ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ 'ਚ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ

ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਤੇ ਪਤਝੜ। ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਪਤਝੜ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਬਾਗ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਣ।
ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਪਜ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿੱਟੀ 'ਚੋਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਪਲਾਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਘੱਟ ਫ਼ਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨੀਵੇਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਪੀਤੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਣੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੇ ਸੜਨ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਪੌਦੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਫਾਈਟੋਫਰਾ ਇਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੌਦੇ ਮੁਰਝਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿਖਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ਲਾਂ ਦੀ ਮੱਖੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਅੰਬ ਵਿਚ ਉੱਲੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੰਨੂ ਦੇ ਫ਼ਲ ਬੇਸੁਆਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਹੈ। ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿੰਬੂ ਵਿਚ ਫ਼ਲ ਫੁੱਟਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੀਚੀ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਹੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਣਨ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਣ ਜਾਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਗ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ।
ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ
Z ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਣਨੀਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ ਬਾਗ 'ਚੋਂ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
Z ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਨਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੇ ਸੜਨ ਜਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Z ਛੋਟੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਸਹੀ ਪਕੜ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰ-ਬਤਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Z ਤਰ-ਬਤਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਫਾਈਟੋਫਥੋਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਅਤੇ ਫੈਲਣ 'ਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Z ਬੋਰਡੋ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਮਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛਾਂਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਰਡੋਪੇਂਟ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Z ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਦੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਫਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਕਰਨ।
Z ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਹਰੀ ਖਾਦ ਦੀ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖੁਰ ਗਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਵਹਿ ਗਏ ਸਨ।
-ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ (ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ), ਫ਼ਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੋਬਾਈਲ : 81462-00510