੁੜੀਂ, ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਬਹੁਤ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਬਾਲ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਗੁਰੂ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਕਰੀਏ ਅਸੀਂ ਅਰਦਾਸਿ, ਜੋਦੜੀ ਕਰੀਏ, ਜਾਗ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮਨਾ, ਕਲਮ ਬੋਲ ਪਈ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਕੇਹੀ ਹੋਈ, ਵੋਟਾਂ, ਮਜਬੂਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ, ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ (ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ) ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸੂਰਜ, ਪਿਤਾ-ਦਿਵਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਦੋਸਤੀ, ਕੁਦਰਤੀ-ਸੰਤੁਲਨ ਠੀਕ ਰੱਖੀਏ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਕਹਿਰ, ਵਧਾਈ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਚਾਵੋ, ਭੁੱਲੀ ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕ, ਚੁੱਪ, ਅਲੋਪ ਹੋਇਆ ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਪਿਆਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ, ਉਦੋਂ ਤੇ ਹੁਣ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਕੇਹਾ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਕਦਰ ਔਰਤ ਦੀ, ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਹਾਨ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਮਾਂ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਰਵਾਂ, ਸੁਣੋ ਇਹ ਗੱਲ, ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਫਲ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਸਾਵਣ ਆਇਆ, ਮਹੀਨਾ ਸਾਉਣ ਦਾ ਆਇਆ।
ਤੋਲ=-ਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੀ ਪਰਪੱਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।

-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241

ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ
(ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ)
ਲੇਖਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132+56
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਦੀ ਇਹ 14ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ 2022 ਤੇ 2024 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਚ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੰਡ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਰਾਅ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕਸੂਰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ (ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ) ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਫੇਰੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਕੈਸਰ ਦਾ 'ਪੰਜਾਬੀ ਖੋਜਗੜ੍ਹ', ਸ਼ਾਦਮਾਨ ਚੌਕ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ 'ਪਾਕ ਟੀ ਹਾਊਸ' ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਸਾਂਝੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਹਿਰਾਅ ਨੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਆਈਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬੰਧਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਰੌਚਿਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ' ਹਰ ਉਸ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

 ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਧੁੱਪ-ਛਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਭਾਈ ਰੂਪਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 82889-01015

ਨਾਵਲ 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਛਾਂ' ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਭਾਈ ਰੂਪਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 'ਦੀਜੈ ਬੁੱਧਿ ਬਿਬੇਕਾ' ਨਾਵਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਛਾਂ' ਨਾਵਲ ਦੇ 45 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੂਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੁਮਾਂਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਸੀਬ, ਚਰਨਾ ਸ਼ਿੰਦਰ, ਜ਼ੈਲਾ ਧੰਨ ਕੁਰ, ਜੀਤਾ, ਬਿੰਦਰ ਰਾਣੋ, ਚੰਨੋ, ਮੱਘਰ, ਜੀਤ, ਨਾਜਰ, ਨੈਬਾ ਵਰਗੇ ਰੱਖੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨਸੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਮਿਸਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਚੰਨੋ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਭੋਗ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਂਗ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਪਾਠਕ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਠਕ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਸਾਹ ਲਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਚਰਨੇ ਅਤੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਿਉਂਕ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਿਰਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਫੇਰ ਕਰਾਂਗੇ
ਲੇਖਕ : ਸਵਰਾਜਬੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98152 98459

ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਫੇਰ ਕਰਾਂਗੇ' ਛੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਇੱਕ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂਫਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਫਿਤਰਤ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ ਆਵੇ, ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰੇ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇਵੇ, ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਟਾਲਾ ਵੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਫੇਰ 'ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਰਤਾਰਾ ਨਾਟਕ 'ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਫੇਰ ਕਰਾਂਗੇ' ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਸ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਖਾਤਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਜੰਮਣ ਲਈ ਅੱਠ ਧੀਆਂ ਦਾ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਤਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਧੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਡਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਹਲੂਣੇ ਮਾਰਦੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਕਸੂਰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਇਹੀ ਡਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਰਜਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ 'ਅਦਾਕਾਰ : ਆਦਿ ਅੰਤ ਕੀ ਸਾਖੀ' ਦਾ ਨਾਇਕ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮਖੌਟਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਹਾਰਾ ਹੈ ।
ਨਾਟਕ 'ਪਸੰਦ' ਵਿਚਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲਈ ਬੈਠੀ ਹੈ 'ਸੋਹਣੀ ਸਨੁੱਖੀ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ, ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ, ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ, ਨਿਆਰੀ ਕੁੜੀ' ਜਾਨੀ ਸਰਬ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋਕੇ ਵੀ 'ਨਾਪਸੰਦ' ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣਦਾ ਬਣਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੰਸਾਰ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਦੇਖ ਦਖਾਈ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਅਖੀਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਬਣਨ ਲਈ ਵਿਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਨਾਟਕ 'ਖੁਸ਼ਬੋਅ' ਉਸ ਕਾਤਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਖੁਸ਼ਬੋਅ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਮਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੈ। ਧੀ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਫੁੱਲ਼ ਬੀਜਦੀ ਸੀ, ਫੁੱਲ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਣਖ ਅਤੇ ਹੈਂਕੜ ਨੂੰ ਉਹ ਫੁੱਲ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧੀ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਟਕ 'ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਨਾਨੀ' ਦੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰੋ ਯਾਨੀ ਗੁਰੋ ਭੂਆ ਹੈ। ਘਰ ਤੋਂ ਸਹੁਰੇ, ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਘਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਮੋੜਾਂ 'ਤੇ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਜਗਤ ਭੂਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਲੁਕੋ ਕੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਨਾਟਕ 'ਸਕੈਲਪਲ: ਡਾਕਟਰੀ ਛੁਰੀ' ਦਾ ਪਾਤਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਉਹ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੁਟਦਾ ਹੈ, ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅੰਦਰਲੇ ਤੂਫਾਨ ਹਨ, ਇਨਸਾਨੀ ਸੋਚ ਵਿਚਲੇ ਭੂਚਾਲ ਹਨ , ਬੰਦੇ ਦੇ ਕਰਨੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਫੇਰ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਹੁਣੇ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਹੈ , ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੋ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰੇਗਾ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-79799

ਹਰਫ਼ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੰਤ ਸਾਨੀਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 244
ਸੰਪਰਕ: 98152-98459

ਬਲਵੰਤ ਸਾਨੀਪੁਰ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਹਰਫ਼ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ' ਨੂੰ ਇੱਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਗਲੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਧੜਕ ਕਵੀ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਦੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:
ਮੈਂ ਇਨਕਲਾਬ ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬ
ਜੋ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ
ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼
ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਡਿਸਪੋਜ਼ਏਬ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤੋ ਅਤੇ ਸੁੱਟੋ ਦਾ ਯੁੱਗ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਲਵੰਤ ਸਾਨੀਪੁਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸਹਿਚਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
ਟੱਕਿਆਂ ਸੰਗ ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ
ਹੁਣ ਨਾ ਬਾਪੂ ਨਾ ਬੇਬੇ ਪਿਆਰੀ
ਨਾ ਮਰਦ ਨਾ ਰਹੀ ਹੈ ਨਾਰੀ
ਭਾਰੀ ਜੇਬ ਨਾਲ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਯਾਰੀ
ਬਲਵੰਤ ਸਾਨੀਪੁਰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਪਿੱਤਰੀ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਰਗ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਨਪੀੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿੱਢੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲੜਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜੇਸ਼ ਭਬਿਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 199
ਸੰਪਰਕ : 62399-56927

'ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ' ਰਾਜੇਸ਼ ਭਬਿਆਣਾ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਲਈ ਝੰਜੋੜਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ, ਧਰਮਾਂ, ਮਜ਼੍ਹਬਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਲੇਖਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੀਤੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇੰਝ ਜੜਦਾ ਹੈ-
ਜੁਰਅਤ ਅਜਿਹੀ ਕਿ 'ਕੱਲਾ ਹੀ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ,
ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਕਹਿ 'ਕੱਲਾ ਹੀ ਅੜ ਗਿਆ।
ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਣਾ,
ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ 'ਕੱਲਾ ਹੀ ਲੜ ਗਿਆ।
ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ 'ਹੌਸਲਾ' ਜਰੂਰੀ,
ਹਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਚ 'ਕੱਲਾ ਹੀ ਜੜ ਗਿਆ।
ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਅੱਠ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਐੱਸ.ਸੀ. ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਲੜਕਾ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਫ਼ਸਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਈਰਖਾ ਵੱਸ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਾਅਨਾ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ- 'ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਾਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣੈ। ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਏਹਨੇ ਕੇਹੜਾ ਪਟਵਾਰੀ ਲੱਗ ਜਾਣੈ।' ਤਦ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ- 'ਇਹ ਪਟਵਾਰੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗੂਗਾ। ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਂਗ ਡੀ.ਸੀ. ਬਣੂੰਗਾ।' ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਡੀ.ਸੀ. ਲੱਗਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਕਿਰਤੀਆਂ, ਕੰਮੀਆਂ, ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਤਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣਮੁਨਾਰਾ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98555-66345

ਮੰਨੀ-ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚੇਤਾ ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਖਵੇਂ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕਲਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੱਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕਾ ਜਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਉਤਾਰਦੀ ਹੈ ਓਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਲੇਖਕਾ ਇਸ ਡੁੰਘਿਆਈ ਤੱਕ ਖੁੱਭ ਕੇ ਲਿਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਨਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਦਰਿੰਦਗੀ, ਵਿਭਚਾਰ, ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਘੋਰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਦਰਦਪਰੁਨੀ, ਲੂੰਅ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਮੁਤਾਬਕ, 'ਬਾਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਦਾਜ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਮਾਰਨਾ, ਸਾੜਨਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹੁਣ ਆਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਅਤਿ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਕਸਾਉਂਦੇ।' ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਲ ਵਲੂੰਧਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੌ ਫ਼ੀਸਦੀ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੁੱਖ ਵੀ ਛੱਡੀ ਨਾ ਗਈ, ਮੈਂ ਗੂੰਗੀ ਬੋਲੀ ਜੁ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਹਨੀਮੂਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤੇਜ਼ਾਬ ਅੱਖ ਵਿਚ, ਧੀ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਕੀਮਤੀ, ਕੁੜੀ ਜੰਮਣਾ ਜੁਰਮ, ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਦਾਦਾ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਬੱਚੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 90 ਸਾਲਾ ਬਿਰਧ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਬਰ-ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਚੁੱਪ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕਨੂੰਨੀ ਸਖ਼ਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੇ ਠੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ। ਹੁਣ ਵੇਲਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਤੋੜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਵੀ ਗ਼ੈਰਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀਕਾਰ 'ਮੈਂ ਰੇਪ ਨੂੰ ਇਨਜਵਾਏ ਕਰਦੀ ਹਾਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿਮਰਸ਼ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਘੜਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਕਾਲਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਸਧਾਰਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਸ ਘਿਨੌਣੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਦੀ ਇਸ ਬੇਬਾਕੀ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਜੁਅਰਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਚੰਨ ਦਾ ਉੱਚੜਿਆ ਚਿਹਰਾ
ਲੇਖਕ : ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ :350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 180
ਸੰਪਰਕ : 94635-37050

ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕੇ.ਐਲ. ਗਰਗ ਉੱਘਾ ਵਿਅੰਗ-ਕਾਰ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਸੰਪਾਦਨਾ ਸਫਰਨਾਮਾ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ ਟੀ. ਵੀ. ਦਾ ਚੰਗਾ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਮਿੱਠਬੋਲੜਾ ਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਹੱਸਣਾ-ਹਸਾਉਣਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਉਹ ਨਾਗਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ ਐਵਾਰਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਇਮਰੋਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 80 ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੀਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਨਵੀਂ ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਡ ਹੈ-ਪਹਿਲੀ ਚੀਖ (ਪੰਨਾ 7-51) ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਰਕਸ਼ਾ ਰਾਣੀ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪੇ ਉਦੋਂ ਵਿਆਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਲੱਸ ਟੂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਭਾਵ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ। ਕੁੰਦਨ ਪਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਰਸ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਸ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। । ਪਾਰਸ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੁੰਦਨ ਦੀ ਦਫਤਰ ਦੀ ਛੱਤ ਡਿਗਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਗ਼ਮ ਪਾਰਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਮਨਜੀਤ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਅੱਵਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਜੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਤੇ ਨਾਲ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪਾਰਸ ਹਿੰਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਕਸ਼ਾ ਵੀ ਤਰਸ ਆਧਾਰਿਤ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਕਾਂਡ ਹੈ ਰਕਸ਼ਾ ਰਾਣੀ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਚੀਖ (ਪੰਨਾ 52-102 ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਰਕਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਪ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੈ। ਪੇਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੀ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਗੁਰਤੇਜ ਪੀਪਣੀ, ਪਾਰਸ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਾਰਸ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਗੁਰਤੇਜ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸਾਥੀ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਿਆ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਨਾਜ਼ਕ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਰਸ ਦੇ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਰਕਸ਼ਾ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਜ਼ਹੀਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਰਕਸ਼ਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਡਿਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਟ ਵੱਢ (ਪੰਨਾ 105-168) ਵਿਚ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਰੁਦਨ ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਕੀਰਨੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਮਾਂ (ਗੁਰਤੇਜ ਖਾੜਕੂ ਦੀ ਮਾਂ) ਦੀ ਅੰਤਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖ਼ੈਰਾਂ ਮੰਗਦਾ ਨਾਵਲ ਸਿੱਧਾ ਸਪਾਟ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

 ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ
(ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ)
ਅਨੁਵਾਦ : ਤਰਸੇਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 191
ਸੰਪਰਕ : 98159-76485

ਮੰਟੋ ਦਾ ਨਾਂਅ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਟੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਤਬੀਅਤ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਗਹਿਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਣਮੁੱਲੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ। ਯਥਾਰਥ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਖਾਸ ਗੁਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਔਰਤ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਪਰੋਸਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਸਾਵੇਂਪਣ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿ ਤੱਕ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਸ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ 22 ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਮੰਟੋ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸੱਚ ਸਾਫ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਉਹ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੰਟੋ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਬਗ਼ਾਵਤੀ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਠੰਢਾ ਗੋਸ਼ਤ' ਅਤੇ 'ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ' ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਜਿਸ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਫਨ, ਹੱਤਕ ਔਲਾਦ, ਸ਼ਾਹ ਦੌਲੇ ਦਾ ਚੂਹਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦਾ ਉਹ ਕਿਤੇ ਖ਼ੁਦ ਔਰਤ ਹੋਇਆ ਵਿਚਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਹਸਤੀ ਲਈ ਤੜਪਦੀ ਸੁਗੰਧੀ, ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੀ ਸ਼ਾਹ ਦੌਲੇ ਦਾ ਚੂਹਾ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਔਰਤ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਰੀਫਨ ਅਤੇ ਬਿਮਲਾ ਦੀ ਦਾਸਤਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਔਰਤ ਦੀ ਉਸ ਤਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਔਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇਕ ਇਨਸਾਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੂਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸੁਹਾਵਣਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਾ ਕਾਬਿਲੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਉਸ ਪਰਵੀਨ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਜਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਦੇਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਿਸ ਕਦਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਲਕ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਇਕ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਝੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸ ਕਦਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੜਪਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇਸ ਆਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਗਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਮਾਨਵੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਟਕਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੰਟੋ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਝਲਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਸਿੱਖ ਪੰਥ
ਤੱਤ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ,
ਮੁੱਲ : 500, ਸਫ਼ੇ : 262
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨਲ ਅਤੇ ਸਕੱਤਰ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਵਿਰਾਸਤ, ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੇਖ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ, (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਨਸ਼ਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੱਤ ਲੇਖ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਛੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ ਜਬ ਲਗੁ ਦੁਨੀਆ ਰਹਿਐ ਨਾਨਕ ਕਿਛੁ ਸੁਣੀਐ ਕਿਛੁ ਕਹੀਐ, ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਲੱਗ; ਸਰਬ ਨਿਧਾਨ : ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ; ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਦੈਵੀ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਪਦ-ਪਦਵੀ; ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਇਕ; ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ; ਸਿੱਖੀ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ; ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ; ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਜ਼ਬਾ ਅਤੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ; ਪਤਿਤਪੁਣੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜੇ.ਐਸ. ਗਰੇਵਾਲ, ਸਿੱਖ ਸ਼ਨਾਖਤ, ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਅਧਾਰਤ; ਇੰਦੂ ਬਾਂਗਾਂ; ਰਾਜ ਖ਼ਾਲਸਾ; ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ; ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ; ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਤਾਕੀਦ; ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ; ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਬਹੁਮਤਵਾਦੀ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਧਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ; ਗਲੋਬਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਿੱਖ: ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖੀ ਸ਼ਨਾਖਤਾਂ ਆਦਿ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸ੍ਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੋਣ ਢੁੱਕਵੀਂ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਧਰਮ, ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਮਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ ਇਦਰੀਸ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-71786

ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 91
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਨਾਮਵਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਾਂਝੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਲਮ ਕਾਫਲਾ ਤੇ ਕਲਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸਰਹੰਦ ਬਾਰੇ ਖੋਜਮਈ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਪੁਆਧੀ ਸੱਥ ਮੁਹਾਲੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੀਕ ਦਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਵਿਚ 1945 ਵਿਚ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਤੇ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਮਾਰੂ ਆਫਤ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਪਰਮਾਣੂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਦ ਮਨੁੱਖਤਾ ਗਰਕ ਗਈ ਸੀ। ਇਕ ਬਦਨਸੀਬ ਕਬਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਕੀਨਾ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨੀ ਦਰਦ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਜੁਗਨੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜੁਗਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਕਿ ਜੁਗਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕ ਘੁੰਮੱਕੜ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਲਕੱਤੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮਜੀਠੇ, ਬੰਬਈ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਢੋਲ ਸੰਮੀ ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਬੰਧ ਰੂਪੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪਾਤਰ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਓਪਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਨਜਾਇਜ਼ ਸੰਬੰਧ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਚੁੰਨੀ ਦੀ ਲਾਜ ਦਾ ਇਕ ਪਾਤਰ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਅਰਥ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਉਸਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਲੂ ਦਾ। ਨਵੀਂ ਪੈੜ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਭਾਵਕਤਾ ਦਾ ਕਰੁਣਾਮਈ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਉ, ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਰਿਹੈ, ਘਰ ਪਾਲੀਆ ਗਿਰਜਾਂ, ਰਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀ, ਦਾਰਾ ਲੁਹਾਰ ਤੇ ਨੂਰਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ, ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਖੀ ਰੌਚਿਕ ਸੰਵਾਦ ਸਾਧਾਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਉੱਠਣ ਸਾਰ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ੌਹਰਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : ਅੰਕਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 98557-11380

ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅੱਠਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਉੱਠਣ ਸਾਰ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਸਾਰ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਬਲਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਸੁੱਖ, ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਮਿਲਣ ਅੰਦਰੋਂ,
ਬਾਹਰ ਜੋ ਦਿਸਦੈ, ਉਹ ਨਿਰਾ ਜੰਜ਼ਾਲ।
ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਖੌਤੀ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼। ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਿਰਪੱਖ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਾਬੇਕਿਆਂ ਜਾਂ ਬਾਬਰਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭਾ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ:
ਗੱਡੀ ਨੀ ਕੋਈ ਚਲਦੀ, ਵਿਚ ਨਿਊਟਲ ਗੇਅਰ ਦੇ,
ਪਾਸਾ ਇੱਕ ਤੂੰ ਕਰ ਲੈ, ਹੋ ਜਾ ਉਸ ਦੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਮੌਲਿਕ, ਅੱਠ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਮੌਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਬਲਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭਾ ਦੀ ਇਸ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੀਖਿਆ-ਸੰਸਾਰ
(ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ - ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਚਿੰਤਨ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 740 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 438
ਸੰਪਰਕ : 98728-35835

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 4 ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ, ਵਾਰਤਕ, 18 ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ 20 ਸੰਪਾਦਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੁੱਲਵਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਹਿੱਤ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਮੀਖਿਆ ਸੰਸਾਰ' ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ' ਅਧੀਨ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪਾਕਾਰ, ਨਿੱਕਤਾ, ਆਰੰਭ, ਅੰਤ, ਆਕਾਰ, ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ, ਬਿਰਤਾਂਤਕਤਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ 'ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ' ਅਧੀਨ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਉਦੈ, ਅਜੋਕੀ ਕਹਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਤੀਜੇ ਭਾਗ 'ਵਿਹਾਰ ਪਰਿਪੇਖ' ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਪੈਟਰਨ, ਰੂਪ ਰਚਨਾ, ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ, ਕੁਲਵੰਤ ਵਿਰਕ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਮਿਸ਼ਨ ਕੰਪਾਊਂਡ, ਸੁਮਰੋ ਬੇਗਮ, ਸੁਣਦੈ ਖਲੀਫ਼ਾ, ਪੂਰਾ ਆਦਮੀ, ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ, ਜਿੰਦ ਬੋਟੀ ਬੋਟੀ, ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਤੇ ਦਵਿੰਦਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ 30 ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਡਾ. ਗੁਰਲਾਲ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਸਮੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਖੋਜ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਮੀਖਿਆ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਾਲੇ 'ਪ੍ਰਵਚਨ' ਵਿਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਡਾ. ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਖੋਜ-ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਡਾ. ਗੁਰਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 81465-42810

 ਬੁਲੰਦ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ
ਲੇਖਕ : ਸੱਤੀ ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 80
ਸੰਪਰਕ : 94651-16100

ਸੱਤੀ ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਬੁਲੰਦ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਆਪਣੀ 80 ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ 118 ਵਿਚਾਰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਤਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਬੜੇ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਭਰਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੁਫ਼ਨੇ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਓ। ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਝੁਕਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਝੁਕ ਜਾਓ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਸਾਡਾ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫੁਕਰੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੌ ਗੁਣਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ, ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਹਨੇਰਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੰਘਣਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਣਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਸਬਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਸਮ, ਨਾ ਮੋਟਰ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਸੱਤੀ ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਸਮਾਈ ਹੋਵੇ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਦਾ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਕੱਲਰਮਾਜਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94178-65377

ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਮੀਤ ਕੱਲਰਮਾਜਰੀ ਸਾਡਾ ਉੱਚ ਦੁਮਾਲੜਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ਼ ਨਹੀਂ। ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਦਾ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦਮੋਦਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਜੁਗਤ 'ਆਖ ਦਮੋਦਰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ' ਵਾਂਗ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਛੋੜੇ ਉਪਰੰਤ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਦੀ ਕੈਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕਾਵਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਏਨੀ ਮਾਰਮਿਕ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸ਼ੀਸ਼ਾ' ਅਤੇ ਤੁਹਮਦੇਵ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਮੂੰਮੂ' ਜਿਗਰੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਅੰਦਰ ਯੋਗੀ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਆਪਣੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਲਾ ਕੇ ਕੰਮੇ ਮਾਸ਼ਕੀ ਦੀ ਛੰਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਰੰਤ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ 'ਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਤਹਿ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਹੂਬਹੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ-
'ਅਸੂੰ ਜ਼ੁਬਾ ਨਹੀਂ ਮਗਰ ਬੇਜ਼ੁਬਾਂ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਤਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਗੰਗੂ ਦੀ ਗ਼ਦਾਰੀ, ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਦੀ ਮਕਾਰੀ, ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਮਹਿਰਾ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੂਬਹੂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਚਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਭੇੜ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਫ਼ਤਹਿ ਜੰਗ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਦੋਫਾੜ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੀਨੇ ਠੰਢ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੈਸੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਖੇਡਣ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਨੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿਲਰ ਗਏ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਾਰ। ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਾਸਲ ਬੇਗ ਤੇ ਬਾਸਿਲ ਬੇਗ ਜੱਲਾਦ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਜੁਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਦੀ ਬੇਗਮ ਜੈਨਾ ਬੇਗਮ ਭਰੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਖੰਜਰ ਖੋਭ ਕੇ ਜੀਵਨ ਲੀਲ੍ਹਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੈਨਾ ਬੇਗਮ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਬਾਬੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੱਚੀਗੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਕੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧ੍ਰੋਹਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਦਗਾ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਰਹੇ। ਲਗਦਾ ਹੈ ਠੰਢਾ ਬੁਰਜ ਆਪਣੇ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਹਸਤੀ ਵਿਚਲਾ ਚੀਰ
ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ : ਬਲਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 86
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਬਲਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤਾ ਲੰਮੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜਗਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸਿਰਜ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ਼ ਨਿਰੰਤਰ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦਿਲ ਕਹੇ' ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 8 ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਬਾਅਦ 'ਹਸਤੀ ਵਿਚਲਾ ਚੀਰ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਲਿਬਾਸ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੇ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ। 'ਹਸਤੀ ਵਿਚਲਾ ਚੀਰ' ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾ ਕਬੂਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ ਤੇ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕਬਰਗਾਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਬੇੜੀ ਠੇਲ੍ਹਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਹੁਤਾ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਡੁੱਬੇ ਚਾਹੇ ਤਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਲੀਵਾਲ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਟਿਆਂ 'ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਰਮ ਐਲਾਨ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਭਾਵ ਸੱਚ ਆਖਣਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਝੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਮੰਜ਼ਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ੇਅਰ ਦੁਬਿਧਾ ਤੇ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੇਵਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਹੈ ਤੇ ਬੇਵਸੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸੂਰਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਜ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਹਸਤੀ ਵਿਚਲਾ ਚੀਰ' ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਯਕੀਨਨ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਤਵ
ਲੇਖਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98552-28224

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਇਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 41 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਮਹਾਂਕਵੀ, ਭਾਸ਼ਾ-ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ, ਅਧਿਐਨ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਰਾਲੇ ਦੌਰਾਨ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਉੱਚ-ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਲਮੀਕਿ, ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ।

-ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 93573-24241

ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀ
ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲੀ 96 ਕਰੋੜੀ, 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ
, ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ, ਵਿਸ਼ਵ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 0183-5011003

ਸਬੱਬ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਭਾਣਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, 31 ਅਗਸਤ, 2025 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਬੜੀ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ 'ਉਘੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬੁੱਢਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਕੱਤਰ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।' ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੀਵਿਊ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ (ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਾਨੀ) ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਭ ਸਚਿਆਰੇ, ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼, ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਣ-ਤੱਤੇ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਮੁਕਾਉਂਦੇ, ਛੱਕੇ ਛੁਡਾਉਂਦੇ, ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ 127 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜੀ ਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਬੜਾ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਿਮਨਲਿਖਤ 14 ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਹੀ ਮੁੱਲਵਾਨ, ਗਿਆਨਵਰਧਕ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਦੀਵਾਨ ਬਾਬਾ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸ਼ੇਰਦਿਲ ਜਰਨੈਲ ਨਵਾਬ ਬਾਬਾ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲੀ, ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਜਥੇਦਾਰ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਧਾਰੀ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ, ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲੀ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸਨ? ਜਨਮ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ? ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਕਦੋਂ ਸੰਭਾਲੀ? ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋਇਆ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਵਨੀਆਂ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਨੇ। ਕੁਝ ਇਕ ਕਈ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ, ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਬਣਕਲਾਂ ਆਦਿ ਦਾ।
ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਮੇਤ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰਮਤਾ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਅਤੇ 'ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸੰਦੇਸ਼' ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਚਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਉਣਾ, ਸਮੂਹ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਨਾ : 106
'ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਖਾਲਸਾਈ ਗੜਗੱਜ ਬੋਲੇ' ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਕਿ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ. ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਜ਼ਟ' ਮਾਸਿਕ ਦੇ ਵੀ 25 ਸਾਲ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ। ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਵਲੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਦੇਸ-ਪ੍ਰਦੇਸ/ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਆਰੰਭਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੁੱਢੇ ਦਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-79186

ਮਹਾਨ ਖੋਜਕਾਰ
ਲੇਖਕ : ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 97806-67687

ਵਿਗਿਆਨ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਹਾਨ ਖੋਜਕਾਰ' ਤੀਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਜਨਕ ਵਿਗਿਆਨੀ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਜਾਣਨਾ, ਸਮਝਣਾ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 25 ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹਨ। ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਟੀਫਨ ਹਾਕਿੰਗ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਾਲਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ , ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਿਸਥਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਜਿਹੇ ਲਗਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਖੋਜਾਂ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਹੇਠ ਉਂਗਲਾਂ ਦੱਬਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਸਿਰੜ,ਲਗਨ ਅਤੇ ਜਨੂਨ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਖੋਜਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਸਾਨ ਤੇ ਸੁੱਖ ਭਰਿਆ ਮਾਨਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ, ਸਿੱਟਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਟੜਵਾਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਜਾਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਏ। ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਲੂੰਅ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਨੂਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਰੋਹ ਦੀ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਹਿੱਤ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤ ਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਮੰਦਭਾਗਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਜ ਜੀਵਨੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਰਕ ਪੂਰਣ ਜਾਨਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ, ਸਰਲ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਸਾਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਣ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪਣਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਜੀਵਨ ਮਦਿਰਾ
ਲੇਖਕ : ਚਾਰਲਸ ਗੋਰਹਾਮ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 416
ਸੰਪਰਕ : 098551-23499

ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ (1948) ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਰਦੂ ਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ/ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ 'ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ, ਮੁਹੱਬਤਨਾਮਾ, ਇੱਕ ਆਵਾਰਾ ਰੂਹ ਦਾ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ, ਵਾਇਆ ਬਠਿੰਡਾ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਨਵਾਂ ਸਵੇਰਾ: ਨਵਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਉਹਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਬਾਲਜ਼ਾਕ (1799-1850) ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕ ਚਾਰਲਸ ਗੋਰਹਾਮ (1911-1975) ਨੇ 'ਵਾਈਨ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ਼' ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ, ਪੇਚੀਦਾ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੋਤਾਣ, ਘਰੋਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਮਾਜ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੋਰਹਾਮ ਨੇ ਬੜਾ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਸਮਾਚਾਰ ਨੂੰ 53 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਾਹਿਤ! ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਿੱਪਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਸਕਰ ਵਾਇਲਡ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਜਿਹੇ ਦਿੱਗਜ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦਾ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਬਾਰੇ ਕਥਨ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਉਹ ਮੰਜ਼ਰ ਭਾਵਕ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪੈਰ ਲਾਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡਿਊਮਾ, ਸੇਂਟ ਬਿਊਵ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬਰੋਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਹਿਊਗੋ ਤੋਂ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ-'ਉਹ ਜੀਨੀਅਸ ਸੀ ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਫਰਾਂਸ।' ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੁਖੈਨ, ਸਰਲ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਮੁਬਾਰਕ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ
ਨਾਟਕਕਾਰ : ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅੰਬਾਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 60
ਸੰਪਰਕ :094162-71625

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੂਜੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਲੇਖਣ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੰਚਕੂਲਾ ਵਲੋਂ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਕਲਮਕਾਰ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅੰਬਾਲਵੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। 'ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ ਤੇ ਹੋਰ ਬਾਲ ਨਾਟਕ' ਉਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾਤਰੀਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਨਾਟ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਪੰਜ ਨਾਟਕ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਚੇਤਨਾ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਓ ਦੀ ਉਸਾਰੂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਭਰਪੂਰ ਚੌਗਿਰਦਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਵਿਚ ਆ ਸਕੇ।
ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਅੰਬਾਲਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਲ ਨਾਟਕ 'ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਾਈ' ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜਿਆਂ ਭਰੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ 9 ਤੋਂ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਬਾਲ ਪਾਤਰ ਸੋਨੂੰ, ਨਿਮਰਤ, ਸੁਖਮਨ, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਦਮਨ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਖਿਲਰੇ ਗੰਦ-ਮੰਦ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਗੋਂ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਆਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਵ ਸਾਂਝੀ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। 'ਚਿੜੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ' ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ, ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੂੜਾ ਕਰਕਟ ਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 'ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ' ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਤਮਾਸ਼ੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ ਰੱਤੋ ਤੇ ਬਾਂਕੀ ਜੱਦੀਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤੇ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਕੂਲੇ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਬਜ਼ਿੱਦ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਾ ਕੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਅਜਿਹਾ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਵਸੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੌਸਮ ਬਦਲ ਗਏ' ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੱਟੀ ਤਿਤਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ, ਹਰੀ ਤਿਤਲੀ ਹਰਿਆਲੀ ਦੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਤਿਤਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਕ ਭੌਰਾ ਅਮਨ ਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਭੌਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚਿਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਟੀ.ਵੀ., ਲੈਪਟਾਪ, ਮੋਬਾਈਲ ਆਦਿ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।ਆਖ਼ਰੀ ਬਾਲ ਨਾਟਕ 'ਮਿੱਟੀ ਬੋਲ ਪਈ' ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੰਜ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਅਰਬਾਂ ਖ਼ਰਬਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉਸਰਨਾ, ਪਰਬਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰਾਂ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ, ਰੇਲਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਪਿਤ ਹੈ। ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਰਲ, ਸੁਖੈਨ ਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬਾਲ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਮੰਚਾਂ ਉਪਰ ਮੰਚਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਮੁਕੰਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਲੇਖਕ : ਕਾਲੂ ਰਾਏ ਸੁਮਨ, ਡੈਗਨਮ (ਯੂ.ਕੇ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 112

ਉਪਰੋਕਤ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਲੂ ਰਾਏ ਸੁਮਨ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਚ 9 ਅਧਿਆਇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰ (ਮੁਕੰਦ), ਸਮਝ, ਸੁਭਾਅ, ਸੋਝੀ, ਸੰਪੰਨਤਾ, ਸਾਰਥਿਕਤਾ, ਸੰਭਾਲ-ਸੁਰੱਖਿਆ-ਸਮਰਪਣਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਹੈਡਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਉਪਰੋਕਤ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਬਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ। ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੁਕੰਦ ਬਾਰੇ ਜੋ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਜਪ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਏ (ਸਿੱਟਾ) ਹੋਰਨਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਪ ਤੇ ਸੇਵਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਿਧਾਂਤ, ਚਾਹਤਾਂ, ਸੰਘਰਸ਼, ਸਮਾਂ ਸਥਾਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੱਜਣ, ਸੰਸਕਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭੁਲਾਈ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੁੱਜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਭਾਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 92105-88990

ਮੈਂ ਅਹੱਲਿਆ ਨਹੀਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਾਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 84279-33995

ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ 128 ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ 87 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤਿ ਧੁਰ ਅਹਿਸਾਸਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪਿਰੋਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਕ ਔਰਤ ਵੱਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਭਰ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਣੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਦਰਿਆਂ ਨੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨੱਥੀ ਕੀਤੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਬਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦੇ ਜਾਏ ਵਲੋਂ ਹੀ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਸਿਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੰਗਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਾਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਔਰਤ ਵਿਚੋਂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਮਰਦ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅਹਿੱਲਿਆ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਆਓ ਮਾਵੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਟੂਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਗੰਧੀ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ :
'ਮੈਂ ਔਰਤ ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ/ ਮੇਰੇ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਹਨ/ ਕੁਝ ਅਰਮਾਨ ਹਨ/ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਚੰਨ ਤਾਰੇ/ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਚਾਹਾਂ... / ਤਸਵੀਰ-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ/ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਰੰਗ ਭਰਾਂ...।' (ਔਰਤ ਸਫ਼ਾ : 13)
ਮਾਵੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਪਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਜਾਂ ਨਜ਼ਮ ਨੁਮਾ ਬਹਿਰਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਹਨ :
ਵਕਤ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਘੜ ਪਾਵਾਂ ਕਿਹੜੀ ਬੇੜੀ
ਘੜੀ ਪਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਰਹੇ। (ਸਫ਼ਾ : 17)
-ਚੱਲ ਮਿਲੀਏ! ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ/ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਰੇ/ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਛੁਹ ਲਵੇ ਮੇਰੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ/ ਜਿਵੇਂ ਛੱਲ ਕਿਨਾਰਾ ਛੋਹ ਮੁੜੇ...।' (ਸਫ਼ਾ : 18)
-ਜਦ ਵੀ ਤੁਰਦੀ ਹਾਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਦੋ ਕਦਮ
ਲਗਦੈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ... (ਸਫ਼ਾ : 21)
-'ਮੈਂ ਅਹਿੱਲਿਆ ਨਹੀਂ'/ ਕਿ ਉਡੀਕਾਂ / ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣ ਲਈ/ ਕਿਸੇ ਗ਼ਮ ਦੀ ਪੈਰ ਛੋਹ/ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਰਾਸ਼ਣਾ ਹੈ/ ਪੱਥਰ 'ਚੋਂ ਬੁੱਤ ਆਪਣਾ... (ਸਫ਼ਾ : 26)
-ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਮਤਲਬ/ ਇਕ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ/ ਸਮਝ ਤਾਂ ਆ ਗਈ/ ਪਰ ਦੇਰ 'ਚ ਆਈ/ ...ਦੁੱਖ ਦੱਸਣਾ ਤੇ ਪੀੜ ਪਰਾਈ/ ਬੱਸ ਦੋਵੇਂ ਜਗ ਹਸਾਈ...।
(ਸਫ਼ਾ : 27)
-ਚਿਣਗ ਅਜੇ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ੀ ਐ/ ਬੁੱਕਲ ਦੇ ਨੇਰ੍ਹੇ ਲਈ/ ਜ਼ਿਹਨ ਜਦ ਤਕ ਰੌਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਵੇ/ ਸਮਝੋ ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ...
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਖਿਝ 'ਚੋਂ ਜਾਂ ਬਗ਼ਾਵਤ 'ਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀ ਸਗੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਸੁਲੱਖਣ ਸਰਹੱਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94174-87337

ਜੱਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ
ਰਮਜ਼ਾਂ, ਤਰਬਾਂ ਤੇ ਜ਼ਰਬਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 342
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਕਰਨਲ (ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ) ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ ਵਲੋਂ ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਬੰਗਾ (ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ) ਤੇ ਕਾਦੀਆਂ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ 65 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਲਾ ਭਾਵੇਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨਲ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਿਰਾਸਤ, ਧਰਮ, ਸਮਾਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਦਿ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਪੰਥਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਇਲਮ ਹੈ। ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਥਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਉਸਾਰੂ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੱਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਲਾਮਿਸਾਲ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਸਤੰਬਰ, 1924 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਟੌਹੜਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟੌਹੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਜਨਰਲਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਹ ਪੰਜ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ 27 ਸਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦਾ ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਗਏ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਰਨ ਜਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਥ ਰਤਨ' ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਿਆਸਤ, ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਜੱਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਤਭੇਦ, ਜਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਵਲੋਂ 'ਸਰਵ ਹਿੰਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ' ਦੋਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਮਾਰੀ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਲ, 2011 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ, ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਿਆਸੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਸੇਧਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਅਣਗੌਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਈ.ਏ.ਐਸ, ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉੱਚਿਤ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ 30 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਹਿਲੂ, ਪੰਥ ਦੀ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਲੋਕ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਤਲੁਜ-ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਰੋਕਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਜਿਸ ਦੌਰ ਕੋ ਚਾਹਾ ਬਦਲ ਡਾਲਾ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਜੱਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਮਾਣ, ਪੰਥ ਵਸਾਂ ਮੈਂ ਉਜੜਾਂ, ਚੁਣੌਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 'ਜਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦੇਣ ਆਦਿ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਹੈ।' ਜਥੇਦਾਰ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 'ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਮਈ, ਲਾਲਚੀ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਰੋਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ।' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜੇ.ਐਸ. ਗਰੇਵਾ

 ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 280
ਸੰਪਰਕ : 93564-62593

'ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ' ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਬਾਹੀਆ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ਪੈਂਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਰੁਬਾਈਆਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਬਾਹੀਆ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ. ਬਾਹੀਆ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਅਧਿਆਪਕ, ਨਿੱਘੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਆਗੂ, ਨਿਧੜਕ, ਦਲੇਰ, ਸੂਝਬੂਝ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉੱਘੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ 'ਪਕਟੂ' ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਘੋਲ ਲੜੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਇੰਝ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ-
ਐ ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ! ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬਾ,
ਮੇਰੀ ਹਮਦਮ, ਮੇਰੀ ਹਮਸਫ਼ਰ।
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ,
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ।
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ,
ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਨ ਤਾਰੇ।
ਨਾ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਸੁਪਨੇ, ਸੁਰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਰੇ।
ਕਿਉਂ ਜੋ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ,
ਦਿਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ ਜੀ ਨੇ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਲੋਕ ਘੋਲਾਂ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤਰਸੇਮ ਬਾਹੀਆ ਜੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇਸ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਅਤੇ ਵਡਿਆਉਣ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਹੈ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਮੈਂ ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ
ਕਵੀ : ਰਾਮ ਲਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ
ਮੁੱਲ: 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਨਾ
ਸੰਪਰਕ : 98155-17340

'ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ' ਪੁਸਤਕ ਰਾਮ ਲਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪ ਨੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਬਾਬਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਵੈਦ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਹੰਸਰਾਜ ਤਾਇਆ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। 128 ਸਫਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖੀ। ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਵੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸੀ ਜਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਭੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕ ਸਨ ਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਸਾਦਗੀ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਸਨ ਉਹ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ
ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਤਦ ਬਲਦੀਆਂ
ਅੱਗਾਂ ਆਡੀਂ ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ
ਜਦ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਮਰਦ ਜੂਝਦੇ
ਘਰ ਦੇ ਵਿਚ ਸਵਾਣੀ
ਕਵੀ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਪਰ ਆਸ਼ਰਤ ਸਨ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਨ ਤੋਂ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਜੀਵਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ' ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਜੀਵਨ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੀ ਨਰੋਈ ਕਥਨੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਯੋਗ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲਿਖਦਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ, ਦੁਪਹਿਰਾ, ਸ਼ਾਮਾਂ ਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਚਾਅ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਆਪਨੇ ਕਾਵਿਕ ਸਿਫ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਵਈਆ, ਬੈਂਤ, ਦੋਹਰਾ, ਕੋਰੜਾ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾ ਵੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੋਗ ਗੱਲ ਲਿਖੀ ਹੈ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ
ਰਾਮ ਲਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਕਮਾਲ ਕਰਤੀ,
ਪਿੰਡ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰ'ਤੀ।
ਕਵੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਕਵੀ ਪਰਤਿਆ ਹੈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਰੰਗਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦਾ ਭਾਈ, ਤਾਂਗਾ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲਾ, ਅਮਲੀ ਦਾ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਚਾਹ ਮੰਗਣਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਹਲ਼ ਵਾਹੁਣਾ, ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਕੁਕੜੂੰ ਕੂ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਕਰਨਾ, ਕੋਹਲੂ ਵਾਲੇ ਦਾ ਤੇਲ ਲਈ ਕੋਹਲੂ ਚਾਲੂ ਕਰਨਾ, ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੱਥ ਵਿਚ ਬੈਠਣਾ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਨਾ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਗ ਨੂੰ ਤੜਕਾ ਲਾਉਣਾ, ਢੋਲ ਤੇ ਤਮਾਚਾ ਲਾਉਣਾ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨਾ, ਦੂਰ ਗਏ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਮਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਗੁੱਗੇ ਮਾੜੀ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੇਲੇ ਜਾਣਾ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬਣ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਿਰਦੇ ਹਨ:-
ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਟੋਲਾ ਚੱਲਿਆ
ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਮੱਲਿਆ
ਹੋਵੇ ਨਾ ਸਿਫ਼ਤ ਤੇ ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਡਾਰਦੀ,
ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਂਦੀ ਏ ਦੁੜੰਗੇ ਮਾਰਦੀ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਘੋਲ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਵਿਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੀ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਗੱਲਾਂ, ਗਿੱਧਾ, ਵਾਪਸੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਲਾਹੁਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੰਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸਾਰਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੈਂ ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ' ਰਾਮ ਲਾਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਜੀਵ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਲੰਧਰ

ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ
ਸ਼ਾਇਰ : ਮੱਖਣ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 94172-07627

ਮੱਖਣ ਮਾਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ। 'ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਚਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਛਪੇ ਹਨ। 'ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ' ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪੰਜਤਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਕ ਫੈਲੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਲੋੜਾਂ ਥੁੜਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਵਿਚ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ਼ਾਰਾਤਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿਚ ਪੁਰੇ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਥ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਰੂਹ 'ਚ ਬੋਲੇਂ, ਮੈਂ ਉਡੀਕ 'ਚੋਂ ਬੋਲਾਂ, ਆਪਾਂ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹੋ ਜਾਈਏ, ਚੱਲ ਆਪਾਂ ਜੰਗਲ ਹੋ ਜਾਈਏ।' ਨਜ਼ਮ 'ਚੁੱਪ' ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖ਼ ਦਾ ਰੁਦਨ ਹੈ ਤੇ 'ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰ' ਨਜ਼ਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀਂ ਸਿੰਮਦੀਆਂ ਨੇ, ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਕਿਉਂ ਪੱਥਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ?' ਇੰਝ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਵਾਲ ਦਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅੜਾਉਣੀ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਰਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤਹਿ ਤਕ ਜਾਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਮਿਥਹਾਸ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣਾ ਸੌਖ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਭਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਸਿੱਖ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਨ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਆਸਾ ਅਤੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਧਨਾਸਰੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ' ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੀ 600 ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਭਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਪਾਠਕ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਤਾਂ ਜਾਣੂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1473 ਬਿਕਰਮੀ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਟਾਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧੂਆਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੂਆਂ ਕਲਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਕਿਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭੋਲੇ ਭਾਅ ਕੀਤੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅੱਗੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲਾਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਪੂਜਕ ਸਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਵਿ-ਰੰਗ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਂਅ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਫਲ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਸ਼ਹੀਦੀ ਤਰਾਨੇ
ਲੇਖਕ : ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ੀਨਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 99153-27905

ਬੋਪਾਰਾਏ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਏ.ਐਸ.ਆਈ. ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਢਾਡੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ-ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਤਰਾਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿਕ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਜਿਹੇ ਸਿਰਜੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਅਣਗੌਲੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 'ਮੰਗਲਾਚਰਨ' ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਦੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਬੰਦਨਾ' ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਕਾਜ਼ੀ ਰੁਕਨਦੇਵ, ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਜਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਤੇ ਸਲੀਮਾਂ ਬੇਗਮ, ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (ਭੀਖਣ ਸ਼ਾਹ ਜੀ), ਲਖਨੌਰ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ, ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਭਾਈ ਹਾਠੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਘੜ ਸਿੰਘ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ (ਸਾਕਾ ਮੰਡੇਰਾਂ), ਗ਼ਦਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਕਹਾਣੀ-ਪੰਜਾਬ ਆਦਿ। ਢਾਡੀਆਂ ਦੀ ਗਾਉਣ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਾ ਅੱਗੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ: ਕਲੀ, ਬੈਂਤ, ਕੋਰੜਾ, ਦੋ-ਤਾਰਾ, ਗੱਡੀ, ਵਾਰ, ਸ਼ੇਅਰ, ਝੋਕ ਆਦਿ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਦੇਖੋ :
(ੳ) ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਟੂਣੇ ਕਰ ਕੇ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ ਸੁਖ ਪਾਉਣਾ
ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਹੱਥ ਆਈ ਹਕੂਮਤ, ਪੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਣਾ।
ਕਰਨ ਲੜਾਈ ਸਾਰੇ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸਮਝੌਂਦਾ
ਰਾਜੇ ਆਪ ਕਸਾਈ ਬਣ ਗਏ, ਧਰਮ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ। (ਪੰਨਾ : 13)
(ਅ) ਸੁੱਖਾਂ ਸੁਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਪੋਤਰਾ ਮਾਂ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ
ਹੋਈ ਹੈ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰੀ
ਦੇਵੋ ਜੀ ਵਧਾਈਆਂ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ
ਸਭ ਨੂੰ ਖਵਾਉਂਦੇ ਕੁੱਟ ਚੂਰੀ
ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਖੀਵਿਆਂ ਦਾ ਧਰਤੀ ਨਾ ਪੈਰ ਲੱਗੇ
ਸਾਂਝ ਦਿੱਤੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਪਾ
ਰੋਂਦੇ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਥ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲਾ
ਪਟਨੇ ਦੇ ਵਿਚ ਗਿਆ ਆ (ਪੰਨਾ : 68)
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵੀ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਕਾਵਿ-ਅਸਤਿਤਵ ਵਿਖਾਉਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-79186

 ਬਲੈਕ ਵਰੰਟ
ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਇਕਬਾਲੀਆ ਬਿਆਨ
ਲੇਖਕ : ਸੁਨੀਲ ਗੁਪਤਾ, ਸੁਨੇਤਰਾ ਚੌਧਰੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਸ਼ਿਫ਼
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਰੋਅ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਬਾਂਦਰਾ
ਮੁੱਲ : 399, ਸਫ਼ੇ : 270
ਸੰਪਰਕ : 097809-09077

'ਬਲੈਕ ਵਰੰਟ' ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਛਪਣੀ ਇਕ ਅਤੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਸੁਨੀਲ ਗੁਪਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ 35 ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਦਿਆਨਤਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਸ਼ਿਫ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ 200 ਏਕੜ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਤੇ ਭੈ-ਭੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗੁਆਹ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਸੁਨੀਲ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਸੁਨੇਤਰਾ ਚੌਧਰੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ 'ਮੁਖਬੰਦ' ਏਨਾ ਸਟੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨੀਲ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿਹਾੜ ਦਾ ਮੰਦੜਾ ਹਾਲ ਲਿਖ ਕੇ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਾਤਲਾਂ ਬਾਰੇ, ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਬਾਰੇ, ਜੱਜਾਂ ਬਾਰੇ, ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੰਟਾਂ ਬਾਰੇ, ਉਮਰ ਕੈਦੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਜਾਰਤ ਬਾਰੇ, ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਸੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ, ਖੂੰਖਾਰ ਬਦਮਾਸ਼ ਕੈਦੀਆਂ ਬਾਰੇ, ਏਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਬਲੈਕ ਵਰੰਟ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਕੈਦੀ (ਮੁਜਰਮ) ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਬਹੁਤ ਵਖਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਲਟਕਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਮੰਜਰ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦਾ। ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਭਾਰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ, ਰੱਸੀ ਦੀ ਤਪਤੀਸ਼, ਦੋ ਜਲਾਦਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ। ਤਿਹਾੜ 'ਚ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ) ਵਲੋਂ ਚੈਕਿੰਗ, ਦਲੇਰ ਅਫ਼ਸਰ ਕਿਰਨ ਬੇਦੀ ਦੀ ਤਿਹਾੜ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ, ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤਿਹਾੜ 'ਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਮੈਨੁਅਲ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਕੈਦੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਐਸ਼ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕੈਦੀ ਲਈ ਨਰਕ। ਤਿਹਾੜ 'ਚ ਦੈਂਤ ਕੈਦੀਆਂ (ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ) ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਦਾ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤਿਹਾੜ ਦਾ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਦਾ। ਤਿਹਾੜ 'ਚ ਕੁੱਟਮਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਤਲ, ਕੁਕਰਮ ਤੇ ਖੱਦੂ-ਖਾੜਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਸੁਨੀਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੈਦਾਇਕ ਮਾਹੌਲ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੂੰਖਾਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਬਸੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ, ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਕੋਠੜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਨੂੰਨ-ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 'ਬਲੈਕ ਵਰੰਟ' 'ਤੇ (1981 ਤੋਂ) 2025 'ਚ ਨੈੱਟ ਫਲਕਿਸ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ 10 ਅਧਿਆਇ ਹਨ : ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਚਾਰਲਸ ਸੋਭਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤੀ?, 'ਬਿਕਨੀ ਕਿਲਰ' ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ ਜੇਲ੍ਹਰ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮੌਤ, ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ : ਆਖਰੀ ਐਕਟ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਯੋਧਾ : ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਅੰਤਲਾ ਕਾਂਡ ਤਿਹਾੜ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ ਦੁਨੀਆ। ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਕਈ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਆਹ ਵੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਬੜੀਆਂ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਆਦਤਾਂ ਤੇ ਅਜੀਬ ਸ਼ੌਕ। ਕਈ ਉਮਰ-ਕੈਦੀ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ : '1982 ਵਿਚ ਬਿੱਲਾ ਤੇ ਰੰਗਾ, 1984 'ਚ ਮਕਬੂਲ ਬੱਟ, 1985 ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ, 1989 ਵਿਚ ਸਤਵੰਤ ਤੇ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 2013 ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਖਾੜਕੂ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਗੁਰੂ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਲਟਕਾਏ ਗਏ।' ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਵਕੀਲਾਂ, ਜੱਜਾਂ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵੀ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਬਹਿਰ
ਲੇਖਕ : ਮਲਵਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਕੈਫ਼ੇ ਵਰਲਡ, ਜਲੰਧਰ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98720-42344

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌਣੀ ਦਰਜਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸ਼ਾਇਰ ਮਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਦਸਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸਾਗਰਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਅਜਿਹੀ ਰੋਚਕ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਲੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਪਾਣੀ, ਗੰਧਲੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬਿਰਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ:
ਭੋਇੰ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ
ਜਦੋਂ ਬਿਰਖ ਨਾ ਰਹਿਣੇ
ਪਹਾੜਾਂ ਸਿਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣੇ
ਬੱਦਲਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਕਰ ਲੈਣੇ
ਮਲਵਿੰਦਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਬੜਾ ਉੱਚਾ, ਸੁੱਚਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੀਆਂ ਹੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਦੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਬਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਘੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਰਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੀ ਬੀਬੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਵੰਡਰ ਵਿਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੀ ਸੁੱਖ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ:
ਧੀਆਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ
ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ 'ਚ ਅਤੇ
ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ
ਧੀਆਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਪਰਵਾਸ, ਬਹਿਰ ਅਤੇ ਥੇਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼। ਇਸ ਵੰਡ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਬਹਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੁੱਘੜ-ਸਿਆਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕਮਿੱਕ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਵਰਸ ਪਰਵਾਸ, ਵਿਕਾਸ, ਬਹਿਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਕਵੀ ਮਲਵਿੰਦਰ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ
ਕਵੀ : ਸੋਢੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98146-26726

ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਟੇਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਘੜਵਾਂ ਰੰਗ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਇਹ ਛੰਦ ਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ' ਗੜ੍ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਸੋਢੀ ਕੁਲਦੀਪ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬੜੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜਿਸ ਲੰਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:
ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ / ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ
ਤੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਰੂਪ / ਅਕਾਲ ਹੈਂ।
ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅਸਾਵੇਂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਾਨੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਦੋਂ ਚਮਕੌਰ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਭਾਈ ਗੁਲਾਬੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਬੀ ਖਾਂ ਅਤੇ ਗਨੀ ਖਾਂ ਕਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਠਕ ਭਾਵੁਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਬਿਰਤੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਆਈ ਏ ਐਸ ਬਣਨ ਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਵਿਜੈ ਅਗਰਵਾਲ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਅਨੂ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 01679-233244

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਉੱਤਮਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 14 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਬੜੀ ਮੁੱਲਵਾਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਬਣਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 'ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਉਲੰਪਿਕ' ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਈ. ਏ. ਐਸ. ਬਣਨ ਦੇ 'ਸੁਪਨੇ' ਅਤੇ 'ਵਿਚਾਰ' ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚ 'ਬਰਨਿੰਗ ਡੀਜ਼ਾਇਰ' ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਏਸੇ ਨੂੰ 'ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ' ਜਾਂ 'ਵਿਲ ਪਾਵਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਪ੍ਰੀ' ਅਤੇ 'ਮੇਨ' ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਯੋਗਤਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਉਮਰ 21 ਸਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਿਰਕ ਹੋਵੇ। ਯੂ.ਪੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 'ਰੱਟੇ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਚਿੰਤਨ' ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿਚ 'ਈਗੋ' ਘੱਟ ਅਤੇ 'ਨਿਮਰਤਾ' ਵੱਧ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਬੋਰੀਅਤ, ਇਕੱਲਾਪਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅੜਿੱਕਾ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਕਰੰਟ ਅਫੇਅਰਜ਼) ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਲੇਬਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਨਿਕਟ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕੋਚਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ/ਆਨਲਾਈਨ ਜਮਾਤਾਂ ਅਟੈਂਡ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੂ.ਪੀ.ਐਸ. ਸੀ. ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ 20-25 ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀਆਂ ਇਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ : ਆਈ. ਏ. ਐਸ, ਆਈ. ਪੀ. ਐਸ., ਆਈ. ਐਫ. ਐਸ., ਆਈ. ਆਰ. ਐਸ. ਆਦਿ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿ ਆਈ. ਏ. ਐਸ. (ਯੂ.ਪੀ. ਐਸ. ਸੀ.) ਵਲੋਂ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ/ਪੱਖ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਮੁੱਲਵਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-79186

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮੋਰਿੰਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 53
ਸੰਪਰਕ : 78888-35400

ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮੋਰਿੰਡਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ 10 ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸਰਪੋਸ, ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ, ਸੋਹਿਲੇ ਤੇ ਸਾਕੇ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ, ਰੀਝਾਂ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਲੱਪ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ, ਛੰਦ ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਮਹਿਕ ਕਸਤੂਰੀ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ, ਜਿਹਨ 'ਚ ਪਲਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ' ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰਜੀਤ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਹਿੱਤ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੌਚਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਧੀਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲੜੀਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪਾਤਰ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਚਿਤਰਨ, ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਿਧੀ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਵੁਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂਵਾਂ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਪਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਥਾਰਥਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤੀ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਹਿਤ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਈਏ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ, ਪਿਆਰਾ, ਦਿਲਚਸਪ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਕਈਆਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਵੀ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਤਕ ਨਾਵਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਤੁੜ'
ਮੋਬਾਈਲ : 81465-42810

ਜਿਸ ਤਨ ਲੱਗੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਇੰਜੀ. ਵਰਿੰਦਰ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 85999-76777

ਵਰਿੰਦਰ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ ਬਿਜਲੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ-ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਥਾ ਰਸ ਦੀ ਛੋਹ ਵਾਲੀਆ 43 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ 29 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਮਈ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮਿਆਰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਿਜੀ ਤਜਰਬੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ, ਬਚਪਨ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਰਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਿਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਨਾਵਟੀਪਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਦਿਲੀ ਪਿਆਰ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦੀਆ ਯਾਦਾਂ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਕੁਝ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਹਨ। ਲੇਖ ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਤਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀ ਇਕ ਰਚਨਾ (ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਤਰਕ) ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।
ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਲੇਖ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਹ, ਚਿੰਤਾ, ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਲੇਖ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ, ਵਿਤਕਰਾ, ਸੰਤਾਪ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਰਾਤਾਂ, ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਸੁਭਾਅ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬਚਨ ਦੇਣਾ (ਵਾਅਦਾ ਕਰਨਾ) ਨੌਟੰਕੀਬਾਜ਼ ਲੋਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਲਚਸਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ।
ਕਵਿਤਾ ਭਾਗ ਵਿਚ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਰਸਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੱਚ, ਦਇਆ ਭਾਵ ਜਿਹੇ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰੰਗਲੇਪਣ ਦਾ ਸੱਚ, ਨਸ਼ਿਆ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਥੇ ਗਿਆ ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਲੰਮੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕਾਨੀਆਂ, ਮਧਾਣੀਆਂ, ਲਵੇਰੇ, ਹਲ, ਪੰਜਾਲੀ, ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣੀ, ਸਸਤੀਆ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ ਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160