04-05-26

 ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਫੇ 'ਤੇ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ ਦਾ ਲੇਖ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਰਹੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ 12 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਈ.ਡੀ., ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ., ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਲੀਡਰ ਜੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਈ ਆਗੂ ਪਾਰਟੀ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਈ.ਡੀ. ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ ਅਸੀਂ 2024 ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅੱਜ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਚੰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਉਲੀਕਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਘਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨਕਾਰਤਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਮਹੂਰੀਅਤ, ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

-ਸੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ
ਮੁਹਾਲੀ।

ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਹਰ ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣਾ ਦਾਣਾ-ਪਾਣੀ ਕਮਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਸ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਭਲਾ ਮਾਨਸ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਚੇਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤਾਪਮਾਨ ਚਾਲੀ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਚ ਦੀਆਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਟੇ 'ਚ ਲੂਣ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੋਗੇ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸੋ ਆਓ, ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ।

-ਅਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ
ਜਲੰਧਰ

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਨਹੀਂ
ਅਸੀਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਗਿਆਨੀ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਉਪਕਰਨ ਆਦਿ ਸਭ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਦਵਾਈ ਦਾ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਧੜਾਧੜ ਮੈਡੀਕਲ, ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਝੱਟ ਆਰਡਰ ਕਰ ਕੇ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਸੱਚੀਂ ਹੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਕਸ਼ਿਸ਼ ਵਰਮਾ

ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹੀ, ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 8 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਥੋੜੀ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨੀਲ ਪਾ ਦਿੱਤੇ।
ਘਟਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ 'ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਮਾਸੂਮ ਨਾਲ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਏਨੀ ਅਸਹਿਜ ਕਰੂਰਤਾ ਨਾ ਦਿਖਾ ਸਕੇ।

-ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਬਟਾਲਾ।

ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਰੇ ਭਰੇ ਰੁੱਖ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਢੇ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਉਪਰਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨਤੀਜਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਤਪਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਨਿੱਘਰਦੇ ਪਾਣੀ ਤਲ, ਬੇਮੌਸਮੀ ਬਾਰਿਸ਼, ਹਨੇਰੀ ਆਦਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਹੀ ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਕਿਨਾਰੇ, ਚੁਰਸਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਕਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੁੱਖਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੰਡ, ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ, ਕਰੀਰ, ਫਰਵਾਂਹ ਦੇ ਮੁੱਢਾਂ ਦੁਆਲੇ ਲਾਲ ਚੁੰਨੀਆਂ, ਧਾਗੇ ਲਪੇਟੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਾਂ ਨਾਲ ਕਿੱਲ ਠੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕੀਮਤੀ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਪਸਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਹੋਰ ਲਗਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਅੱਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ।

-ਯਸ਼ਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ
ਮਸੀਤਾਂ ਰੋਡ, ਕੋਟ ਈਸੇ ਖਾਂ (ਮੋਗਾ)