ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਤਾਪੀ ਧਰਮਾਰਾਓ
ਅਨੁਵਾਦ : ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਈਟ ਕਰੋਅ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 97809-09077

'ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ' ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਨੇ 19 ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਈਜ਼ਾਦ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੱਖਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤਿਕ, ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 26 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਹੋਏ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਘੋਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਜੋ ਘਿਨੌਣੇ ਕਾਰੇ ਇਸਤਰੀ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠ ਹਨ, 'ਕਮਰ ਪੇਟੀ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ', 'ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ', 'ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ', 'ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ', 'ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ', 'ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਨੋ-ਅਵਸਥਾ', 'ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ-aਕਵਚ', 'ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਠੋਸ ਚਿੰਨ੍ਹ'। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਯੋਨ-ਵਰਜਨਾਵਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਰੋਹਬ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਦੀ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਮਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਹਨ। ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਡਿਤ, ਆਲੋਚਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ
ਲੇਖਕ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 97806-67686

'ਲਾਲ ਤਿਤਲੀਆਂ' (2012), 'ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਵਿੱਕੀ' ਅਤੇ 'ਰੁਪਈਏ ਦਾ ਸਿੱਕਾ'(2014) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ' (2025) ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ-ਸੜੀਆਂ, ਥੋਥੀਆਂ-ਬੇਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਲਸਮੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਰਮ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਉਲਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਿਛਾਂਹਖਿਚੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਪਰ ਤਰਕ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫ਼ਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਠੋਸ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜ ਕਦੇ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਰਾਜੂ ਨਹੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ', 'ਮਾਲੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ', 'ਲਵ ਯੂ ਸੈਂਟਾ', 'ਆਈ ਫ਼ੋਨ' ਅਤੇ 'ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰੂਪਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਗਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਇਸ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤੇ ਦੇ ਇਰਦਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਜ਼ਖ਼ੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਵੀ ਨੇਸਤ-ਓ-ਨਾਬੂਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ- ਸੌਂਦਰਯ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਜਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। 'ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ', 'ਮੈਂ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿੱਥੇ ਪਾਵਾਂ?', 'ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ', 'ਭੋਲੂ ਦਾ ਘਰ', 'ਅਨੋਖਾ ਚਿੜੀਆ ਘਰ', ਖਾਦ ਘਰ' ਅਤੇ 'ਨਿੱਕਾ ਲੂੰਬੜ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਵੱਛ-ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਅ-ਜੰਤ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜਗਤ ਮੌਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਚੰਨ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਅਤੇ 'ਨਵਾਂ ਚੰਨ ਉਗ ਪਿਆ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। 'ਭੂੰਡੀ ਭੂੰਡੀ ਫੇਲ੍ਹ ਕਿ ਪਾਸ', 'ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ' ਅਤੇ 'ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਮਿੱਥਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਲੋਭ-ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਸੁਆਰਥੀ-ਸੋਚਣੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਤਾੜਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ, ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜਨੌਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਘਟਨਾ-ਸਥਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਮੈਂ 'ਮਾਇਰ' ਨੂੰ ਇਸ ਮਿਆਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਵਿਸ਼ਵ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦੇ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭੀ 'ਅਜਨੋਹਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 170
ਸੰਪਰਕ : 96463-92945

ਡਾ. ਅਜਨੋਹਾ (ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ.) ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਨਾਇਕਤਵ' ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਕਾਲਰਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼ਵ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦੇ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 52 ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੂਰਮਿਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ, ਫਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ, ਜਰਨੈਲਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ (ਕੋਰੋਨਾ ਆਦਿ), ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਯੁਕਰੇਨ-ਰੂਸ ਜੰਗ, ਫਲਸਤੀਨ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਯੁੱਧ, ਅਮਰੀਕਨ ਚੋਣਾਂ (2024), ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੋਣ ਆਦਿ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛਿਟਪੁਟ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮਾਯੂਸੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਾ. ਅਜਨੋਹਾ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ, ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਔਖੇ ਤੇ ਭਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਵਾਦ ਇਉਂ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸ੍ਰੋਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗਿਆਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੀਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਾਊ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਗੱਲ ਗਿਣੇ-ਮਿਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਕਰੇਗੀ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਪਰਮ ਹੰਸ ਬੈਰਾਗੀ
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ ; 167
ਸੰਪਰਕ : 97804-82354

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 127 ਕਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਕਿਤਾ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੀਆਂ ਵੱਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1925 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਝੰਗ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਰੁਸਤਮ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾ ਵਸੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸਰਦਾਰਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਆਪ ਨਾਲ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਚ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ 14-15 ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 7 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਾ ਕੋਈ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਿਰਸ਼ੁਲਕ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਮਾਇਆ, ਧਨ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣਾ ਸਗੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੰਸ ਵਰਗਾ, ਧਿਆਨ ਕੱਛੂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕੂੰਜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਨਿਮਰਤਾ, ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਰਤ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਹਰਿ ਰਸ, ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ। ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਣਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ: 285 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94179-49079

ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼' ਤੇ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ, ਆਦਰਸ਼, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖੋਜ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ, ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਬਕ, ਰੋੜਾਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਲੀਕਾ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਜਿਊਣਾ ਸਿੱਖੋ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਲੇਖਕ ਆਦਿ ਹਨ।
'ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ' 33 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਤਣਾਅ ਤੇ ਭਟਕਣਾ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਣ ਲਈ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ' ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਇਕ ਹੁਨਰ, ਇਕ ਆਰਟ, ਇਕ ਸਮਝ, ਇਕ ਸਲੀਕਾ, ਇਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਉਹ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ।
ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਸਫ਼ਲਤਾ, ਆਨੰਦ, ਸਿਰਜਣਾ, ਸਫ਼ਰ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਪਸੰਦ, ਧਿਆਨ, ਡਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕਾਮਯਾਬੀ, ਸਮਝਣਾ, ਅਨੁਭਵ, ਵਿਵਹਾਰ, ਬੋਲਬਾਣੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਆਦਿ ਤਰਕ ਅਧਾਰਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਹੁਨਰ ਦਾ ਹੁਸਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸੋਚ ਦਾ ਸੂਰਜ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋਅ, ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤਪਸ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਨਿੱਘ, ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਲੀਕੇ ਤੇ ਲਿਆਕਤ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਧੁੱਪ ਭੀੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਦੀ ਕਦੇ ਗੁਆਚਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੁਹਜ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦਾ ਵਲ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ: ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ: 94172-25942

ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਲਗਭਗ 274 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
192 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 24 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਪ੍ਰਿੰ.(ਡਾ.) ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਵਾਸੂ', ਡਾ.ਪਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ, ਡਾ.ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ, ਡਾ.ਅਨੁਰਾਗ ਸ਼ਰਮਾ, ਡਾ.ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਸੁਆਮੀ ਆਨੰਦ ਗਣਤਵ), ਪ੍ਰੋ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ, ਪ੍ਰੋ. ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ, ਡਾ.ਅਮਰ ਕੋਮਲ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਪ੍ਰੋ.ਮਲਕੀਤ ਜੌੜਾ, ਡਾ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ, ਅਮਰੀਕ ਡੋਗਰਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਡਾ. ਸੌਮਾਸ ਬਲੋਕ, ਨਵਤੇਜ ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ (ਧੂਰੀ), ਪ੍ਰੋ.ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ਰੂਪ ਲਾਲ ਰੂਪ (ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ), ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭਰਤ ਅਤੇ ਕੇ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬੱਦਨ ਜੀ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤ ੇਸਿਆਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਪ੍ਰਤੀ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਧਾਨ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ.ਜੱਸਲ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇਗੀ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

 ਬੋਲੀਵੀਆ ਡਾਇਰੀ
ਲੇਖਕ : ਅਰਨੈਸਟੋ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਇੰਦਰ ਪੱਖੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 166
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਬੋਲੀਵੀਆ ਡਾਇਰੀ ਅਰਨੈਸਟੋ ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੂਨ, 1928 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਤੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ, 1967 ਨੂੰ ਗੁਵੇਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਪੱਖੋਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਬੁਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 12 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 28 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿਚ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਰਚਿਤ
'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ'
ਇਕ ਅੰਤਰ ਝਾਤ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਅਤੈ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 98151-77570

ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੱਬਤਨਾਮਾ, ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਗੌਲਣਯੋਗ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ (ਕਵਿਤਾ, ਆਲੋਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨ, ਨਾਟਕ ਆਦਿ) ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ 7 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਦਾ ਪਾਠ-ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੜ੍ਹਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ - ਲਿਖਤਾ ਓ ਵਾਚ, ਵਾਚਤਾ ਓ ਵਾਚ, ਪੜ੍ਹਤਾ ਓ ਵਾਚ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਆਰੰਭਦਿਆਂ, ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ, ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਤੇ; ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਲਿਖਣ ਇਲਾਜ ਵਿਧੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਦਵਾਖਾਨਾ, ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਰਜਨ। ਪੜ੍ਹਤਾ ਓ ਵਾਚ ਦੇ ਅੱਗੇ ਛੇ ਉਪਭਾਗ ਹਨ - ਏਕਾ, ਦੋਆ, ਤੀਆ, ਚਾਰਾ, ਪਾਂਜਾ, ਛੇਆ; ਫੇਰ ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਉਪਭਾਗ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਵੀ-ਮਨ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਪੈਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਾਚਦਿਆਂ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲੇ ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕ-ਜਗਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਉਂ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਹੀ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਜਾਣਿਆ-ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਤੇ ਲੇਖਕ (ਅਤੈ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਉਲੇਖਯੋਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦਾ ਰਿਣ ਕਿਵੇਂ ਚੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ - ਅਚੇਤੇ-ਸੁਚੇਤੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵੇਲੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਟਕਿਆ ਉੱਥੋਂ ਈ ਆਪ ਬਹੁੜ ਕੇ ਉਂਗਲੀ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਮੁੜ ਡੰਡੀਏ ਪਾਇਆ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਅਪੜਾਇਆ। ਲੱਗਦਾ, ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੀਰ ਵੀ ਇਉਂ ਈ ਬਹੁੜਦੇ ਹੋਣਗੇ।' ਲੇਖਕ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਏ ਭਈ ਓਸਨੇ ਨਿੱਜ ਨੂੰ ਪਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਸਵੈ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਕਰ ਲਿਆ; ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੱਕ ਪਾਸਾਰ ਲਿਆ। ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਕਿ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਹੀ, ਪ੍ਰੋ. ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ!

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-920015

ਧੁਆਂਖੀਆਂ ਲਗਰਾਂ
ਲੇਖਕ : ਵਜੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ:300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :151
ਸੰਪਰਕ : 81468-23797

'ਧੁਆਂਖੀਆਂ ਲਗਰਾਂ' ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਤਾਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈ ਜਾਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ ਧੁਆਂਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰਾਹੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਕਿਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸ ਤਬਕੇ ਦੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਬਕੇ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਜਗਰੂਪ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਉਸ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਵਾੳਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਾਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਾਸ਼, ਬੇਜ਼ਾਰ ੳਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕੋਹੜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ ਚਾੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਗਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਉੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਾਤ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਗਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਵਰਗੇ ਅਗਵਾਈਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਰਾਹੋਂ ਮੋੜ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਕਰਾਵੇ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ
ਲੇਖਕ : ਅਭਿਰੋਜਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 70103-67193

'ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' ਅਭਿਰੋਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਲੱਡਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ 1500 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰ ਲਾਡਾ ਨੇ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਅਭਿਰੋਜ਼ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲਪੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਸਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਤੋਂ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਲੱਡਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਾਬਾ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਜੁੜਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਬਿਹੰਗਮ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿਚੋਂ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕੌਤਕ ਵੀ ਵਰਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 'ਜੰਡੀ' ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਣਕ 20 ਮਣ ਹੀ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਨਾ ਸੇਰ ਵੱਧ ਨਾ ਘੱਟ। ਅੱਜ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੈ ਤੇ 'ਬੇਰੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤ' ਜਾਂ '20 ਮਣਾਂ ਖੂਹ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ। 'ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਨਸ਼ਤਰ
ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਰਤਾ : ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 79
ਸੰਪਰਕ : 97797-72139

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 61 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਸ ਇਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਜ਼ਬਾ, ਖਾਹਿਸ਼, ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਹਾਮੀ, ਤ੍ਰਿਾਸਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾ ਘੱਟ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯਤਨ ਕਾਬਲੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਣਹਾਰ ਲੜਕਾ, ਇਕ ਮੋਚੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ, ਅਰਬੀ ਕਹਾਣੀ, ਫ਼ਿਤਰਤ, ਦਿਖਾਵੇਬਾਜ਼ੀ, ਸਿਆਣਪ, ਮਰਦ ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮੱਖੀ, ਚਲਾਕ ਕਬਾੜੀਆ, ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਵਜ਼ੀਰ ਕਾਬਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੱਦ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ੰਹਨ, ਉਹ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 92105-88990

ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਰਾ : ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਵ ਰਾਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 380 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98710-84402

ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 'ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨੂਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ...' ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਕਿੰਨੇ ਚਿਹਰੇ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਅਮੁੱਲੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਭਾਵ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ ਅਨੁਭਵ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਅਨੰਦਮਈ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਤ੍ਰੇਲ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ, ਨਿੱਕੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ੁਹੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ-ਪਾਲਦੀ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰਾ ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲਘੂ-ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾਅ-ਪੇਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

 ਜਿਨਿ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 109
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਬਾਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਇਹ ਤੇਈ ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ' 'ਜਿਨਿ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪੱਟੀਆਂ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ 'ਬਾਬਰਬਾਣੀ' (ਆਸਾ ਰਾਗ) ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 20 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ 'ਨੀਰੂ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਬੂ ਵਿੱਠਲ ਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਬਲੀ-ਪਤਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਕਤਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨੀਰੂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਹੱਦ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਨੀਰੂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੀਰੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ 'ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ' (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ) ਨਾਂਅ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਰੂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਉਪਨਿਆਸ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 'ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ' ਰੂਪ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੱਝਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ' ਅਤੇ 'ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ') ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਦੋਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ- ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨੀਰੂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਉਮੀਦ ਲੱਭਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਨਾਲੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੌਰਵ ਦਾ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਜੀ
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਖ਼ੁਦ
ਸਫ਼ੇ : 459
ਸੰਪਰਕ : 98155-40758

ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ-ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡਰੀ ਰਾਇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਵੱਡਅਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 8 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਗ 'ੳ' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਹੈ ਬੇਦ ਕੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਭਾਈ (ਪੰਨਾ-11)। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 7 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦਾ ਜੈਕਾਰੁ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਹਾਇ, ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗਉਤੀ ਸਿਮਰਕੈ, ਪਾਇ ਗਹੇ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ, ਕਿਸੁ ਆਗੈ ਕੀਚੈ ਅਰਦਾਸਿ ਬੜੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਬੱਧੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਸਫਾ 12-13)।
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਖਯਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਭਾਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਗ 'ਅ' ਵਿਚ 8 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 14 ਤੱਕ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਚੋਬੀਸ ਅਵਤਾਰ, ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ, ਨਿਹਕਲੰਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ 56 ਪੰਨੇ ਤੋਂ 58 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਏ ਅੱਖਰ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾ ਕਾ' ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਮਹਾਕਾਲ ਕਾਲਕਾ ਅਰਾਧੀ' ਵਿਚ ਕਾਲਕਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ , ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਸਪਤਸ੍ਰਿੰਗ ਬਾਰੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈ ਅਪਨਾ ਸੁਤ ਤੋਹਿ ਨਿਵਾਜਾ' ਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਿੱਥ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ 'ਜਾਪੁ' ਅਤੇ 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ' ਨੂੰ ਵਾਚਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ 'ਜਾਪੁ' ਵਿਚ ਕੀਤੀ , ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ (ਪੰਨਾ 88)।
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ 'ਕ੍ਰਿਸਨ' ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ 'ੲ' ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰਬਰ 21, 22, 23, 71 , 49 ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 15 ਅਤੇ 49 ਦੀ ਸੁਵਿਸਥਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ 'ਸ' ਵਿਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ , ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ , ਉਸ ਦੇ ਪੂਜਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਵੀ ਉਸੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਵਡੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ (ਸਫਾ 216)।
ਪੰਨਾ 217 ਤੋਂ 222 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 52 ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 221 ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 52 ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਕ ਲੇਖ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਭਾਗ 'ਹ' ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ , ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦਰਜ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਨਾ 244 ਤੋਂ 249 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭੇਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਕੌਣ ਹੈ , ਬਾਰੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਚਰਚਾ ਹੈ , ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 262 ਤੋਂ 269 ਤੱਕ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੰਨਾ 272 ਤੋਂ 277 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਨਿਰਮਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਭੇਖ ਦੇ ਬਾਨੀ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ'। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕਲਿਜੁਗ ਅਤੇ ਸਤਿਜੁਗ ਬਾਰੇ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਨਾ 315 ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਾਮ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪੰਨਾ 326 ਤੋਂ 339 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਸਮ ਦੁਆਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਪੈਰੇ ਵਿਚ 4ef}n}t}ons of Sc}ence ਬਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ , ਬੁੱਧ , ਜੈਨ , ਜਹੂਦੀ , ਇਸਾਈ , ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਤਰਕਪੂਰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਨਾ 378 ਤੋਂ 388 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮਨ ਕੀ ਹੈ ? ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ? ਮਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ , ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ? ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸੋਲਹ ਕੀਏ ਸੀਗਾਰ' ਪੰਨਾ 398 ਤੋਂ 400 ਤੱਕ। ਅਜਾਨਬਾਹੁ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਭਾਗ 'ਗ' ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਨੁਕਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਨਾ 413 ਤੋਂ 426 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ 6 ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਤਿ ਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 427 ਤੋਂ 439 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਲ ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 'ਵੇਦ' ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹਨ। ਪੰਨਾ 440 ਤੋਂ 444 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਰਾਮਰਾਜ , ਪੰਨਾ 445 ਤੋਂ 448 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਹਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ , ਪੰਨਾ 449 ਤੋਂ 452 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਨ ਹੈ ਪੰਜ ਸਵਾਲ ਪੰਜ ਜਵਾਬ। 'ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਜਨ ਭਏ ਖਾਲਸੇ' ਇਸ ਗ੍ਰੰਥਨੁਮਾ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਲੇਖ ਹੈ। ਪੰਨਾ 458 ਤੋਂ 459 ਤੱਕ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ , ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਏ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਹਰ ਨੁਕਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚੋਂ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।

-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-61710

ਚਿੜੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ...
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ ਪੰਨੇ 80
ਸੰਪਰਕ : 98781-17285

ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 8 ਤੋਂ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਘੜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਚਿੜੀ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ, ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੋਚ, ਮਤਲਬਖ਼ੋਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਜਾਮ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਦਿ ਉਪਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਚਿੜੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ', 'ਚੂਰੀ' ਅਤੇ 'ਬੰਦ ਪਿੰਜਰਾ' ਅਤੇ 'ਵਿਚਾਰਾ ਕਾਂ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾੜਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦਾਣਾ-ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 'ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਜਬ ਨਜ਼ਾਰੇ', 'ਮਿੱਠੂ ਰਾਮ ਦੀ ਪਾਰਟੀ' ਅਤੇ 'ਚਿੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ?' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਬਰਕਰਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਉ' ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਾਰੂ ਪੈਗ਼ਾਮ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਲੱਭਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਥੇ ਇਕ ਸਾਵਾਂ ਪੱਧਰਾ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਡਾ. ਲੰਗੇਆਣਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ-ਵਧਾਊ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਨਾਲ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ
ਲੇਖਿਕਾ: ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 128
ਸੰਪਰਕ: 98885-72424

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ' ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਵਾਕਿਫ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸਹਿਜਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲਤਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੈ:
ਖੇਡਦੇ ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ
ਖਾਲੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਈ ਉਹ ਕੁੱਖ
ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੌਰ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹੋਸ਼-ਹਵਾਸ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕੀ-ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ। ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਸਾੜਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵਡਿਆਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਰਾਵਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ:
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਰਾਵਣ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਤੂੰ
ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ਕਿਤੇ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਖ਼ੀ ਗਿਆਤਾ ਦੀ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਏਨੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਰੋਚਕ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਦਰਦ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਮਝ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਪਹਿਲੀ ਪਰਵਾਜ਼
ਕਵੀ : ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947

'ਪਹਿਲੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 141 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰੇ। ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਤਾਗੀਦ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਜ ਵਿਹੂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਊਮੈ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾਮਈ ਬਿਰਤੀ ਹੈ ਪਰ ਕਵੀ ਦਾ ਇਹ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਚਾਈਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਰਹੀਏ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਸਨੂਈ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੂਰਬੀਰ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇ। ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਰੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਹੈ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹਫ਼ੇ ਭੱਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਪਰ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੱਪੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਸਾਡਾ ਲੁੱਟਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸਵ: ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 85588-03871

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਜੋ ਕਿ ਡਾ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 1937 ਨੂੰ ਖੇੜੀਕਲਾਂ ਪਿੰਡ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1964 ਵਿਚ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 1968 ਬੈਚ ਵਿਚ ਉਹ ਸਬ ਜੱਜ-ਕਮ-ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ 19 ਮਈ, 1977 ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਨੇ ਵੀ ਸੁਮੇਲ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਦਾ ਇਕ ਲੇਖ 'ਸਾਡਾ ਲੁੱਟਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ' ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਰਚੰਦ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 'ਅਕਾਲੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਨਈਆ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਨਾ 37 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ :-
ਸੂਰਜ ਕਿਰਨ ਪਈ ਤੇ ਚਮਕਾਂ/ਮੈਂ ਇਕ ਜ਼ੱਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ
ਮਾਣ ਨਿਮਾਣਾ ਤਾਣ ਨਿਤਾਣਾ, ਮੈਂ ਕਿ ਜ਼ੱਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਤ, ਕੌਣ ਹੈ ਤੂੰ, ਜੀਵਨ ਪਿਆਲਾ, ਜੰਗ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ, ਅਦਾਲਤ ਆਦਿ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ' ਕਵਿਤਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਪਿਆ ਪੱਥਰ, ਪੱਥਰ ਕਰਨਗੇ ਕੀ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਵੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। 'ਆਸਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਨਾ 73 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਨ। ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਗੱਭਰੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਸਾਡਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗਾ ਜੇਰਾ
ਹਰ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ, ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕੂਗਾ ਕਿਹੜਾ।
ਕੋਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਆਂਵਦਾ ਜੀਹਦਾ ਹੋਵੇ ਏਡਾ ਜੇਰਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦਾ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਜੀਓ ਅਤੇ
ਜਿਊਂਣ ਦਿਓ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਲਾਲ ਭਗਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 56
ਸੰਪਰਕ : 98550-02264

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਬਾਲ-ਇਕਾਂਗੀ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਨਿਭਾਅ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੰਚ ਸੰਚਾਲਨ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਹੁੰਦੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਮੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਲਾਲ ਭਗਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲ-ਨਾਟਕ 'ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਓ' ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉਕਤ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗ 'ਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਹੀ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਤੇ ਮੰਤਵ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚਾ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੀਤ ਅਲਾਪਦਾ ਹੈ:
ਸੁਣੋ ਹਿੰਦ ਵਾਸੀਓ, ਸੁਣੋ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਓ
ਕਿਉਂ ਕੱਟਦੇ ਹੋ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ
ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਤਰ ਹਨ :
ਸ਼ੇਰ (ਜੰਗਲ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ), ਹਾਥੀ (ਜੰਗਲ ਦਾ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਜੀਵ), ਚੀਤਾ (ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ), ਰਿੱਛ (ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੌਚਿਕ ਹਨ), ਹਿਰਨ (ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ), ਲੂੰਬੜੀ (ਚਲਾਕ ਤੇ ਸਿਆਣੀ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਬਾਂਦਰ। ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ : ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਕੱਟਣਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਖ਼ੁਸ਼ਗੁਆਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਆਸੇ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਰੁੱਖਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਮੰਚਣ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਡ ਪਸਾਰੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਰੂਹ ਦੇ ਬੋਲ
ਲੇਖਕ : ਮੰਗਲ ਮੀਤ ਪੱਤੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94171-49433

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਚਾਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਮੀਤ ਪੱਤੋ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਆਧਾਰ-ਭੂਮੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਇਕੱਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਭਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ 'ਵਾ-ਵਰੋਲੇ', 'ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਲੂਣ', 'ਤਾਲ ਤੋਂ ਉਕਿਆਂ ਨੂੰ', 'ਰੂਹ ਦੇ ਬੋਲ', 'ਤੋਹਮਤਾਂ', 'ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ', 'ਹੰਝੂ', 'ਹੇਠ ਛੁਰੀ ਦੇ', 'ਲੁੱਟ-ਮਚਾਈ', 'ਧੜੀ ਧੜੀ ਗੱਪ', 'ਕੌਣ' ਆਦਿ ਉਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਜੋ ਨਿਘਾਰ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਨਵ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿ-ਦਰ-ਤਹਿ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗੁਲਮੋਹਰ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਰਹੇ। ਚੰਗੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਬਚੀ ਰਹੇ। ਕਵੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਦਾਗਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੱਕੇ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦਾ ਰਹੇ ਨਾ ਕਿ ਯਾਰ-ਮਾਰ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਬਣੇ ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮਨ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਮਾਣੇ ਅਤੇ ਛਾਪਾਂ ਛੱਲੇ ਪਹਿਨੇ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਰਲ ਕਾਵਿਕ-ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੈਅ, ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬੜੇ ਬੜੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਉਭਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿਕ ਗੁਣ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ ਕਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਪੱਕਤਾ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੌੜ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਤਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਹਵੇਲੀਆਲਾ
ਲੇਖਕ : ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :152
ਸੰਪਰਕ : 97800-42156

ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤੀ ਸੁਰ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਹਵੇਲੀਆਲਾ' ਵਿਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚਲ ਰਹੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਕਬਾਲਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਛੀਮਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਿਸ਼ਮਦੀਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧੀ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਕਿਰਤੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜੀ ਔਲਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ, ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪੁਲਿਸਤੰਤਰ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤ ਕੇ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਰ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਘੋਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਹਵੇਲੀਆਲਾ' ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਜੀਵਨ ਹਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਉਤਰਦਾ ਧਨਾਢ ਵਰਗ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਮਾਨਵਤਾ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਗ਼ਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਹੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਘੋਲ ਲੰਮਾ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੀ ਲੀਕ ਮੇਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਲੀਕ ਵੱਡੀ ਵਾਹ ਦਿੱਤੀ× ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ 'ਸਵੈਮਾਣ' ਤੇ 'ਹੱਕ-ਸੱਚ' ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਅੱਖੀ ਡਿੱਠੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ
(ਭਾਗ-ਦੂਜਾ)
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98784-47635

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਏ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ (ਨਵੀਂ ਰੁੱਤ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਰਪਾਰ, ਬੰਦੇ ਦੀ ਵੁੱਕਤ ਐ ਜਿੱਥੇ, ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਕਲਮਾਂ ਜੋ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਸਿਰਲੇਖ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ (2023) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਤੀ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਉਂ ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਯਥਾਰਥ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ 14.8.1988 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 11.12.2002 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 2002 ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ 16 ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਡਾ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ, ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਫਿਰ 4 ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਬਾਰੇ ਤੇ ਦੋ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ 1984 ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਝੱਲਕਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ/ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ/ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਮਿੱਤਰ ਅਸਾਡੜੇ ਸੇਈ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਬਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜੰਮੂ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਸੰਸਮਰਣਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕ 'ਮਿੱਤਰ ਅਸਾਡੜੇ ਸੇਈ' ਵਿਚ 18 ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਪੁਆ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਤਰਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਮਾਰਫ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਤਵ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀਆ, ਸਾਡੇ ਮੁਕਤ ਜੀ, ਡੋਗਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਤੰਭ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵ ਜਮਵਾਲ, ਸੋਹਣਾ ਜੀਵਨ ਸੋਹਣੀ ਗ਼ਜ਼ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ, ਮਿੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਬਰ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਫੌਤ ਹੋਇਆ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸੰਖਿਪਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਤਾਰਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸਾਲੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਸੀ ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰੰਜੂਰ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਰਨ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੈ ਨਾ ਸਖੀ, ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਲ ਯਾਰੀ, ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਸਾਂਗੜਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਤਸੱਵਰ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਚੰਦਨ, ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀਰਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਵਲੋਂ ਆਪਸੀ ਨੇੜਲੀ ਸਾਂਝ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾ ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਮਰਣਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ -ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕ ਅਣਐਲਾਨਿਆਂ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਸੰਸਮਰਣ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜੀਜ਼ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਦੇ ਸਮੇਂ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਦੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸੁਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਮਰਣ ਆਪਣੇ ਹਮ ਖ਼ਿਆਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਫਿਰ ਨਿੱਜੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਵਰਗਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖ਼ਮ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਘੋਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਪੁਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਮੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸੋਮੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣਗੇ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 189 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 97793-98793

'ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਜਨਕ ਸੰਗਤ ਨੇ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਆਕੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਚੁਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਕਵੀ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਸੁਹਜਮਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਵੀ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਪ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਛਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਵਕਤਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਸਿਰੜੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਸੀ
ਘਰ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਪਰ ਚਿਹਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ।
ਕਵੀ ਨੇ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਲੜਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ, ਰੱਖੜੀ ਬਾਰੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਬਾਰੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ, ਕਰਜ਼ਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੇਡ ਚਾਲ ਵਰਗੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਬਾਰੇ, ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰੰਗੀਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ, ਗਲਵੱਕੜੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਬਾਪੂ, ਸਲੀਬਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਫੈਲੀ ਸੀ, ਪਰੇਮ ਵਾਲੀ ਗਲੀ, ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀਰੀ, ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ, ਧੀਆਂ ਤੇ ਤੀਆਂ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿਕੰਦਰ
ਲੇਖਕ : ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738

ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਪੀਅੰਕਿਤ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਹੀ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਦ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਕੁ-ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੌਚਕਿਤਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਝਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ ਘੱਟ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਦਵੰਦੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਉਸ ਦੀ ਸੌਖੀ ਤੇ ਉਮਦਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੰਡ ਵਿਚਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। 24 ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੋਰਡਿੰਗ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਾਬਿਲ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਸਕੇ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾਤ ਦੁਬਈ ਦੇ ਡਾੱਨ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੌਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗਰਲਫਰੈਂਡ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਅਵਤਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਗਿਆਸੂ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਤਾਲੁਕਾਤਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਚਸਕਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਚੰਗਾ ਵਪਾਰੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਕਾਲਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਸਦੈਵ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਦੈਵ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਬਤ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜੇ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਗਲ਼ਤ ਕੰਮ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਅਣਫਰੋਲੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ, ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਪਥਰਾਅ ਜਾਣਾ ਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ। ਅਵਤਾਰ ਤਿਹਾੜ ਤੋਂ ਬੁੜੈਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਮਤਲਬੀ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੋਡ ਵਰਡਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹਾਸਰਸ ਉੱਥੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲੁਕਵੇਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟਿਕਾਣੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੜੀਵਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਠਕ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਜੋਕੀ ਪਨੀਰੀ ਲਈ ਸੇਧ ਬਣ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਤੌਰ ਅਲੋਚਕ ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਾਠਕ ਨਾਇਕ ਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਪੜਚੌਲ ਸੁਡੌਲਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨ। ਨਾਵਲ ਸਾਊਥ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਲਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਵਤਾਰ ਚਾਹੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਰਮਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਾ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਝੇਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੱਠੂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿਸਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ। ਜੀਵਨ ਉਹ ਹੈ-ਜੋ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਗ ਮਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਨ ਠੀਕਰੀਆਂ ਲਈ ਗ਼ਲਤ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਕਦੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸੁਚਾਰੂ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਕਿਸੇ ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਦੇ ਛੁਟਕਾਰੇ ਖ਼ਬਰ ਬਣ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੀਅ ਆਇਆਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿਰਕੱਢ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਆਸ ਸਹਿਤ ਨਾਵਲ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਜਸਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 88476-94338

ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਹਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਾਦਿਕ ਤਖਤੂਪੁਰੀਆ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ: 99151-41606

'ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਹਾਂ' ਸਾਦਿਕ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰੀਆ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 41 ਕਹਾਣੀ-ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 82 ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਅਮਨ ਯਾਤਰੀ, ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੀਰੋਕੇ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾਨੇਵਾਲੀਆ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਰਾ, ਸਤਨਾਮ ਸ਼ਦੀਦ, ਸੁਭਾਸ਼ ਸੋਲੰਕੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਧੂਰੀ, ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਜਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਚੱਠਾ, ਡਾ. ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਕੰਗ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਟਿੱਕਾ ਜੇ.ਐਸ. ਸਿੱਧੂ, ਡਾ. ਨੀਤੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੀਪ ਸੰਧੂ, ਨਵੀ ਨਵਦੀਪ, ਨਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ, ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਖਟੜਾ, ਪਰਵੀਨ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜੰਬਰ, ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਰਿਆੜ, ਪਵਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਬਲਰਾਜ ਕੌਰ ਚੰਦੇਲ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਦੀਨਾ ਨਗਰ, ਭੱਟੀ ਮੌੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਹੀ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਰਾਵਾਂ, ਰੀਨਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਵੀਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਜੱਸੀ ਧਰੋੜ, ਸਾਦਿਕ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰੀਆ ਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਅ ਵੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਕਈ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ-ਰੂਪ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਫਿਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਕਹਿ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਤੰਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਮੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਧੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਚਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋਣਗੇ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ
ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ੍ਰੈਂਕਲ਼ਿਨ
ਅਨੁਵਾਦ : ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 191
ਸੰਪਰਕ : 98552-32575

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਏਡਾ ਓਪਰਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰੜੀ ਲੇਖਕ! ਇਹ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਏਨੀ ਰੌਚਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਭਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਖਿੱਤੇ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਾਂ! ਲੇਖਕ ਬਖਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1723 ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲੇਖਕ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਪਾਤੀ-ਰੋਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਡੇਲਫ਼ਈਆ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫਰੰਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਾਲੀ ਘਰ ਦੇਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਵਾਲੀਆਂ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਵੀ ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ 'ਚੋਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਸਿਰੜੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਉਹ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਵੀ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।

- ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ
ਲੇਖਕ : ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੀਥਿੰਕ ਬੁਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 349 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 133
ਸੰਪਰਕ : 94643-46677

ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੁਖਦ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਸੀ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। 'ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ' ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ 'ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਿਰਦਾਰ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸੌ ਦੋ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਤ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਵਾਲਾ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਦ ਉਹ ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ 'ਚੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਤਰਜੀਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹਨ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਔਝੜ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹਨ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਦਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਖ਼ਾਬਾਂ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲ, ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਉਂਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਬੇਧਿਆਨੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਰਿੜਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

 ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ
ਲੇਖਕ : ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਰੂ ਸਪੈਰੋ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 97
ਸੰਪਰਕ : 98772-04006

ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ' ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਜਗਤ ਵਿਚ ਫਿਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਲੇਠਾ ਵਿਅੰਗ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤਰੀ ਵਾਲੇ ਕਰੇਲੇ' ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਅੰਗ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਛਾਪਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਲੱਭ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚੋਟ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਫੋਕੇ ਲਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਗਾਲੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੋਛੇ ਚਟਖਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਦੰਭੀ ਟਾਹਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਬੌਸ ਬਣੇ ਬੇਈਮਾਨ ਦਫ਼ਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਅਤੇ ਮੁਕਟ ਉਤਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਙ ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਛੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ-ਦਰ-ਫਿਲਮ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਰਤੂਤ ਢਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ। ਇਹੋ ਚੰਗੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਸਬ ਤੇ ਟੀਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ, 'ਤਰੀ ਵਾਲੇ ਕਰੇਲੇ' ਵਾਂਙ 'ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ' ਵਿਅੰਗ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਕਰੀਏ।

-ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ
ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 73833-52176

ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਣਤਰ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਝ ਹੈ। ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜ਼ਰਖੇਜ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਦਾਇਨੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਟੇ ਹੇਠ ਲਿਆ ਕੇ, ਬੇਹੱਦ ਗਹਿਰੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਵਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰੂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਸਰ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਪਰਪੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬ' ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਟੀਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦਾ ਇਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ 'ਪੰਜਾਬ' ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਧੁਰਾ ਸੀ।
'ਆਰੀਆਈ ਲੋਕ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗਰਦਾਨਣਾ ਸ਼ੱਕੀ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ' (ਪੰਨਾ 25)
ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਵਾਇਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹੰਘਾਲਦੀ ਹੋਈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਜਾਤੀਗਤ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
'ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 14ਵੀਂ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਾਤਪਾਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਪੰਥ 16ਵੀਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਛੂਤਾਂ ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਸਤੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।...... ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੌਥਾਈ 'ਚ ਦਲਿਤ ਸਿੱਖ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਸਨ.... ਆਖਰਕਾਰ ਇਸੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਪਤਨ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਜਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਛੂਤਛਾਤ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਈ' (ਪੰਨਾ 30)
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਠਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਤ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
-ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਆਜ਼ਾਦ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
-ਦਲਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਦਲਿਤ ਮਾਣ-ਤਾਣ ਦੀ ਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ 69)
-ਸੰਤ ਕਵੀ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ, ਸਾਧੂ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼, ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਘਾਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਵਾਲ-ਦਰ-ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸ-ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਿਰਖ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਪੁਨਰ- ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੇਖਾਂਕਣ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਦਾ ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ ਦਾ ਲਿਖਾਇਕ ਹੈ।

-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 94171-94812

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ ; 76
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ 'ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ' ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ 1882 ਤੋਂ 1954 ਈ. ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਘੋ-ਮਾਜਰਾ ਮਹੱਲਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਛੇ-ਸੱਤ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ 1914 ਈ. ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ. ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਕ ਨਿਪੁੰਨ ਖੋਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ' ਨੂੰ ਡਾ. ਫੌਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ 1979 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ 1985 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀਹਾਂ (ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1761 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1823 ਈ. ਵਿਚ ਪਠਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੜਦਿਆਂ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਕ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਹੋ ਗਈ। ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਉਪਰੰਤ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਨੈਣਾ (ਨਰਾਇਣ) ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ 'ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿਸਲ' ਦਾ ਇਕ ਉੱਘਾ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 21 ਵਰ੍ਹੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਹਰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀਲਾ ਯੋਧਾ ਸੀ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਝੜਪਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਢਿੱਲੇ ਆਚਰਣ ਕਾਰਨ ਡਾਂਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਤੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਾਰਸੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਏਕਮ
ਲੇਖਕ : ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ: 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 20
ਸੰਪਰਕ : 98761-84954

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਏਕਮ' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਮਿਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਾਨਵੀ-ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਹਿਤ ਕੇਵਲ ਸੁਨੇਹੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਬਾਲ-ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਹਿੱਤ ਠੋਸ ਸੁਨੇਹੇ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਉਦੇਵੀਰ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁਟਵਾਉਣ ਲਈ ਕੱਦ ਨਾਲੋਂ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਵਕਤ ਦੀ ਕਦਰ' ਕਹਾਣੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਕੰਮ ਪਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ' ਕਹਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ' ਕਹਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਛੂ' ਕਹਾਣੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਏਕਮ' ਅਤੇ 'ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਅਭਿਆਸ' ਦਾ ਨਾਇਕ ਗੁਰਸ਼ਾਨ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਬਿਜੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਤੱਕ ਕੇ ਅਹਿਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਲਿਖਾਈ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰੇਗਾ। ਨਤੀਜਤਨ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਇਤਫ਼ਾਕ, ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਚਿੱਤਰ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਯੂ-ਗੁੱਟ ਦੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸ੍ਰੋਤ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਇਤਿਹਾਸ ਪਾ. ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ
ਭਗਤੀ, ਸੇਵਾ, ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ
ਚਾਰ ਸਾਗਰ
ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸਾਰੰਗੀਵਾਦਕ, ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਸੇਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ।
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 332
ਸੰਪਰਕ : 93572-01425

ਵਿਚਾਰਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਤੱਕ ਲੈਕਚਰਾਂ/ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਇਤਿਹਾਸ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੈਕਚਰਾਂ/ਵਾਰਤਿਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰੰਬਰਤਾ (ਨੈਰੇਟਿਵ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਦਾ ਆ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇੰਜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 'ਰਹੁ-ਵਿਚਾਰ' ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਸਰੋਤਿਆਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲੈਕਚਰ/ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਹਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਣਥੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੇਟੀ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗੋਗੇ ਉਹ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗ ਲਿਆ। 'ਜੋ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਦਾਤ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ, ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਤੁੱਠੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ, ਗੱਦੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੇਰੀ ਔਲਾਦ, ਪੁੱਤ ਪੋਤਰੇ ਮਾਣਨ। ' ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲੇ, 'ਕਿਹਾ , ਪੁੱਤਰੀ! ਇਹ ਸੇਵਕ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬੱਧੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਵਿਚਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਓ ਵਰ ਹੈ, ਗੁਰਿਆਈ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਕਸ਼ਟ ਆਉਣਗੇ। ' (ਪੰ. 160) ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ 'ਔੜਾ ਛੰਦ' ਵਿਚ ਕਾਵਿਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ-161
ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਦੇਣ ਵੇਲੇ 'ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ' ਰੱਖ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਦੇਖੋ ਪੰ. 64, 132-ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।
ਕਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ।
ਸੱਚੇ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ ਰੱਦ ਕਰਕੇ 'ਪੱਕੀ ਬਾਣੀ' ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੈਵੀ/ਅਲੌਕਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੋਰ ਇਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਵੰਡ ਕੇ ਕ੍ਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਮੇਂ ਚੰਦੂ, ਪ੍ਰਿਥੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁਗਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਚੰਦੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ (ਦੇਗ) ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ। ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਗੁਰੂਦੇਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਇਉਂ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ:
'ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕ ਮਾਗੈ॥ (ਪੰ. 322)

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmai.com

 ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਪਹਾੜ
ਲੇਖਕ : ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਰਾਜੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ: ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 174
ਸੰਪਰਕ : 94173-04446

ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ 35 ਭਾਗ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸ ਅਣਗੌਲੇ ਹੀਰੇ, ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲੂਰੀਆ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲੱਦਾਖ, ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਉਦੋਂ ਜਾਗੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤੇਜਵਾਨ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਰਨੈਲ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਗਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਕਠਿਨ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਦੇ ਦਮ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਜਰਨੈਲ ਬਣਿਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ 'ਦੀਵੇ ਥੱਲੇ ਹਨੇਰੇ' ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੇਪੋਲੀਅਨ' ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਗਮ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਹੱਡ-ਚੀਰਵੀਂ ਸਰਦੀ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਪਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫਰੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-dodd

ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 282
ਸੰਪਰਕ : 98157-37548

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ 'ਸੰਧੂ' ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ 'ਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਏਨੀ ਲਚਕ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਦੇਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।' ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਬਰਾੜ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧੀਮੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਤ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ 'ਤੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸੁਆਦਲੀਆਂ ਬੇਸੁਆਦਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਂਝ ਦਾ ਉਂਝ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।' ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲਾਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਤੁੱਛ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ (Stream of 3onsc}ous) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ (1891) ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭਵ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਇੰਟੀਅਰ ਮੋਨੋਲਾਗ' ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵੀ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦੁਚਿੱਤੀ, ਭਟਕਣ, ਉੱਭਰਦੀ, ਮਚਲਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਕਦੇ ਆਸ਼ਾ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਸਮੇਂ ਤਿਲਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਇੱਧਰ ਕਦੀ ਉਧਰ। ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦੀ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਗੌਲੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਪਕੜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਰਥਾਪਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕ (ਪੋਇਟਕ ਆਈ), ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਵਿ ਸਵੈ-ਸੰਬੋਧਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਦਾ ਖੰਡਿਤ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ (ਨੈਗੇਟਿਵ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਗਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਕੰਸ਼ੀ ਹੈ ਇਹ ਕਾਵਿ। ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਾਕ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਪਲ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਪਲ ਵੀ। ਆਮ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੀਸ਼ਾ ਉਪ-ਨਾਂਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਹੜ੍ਹ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ, ਲੀਕ, ਫਾਸਲਾ, ਅੱਟਣ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ 'ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ' ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਬੰਦ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ :
ਹੁਣ ਜੀਅ ਕਰਦਾ
ਕਲ੍ਹ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾਗੇ
ਗਾਂਧੀ ਚੌਕ 'ਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ,
ਸਾਰਾ ਗੁਭ ਘਲਾਟ ਕਢ ਲਵਾਂ
ਏਨੇ ਚਿਰ ਦੀ ਡਕੀ ਹੋਈ
ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ - ਚੀਕ ਬੁਲਬਲੀ ਮਾਰਾਂ।
ਮੁਸਕੌਂਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਤੋਂ
ਡਾਂਡੀ-ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸੋਟੀ ਖੋਹ ਕੇ
ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿਰ ਪਾੜਾਂ
ਲਹੂ ਪਲੱਥਾ
ਬੁੱਤ 'ਚ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗਾ
ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਰਾਮ ਪੁਕਾਰਾਂ (ਪੰਨਾ 139)
ਮੀਸ਼ਾ ਨੇ ਏ.ਆਰ. ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਲਾਗੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿਚ ਟੁੱਭੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕ (ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਅਜਿਹੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈਮੇਲ : vatishdharm.chand@gmail.com

 ਤਿਲਕ-ਜੰਝੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਚਰਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 084480-34380

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨਗੋਚਰੇ ਕਰ ਕੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ 14 ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਤਾਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵੀ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪੀੜਤਾਂ, ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਟਕਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਦੁੱਤੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਇਸੇ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਦੇ ਲਕਬ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਮਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਰੂਬੀ, ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਸੂ, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ, ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਸੱਤੇ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾ. ਸਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਡਾ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਇੰਜੀ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਚਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਦਨ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿੰਦਾ, ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਗੁਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਜਨਵਿਮਰਸ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 336
ਸੰਪਰਕ : 75088-21500

ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸੋਧ-ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ' ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਟਰੈਟੇਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਟਰੈਟੇਜੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਧਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਮਤਿ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਕੜ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੈਲੰਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਨੂੰ ਤੁਰਕ-ਕਾਲ (ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੋਂ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਚਦਾ ਹੋਇਆ ਡਾ. ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਜਕੜ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ, ਗਣਤੰਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਪਛੜਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਪਛੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ 'ਅਪਰਾਧੀ' ਅਤੇ 'ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ' ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਪਾਪ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਿਮਨ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਾਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਵਰਗ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਛਿਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਨਮੂਲਨ ਦਾ ਇਕ ਢੰਗ ਤਾਂ (ਸਰਵਸ੍ਰੀ) ਨਾਮਦੇਵ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਧੀ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌਲਤਮੰਦ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ।

c c c

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ
(1947 ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 995 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 706
ਸੰਪਰਕ : 97800-36118

'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ' ਵਿਚ ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਖੱਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸਲਾਹੁਣ-ਯੋਗ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫੁਟਕਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਯੋਗਦਾਨ ਅਥਵਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਮੰਡਿਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੋਈ ਬੱਝਵੀਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ। ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਦੇਖੋ : 1. ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਦੌਰ, 2. ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ, 3. ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਦੁਫੇੜ : ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐੱਮ.) ਦਾ ਗਠਨ, 4. ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ, 5. ਅੱਠਵਾਂ ਦਹਾਕਾ, 6. ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, 7. ਸੰਸਦੀ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, 8. ਸੰਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਗਭਗ 100 ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਜਾਂ ਗਿਣਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਭਰਪੂਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹੀ ਉਹ ਦੌਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਵਰਗ ਉਲਟ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਤਾਣਾ ਅਤੇ ਨਿਸੱਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਇਹੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਕਾਮਾ ਵਰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਰੋ-ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸਿਰ ਨਾ ਚੁੱਕ ਲਵੇ। ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਪੀਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸੱਚ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 9023078868

ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਨਵੇਂ ਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗੁੰਦ ਕੇ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ 'ਤੇ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੁਖਤਾ ਕੁੱਲ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਅਤੇ ਰਮਜ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਝਲਕਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀਆਂ, ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਐਸੀ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਆਲਮ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਚੌਖਟੇ 'ਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਪਕਵ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਹਦਗੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਸਵਾਲ, ਅਹਿਸਾਸ, ਜਜ਼ਬੇ ਗੁੱਸੇ-ਗਿਲੇ, ਮੁੱਹਬਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਘੜਨ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਲੋਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ, ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ, ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਣਾ ਇਕ ਮੰਝੀ ਹੋਈ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੌਂਕ
ਲੇਖਕ : ਡਾਕਟਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 98144-07940

'ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੌਂਕ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡਾਕਟਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਮਿਲਾਵਟ ਖੋਰੀ, ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ , ਵਰਤਮਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ' ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਆਪਣਾ ਲਾਟਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਅੱਗੇ ਫੋਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਛਾਪਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਮਜਬੂਰਨ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੋਕ' ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਚਿੜੇ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦੁਕਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਠਿਆਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਮਲਾ ਰਫ਼ਾ ਦਫ਼ਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਚਿੜੇ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਕਸੂਰਵਾਰ ਕੌਣ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। 'ਨੇਕੀ ਕਰ ਛਿੱਤਰ ਖਾਹ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੋ ਜਣੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਠਾ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਸਪੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਅਫ਼ਸਰ ਜਦ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਫ਼ਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੈ ਨਾ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਜੀਪ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਿਕਸਰ, ਬੇਬੀ ਸ਼ਾਵਰ, ਸੰਦੂਕ, ਬੇਸਮੈਂਟ, ਗੋਖੜੂ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਟਾਕਸ਼ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਯਥਾਰਥਕ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-99280

ਘੱਗਰ ਕੰਢੇ ਦੇ ਕਜ਼ਾਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦਾ ਬੁੱਕ ਹਾਈਵੇ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98147-80166

'ਘੱਗਰ ਕੰਡੇ ਦੇ ਕਜ਼ਾਕ' ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਇਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਨਸ਼ੇਖੋਰੀ ਤੋਂ ਨਸ਼ੇਬੰਦੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਜੋ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਝੁੱਲੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸਮਾਜ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਜਗ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਸ਼ਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨਾ ਗਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਕ ਨੇ ਨਸ਼ਈ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ । ਪਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਇਸ ਘੋਰ ਸੰਤਾਪ ਵਿਚੋਂ ਨਸ਼ੇਖੋਰੀ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਘੱਗਰ ਕੰਡੇ ਦਾ ਕਜ਼ਾਕ' ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਕਿਰਦਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਏਨੀ ਯਥਾਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 09855395161

ਅਨਮੋਲ ਖਾਣੇ
ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 199
ਸੰਪਰਕ : 98555-66345

ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਐਮ.ਡੀ. ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 47 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਹੱਦ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੀ 48ਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਅਨਮੋਲ ਖਾਣਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਅਲਸੀ, ਬਾਥੂ, ਨਾਗਫ਼ਨੀ, ਹਦਵਾਣਾ, ਐਲਫਾਲਫਾ ਬੂਟੀ, ਗੋਂਗਲੂ, ਫਟਕੜੀ, ਮੋਰਿੰਗਾ, ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਰੋਂਗੀ, ਰਾਜਮਾਂਹ ਤੇ ਰਾਗੀ, ਹਰੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੌਲਾਈ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਆਦਿ। ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 'ਕੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਕਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਖਾਣ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟ-ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ? ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ? ਕਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਨਰੋਈ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉੱਤਮ ਖਾਣੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਨੇ? ਆਦਿ। ਸਭ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੇ। ਇਸੇ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਾਡੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫੁਟਕਲ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਰਾਕ, ਸ਼ਲਗਮ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਐਲਰਜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਦੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ? ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ? ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਰਿੱਝੇ ਖਾਣੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ? ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੇਲ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਪੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ 'ਦਾਲਚੀਨੀ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ 'ਇਲਾਇਚੀ' ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਤੂਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਖਾਣੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਮੋਟਾਪਾ ਢਿੱਡ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ? ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਰੀਸ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ਾਰੀ ਖਾਣੇ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਰੋਜ਼ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ। ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲਰ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇੰਜ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmai.com

ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 98158-26301

ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੀ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 18 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨਾ, ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਥਾਨ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਤਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਸ਼, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ, ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜਿਹੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 10 ਅਧਿਆਏ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ : ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਰੰਭ : ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਥਾਨ, ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਤਨ, ਪਾਸ਼, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ, ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ। ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ (1939-45) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਘੋਲ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਧੀਆਂ-ਫੁੱਲੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ, ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਆਦਿ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਵਿਦਰੋਹ, ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ, ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਬੋਲ, ਆਰੰਭ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ, ਉਡਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਮਗਰ, ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ, ਮੁਖੌਟੇ, ਅਸਲ ਗੱਲ, ਕਾਲੇ ਦਿਨ, ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਹਮਸਫ਼ਰ, ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬੋਲ, ਕੋਲਾਜ, ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੌਨੇ, ਪੌਣ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1968 ਤੋਂ 1972 ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਚੋਂ ਦੋ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਹਨ :
ਐ ਕੁਲੀਆਂ 'ਚ ਜਾਗਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਝੁੱਗੀਆਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ
ਐ ਖੱਤਿਆਂ 'ਚ ਜਾਗਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਐ ਮਿੱਲਾਂ 'ਚੋਂ ਤੱਕਦੇ ਸਵੇਰ ਲੋਕ
ਇਨਕਲਾਬ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗਦਾ
ਐ ਨਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਰੁਲਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ
ਨਾਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ। (ਦਿਲ)
ਪਹਿਲੀ ਮਾਰਾਂ ਸਿਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ
ਜਿਹੜਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਿੱਤ ਚੜ੍ਹੇ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੇਠ ਨੂੰ
ਜਾ ਢਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੜੇ। (ਖਟਕੜ)
1973 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਗਰਾਫ਼ ਡਿਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੇਜ, ਹੌਸਲਾ, ਰੋਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਬੜਾ ਸੂਖਮ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਫੁੱਟਨੋਟ ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ!

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ।
ਮੁੱਲ : 380 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98144-23703

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ 'ਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ, ਨਾਮਵਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 130 ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰੜ ਪੁਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। 'ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ' 2025 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੈ। 'ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਬੋਹੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬੋਹੜ ਸੁੱਕਣ ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਛੀ ਸਾਥ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚਦੇ ਪਰੰਤੂ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਘੁੱਗੀ ਸੁੱਕੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ ਨਿੱਕੀ-ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਤੇ ਬੋਹੜ ਹਰਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾਏ ਹਨ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਲਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ 'ਚ ਰਜਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਤੇ ਕੱਲੂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਨਰ ਕਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀ। 'ਇਨਾਮ' 'ਚ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਆ ਤੇ ਫੁੱਫੜ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਬੱਲੂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਤੇ ਬੱਲੂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਦਾ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਧੀਆ ਵਿਧੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਹਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਘਸੀਟੀ ਗਈ, ਸੰਜਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਣ। 'ਮੈਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ' ਇਕ ਹੋਣਹਾਰ ਬਾਲਕ ਰਮਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਹਵਾ ਖੱਟਦਾ। ਚੋਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਬੋਧ-ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਚੋਰ ਇਕ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਂਦਾ। 'ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ' 'ਚ ਪੱਪੂ ਨੂੰ (ਕੁਰਾਹੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਲੈਂਦਾ। ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲੋਂ ਜੁਗਤ ਕੰਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ। 'ਰਸ਼ਮੀ' 'ਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖ ਵੱਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ। 'ਬੋਝ ਉਤਰ ਗਿਆ' 'ਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਨੀਤੂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿਤਾਬ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਚੋਰੀਕੀਤੀ ਸੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕਰਾਉਂਦੀ। 'ਬੇਗਾਨੀ ਚੀਜ਼' 'ਚ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਪਰਸ ਮੋੜਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬੜਾ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਾਉਂਦੀ ਤੇ ਸਚਿਆਈ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਗਦੀ। ਬੱਚਾ ਆਪ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢੇ ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਚਿਣਗਾਂ
ਕਵਿੱਤਰੀ : ਮੀਤ ਮਨਪ੍ਰੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 98
ਸੰਪਰਕ : 85579-35379

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਨੱਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਰੋਤ ਸੁਲਗਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਵਲਵਲੇ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਦਾ ਵਹਾਓ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ (ਵੇਖਿਆ) ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਤੁੱਕ-ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਰਸਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੁਜਰਿਮ', 'ਅੱਜ ਦੀ ਗੱਲ', 'ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ', 'ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ', 'ਦਸਤਾਵੇਜ਼', 'ਸਾਂਚੇ ਤੇ ਪਿਆਰ', 'ਚੁੱਪ', 'ਮੇਰੇ ਭੋਲੂ ਦੇ ਨਾਂਅ', 'ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ', 'ਚਾਹਤ', 'ਵਸਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ', 'ਮੇਰਾ ਡਰ', 'ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ 2', 'ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ', 'ਸੁਹਾਗ', 'ਅੰਗੂਰਾਂ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿਚ ਘੁਟਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਖੁਲਾਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚੰਗੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਇਕ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਬੋਲ ਹਨ:
ਖੜੋਣਾ ਸੀ ਕਿੱਥੇ, ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ
ਹੱਥ ਤੇਰਾ ਜੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਣਗਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਉਲਾਰੂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਾਰੂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਲੀ ਅਰਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਜਗਾਉਣੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਚੋਂ ਜੇਕਰ ਮਾਨਸਿਕ ਹਨੇਰਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਵਿਚ ਸਵੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਵਿਚ ਜਿਊਣਾ, ਜਿਊਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਡਰ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵ ਯੋਜਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਬਾਲ-ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ-ਲੇਖਕ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। 'ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ' ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਨਾਵਲ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਜੁਰਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਏਨੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਆਕਾਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵਰਨਣ ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਖੰਡਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੋਹਰੀ ਖਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖੰਡ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ। 'ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ' ਵਰਗੀ ਪੁਸਤਕ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਪਕੜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਇਸ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈੜ
ਲੇਖਕ : ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98143-98078

'ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਅਮਨ ਸੋਢੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈੜ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ) ਮੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਲ 69 ਨੂੰ ਮਾਲਾ-ਰੂਪੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਪਰੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 'ਅਦਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਸੋਚਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ' ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਬਾਗ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਇੰਝ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਚਿਤਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਫ਼ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪਰੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਮਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਸਤਤ, ਇਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇਸ਼ਕ, ਸੋਗ, ਮੌਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਦਿਆਂ ਲਈ ਦੁਆ, ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਛੱਡ, ਇੱਕਲਾਪਨ, ਅਜੋਕਾ ਪੰਜਾਬ, ਸਵੈ-ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੋ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ 'ਤੂੰ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡ' ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹੇਗਾ,
ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡ,
ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਕਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ,
ਉਦਾਸੀ ਵੀ ਕਰ ਰਬਾਬਾਂ ਵੀ ਫੜ,
ਤੂੰ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾ ਛੱਡ।
ਅੰਤ 'ਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਹਿਤ 40 ਕੁ ਬੰਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦ-
ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਨਸ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਰਦੇ ਨੇ
ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੱਗ ਭਰ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ
ਸਰਿੰਜਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਭਰਦੇ ਨੇ।
ਇਹ ਬੰਦ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਜਾਂਦਾ।
ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਿਵਾਸ ਬਖਸ਼ਣ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

 ਮੰਗਤੀ ਦੀ ਧੀ
ਲੇਖਕ: ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਮਝੈਲ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98144-07940

'ਮਝੈਲ' ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰੋਜ਼ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਘਟਨਾ ਕ੍ਰਮ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੂੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਿਜ਼ਨਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਨ ਮੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਮੰਗਤਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਬਦਮਾਸ਼ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਪਾਤਰ ਲੱਧੀ (ਰਾਣੀ) ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨਰਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਾਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਨਾਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਫਿਲਹਾਲ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲਾਚਾਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭੀਖ ਵਿਚੋਂ ਨਿੱਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲੈਣੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਜੋ ਭੀਖ ਨੂੰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਬਣਾ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਪਣ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਫ਼ੌਜ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਸੰਤ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96 ਕਰੋੜੀ, 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ, ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ ਚੱਕ੍ਰਵਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ, ਵਿਸ਼ਵ।
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98880-33000

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗੁਰਪੁਰਵਾਸੀ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਅਛੋਪਲੇ ਜਿਹੇ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਸੋਵੀਨਰਾਂ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਅਤੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਬਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਨੁਪਮ ਛਵੀ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਉਣਾ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਰਾਂ, ਜੰਗੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਜੰਗੀ ਨਰਸਿੰਙਿਆਂ, ਨਗਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧੌਸਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰੂ ਘਨਘੋਰ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਵਰਤ ਰਹੀ ਨਿਰਮਲ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਉਸ 'ਮਹਾਂਕਾਲ' ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਦੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਦਰਜਨ ਅਧਿਆਇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ, ਦੁਮਾਲੇ ਦਾ ਸਲੋਕ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਕਿਰਪਾਨ, ਕਾਰ ਭੇਟ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਰੌਚਿਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96 ਕਰੋੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜਾਰਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਗਰ ਸਾਧਨ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਜੂਦ ਜਥੇਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਰੰਗਦਾਰ ਸਰੂਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ
ਲੇਖਕ : ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੀਥਿੰਕ ਬੁੱਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 349 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :123

ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ ਹਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਉਸ ਦੇ ਕੱਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਚੇਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ 102 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ। 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜਬੂਰ ਅੰਬਰ ਕੋਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪੁੱਛਣਾ ਨਾਮੁਨਾਸਿਬ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਉਚਾਣ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਅਲਹਿਦਾ ਮਹਿਕ ਹੈ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਧਰਤ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਭਾਰ ਉਸ ਦਾ ਰੰਜ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਬਸੰਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਝੜ ਵੀ ਜੋ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਬਹੁਰੰਗਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਉੱਚਪਾਏ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੋਹਣੇ ਬਾਲ
ਬੜੇ ਕਮਾਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 94642-88784

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ 'ਚ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਸਕਣ। ਰੰਗਦਾਰ, ਸਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਣੀਆਂ ਚੰਗੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਯੂ-ਮੁੱਦ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਬਾਲ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੋਣੀ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ-ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ-ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 'ਸੋਹਣੇ ਬਾਲ ਬੜੇ ਕਮਾਲ' ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਰਚਨਾ ਜੋ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ-ਸਜੀਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ-ਸੋਚ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਲ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹ ਪੁਆਉਂਦੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 26 ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਅੰਤ 'ਚ ਦੋ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਵਿ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੀਆਂ ਮੇਰੇ ਦਾਦੀ ਜੀ, ਮਾਂ ਪਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਨਕਿਆਂ 'ਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਝ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਤਾਰੇ, ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ, ਸਾਉਣ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੇ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਕਵਿਤਾ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਂਦੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਕਵਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਉਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਰਸਰੀ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਲੈਅ ਅਤੇ ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਮੇਰਾ ਮਾਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤੇਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਠਾਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ, ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੌਕਿਆਂ-ਹਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਵਲਵਲੇ ਵਲ-ਛਲ ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਪੱਤਝੜ, 'ਮਹਿੰਦੀ, 'ਕਿਤਾਬ' ਅਤੇ 'ਮਾਂ' ਡੂੰਘੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਤੇਰੇ ਬਾਝੋ', 'ਸੰਭਲ ਜਾਵੇਗੀ', 'ਆਸ', 'ਤੜਫ', 'ਮੂਰਖ' ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਪੀੜ', 'ਵਡਿਆਈ', 'ਕਾਸ਼', 'ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ', 'ਹਾਸਿਲ', 'ਉਡੀਕ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਾਨਵੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਨਵ ਵਿਚ ਅਡੋਲਤਾ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਸਬਰ ਆਦਿ ਦਾ ਹੋਕਾ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ 'ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾ ਪੁੱਛ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਡਿਗਣ ਨਾ ਦਿੰਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੰਝੂ ਬਣਨ ਨਾ ਦਿੰਦੀ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਸੇਧ ਮੂਲਕ ਹਨ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ: 98142-09732

ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98768-43488

'ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ' ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ' ਅਤੇ 'ਆਗ਼ਾਜ਼-ਏ-ਲਿਖਤ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਿਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ:
ਸੁਣਿਐ ਉਹ ਮੈਨੂੰ!
ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਨਿੱਤ ਜਾਂਦੈ ਰੱਬ ਦੇ ਦੁਆਰੇ,
ਫ਼ਰਿਆਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ!
ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਗਲਤ। ਇਸ ਦੁਬਿਧਾ ਭਰਪੂਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਗ਼ਲਤ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਸਾਡਾ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਮਨੋਬਲ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ-ਸਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ:
ਛੱਡ ਗਹਿਰੇ ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ,
ਵੱਲ ਥਲਾਂ ਦੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ,
ਜਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਏ ਵੱਡਾ,
ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਏ ਠੱਗਦਾ ਜਾਂਦਾ।
ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਸੱਚੇ ਨੂਰ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਲਗਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਹਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਹਾਰਦਿਕ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

 18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸੰਘਰਸ਼, ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ
ਲੇਖਕ : ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 63940-26844

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਜੋ ਲਖਨਊ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਲੀਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ 9 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ (1708-1725, 1726-32, 1733-39, 1740-46, 1747-53, 1754-61, 1762-1765, 1766-83) ਤੱਕ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ (ਅਬਦਾਲੀਆਂ) ਆਦਿ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਧਾੜਵੀਆਂ ਉਤੇ ਗੁਰੀਲਾ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਤਿ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ, ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ। ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਧਾੜਵੀ ਲਾਲਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ-ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋ, ਜਾਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਬੂਲ ਕਰੋ। ਜਦ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। 'ਉਹ ਦਿਨ' ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਕਿਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਿਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ, ਯਾਹੀਆ ਖਾਂ, ਮੀਰ-ਮੰਨੂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦਾਸਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੰਨੂ ਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਨੂ ਦੇ ਸੋਏ।
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂ ਵੱਢਦਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਣ ਸਵਾਏ ਹੋਏ। (ਪੰਨਾ : 101)
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ, ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ (ਸਰਦਾਰ) ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ ਹਨ।
ਸੰਨ 1780 ਈ. ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੱਗ ਗਏ। ਸੰਨ 1801 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਖਰੀ ਦਿਨ 27 ਜੂਨ, 1839 ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਹੀ ਹੈ। ਅਲਬਾਮਾ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ (2019) ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 10 ਉੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਨਾ : 150
ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmail.com

ਸੁਰੀਲੇ ਸਾਜ਼
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045

ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਉਮਾਹ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੋਖਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਸਸਤੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਤ-ਸੁਭਾਂਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਅਭਾਵ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਰੀਲੇ ਸਾਜ਼' ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 'ਅਵਨਧ' ਭਾਵ ਚੋਟਾਂ ਖਾ ਕੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, 'ਤੰਤੀ' ਭਾਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਆਮ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ 'ਸੁਸ਼ਿਰ' ਭਾਵ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ 'ਘਣ' ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਉਪਲਬੱਧ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਢੋਲ, ਢੋਲਕੀ, ਢੱਡ, ਡਫਲੀ, ਤੂੰਬੀ, ਚਿਮਟਾ, ਘੜਾ, ਕਾਟੋ, ਤਬਲਾ, ਬੀਨ, ਵਾਜਾ, ਬੰਸਰੀ, ਸੰਖ, ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਫੀਅਤ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰਪ, ਮੰਜੀਰਾ, ਦਿਲਰੁਬਾ, ਤਾਊਸ, ਤਾਨਪੁਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮਹੱਤਵ ਉਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਬਣਤਰ, ਵਜਾਉਣ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੰਜ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਆਯੂ-ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜੁਦਾ ਹੋਇਓਂ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜ਼ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 75089-13308

ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਵਿਛੜਨਾ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਵਿਦਾ ਹੋਇਓਂ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਰਾਜ਼ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤੀ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਇਕੋ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਭਾਵ ਇਕੋ ਬਹਿਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਦੀਫ਼ 'ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ' ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਦੀਫ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਤੀਕਰ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜ਼ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਤੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਹੰਝੂ ਹੰਝੂ ਕਰਦਾ ਓਥੇ ਤਨਹਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਘਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿੱਛੜੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਰੁਦਨ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮੇਰੇ ਸਿਰਜਣ-ਹਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ।
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 98726-02296

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੇ ਮੁਮਤਾਜ ਲੇਖਕ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਸਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ (wr}t}n{) ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ 'ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਰੱਬ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਵਰੋਸਾਇਆ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਘਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਦਾ-ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ), ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਬਹੁਤ ਗੌਰਵਮਈ ਹੈ। ਭਾਈ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਵਾਂ, ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਨੱਥ ਮੱਲ ਤੇ ਅਬਦੁਲਾ ਢਾਡੀ, ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕਈ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧੇ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਤੀਬਰ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ 'ਪਰਬਤੀ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ' ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੱਲਣ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ-ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਬੜਾ ਤਿੱਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਆਬਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੁਝ ਪਛੜੇ ਰਹੇ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਟੁੱਟੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਵਰਿਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਜ਼ਰੂਰ ਜੋੜੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਚਾਹੇ ਨਾ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚਿੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਹੇ ਹਨ। ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ
ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94178-55876

ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤਿ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਅੱਗੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ।
ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦੀ ਕਲਮੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਤੱਥਪੂਰਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਉਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ:
'ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਹੋਏ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਗ਼ਦਰ ਨਾਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ। ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਯੂਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ' ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ। ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ 'ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਣ ਲਈ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਚੰਦਾ ਵੀ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। (ਪੰਨਾ : 35)
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਦੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਗ਼ਦਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਚ ਤਨੋਂ ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੀ ਜੋ ਵਿਥਿਆ 28 ਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਲਪ ਰਚਨਾ 'ਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਟੁੰਬਵੀਂ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬਾਬਾ ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੱਟਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ
ਲੇਖਕ : ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲੌਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 095414-36253

ਸ਼ਾਇਰ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਮਰਹੂਮ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਭਾਅ ਜੀ ਦੀ ਨਾਟ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਦੀ ਸੋਹਬਤ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿਉਂਦ ਲੱਗਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ਕਿ 1998 ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਜ਼ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਕਲੌਲੀ ਦਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣਨ ਦਾ ਸਰਫ਼ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਦਰਦ ਸਮਝਣ ਦੀ ਤੇ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਇਹੀ ਸਮਝ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪੰਚ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਠਾਹਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਾਵਿ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਨੂੰ ਗੰਢ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਗੰਢ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਅੱਜ ਲੱਕ ਤੋੜਵੀਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕਚੂੰਮਰ ਕੱਢ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਲੋਰੋਫਾਮ ਸੁੰਘਾਅ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗੀ-ਠੱਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਾਵਿ ਤਰੱਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗੀ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਏਧਰੋਂ ਓਧਰੋਂ ਪਰਿੰਦੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਡੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਟੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਓਧਰਲੇ ਤੇ ਏਧਰਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਂਇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਹ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤਾਂ ਬੂਰ ਪਾਏਗੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਅਸਾਨੂੰ ਕੋਹਲੂ ਵਾਂਗ ਪਿੜਨਾ ਪੈਣਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਜੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੈੜ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਇਕ ਥਾਂ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਵਿੱਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ' ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ ਲਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਲੇਖਕ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

 ਲੀਹੋਂ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ
ਲੇਖਕ : ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 83
ਸੰਪਰਕ : 097284-94438

'ਲੀਹੋ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ' ਨਾਵਲ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚਾਲੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਬੁਰਾਈਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਝਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ 'ਚ ਖੂਬ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੜਫ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲਤੇਜ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਨਜਾਨ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਤੇਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਮਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਤੌਰ ਤੁਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਭਟਕਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਨ ਭਾਵਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਬੇਸ਼ਕ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 95018-77033

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ/ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਰ ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ 'ਜਾਦੂ' ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕਾਂਡਾਂ (ਅਨੇਕਾਂ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ) ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਛਤਰਪਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ (10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1627 ਤੋਂ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1680) ਲਗਭਗ 53 ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਕਾਂਡਾਂ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਕੌਮਾਂ, ਭੌਂਸਲਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਧੀ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਵਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਤਖਤਪੋਸ਼ੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਜਿੱਤਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਕਤ, ਕੰਨੜ ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਮੇਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਭੌਂਸਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਿਆਂ। ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਰਾਠੇ ਇਕ ਕੌਮ ਵਜੋਂ ਏਕਤਾ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਝੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਆਖਰ ਚੇਤ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1680 ਨੂੰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ (6 ਦਿਨ ਘੱਟ) 53 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵੰਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ-ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਦਾਹਰਨ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਰਹੇਗਾ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
496, ਅਜੀਤ ਨਗਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ। 

ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : sharan.chitmink@gmail.com

ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਸ਼ੈਰੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ : 'ਕਿਆ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਦੀਏ' ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਕਦਮ ਕਦਮ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ 'ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਲਣ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਖੰਡ ਮਿਸਰੀ ਵਰਗੀ ਸੀ ਬੋਲੀ
ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਘਰ ਏ ਦਿਲ ਅੰਦਰ
ਗੱਲਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰ ਜਿਹੀਆਂ
ਫੱਟ ਦਿਲ ਤੇ ਗਹਿਰੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 39 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਾਨਵ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਰਾਈ, ਇੱਛਾ, ਔਰਤ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ, ਕੁਦਰਤ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕਠਪੁਤਲੀ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪ, ਅਰਮਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਸਵੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਨਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ
ਗਲ਼ ਲੱਗ ਕਿੰਨਾ ਰੋਏ ਸੀ
ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ
ਅਸੀਂ ਹਲਕਾ ਕਿੰਨਾ ਹੋਏ ਸੀ
ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਦੋਵੇਂ
ਇਕ ਦਿਨ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ।
ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ' ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ/ਜੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ ਸਾਥੀਓ
ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ/ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਜਲੰਧਰ।

ਪੰਜਾਬ
(ਜੱਟ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ)
ਜਿਲਦ-V
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 995, ਸਫੇ : 672
ਸੰਪਰਕ : 98158-80539

ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਵੁੱਚਤਾ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਵਜਹੁ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਲਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1. ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ, 2. ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਲ, 3. ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ, 4. ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ 5. ਜੱਟ ਪੰਜਾਬ : ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ। ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਸਿਦਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 26-27 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਵਜੋਂ 1975 ਈ. ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2008 ਈ. ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਰਨਣ, ਅੰਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਮਾਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਰਣਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 20 ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ : ਜੱਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜੱਟ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ, ਬਾਗ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਬਰ ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ : ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ, ਜੱਗਾ ਜੱਟ ਅਤੇ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ ਆਦਿ। ਜੱਟ ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਧੌਂਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਡਾਂਗਾਂ ਉਲਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਮ ਬਦਲੇਖੋਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕੀ ਦੀ ਇਕੱਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕੌਮ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੱਟ ਉੱਜੜ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਜਾੜਾ ਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਹੈ। (ਦੇਖੋ ਪੀਲੂ : ਹੁਜਰੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਕੀਮ ਦੇ ਇਕ ਜੱਟੀ ਅਰਜ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਰਣ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹੇ। ਗਲੀਆਂ ਹੋਵਣ ਸੁੰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਰਜਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ।'

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਧਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿਰੜ ਪੰਜਾਬੀ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 97816-46008

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਲੇਖਨ-ਖੇਤਰ ਵਿਵਿਧਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਰੀਬ 2000 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੋ ਬਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਂਗੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁੱਖਬੰਦ (ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ) ਅਤੇ ਸਵੈਕਥਨ (ਲੇਖਕ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 37 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਆਸਟਰੀਆ, ਕਿਊਬਾ, ਰੂਸ, ਜਾਰਜੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਫਰਾਂਸ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਈਰਾਨ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਨਾਰਵੇ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਬਹਿਰੀਨ, ਜਰਮਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਨੇਪਾਲ, ਇਟਲੀ, ਜਾਪਾਨ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸਵੀਡਨ, ਯੂਏਈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਨਗਣਨਾ, ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਬੀ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੁੱਖੀ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਠੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣ ਗਿਐ ਕੈਨੇਡਾ', 'ਚੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਨ ਪਾ ਗਏ ਸਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ', 'ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ ਬਹਿਰੀਨੀ ਪੰਜਾਬਣਾਂ', 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਸਵੀਡਨ' ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਵਾਕ ਵੀ ਬੜੇ ਰੌਚਕ ਹਨ : 'ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵੀਜ਼ਾ ਨਵਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' (27) 2020 ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ' ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚ 'ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਧਰਮ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ 'ਸਿੰਘ' ਅਤੇ 'ਕੌਰ' ਸ਼ਬਦ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।' (39) ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਾਮੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਪਾਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਛਪਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 9517692015

ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98151-98121

ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ' ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਤੰਗਦਿਲੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ,
ਵਿਚਰਦੀ ਜਦ ਸੋਚ ਹੈ।
'ਮੈਂ ਤੋਂ ਮੈਂ' ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ,
ਬੰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਲੋਚ ਹੈ।
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਬੜੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ:
ਮਰਦ ਲੜਨ ਤੇ ਬਦ-ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ, ਔਰਤ ਸੁਣਦੀ ਹੈ,
ਗੱਲ ਇਹੋ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੱਧਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਜ਼ਮੀਰਦਾਰੀਆਂ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪਸਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਾਰਥਿਕ ਉੱਦਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ
ਲੇਖਕ : ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਤਪਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 121
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

'ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ' ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। 12 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤਹਿਜ਼ੀਬ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਪੈਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਅਸਰ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਜਰਮਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਜਰਮਨੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ-ਤਕਨੀਕ ਤਰੱਕੀ ਸਬੰਧੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ : ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਲੇਖਿਕਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਹਰੇਵੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਾ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ' ਲੇਖ 'ਚ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਕੁਰਦੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ । 'ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ' 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ 'ਚ ਮਹੱਤਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਰਸਮਾਂ' 'ਚ ਜਰਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਬਰ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਵਾਂ' 'ਚ ਈਸਾਈ, ਯਹੂਦੀ, ਇਸਲਾਮੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਅਗਮਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

ਵਕਤ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਨਵਜੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 81468-28040

ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਆਇਆ ਹੋਇਐ! ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਇਟਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਖ਼ਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਵਿਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਸੂਰਜ, ਸਫ਼ਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ, ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ
ਸੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ
ਇਹ ਹਲੂਣਾ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕਵਿੱਤਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। (ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ)
ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਸਹੀ ਰਹਿ ਗਈ
ਕਿ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਕਲਮ ਫੜਾਈ
ਕਰ ਦੇਣਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨਾਲ
ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਵਧ ਗਿਆ
ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਿਆਚਾਰ। (ਸੁਨੇਹਾ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ)
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਵੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹਨ ਤੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਰਿਹਾ ਏ, ਪਰ ਪੰਧ ਲੰਮੇਰਾ ਏ।
ਡਾ.ਨਵਜੋਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਸਵੰਦ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਤੋਂ ਹੋਰ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।

- ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-0-07693

ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 93160-12844

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਕ ਪਰੌੜ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਬਿੰਬ ਵੀ ਕਈ ਸਮਰੱਥ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਹੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ' (2025) ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿੱਢੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਜ਼ੁਲਮ-ਦਮਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਲੂ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵੇ ਬਹੁਤ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਥਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਮਾਕੂਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੂਲ ਕਾਵਿ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 53 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੈਂਤ, ਕਬਿੱਤ, ਵਾਰ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈ ਤੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਚੋਖਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਬਿੱਤ ਤੇ ਬੈਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਾਵਿ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰਾਂ ਤੇ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਕਸਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੂਖਮ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਕਾਵਿ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਜੀਵਨ ਨਗਰ (ਸਿਰਸਾ) ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਸੁਧਾਈ ਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਤ ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਗੁਰ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ। ਉਦੋਂ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਛੱਡਦੇ। ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਣ-ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਪਰਿਪਾਟੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਇਕ ਚੰਗੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਯਾਰੜਿਆ
ਲੇਖਕ : ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਲੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 230
ਸੰਪਰਕ : 94679-10187

ਸਿਰਸਾ (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਾਇਰਾ ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 163 ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨਾ ਛਪਣ ਕਰਕੇ ਗਿਣਤੀ 161 ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ 'ਮਗਜ਼' (205) ਤੇ 'ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ' (ਪੰਨਾ 224) ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀਆ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਕਿਤਾਬ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੁਪਨਮਈ ਦਿਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ, ਇਹ ਸਦੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਉਂ, ਭਰ ਜੋਬਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੈ --'ਤੁਮ ਤੋ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ ਨਾ'। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ 'ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਣਾ' ਅਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ 'ਸੱਜਣ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ , ਮੁਹੱਬਤ, ਬਿਰਹਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ, ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਸਮਈ ਬਾਤਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਸੀਨ ਰੰਗ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ' ਤਰਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਵਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ --'ਛਿੰਦਰ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਭਰਵਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਛਿੰਦਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕ ਰੰਗ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਕੌਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਵਿਜੋਗ, ਦੀ ਗਲ ਹੈ ---
'ਮਨ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਕੇ ਮਨ ਤਕ ਠਹਿਰੇ
ਜਿਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ
ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਵੇ।
ਡੌਰ ਭੌਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ (ਪੰਨਾ 77)
ਮੁਹੱਬਤ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ 'ਜਿਤ ਜਮਹਿ ਰਾਜਾਨ' ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਰੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ---ਰੁਤਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੌਣ ਗਈ ਮਨਚਾਹੀ ਥਾਵੇਂ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 79) ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਪੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਦਬੀ ਕਮਾਈ, ਕੰਵਲ, ਦਾਨੇ, ਹਿਜ਼ਰ ਦੀਆਂ, ਰਸਮਾਂ, ਕਾਣ, ਸਪਰਸ਼, ਪਲਕ ਦਾ ਵਾਲ ਦੀਦ, ਘਬਰਾਹਟ, ਜੀਅੜਾ, ਚੂਰੀ, ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿਆਲ ਹੈ। ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਹ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਵਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹਬਤ ਦੀ ਗਲ ਕਹਿ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਸਕੈੱਚ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 90 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 98144-23703

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਮਾਲਾ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ (ਦਿੱਲੀ) 1957 ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਵਲੋਂ ਛਾਪਣ ਲਈ ਚੁਣਨੀ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮਰਪਿਤ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਸੁੰਦਰ-ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 6 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੋ ਦੋਸਤ ਭੋਲੂ ਤੇ ਮਨੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਮਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਸਰਸਬਜ਼ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਜਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਮੇਰਾ ਕੌਣ' 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ' 'ਚ ਜੰਗਲੀ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤਾ, ਚੂਹਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਆਖ਼ਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਣ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ। 'ਟਾਹਲੀ ਬੋਲੀ' 'ਚ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਕਿੰਝ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰੌਚਿਕ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਅਨੋਖਾ ਜਨਮ ਦਿਨ' 'ਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਪਦੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 95010-73600

ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਜਾਂ ਹਮਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ. ਗੁਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ 'ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ' ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਕ ਮਾਅਰਕੇ ਦੀ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਜੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਵੇਦਨਾ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਦੋਬਦੀ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਤਹਿਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ' ਪਰ ਨਾਵਲ ਏਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਗੁਰਜੋਤ ਜਿਸ ਕਦਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਪਤੀ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਆਂਤ੍ਰਿਕ ਤਲ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਓਨੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਕੰਵਲ ਦੀ ਵੀਹ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਜੋਤ ਦਾ ਕੰਵਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਵਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਜੋਤ ਲਈ ਇਸ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਸਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰਜੋਤ ਅੰਦਰਲੀ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਕਰਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨਿਗਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੀ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ :
-ਕਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-ਬੰਦਾ ਕਿਉਂ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ? ਜਿਉਣ ਲਈ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੰਬ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਖੰਡਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਇਨਸਾਨ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ?-(ਪੰਨਾ : 132)
-ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਇਲਮ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਇਕ ਕੋਹੜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।-(ਪੰਨਾ : 72)
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕੁੱਲ 24 ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਈ ਇਕਾਗਰਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

 ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਯੋਧੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਗ ਪਲਟ ਦਿੱਤੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ ਪਲਾਹੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 432
ਸੰਪਰਕ : 98145 17499

ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰੜੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਠਾਰਾਂ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਵਿਚ ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਰਥ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਮਰੇ, ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਮਾਲਕ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਕਰੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਇਹ ਕੋਈ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?' ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਏਕਲੱਵਿਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਕੁੱਲੀਆਂ, ਢਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ? ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਸ਼ ਅਤੇ ਕੁੰਜਲੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਸਵਿੱਤਰੀ ਬਾਈ ਦੇ ਅਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਰਦੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਨੰਗੈਲੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਜੀ , ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਹੁਜਨ ਨਾਇਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਪੈਰੀਅਰ ਰਾਮਾ ਸੁਆਮੀ ਨਾਇਕ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਨਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-78799

ਇਤਿ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 279
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428

42 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੀ ਇਹ 44ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਇਤਿਕਥਾ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਦੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਇਤਿ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਸਮਾਪਤੀ', 'ਇੰਝ' ਜਾਂ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ' ਅਤੇ 'ਕਥਾ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਕਹਾਣੀ' ਜਾਂ 'ਬਿਰਤਾਂਤ' ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਰੱਥ ਗਲਪਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਛੜੇ ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾ ਇਕ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਇਕ 'ਸਮਾਂ' ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗੁਰੋ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂੰ-ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿ ਨਿਡਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਆਣੀ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਰਚਣ-ਮਿਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਜ਼ਾਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾ' ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਪਿਛਲਝਾਤ' ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ, ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਮੂਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ : ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਅਤੇ ਨਾਇਕ : ਸਮਾਂ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਵਰਗ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕ : ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 'ਇਤਿਕਥਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ,ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਛਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਬਲੈਕ ਹੋਲ
ਅਨੁ: ਅਤੇ ਸੰਪਾ.: ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 98153-17028

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ 'ਮੁਸਲਮ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ' ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਮੁਸਲਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਕੋ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 'ਬਲੈਕ ਹੋਲ' (ਸਤੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ), ਮੇਰਾ ਜੁਰਮ ਕੀ ਹੈ (ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸੁਪ੍ਰਿਆ), ਗੱਠ (ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਗੁਪਤ), ਹਤਿਆਰਾ (ਪ੍ਰਿਯ ਦਰਸ਼ਨ), ਬੱਤੀਆਂ (ਸ਼ੰਕਰ), ਹਿੰਦੂ (ਗੌਰੀਨਾਥ), ਕਜਰੀ (ਅਵਧੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਤ), ਮਹਿਫ਼ਿਲ (ਹਰੀਯਸ਼ ਰਾਏ), ਨਾਹਰਾ (ਪੱਲਵੀ ਪੁੰਡੀਰ) ਅਤੇ ਵੰਡ (ਪ੍ਰਗਿਆ) ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹਿੰਦੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਮੁਹਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਾਸੜ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਟਗਿਣਤੀ ਪਾਠਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਣਗੇ? ਕੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਨਫ਼ਰਤੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੌੜਾ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਭਰੇਗੀ? ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ।

-ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਜਲਾਵਤਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਗਾਜ਼ਾ ਮੋਨੋਲਾਗ਼ਜ਼
ਅਨੁਵਾਦ : ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 162
ਸੰਪਰਕ : 98887-99871

ਗਾਜ਼ਾ ਉੱਤੇ 2023-25 ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਦਾ ਜਿਤਿਸ ਨੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ, ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ 77 ਲੇਖ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ । ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਸਤਰ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰਫ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ 'ਚ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ 'ਅਸਤਰ' ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਰਿੰਦਗੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਣ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਆਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਅਦਾਲਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ
ਸੱਚ!
ਲੇਖਕ : ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98145-15530

ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ ਨੇ 35 ਸਾਲ ਮੋਗੇ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਘਰ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੇ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਝੂਠ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 63 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ, ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਥੇ ਕਈ ਕ੍ਰਪਟ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜੱਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਰਹਿਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਜਮਾਨਤ ਦੇ ਦੇਣੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੇ ਦਰਦਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਈ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪਾਠਕਨਾਮਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ, ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 227
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੂਪਿਤ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਾਮਰ ਦੇ ਮਰਮੱਗ ਚਿੰਤਕ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਸੁੰਦਰੀ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ (ਆਦਮ ਵਹਿਣ) ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 16 ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਪਿੰਜਰ, ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਬਾ-ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ, ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਬੱਤੀ, ਨਾਦ ਬਿੰਦ, ਯੁੱਧ ਨਾਦ, ਨਿਰਵਾਣ, ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਵਰਗੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਸਮਝਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਅਤੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਵਰਗੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵੀ ਟਾਈਮ-ਬਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 16 ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕ, ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਲੋਚਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਖਬੀਰ ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਲ 'ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ' ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ ਨੇ ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੇਖਣ-ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚੋਂ ਰੌਸ਼ਨ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਰਾਏ, ਜਸ਼ਨ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਤੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ ਜੱਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੋਧ ਪੱਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਵੱਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ
ਕਵੀ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਰਹੋਂ-ਮਿਲਾਪ, ਜਾਮ, ਸਾਕੀ, ਸੁਰਾਹੀ ਅਤੇ ਨਖ਼ਰਾ-ਓ-ਹੁਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਨਫ਼ 'ਗ਼ਜ਼ਲ' ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਨਫ਼ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਆਧਾਰ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਰਚਿਤ ਬਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਆ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ' ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕ੍ਰਿਤਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ' ਤਹਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਬੱਬ, ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਆਮ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਮ-ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼, ਆਈ.ਸੀ.ਨੰਦਾ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ, ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਨਿਗਾਰ, ਨਸਰ ਨਿਗਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤ-ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98145-07693

ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਤੋਂ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਲੀ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਹੈ ਤੇ ਕਵੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਮੁਰਸ਼ਦ ਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਬੂ ਤਾਲਿਬ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ 'ਫਕੀਰ ਸਿਆਂ' ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਭਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਝ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖਮੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਬਖਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਜ ਦੇ ਜੁਗਾੜਬੰਦੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਲਈ ਮਾਨਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਬੌਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ 'ਟੁੰਡ' ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੇ-ਦਰਬਾਰੇ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਨਗਮਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ', 'ਕਵਿਤਾ ਰੁਦਨ ਕਰੇ', 'ਕਵਿਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ', 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਯਕੀਨ', 'ਕਵਿਤਾ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਬੰਦਾ', 'ਕਵੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ', 'ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ', 'ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੀ ਹਮਸਫਰ' ਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਿਸਤਾਨ' ਆਦਿ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪੇ ਸਿਰਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅੰਦਰ ਕਥਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੇ ਹੀਜ਼ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਧਰੀ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋਆਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਾਂ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਮ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਦਰੋਪਤੀਆਂ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਸ਼ਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਹਾਬੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅੱਜ ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਰਿਮੋਟ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਲ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਝੋਲ ਮਾਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਥਾਈ ਲਾਊਡ ਹੋਣ ਦਾ ਝੌਲਾ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਧੁੰਦੂਕਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੌਧਿਕ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ
ਲੇਖਕ : ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369

'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭੂ ਹੇਰਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਹਨਤ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਆਦਿ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਜੇ ਤੱਕ ਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ' ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗਾ ਬੰਧਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਾਲਜ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੁਫਤ ਰੇਲ ਸਫਰ' ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਰੇਲ ਸਫਰ ਮੁਫਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਰਠ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਵਰਗੇ ਘਿਨੌਣੇ ਜੁਰਮ ਦਾ ਆਮ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, 'ਲੱਲੂ ਕਰੇ ਕਵਲੀਆਂ, ਟੇਢੀ ਲੱਕੜੀ, ਚੋਰ ਅੱਖ, ਬੱਦਲਾਂ ਹੇਠ ਛੁਪਿਆ ਸੂਰਜ, ਦੀਸ਼ੋ ਦੀ ਭਰਜਾਈ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਫਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਅਹਿਲਿਆ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 89869-72605

ਡਾ. ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਰਿਜਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਵਿਖੇ ਅਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਹਿਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਪਤੀ ਗੌਤਮ ਸੀ। ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸਰਮ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੇੜ ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਅਹਿਲਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਸੰਬੰਧ ਜੁੜ ਗਏ। ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਜਨਮ, ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਗੌਤਮ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਨਾ ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪੰਜਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਦੰਪਤੀ ਜੀਵਨ, ਛੇਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੰਨੇ ਉਪਰ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ 'ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਸਕੈੱਚ ਹੈ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ- ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਗੌਤਮ -ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਲਿਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਭਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ, ਅਧਿਆਤਮ, ਰੱਬੀ ਗਿਆਨ, ਮਾਇਆ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਖ, ਸੰਵੇਦਨਾ, ਧਰਮ ਕਰਮ, ਔਰਤ ਦਾ ਪੱਥਰ ਬਣਨਾ' ਕਰਾਮਾਤਾਂ .ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਬੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ... ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ /ਯਾਦ ਰਖੀਂ ਪੁੱਤਰੀ /ਦੇਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ (ਪੰਨਾ 27 ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ )ਔਰਤ ਦੇਹ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ /ਮੈਂ ਅਹਿਲਿਆ ਹਾਂ /ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 49)
ਗੌਤਮ ਆਸਣ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ /ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਰਿਆ ਦੇਖ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ (ਤੀਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 81)
ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਾਈ /ਜਦ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ /ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ (ਚੌਥਾ ਖੰਡ ਵਿਆਹ ਪੰਨਾ 125) ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਔਰਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ /ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ /ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭਲ ਦੇ ਸਕਦੈ /(ਪੰਜਵਾ ਖੰਡ 161 )ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਅਲਗਰਜ਼ੀਆਂ /ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ /ਆਤਮ ਨਾਦ /ਦੇਹ ਨਾਦ /ਚਿੰਤਨ ਨਾਦ /ਜਾਗ ਉੱਠਿਆ ਵਿਸਮਾਦ (ਪੰਨਾ 207) ਇਸ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਲੇਖਕ : ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 098732-37223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁੜ ਨਾਲੋਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿੱਠਾ' (1968), 'ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਨਾ ਬਹਾਰ' (2023), 'ਸੱਤ ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ' (2024) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' 'ਚ ਉਸਦੀਆਂ 115 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਰੁੱਖਾਂ, ਕੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੰਭੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਨੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਆਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਇਕੱਲੀ-ਇਕੱਲੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਦਿੱਤੇ,
ਚਰਖ਼ੇ, ਕਰੋਸ਼ੀਏ, ਅਟੇਰਨੇ।
ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਕੈਂਠੇ ਅਤੇ ਘੱਗਰਿਆਂ, ਘੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾ,
'ਐਸ਼ੀ' ਵਾਂਗ ਕਿੱਸੇ ਕਿਸੇ ਛੇੜਣੇ। (ਪੰਨਾ : 131)
ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰਾਂ, ਚੋਰਾਂ-ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਜੋਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਲਾਪਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੋਟ-ਵਟੋਰੂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਐਸੀ ਕਲਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ , ਜੇ ਲਾਉਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਉਹ ਅੱਪੜਣ ਜੇ ਹੈ ਸੋਝੀ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ।
ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।
(ਪੰਨਾ : 147)
ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ਼, ਦੋਗਾਣਾ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਰੰਗੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਈ ਪੁਸਤਕ ' ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਖੇੜੇ ' 'ਚੋਂ ਬਿਖ਼ਰ ਰਹੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਖੁਸ਼ਬੋ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ
ਅਨੁਵਾਦ : ਗ. ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆੱਟਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : gsnakshdeeppanjkoha@gmail.com

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ' ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ 'ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ । ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ 120 ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ 'ਚ 6 ਕਾਂਡ ਹਨ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਇਕ ਲੜੀ 'ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਂਡ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਕੋਲੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਇਕ ਅਰਬੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚਲੇ 5 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਲੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤੇ-ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਣ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਤਹਿਤ ਹੋਏ ਕਤਲ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ 'ਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਪਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੁਰਮ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਕੈਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਿਚਲੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਕਰੇਗਾ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

 ਰਹਿਮਤ
ਲੇਖਕ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ: 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 120
ਸੰਪਰਕ: 95923-27384

ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਲਈ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰਹਿਮਤ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਿੱਤ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਬਹੁਤਾ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਿਹੜਾ,
ਪਾਰਾ ਵੀ ਉਹ ਲਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਵਕਤ ਦੀ ਪੈਂਦੀ ਮਾਰ ਜਦੋਂ,
ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਵਰਗੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਹਾਰੇ ਮਿਲਣੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ:
ਚਤੁਰ ਚਲਾਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚੋਂ
ਸਹਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ
ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿੰਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੋਣ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ
ਲੇਖਕ: ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ: 145 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 68
ਸੰਪਰਕ: 95011-53278

ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਫ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 55 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਰਸਰੀ ਗੀਤ ਵੀ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗਿਆਸਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ' ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਹ ਹੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਖੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਵਾਂ। ਇਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦ ਹੈ:
ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਹਨ ਉਹੀ ਡਰਦੇ,
ਜਿਹੜੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ।
ਨਕਲ ਦੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਆਸ,
ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈ ਹੋਣਾ ਪਾਸ।
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ।
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ ਹੇ ਭਗਵਾਨ,
ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾਨ।
ਨੇਕੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਚਲਦੇ ਰਹੀਏ,
ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਕਹੀਏ।
ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜਾਵੇ ਜਾਨ,
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ।
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੱਖੜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਜਦ ਆਵੇ ,
ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਤਾਵੇ।
ਤੂੰ ਵੀ ਵੀਰਾ ਕਿਤਿਉਂ ਆ ਜਾ,
ਭੈਣ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਰੱਖੜੀ ਬਨ੍ਹਾਜਾ।
ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚੇ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ।
ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਵਿਚ ਛਪੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ,
ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ ਪੜ੍ਹੋ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ, ਦੂਣੀ ਦਾ ਪਹਾੜਾ, ਬਿੱਲੀ, ਤੋਤਾ, ਦਰੱਖਤ, ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਾਲਾ, ਸਪੇਰਾ, ਵੀਰ ਸਿਪਾਹੀ, ਗੰਨੇ, ਸੱਚ, ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿੰਮ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਭਾਵੇਂ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਹਥਲੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ-5
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ ਤੇ ਹੋਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98720-07176

'ਸਕੇਪ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ' ਫਗਵਾੜਾ ਅਦਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਣ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਬਾਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੰਗ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ ਉਦਾਸ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ, ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੰਡਮ, ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ, ਨਿਰਮਲ ਜਾਵੇਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ, ਮਲਵਿੰਦਰ, ਸਰਦੂਲ ਔਜਲਾ, ਦਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਘਈ, ਹਰਦਿਆਲ ਪ੍ਰਵਾਨਾ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਜਬੂਰ, ਤਰਸੇਮ ਨੂਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਓਠੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੂੰਮਪੁਰ, ਅਜੀਤ ਕਮਲ, ਮਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਬੱਬੂ ਸੈਣੀ, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਚੋਟ, ਕਮਲੇਸ਼ ਸੰਧੂ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਨਿਆਣਾ, ਜਸਪਾਲ ਜ਼ੀਰਵੀ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਾਖੀ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਮਨੋਜ ਫਗਵਾੜਵੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੂ, ਅਸ਼ੋਕ ਟਾਂਡੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ, ਉਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕਪ੍ਰੇਮੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੁਹਾਰ, ਸੀਤਲ ਰਾਮ ਬੰਗਾ, ਦਲਜੀਤ ਮਹਿਮੀ, ਸਿਮਰਤ ਕੌਰ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਵਨ ਕੌਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗੰਢਵਾਂ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਦਾਦਰ, ਸਿਕੰਦਰ, ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਵਿਰਦੀ, ਜੱਸ ਸਰੋਆ, ਸੁਖਦੇਵ ਫਗਵਾੜਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਧਨੀਪਿੰਡਵੀ, ਲਾਲੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ, ਬਚਨ ਗੁੜਾ, ਸ਼ੇਖਰ ਨਵਕਿਰਨ, ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਹੰਜ਼ਰਾ, ਆਸ਼ਾ ਅਰਮਾਨ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਨੰਦਰਾ ਤੇ ਸੋਢੀ ਸੱਤੋਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਕੇਪ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸਰਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਾਫ਼ਲਾ ਚਲਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :79
ਸੰਪਰਕ : 98764-82548

13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਡਾ.ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਇਹ 14ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿਚ ਕਠਮੰਡੂ (ਨਿਪਾਲ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ 23ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੂੰਹ ਅਨੁਭਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀਣਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹੋਏ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ 'ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੇਮ' ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਖਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆ ਬਾਸਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਅਤੇ ਚੁਮੇਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਠਿਨ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੋਖਰਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੰਗਕੋਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ 'ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ' ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ: 98888-42244

ਵਿੰਗੀ ਗਲੀ... ਸਿੱਧੀ ਗਲੀ
ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 113
ਸੰਪਰਕ : 88472-01454

ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਇਸ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂਬੱਧੀ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਬੇਆਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਸਿਅਲਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰੀ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕੇਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਪਟਾਰੇ ਤੱਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਆਲਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕੇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੇ ਜਿਸ ਨੂੰ 25 ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਜੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਇਸ ਦਾ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀ ਜੋ ਇਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਪਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਇਸ ਹਿੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਧੜੇ ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਪੋ ਵਿਚ ਖਹਿਬੜਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਗਲੀ ਜੋ ਵਿੰਗੀ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਜਿੱਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਧੜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਹਾਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਕੀ? ਕਿ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸਾਰਾ ਸਿਸਟਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੁਭਵ ਜੋ ਸਿਆਲਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਰਸੀਦ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ : ਮਲਵਈ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 308
ਸੰਪਰਕ : dhillonmann1989@gmail.com

ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਧੁਰੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਣ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਲ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ 'ਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਲਵਈ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਬਦਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਲਵਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਭੌਤਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਵਿਚਾਰਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਿਤ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਜਿਹੇ ਔਖੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੁਖਤਾ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਾਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

 ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਛੇ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁੰਗਰਦੀ ਪਨੀਰੀ ਲਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਿਕ ਦੀਆਂ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਝੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤ ਅਜਿਹਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੇਖਕ/ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਚੋਜ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ, ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਹੋਲਾ, ਭੰਗਾਣੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਜਦੋਂ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ, ਆਓ ਚੱਲੀਏ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਆ ਨੀ ਜਿੰਦੇ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਕੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ, ਜੰਗ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ (ਕਲੀ), ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਈਏ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੋਂ ਵਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਲ, ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ, ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਰਾਹ, ਸਿੰਘਾਂ ਜੇ ਚੱਲਿਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ ਨਾ ਕਦੇ ਦਰਦ ਜਾਣਿਆ, ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਨਮਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਵਾਚਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਤੁਕ-ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨੂਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ, ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ
ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94176-06572

ਸ. ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ (1946-2019) ਦਾ ਜਨਮ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਕ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਹੇ-ਕਹਾਏ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਲੈ ਲਈ ਪਰ ਓਪਰੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਹ ਔਣੇ-ਪੌਣੇ ਦਾਮਾਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿਹੁੰ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਯੂ.ਸੀ. ਕਾਲਜ ਕਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1968 ਈ. ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਸਾਇਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਛੇ-ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇਕ ਛੋਟੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਅਭੀਤ' ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ 'ਜਥੇਦਾਰ' ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 'ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿਭਾਗ' ਵਿਚ 'ਯੋਜਨਾ' ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। 1978 ਵਿਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ੳਹ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਆਸਾਮੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ। 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ. ਹਮਦਰਦ ਦੇ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਮਗਰੋਂ 'ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪੰਜਾਬੀ' ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਐਡੀਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ 65 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ।

c c c

ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ
(ਤੱਥਾਂ, ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ)
ਲੇਖਕ : ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਿਬੇਕਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਮੁੱਲ : 899 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 597
ਸੰਪਰਕ : 99888-68181

ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕ, ਹੱਸਾਸ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ (ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਵਾਰਤਕ) ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ 'ਇਕਾਗਰਚਿਤ' ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਪਰ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ, ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੇ. ਐਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਕਤ ਲੇਖਕਾਂ ਪਾਸ ਵਧੇਰੇ ਵਸੀਲੇ ਸਨ, ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਸਮੱਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਉਪਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1. ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1849-1925), 2. ਦੁਚਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ (1935-1947), 3. ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ (1947-1966), 4. ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1967-1997) ਅਤੇ 5. ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ (1998-2025)। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸੰਯੁਗਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਧਿਰ ਇਹ ਚਾਹੇ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਅਨਿਆਂ ਧਰਮੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਇਸੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੈ। ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਿ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕ ਹਵਾਲਾ (Reference) ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ :98760-52136

ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮੋਰ
ਲੇਖਕ : ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98722-99613

'ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਮੋਰ' ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਖਬੂਸੂਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
ਗੋਰਾ ਚਿੱਟਾ ਮੁੱਖ ਦੰਦ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ,
ਗੱਲਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਨੀ।
ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਮਖਮਲੀ ਅੰਗ,
ਪੈਂਦਾ ਨੈਣਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁਸਨ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ਼੍ਹ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ,
ਚੀਰ ਕੱਢੇਂ ਤੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖਾ ਤੀਰ ਵਰਗਾ,
ਰੱਬ ਦੀ ਸਹੁੰ ਤੱਕਾਂ ਜਦੋਂ ਚੰਨ ਜਿਹਾ ਮੁੱਖ,
ਤੇਰਾ ਪੈਂਦਾ ਨੀ ਭੁੱਲੇਖਾ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਵਰਗਾ।
ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਕੰਧ ਤੇ ਮੋਰ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ:-
ਛੱਡ ਗਿਆ ਬਾਬਲ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਂ ਚੱਲੀ ਨੀ,
ਬੂਹੇ ਵੱਜਾ ਜ਼ਿੰਦਰਾ ਤੇ ਰਹਿਗੀ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ
ਚੱਲਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਨੀ,
ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਮਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਬਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਰੁਲਣ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਕੱਲੀ ਜ਼ਿੰਦ ਨੂੰ ਸੌ ਸਿਆਪੇ,
ਰੁਲਦੇ ਵਿਚ ਬੁਢਾਪੇ ਮਾਪੇ।
ਏਥੇ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਖੇ,
ਕੋਈ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਰ ਕੁੜੇ।
ਮਾਪੇ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮੀਂ ਰੁਲ਼ਦੇ,
ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ,
ਪਿੱਟ ਬੁੱਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ।

ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਵੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ 7 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 3 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਵਾਰਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 5 ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਇਕ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ (ਜਨਮ 1954) ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਢਾਣੀ (ਅਬੋਹਰ) ਹੈ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਬੋਹਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਬੀ.ਕਾਮ. ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੀ ਹੈ' (ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ) ਅਤੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾਨ' (ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 5 ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਰਦਲ, ਸਰਦਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸੂਲੀ ਟੁੰਗੇ ਸੂਰਜ, ਖਿੱਤੀਆਂ, ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ) ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਉਹਨੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਪਰਵਾਜ਼' ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਹਨੇ 7 ਸਾਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਿੰਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਕੀਤੀ, ਬੀ.ਕਾਮ. ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਹਨੇ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੰਗੀ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਰਮ-ਅਗੇਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ (9-66) ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ (69-136) ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 67 ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਮਸਲਿਆਂ, ਲੋਕ-ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲੋਕਪੱਖੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਅੱਤਵਾਦ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਜਿਹੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਉਹਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਰੰਜਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਤੋਂ 12 ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਬੋਹਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਪੁੱਟੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਸੀਵਰ ਦਾ
ਟੁੰਗ ਪਜਾਮੇ ਨੇਤਾ ਲੰਘਣ, ਸਭ ਚੁਪਚਾਪ ਅਬੋਹਰ ਦੇ।
ਛੀਨਾ ਝਪਟੀ, ਸੀਨਾਜ਼ੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਠੱਗੀ ਤੇ ਚੋਰੀ
ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਨੇ, ਲੱਗੇ ਦਾਗ ਅਬੋਹਰ ਦੇ। (103)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਚੁੱਪ ਦਾ ਸਨਾਟਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਣੂ ਮੰਚ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98725-91653

ਸੰਨ 2025 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੰਨੇ-ਸੁਵੰਨੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 58 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਮਕਬੂਲ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਬਾਈਨਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ 'ਚ ਢਾਲਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਲਟ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਕੇਵਲ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨਪਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਦਾ ਸਗੋਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰੁਮਕ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ 'ਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਵਾਦ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼
ਲੇਖਿਕਾ : ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 145 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98725-61026

ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਜੇ ਸਿਖਾਂਦੜੂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਿੱਜੀ ਧੁੱਪਾਂ-ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋ ਪੁਣ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਪਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪਿਸਟ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਹੰਭੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਨਹ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਜਜ਼ਬਾ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਗਭਰੇਟ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਹ ਜਜ਼ਬਾ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸੇ ਮੇਹਣਿਆਂ ਮੰਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਸੰਯੋਗ ਵਿਯੋਗ ਦੇ ਥਪੇੜੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਫਲ, ਚੱਖਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਈ ਹਵਾ ਦੀ ੌਲਾਦ ਤਰੰਗਤੀ ਦੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਪਾਰ ਕੇ ਆਪਣਏ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਵੱਸਲ ਹੰਢਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਕੌਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ 'ਗਾਲਿਬ ਯੇਹ ਵੋਹ ਆਤਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਏ ਨਾ ਲਗੇ ਔਰ ਬੁਝਾਏ ਨਾ ਬਨੇ' ਔਰ ਬਾਈਬਲ ਅਨੁਸਾਰ 'ਬੰਦਾ ਰੋਟੀ ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਦਾ' ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੁੰਠਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਤਾਣਾ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾਹ ੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ 'ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ' ਵਿਚ ਪਿੱਤਰੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਂਜ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਥਿਆਣੀ ਨੂੰ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ, ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਵਾਂਗ ਕੱਚੇ ਘੜੇ 'ਤੇ ਤਰ ਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸ਼ੂਕਦੇ ਝਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੋਟੀ ਤੇ ਖੁਆਹ ਬੜੇ ਨੇ, ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਚਨਾਬ ਬੜੇ ਨੇ' ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਬੜਾ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਭਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ' ਦੀ ਅੜਾਉਣੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ: 98143-78254

ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ
ਖੋਜ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 99884-45538

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜਕਾਰ ਡਾ. ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ, ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਹਰਭਜਨ ਦਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1902 ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੱਗੇ ਜਾਗ ਨੂੰ, ਜਗਿਆਸਾ ਅਧੀਨ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 'ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ' ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀੜਾ' ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਸ ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁਜੀ ਸਟੀਕ : ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ (ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ 'ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼', ਸ. ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਕਫੀਅਤ, ਵਿਨਯ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ (ਸੰਪਾਦਨਾ) ਆਦਿ 8 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਰਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤੇ।
ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਦ-ਵੰਡ, ਪਾਠ-ਭੇਟਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭਾਵ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪਰਮਾਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਉਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੰਪਦਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਾਪ-ਤੋਲ, ਅੰਤਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ (ਤੁਕਾਂਤ) ਆਦਿ ਵੱਲ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਵਿਆਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਥਨ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਨੋਰਥ ਸਵਸਥ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਪੰ. 94, ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 40 ਬੀੜਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 41 ਤੋਂ 118 ਬੀੜਾਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ. 115
ਉਸ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਲੀ, ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
'ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ' ਇਹ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatishdharamchand@gmail.com

ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 98551-70335

ਸਾਡੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੱਥ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੋਖੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੂਚੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚ ਪਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਥੇ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ' (2025) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮੀਗਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ, ਪੋਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਤੇ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰਤਾ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਅਣਖ-ਇੱਜਤ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਤਿਆਗ ਬਲੀਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਲੰਡਨ ਦੀ ਪੈਨਟਿਨ ਵਿਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ 31 ਜੁਲਾਈ, 1940 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਅਨੋਖੇ ਜਨਤਕ ਉਭਾਰ, ਸਵੈਮਾਣ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਹੁਲਾਰੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ 7 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਕਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਡਾ. ਛੀਨਾ ਦੀ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨਾਥ ਬਚਪਨ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਕੀ ਸੋਮੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ, ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੇ ਲਾਰਡ ਜੈੱਟ ਲੈਂਡ, ਲੂਈਸ ਡੇਨ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਮਿੰਗਟਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪਤਵੰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੱਥਾਂ-ਸੱਚਾਂ ਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਉਪਰੰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਭਰਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਘਟਨਾਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਤੇ ਬਰਾਬਰ ਫੋਕਸ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 194
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿਚ ਜੀ.ਟੀ.ਬੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਦਾਖਾ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ 18 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਿਰਨ, ਡਾ. ਜਗਮਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਵੰਦਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ, ਪਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਚੱਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਡਾ. ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ 'ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ' ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 234
ਸੰਪਰਕ : 98553-71313

ਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਵਲ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਇਕ ਉਮਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਵਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿਚਲਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਵਰ ਪੇਜ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਰਣਧੀਰ ਲੱਗਿਆ ਜੋ ਆਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਭਰੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪਿਛੇ ਲਕੋ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਣਧੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਗੌਲਦਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ, ਓਵਰ ਟਾਈਮ, ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਤਾਰਨ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਬਨਾਵਟੀ ਪੁਣੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਜਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸੱਚ ਹੋਣਾ ਉਸ ਝੂਠੀ ਹਕੀਕਤ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਨੂੰ ਰਣਧੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-2
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849

ਦੋ ਕਾਵਿ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋਅ', 'ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਚਾਨਣ', 'ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੰਚ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-1' ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਦੁਆਬਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗੁਆਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 41 ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਅਤੇ 7 ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਾਇਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 48 ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਲਫਤ ਬਾਜਵਾ, ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਪਾਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ, ਆਦੇਸ਼ ਅੰਕੁਸ਼, ਆਰ.ਐਸ. ਫਰਾਜ਼, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਬੱਲ, ਹਰਦਿਆਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਕਸ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਕਲਿਆਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਾਵਲਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੈਣੀ, ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ ਸਮਾਲਸਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਜਗਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਹਾਣੀ, ਡੀ.ਆਰ. ਧਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਧਰਮਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਮੁਬਾਰਿਕਪੁਰੀ, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸੋਹੀ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ, ਬਲਵੰਤ ਚਿਰਾਗ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਮੋਹਨ ਵਿਰਦੀ, ਮੱਖਣ ਮਾਨ, ਮਨਜੀਤ ਸੋਹਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਰੇਸ਼ਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਰਣਬੀਰ ਰਾਣਾ, ਰੂਪ ਸਿੱਧੂ, ਵਿਜੇਤਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਵੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਮੋਹਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰ ਕਮਲਕਾਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸੰਬੋਧਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਰਚਨਕਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਬਚਪਨ, ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਵਰਗੀ ਵਿਧਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਾਰਜ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਰ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਫੋਟੋਆਂ ਜਗਮਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.) ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰਚਨਾਤਮਿਕ-ਸਾਧਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਅਸੀਮ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਥਲੀ 115ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਮੇਰੀ ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਗੋਸਲ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਸਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਾਂ-ਪੱਧਰਾ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ 'ਅੰਬਰੋਂ ਆਏ ਅੰਬ' ਅਤੇ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ-ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ 'ਜ਼ੈੱਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ' ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਕਾਟੋ ਦੇ ਬੱਚੇ' ਅਤੇ 'ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਆਸ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਓੜਕ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਹੀ ਹਨ। 'ਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ', 'ਮਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮੋਹ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਮਤਾਮਈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਧੂ- ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਜੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਕਿਸਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦੇਸ਼-ਭਗਤ, ਮਾਲੀ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਊ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਸਿਆਣੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਇਕ-ਪਾਤਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਗੁਸੈਲ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਨਾ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਾਲ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ-ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਾਸਤ, ਠੋਸ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਚਾਰ ਰੰਗਾ ਟਾਈਟਲ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਹੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 9814423703

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੱਜਪਾਲ ਪੁੱਤਰ
ਲੇਖਕ : ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 0161-2400905

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ, ਮੁਰਾਦ ਫਤਿਆਣਾ, ਸਾਰੰਗ ਤੇ ਸੂਜੇ ਭਦਰੋਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਲਮ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੇਜਰ ਹਡਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁੱਜਰ ਕੌਮ ਦੇ 11 ਚੌਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1857 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਆ ਗਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਹਿਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀਆਂ, ਪਟਵਾਰੀ, ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਕਲੈਕਟਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਰਵਾਇਤੀ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਭੁੱਖ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਗ਼ਾਵਤ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਵਾ ਛੇ ਫੁੱਟ ਜਵਾਨ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਬਾਣੀਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਿਆਂਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ ਉਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਧੌਣ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਂਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਹੀ ਸਾੜ ਕੇ ਉਹ ਊਠ 'ਤੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਞਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਸ਼ੁਗਲ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਬਾਗ਼ੀ ਨੌਜਵਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਜੁੜੇ। ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ, ਨਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਲੰਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਗ਼ੀ ਟੋਲੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ ਕੇ ਲੁੱਟਾਂ ਖੋਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੁੱਤਰ' ਵਿਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਸ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸ. ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਫ਼ਲਕ, ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀਦਾਸ, ਲਾਲਾ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ, ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਅਗਲੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਸ ਦੀ ਗ਼੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਬਾਗ਼ੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਈ. ਤੱਕ
ਲੇਖਕ: ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਿਮਰਤਪਾਲ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 200
ਸੰਪਰਕ :096462-20294

'ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਤੱਕ' (2025) ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਖੁਦ ਇਕ ਚੰਗਾ ਨਾਟ ਕਰਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਗੁਰ ਸਿੱਖੇ ਹਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਸਿਧਾਂਤ ਮੂਲਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਲੰਮੇ ਥੀਏਟਰੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ, ਲੋਕ ਗਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਗਹਿਰੇ ਨਿਕਟੀ ਗਿਆਨ ਉਤੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ (ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ) ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾ. ਨਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪੁਖਤਾ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਢ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬੱਝਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਇਹ ਕਲਾ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪੂਰਵ ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਠੀਕਰ ਮੋਹਰਾਂ, ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੰਧਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਕਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਖੋਜ ਧਾਰਨਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਤੀਖਣ ਸੰਵਾਦ ਛੇੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤੇਜਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਨਵੇਂ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਖੋਜ ਵਿਚ ਨਿਗਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

 ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 99154-73505

ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਚਰਚਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹਰ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸੇ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸੂਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗਿੱਲ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸਵੈਮਾਣ' ਵਿਚ ਉਪਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਸ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਬੜਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬੇਲਿਹਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਜ਼ਮ 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ' ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ 'ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ। ਲੰਘੀਆਂ ਬਸੰਤਾਂ ਤੇ ਪੱਤਝੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਝਰੀਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਗਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਮਹਿਕਾਂ ਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵੀ। 'ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਚਿਣਗ' ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲਝਾਤ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਰਹੇ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਅੱਗ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬੜੇ ਸੂਝਵਾਨ, ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ (ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ 1960, ਲਾਜਵੰਤੀ 1961, ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ 1962, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ 1963, ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ 1964, ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ 1973) ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਾਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਗਦੀਪ ਗਰਚਾ ਵਲੋਂ ਹਰ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿਤਰਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ/ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਅਨੁਯ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਂ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰੂਪਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ। ਕਾਮੁਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਸਮੇਂ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨੰਗੇਜ਼ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰਬਾਰਤਾ (ਨਰੈਟਿਵ ਫਰੀਕੂਐਂਸੀ) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਬਿੰਬਾਵਲੀ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭਾਵ ਅੱਗ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਸੁਨਪੇ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਅੱਗ ਦਾ ਮਿਰਗ (ਕਾਮ) ਚੇਤਰ, ਮਹਿਕ, ਖੁਸ਼ਬੋ, ਚੁੰਮਣ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ। ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਹਿਰੇਦਵੇਧਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਰ ਗੀਤ ਦਾ 'ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਤਰ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਅੰਤ ਨੂੰ ਅਪੜਦੇ ਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬੌਧਿਕ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ 'ਸਾਡੇ' (ਬਹੁਵਚਨ) ਨਾਲ ਆਹੰਤ ਹੋ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਿਚ ਕਰਵਟ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਬਾਦਵਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, 'ਰਾਤੀਂ ਜੀਹਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ, ਸਵੇਰ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਗੇ', ਸ਼ੀਸ਼ੋ ਤਿੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੋਣਵੀਆਂ ਫੁਟਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ/ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਾਓ ਹੈ) ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ, ਨਾਟ-ਕਾਵਿ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਜਾਂ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਾਵਿ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੀ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਪੂਰਨ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕ ਟੀ.ਐਸ. ਇਲੀਅਟ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ (ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ (ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰਨਾ) ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ 23 ਜੁਲਾਈ, 1936 ਤੋਂ 6ਮਈ 1973 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਜਾਹਨ ਕੀਟਸ ਦਾ ਜੀਵਨ (31 ਅਕਤੂਬਰ 1975-23 ਫਰਵਰੀ, 1821) ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਅਜੀਬ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੀਤਿਆ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਪੂਰਨ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵਸ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਾਰ, ਪਲੈਟਾਨਿਕ ਲਵ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਲੂਣਾ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਡਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਪਿਤਾ ਜੇ ਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੰਢਾਵੇ
ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਨਾ ਆਵੇ
ਜੇ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਚਾਹਵੇ
ਚ੍ਰਿਤਰਹੀਣ ਕਹੇ ਕਿਉਂ
ਜੀਭ ਜਹਾਨ ਦੀ। (ਪੰ. 145)

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-46007

ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98141-18345

ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿੱਤ ਖੜ੍ਹਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਜਾਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਜਾਂ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਰ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਆਵੇਗੀ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਹੋਕੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਰਸੰਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਸਮ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੱਤਝੜਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਈਏ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਏਗਾ
ਕੀ ਹੋਇਆ
ਜੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਹਨ
ਫਿਲਹਾਲ
ਦਾਤੀ ਹਥੌੜਾ
ਤੇਸਾ ਅਤੇ ਰੰਬਾ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027

51 ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 900 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 565
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254

ਜਿੰਦਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਥਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਟਿਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਵੇਂ ਫਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਿਤਰੇ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਾਤੇਸ਼ੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ' ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜੋ ਉਹ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਰਦ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਧਰੇ ਐਸੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲੁਕੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ। 'ਡਰ' ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਿਛਲੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਦੋ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜੋਗੀ' ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ' ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਥਾਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਇਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜਿੱਤ' ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 98552-28224

ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਛੰਦਬੰਦੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਕਵੀਸ਼ਰ ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਬਾਰੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ' ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਵਿਯੋਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਬਮਾਲ' ਦੁਆਰਾ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਜੰਗ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਨਿਆ ਜੇਹਲਮ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦੋਤਾਰਾ ਛੰਦ, ਸਰਪਦ ਛੰਦ, ਕਾਫ਼ੀ ਛੰਦ ਡਿਉਢਾ ਛੰਦ, ਝੋਕ ਡੰਦ, ਕੇਸਰੀ ਛੰਦ, ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ, ਔੜਾ ਛੰਦ, ਦਵੱਈਆ ਛੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਛੰਦ ਵੀ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਤੇਰੈ ਘਰਿ ਆਨੰਦ
(ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਧੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੌੜੇ ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੱਠੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸਵਾਸ਼' ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਬੋਲੋ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ' ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ' ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਓ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਆਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਆਨੰਦੁ ਹੀ ਆਨੰਦੁ' ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛੇਵੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ' ਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮਿਲੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਅਨਮੋਲ' ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਭਵੀ ਬਚਨ, ਦਸਵੇਂ-ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ' ਫਿਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੇਰੀ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਂਈ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ 'ਚ 'ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਮਿਲਣੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 14ਵੇਂ, 15ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝਲਕਾਰੇ' ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ 'ਵੇਈਂ ਕਿਨਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਨਜ਼ਾਰਾ' ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਆਤਮਰਸੀ ਅਨੁਭਵੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਿਆਂ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ', 17ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ' ਵੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। 18ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਰੌਂਅ ਦਾ ਬਦਲਣਾ, 19ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 'ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕਾਦਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਨੇ' ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਦਾਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਹੋਰ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

 ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿਟ ਪੈੜਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98140-87063

''ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ'' ਲੇਖਕ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ, ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਅਤੇ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਤੇ ਦੇਸ਼-ਧਰੋਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਯੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਕੁਝ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਜਾੜਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਕਸਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਘੋਖਦਾ ਹੈ। 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਵਿਚ 13 ਪਾਠ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿਕੇ ਵੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ, ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਨਿਭੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੀ ਸਾਹ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਮਿੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸ ਹੱਦੇ ਸਿਰਜਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪਾਠ 'ਪਰਬਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ', 'ਸ਼ਿਣੀ', 'ਮਸੀਹਾ' ਅਤੇ 'ਧਾੜਵੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ ਬੰਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹੱਕ, ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ

'ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਏਥੇ
ਪਾਪ ਨਾ ਫੁੱਲਦੇ ਰੋਕ ਨਾ ਏਥੇ
ਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੱਜ ਢੇਰ ਨੇ ਲਗਦੇ
ਅੱਥਰੂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਨਾ ਮਾਏ'
'ਮੈਨੂੰ ਖੰਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰੋ
ਜਾਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗਦੇ ਹੋ
ਮੈਂ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਚੁਗਿਰਦੇ 'ਚ ਬਿਖਰ ਜਾਵਾਂਗਾ
ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਸਿਰ ਵਿਚੋਂ
ਮੇਰਾ ਹੀ ਅਕਸ ਦਿਸੇਗਾ'
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੁਝਾਰੂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ. 09855395161

ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 83603-81597

ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ 'ਚ ਨਾਮਵਰ ਕਾਲਮ-ਨਵੀਸ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਬੜੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਿਦਕਵਾਨ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਥੇ ਸਮਕਾਲ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ-ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਰ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। 'ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ' ਉਸ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 29 ਰਚਨਾਵਾਂ (ਲੇਖ ਨੁਮਾ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਕ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜ ਵਾਲੇ ਲੇਖ, ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵਰਸੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ, ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰੁ ਭਇਆ ਜਰਾ ਅੰਤਰਿ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ, ਭਵਨ ਕਲਾ ਦਾ ਅੁਦੱਤੀ ਨਮੂਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਸਿਰਲੱਥ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ, 23 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਰਗਿਆਨਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਅਲੋਪ ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਸੇਲ। ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਸਹੇੜ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਬੁਲੇਟ ਤੋਂ ਬੈਲਟ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ : ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਗਗੜੇਵਾਲ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਅਤੇ ਥੇਹ ਬਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਲੋਕ। ਤੀਜੀ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਕਿੰਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਫੇੜ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਬਾਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜਨਾਬ ਫਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ, ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਬ, ਮਦੱਰਸ ਇਕਬਾਲ ਭੱਟ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫ਼ ਕਾਮਰ, ਜਾਵੇਦ ਸ਼ਹਿਰਾਜ ਹਾਸ਼ਮੀ ਤੇ ਰਸੂਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਰੈਜ਼, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੇਖ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ, ਬੋਲੀ ਖੁਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਂਝਾਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਬਾਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਤੌਸ਼ੀਫ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰ : ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਤਾਂ 47 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਾ ਵਾਪਰਦਾ, ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਧਰ-ਉੱਧਰ ਹੁੰਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਬਹੁਤ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

c c c

ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਟਰੱਸਟ, ਘੁਮਾਣ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 358
ਸੰਪਰਕ : 98146-40063

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ 'ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ, ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ. ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਕੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' (2025) ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਸੋਭਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਧ-ਘਾਟ ਅਗਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 'ਚ ਦਰਜ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੁਕਰਚੱਕ ਮਿਸਲ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ 2 ਨਵੰਬਰ, 1780 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਮਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ-ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਭੰਨ ਕੇ ਇਕ ਹੰਸ ਘੜਾ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਲ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੜੇਗਾ ਸੋ ਝੜੇਗਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾਂਗ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਰਬਾਰ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਸੱਚ ਖੰਡ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 111 ਮਣ (4 ਟਨ) ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ 'ਚ ਇਕ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ 33 ਮਣ ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ, ਮਹਾਨ ਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਜਰਨੈਲ, ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 47 ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਬਰਤਾਨਵੀ, ਇਤਾਲੀਅਨ, ਸਪੇਨੀ, ਮਿਸਰੀ, ਜਰਮਨ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਰੰਗ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਬੈਰਨ ਹੂਗਲ ਲਿਖਦਾ : 'ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੇਜਰ ਲਾਰੰਸ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸੰਧੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਹੱਥਾਂ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਦਾਰ ਡੋਗਰੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : sukhpreetsidhu1996@gmail.com

ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅਥਾਹ ਮੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 15 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ 13 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 2 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਲੇਖ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਪੰਜਾਬ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ' ਅਤੇ 'ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ' ਵਰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। 'ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ' ਅਤੇ 'ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਚਿੜੀਆਂ ਨੀ' ਅਧਿਆਇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫ਼ਰਜ਼' ਅਧੀਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ, ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਬਰ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਅਤੇ 'ਅਨਮੋਲ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 'ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਕੁਝ ਖ਼ਤ ਉਹਦੇ ਨਾਮ' ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਸੀਸ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ:
ਵਿਰਸਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ,
ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਪੰਜਾਬ
(ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਸਕਦੀ ਜ਼ਮੀਨ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 98158-00405

ਸ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ (ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.), ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ. ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਐਡਰੈੱਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਭੋਇੰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂ-ਬਰ-ਨੌਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਥਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ 'ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ' ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ. ਬੈਂਸ ਨੇ 'ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਿਆਂ-ਨਿਖੜਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਵਾਧੂ ਭਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰ ਲੇਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਆਰਥਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਬਿਉਰੋਕ੍ਰੇਟਾਂ, ਪਲਾਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਚਨਬੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮ-ਥਾਂਵ ਧੜਕਦਾ ਅਤੇ ਬੁੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਕਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਹਨ। ਲੈ-ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ, ਪੁਲਿਸ ਤੰਤਰ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ, ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮਰੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਵਗੈਰਾ ਨਾਲ ਭਰਮਾ ਕੇ ਧੜਾਧੜ ਬਲੈਕ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਨਵੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ-ਕੋਠੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਹਿਦਾਇਤਨਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94655-76022

'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਅਕਸਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਚਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਣ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਬੀਜ-ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਲੇਖਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵਕਤ ਦੇ ਖੰਭਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਂਗ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 29 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਰੇਕ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। 'ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਸਨ', 'ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ', 'ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ', 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ' 'ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ,' 'ਬੱਸ ਨੰਬਰ 8414,' 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਲੱਤ', 'ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਹੋਵੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇ', 'ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤਕ', 'ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਕਾਲੀ ਗ੍ਰੇਟਾ,' 'ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਲਾਸ ਰੂਮ', 'ਦਾਨ ਦਿਉ ਪਰ ਸੂਝ ਨਾਲ' ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤਕ' ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੁਸਤਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਚਿਤਕ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਚੈਪਟਰ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਤਤਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਖਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਰਹਿਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਹੀ ਇਕ ਕੀੜੇ ਦੁਆਰਾ ਫੈਂਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਿਗਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕੀੜਾ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਆਲੋਚਨਾ ਸਹਿਣ, ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ, ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਆਲਸ ਤਿਆਗਣ, ਦਿਆਲੂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਕੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕੋਲ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਗਹਿਨਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ
ਲੇਖਕ : ਗੋਗੀ ਜ਼ੀਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 39
ਸੰਪਰਕ : 97811-36240

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿਚ 29 ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਡਾਕੀਆ ਅੰਕਲ, ਜੈਂਗੋ, ਕੂੜੇ ਦਾਨ, ਹਿੰਮਤ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ, ਮਿੱਠੂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਹਾਥੀ ਵਾਲਾ ਭਾਈ, ਮੱਛਰ, ਤੋਹਫਾ, ਏ.ਸੀ, ਛਿਪਕਲੀ, ਲਾਈਟਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟ, ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਹਰਫਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਲੇਖਕ ਕੁੱਝ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੁਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਨਗੇ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਰਤ ਲਈ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਚੰਗੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ, ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 099158-08506

'ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ' (2025) ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਣਤ-ਵਿਉਂਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤੁਕ 'ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ' ਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਚੂਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ, ਸਚਿਆਰ ਦੀ ਅਵੱਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਾਨਵੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 14 ਚੋਣਵੇਂ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ-ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਰਸਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੇਕ ਸਦੀਆਂ-ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕਵੀਂ ਚਿਲਕੋਰ ਇਹ ਵੀ ਚਿਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਂ ਸਚਿਆਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰ-ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਹਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਭਰਿਆ ਘੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ : ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ-ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼, ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖਿੱਤੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਚੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ, ਸੁਕਰਾਤ, ਕਬੀਰ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਚੀ ਗਵੇਰਾ, ਲੇਖਕ ਸੁਖਬੀਰ ਤੇ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀਆਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰਾ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਸਿੱਧੇ ਲੇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਲਪਿਤ ਗੱਲਬਾਤੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲਚਸਪ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਫੋਕਸ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਨਿੱਗਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਵੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਨਿਖਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਘੜਵਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਮਿੱਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98729-83914

'ਮਿੱਟੀ' ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ 2024 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ 61 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਬਾਬਿਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਦੰਭ ਭਰੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦੇ ਪਾਜ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਉਧੇੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ, ਸਿਮਰਨ, ਸਿਦਕਵਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੂ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਮੁੱਦਈ ਬਣਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਮਰਦ, ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਇਹ ਭਾਵ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਤੇਰੀ ਦੀਦ, ਇਸ਼ਕ, ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ, ਨਾਕਾਮ ਇਸ਼ਕ, ਵਾਵਰੋਲਾ, ਸਾਵਣ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਮੁਹੱਬਤ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਸਤਕ ਆਦਿ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ, ਨਾਜ਼ਕ ਪੀੜਾਂ, ਝੂਠ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ, ਸੱਜਣ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਸੁਰਤੀ, ਰੂਹ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ-
'ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਦਵਾ ਵੀ ਤੂੰ,
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਦੀਦ ਸਾਂ ਮੰਗਦੀ,
ਮੇਰੀ ਤੜਫ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਗਈ,
ਮੇਰੀ ਵਫ਼ਾ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵੀ ਤੂੰ।'
ਕੁਲਜੀਤ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਮੌਕੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੇਵੀ, ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦਾ ਇਹ ਨਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ- ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਬੀਜ ਪਾ ਕੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਸਤਿਤਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ।
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 95643-17983

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ' ਲੇਖਕ ਕੁੰਦਨ ਨਾਲ ਭੱਟੀ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਦੇ 93 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਿਹਨ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਜਖ਼ਮ ਦੀ ਚੀਸ ਵੀ ਮਹਿਸਸੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਤਨਹਾਈਆਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲੂੰਧਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ :
ਆਸਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਬਣਾਏ,
ਸਭ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਬਿਨ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ
ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਰੋਗ ਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਏ
ਤਨਹਾਈਆਂ ਦਾ।
ਸਹਿ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਰ ਦਰਦ
ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ। (ਪੰਨਾ : 1)
ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਘ੍ਰਿਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ, ਲਿਤਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡੱਟ ਕੇ ਵੰਗਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਕਵੀ ਕੋਰੋਨਾ ਜੇਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਬਕ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ 'ਤੇ ਪੱਬ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬਣ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਧਮਕ, ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਪੰਜੇਬਾਂ ਦੀ ਛਣ-ਛਣ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਅਤੇ ਵੀਣੀਂ ਚ ਪਾਈਆਂ ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸ਼ੋਰ ਵੀ ਗੂੰਜਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਰੋਸੇ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਛੱਡੀਏ ਸ਼ਿਕਵੇ ਗਿਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਧਾ ਲਈਏ।
ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਸਜਾ ਲਈਏ।
ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਲੱਗਕੇ ਕਰੀਏ ਜਨਮ ਸੁਹੇਲਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਸਾਡੀ ਦੋ ਦਿਨ ਤੇ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ। (ਪੰਨਾ : 61)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਗੀਤ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98142-52507

'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ' ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਵਿਛੋੜਾ, ਪੀੜ, ਰੋਸੇ ਨਿਹੋਰੇ ਅਤੇ ਮਾਣ ਪ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਭੁਗਤਦੀ ਜਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਬੇਰੋਕ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਸੁਪਨਾ'ਗੀਤ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਵਰਗਾ ਹਾਸਾ ਤੇਰਾ ਕੁੜੀਏ ਨੀ,
ਸੁਣਕੇ ਮੋਰ ਵੀ ਬਾਗੀਂ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ।
ਸ਼ੀਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦ ਤੂੰ ਬੋਲੇ ਨੀਂ,
ਲੱਖਾਂ ਵਾਰਸ ਇਕੋ ਹੀਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅੜ ਜਾਂਦੇ।
ਏਵੇਂ 'ਲੋੜਾਂ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਚਾਈ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਆਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਸਾਨੂੰ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਬੂਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕੀ ਰੋਣੇ ਦੱਸੀਏ ਸੱਚ ਦੇ।
ਇੱਥੇ ਹੀਰੇ ਰੁਲ਼ਦੇ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਮੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਕੱਚ ਦੇ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਉਹ ਮਿਲ ਗਿਆ ਏ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਜੰਨਤ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ,
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਾਂ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਗਏ ਨੇ ਪਰ, ਮੈਂ ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਫਿਰਾਂ।
ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਦੀ ਫਿਰਾਂ...............।
ਅਮਨਦੀਪ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਜ਼ੋਰਾਂ-ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਲੇਖਿਕਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਗੀਤਕਾਰ ਅੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਉਡਾਰੀ ਭਰੇਗਾ। ਹਾਲੇ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਆਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ -ਬੰਦ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੈਦਾਨ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਮਨਦੀਪ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਦੁਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

 ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ
ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 62837-33100

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ' ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈ ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਛੱਡੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉੱਥੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੰਡ ਦੀ ਮਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਣ ਪਾਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰੇ-ਭੁਕੰਨੇ ਘਰ-ਬਾਰ, ਲਹਿ-ਲਹਾਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਮਾਰ ਜਾਂ ਬੇਜ਼ੀਮਰੇ ਲੋਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੇਪੱਤ ਕਰਵਾ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਵੰਡ ਦਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮੰਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗਹਿਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਭਰ ਤਾਂ ਜਾਣਗੇ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਗਦੀ ਪੌਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤਰ੍ਹਾਟਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ' ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਦੇ ਵੇਧਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਆਬਾਦ ਹੋਣ, ਨਹਿਰੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੰਡ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਬਣੇ ਫਿਰਕੂ ਮਾਹੌਲ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਪੱਤੀ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਜਫ਼ਰ ਜਾਲਣੇ ਪਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਵਲ ਅੰਦਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ 'ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ' ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਲ ਤੇ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅੰਦਰ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਾਰ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928
\

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ
ਲੇਖਕ : ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94635-61123

ਸਾਹਿਤ-ਅਚਾਰੀਆ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ 71ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ' 2025 ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਵਿਵੇਕੀ-ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜੇ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਸਨਮਾਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਗਾਸੋ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੀ ਹੈ : 'ਸਮੇਂ-ਸਮਾਜ ਤੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ'। ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਗਾਸੋ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪਰ-ਉਪਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਪੈੜ ਪਾਈ ਜੋ ਅਮਿੱਟ ਹੈ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕੋਸ਼-ਕਥਨਾਵਲੀ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨਮਈ ਤੇ ਵਿਵੇਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵੇਦ ਰੂਪੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਕੁਚੱਜੇ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕੁਚੱਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਰਚਨਾ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਲੈਅ ਹੈ, ਵਿਵੇਕਤਾ ਹੈ, ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਹੈ ਆਦਿ ਹੈ, ਜੁਗਾਦਿ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਅਕੱਥ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਲਈ ਹੋਕਾ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੁਹਰਾਓ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ-ਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਕਲਾ, ਭਾਵਨਾ, ਇੱਛਾ, ਉਮੰਗ, ਉਦੇਸ਼, ਮੁਹੱਬਤ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਭਾਵਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਰਜੋਈ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ: 94638-36591

'ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ' ਨਾਵਲ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਿਕਾ 32 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 12 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, 6 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ 10 ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ 13 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਾਂਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਲੀ ਪਾਲੀ, ਸਿੰਦਰ, ਹਰਮਨ, ਇਕਬਾਲ ਨਜ਼ੀਰਾਂ, ਰੱਬੀ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਰੋਚਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗ ਰਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੂਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਤਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਰਮ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹੋ ਕੁੱਝ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਧਰਮ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਸਮਾਜ, ਜਾਤਪਾਤ। ਕਿਥੇ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ?' ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਸੇਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 70
ਸੰਪਰਕ : 75891-07066

ਨਿੱਕੜੀ ਜਿਹੀ ਪਰ ਚਿੱਤਰ ਯੁਕਤ, ਮਹਿਜ਼ 70 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਬਾਲ-ਉਮਰਾਂ ਲਈ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ-ਸਰਲ ਰੂਪ, ਕਾਵਿ ਰੰਗ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਇੱਛਾ ਤਹਿਤ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ, 'ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼', 'ਨਿੱਕੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ।' ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, '... ਉੱਚ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਫਸਲਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ।' ਉਸ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ।' ਹਰ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, 'ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਸੰਘਣੀ ਸਾਡੀ ਛਾਂ। ਪਾਣੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ, ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਪਕਾਰ। ਛਾਵਾਂ ਵੰਡੀਏ ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂ, ਵਰਖਾ ਲਿਆਈਏ ਨਾਲ।' ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ (ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ) ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੁੱਖਾਂ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸਵੈ-ਸਪੱਸ਼ਟ 'ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ' ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਬੈਕ ਜਿਲਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਯੂਦ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰ 'ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ, ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਨੀਸ਼ਾ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਨੈਨੀਤਾਲ
ਮੁੱਲ : 260 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 084548-12712

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ' ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ 'ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਸਾਡਾ ਕੇ.ਡੀ. ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਦੀਪ ਬਰਾੜ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਸੁਭਾਅ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ 'ਕਿਤਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੇਖਕ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਬੀਐਡ. ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰਚਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 23 ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ, ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਲੇਖਕ ਕਈ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੁਣਨਾ, ਨਕਾਰਤਮਿਕ ਸੋਚ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਆਦਿ ਕਈ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਮੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਸਲੀ ਪਾਠ-ਵਿਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਡਾ.ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਨੂੰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

 ਦਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਰਧਾਵੱਸ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਹੈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸ) ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਜਨਮ ਮਿਤੀ, ਜਨਮ ਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਦੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ? ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਕਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ; ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਮੁਲਕਾਂ/ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ? ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ੋਬਨੀਕ ਹਨ। ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ/ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ? ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਲਈ, ਕੰਨ ਭਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ (ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹਿਥ) ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ, ਤੱਤੀ ਰੇਤ, ਤੱਤੀ ਦੇਗ਼ 'ਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਦੇ ਰਹੇ :
ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕ ਮਾਗੈ॥
(ਅੰਗ : 28)
ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਮ ਹੈ?'' ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਕਾਂ ਨੇ ਸਿਦਕ ਨਾ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ' ਵਿਚ ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ :
ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਕ੍ਰਿਆ॥
ਕਰੀ ਨਾ ਕਿਨਹੂੰ ਆਨ॥ (ਅੰਗ : 60)
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਛੁਪਾ ਕੇ ਪਾਵਨ ਧੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਧੜ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੈਤੇ ਨੂੰ 'ਰੰਗਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ' (ਅੰਗ : 62) ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਹੈ। ਅੰਗ : 62 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਾਜਿਆ। ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਇੰਝ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਆਪ ਵੀ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਦਸਾਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਥਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਾਰਜ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 36
ਸੰਪਰਕ : 89689-46129

ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਹਿਤ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ ਰਚਿਤ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ' ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਭੁਲਾਵੇਂ ਅੱਖਰ, ਗਾਣਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ, ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ, ਮੁਹਾਰਨੀ, ਮੁਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ, ਸਿਹਾਰੀ, ਬਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਤੌਖ਼ਲਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦਰਕਿਨਾਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ-ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ 'ੲ' ਨੂੰ ਦੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਲੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਸਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟਾਈਟਲ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਰੰਗਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਕੋਲੋਂ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ
ਲੇਖਕ : ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 76
ਸੰਪਰਕ : 94174-79449

ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਜਿਤੇ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਤੌਰ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਵੀ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 1900 ਈ. ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ 2024 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਹਿਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਥਾਤਮਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ ਮੈਡਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਐਮਸਟਰਡਮ', 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ', 'ਲੰਡਨ' ਉਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਿਸ ਉਲੰਪਿਕ 2024 ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਏਨੇ ਸੁਆਦਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅੱਕਦਾ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਲਹਿੰਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੁਰਖੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਨਾਮ ਢਿਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਸੀ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਨਾਮ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਦੀਆਂ 14 ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਦੋ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ ਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 55 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1970 ਵਿਚ 'ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ' ਛਪਿਆ ਸੀ। ਜੂਝਦੇ ਸੂਰਜ, ਦਰਦ ਦੀ ਲਾਟ, ਦਰਦ ਦੇ ਰੰਗ, ਤੇਰੇ ਨਾਂਅ ਦਾ ਮੌਸਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਤਤਕਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 58 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਗਿਣਤੀ 59 ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ (ਪੰਨਾ 71 ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਨਾ 39-77 ਦੀਆਂ 38 ਕਵਿਤਾਵਾਂ 5, 7 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਆਲ ਉਭਰਦਾ ਹੈ
ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸਾਂਝੀ ਕਰੀਏ,
ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਹੈ ਕਿਥੇ,
ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇ,
ਸੁਖ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਹਲ ਹੈ ਕਿਥੇ (ਵਿਹਲ ਪੰਨਾ 76)
ਰਾਤ ਸਾਰੀ,
ਕੋਇਲ ਇਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ
ਸੁਬ੍ਰਾ ਦੇ ਨੈਣਾ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਛਲਕਦੇ
(ਖੂਨ ਪੰਨਾ 77)
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਲਗੀ, ਸਿਦਕ, ਗਾਫਲ, ਮਾਣ, ਲੁੱਡੀ, ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿੱਤ ਹਾਰ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। ਨੀਰੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਅੱਜ ਮਚ ਰਿਹਾ ਦੇਸ਼, ਕਵਿਤਾ ਕਲਮ ਦਾ ਕਾਮਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਨਾ ਸਿਖਦਾ ਰਹਿੰਨਾ
ਲੇਲਿਆ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਖਾਤਰ,
ਉੱਦਮ ਸਦੀਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਨਾ।
ਇਹ ਕਵੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰਮ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਕੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ) ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਿੱਠਾ ਮਹੁਰਾ, ਗੁਰਬਤ, ਜ਼ਖਮ, ਫਾਰ ਸੇਲ, ਲਾਟੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਸੁਹਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾ ਹਿੰਦ ਦਾ ਚੌਕੀਦਾਰ, ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੁਕਮ, 2024 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ, ਫਿਲਸਤੀਨ, ਪੁਲਵਾਮਾ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੜਾਈ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ-1, 2 ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 25 ਬਿਹਤਰੀਨ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਬਹਿਰ ਦੀਆ ਗਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਚਿੰਕੀ ਦੀ ਚਾਕਲੇਟ
ਲੇਖਕ : ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98723-25960

ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ, ਐਟਲਸ ਸਾਈਜ਼ ਗਲੇਜ਼ਡ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛਪੀ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ ਦੀ ਇਹ ਸੱਜਰੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੋ ਕੁ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿੱਤਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ-ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਭਾਰੂ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਭਾਵ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਲੰਬੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ, ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ, ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ, ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨੀ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਪਰੋਏ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ
ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਨ ਬੁੱਕ ਸਟੋਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 182
ਸੰਪਰਕ : 78142-49655

'ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ' ਪੁਸਤਕ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇੰਜ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਬੂਝ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁੰਨੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ' ਵਿਚ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। 'ਹਾਦਸਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੀਕ' ਕਹਾਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਣਹਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਚੀਕਾਂ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ' ਕਹਾਣੀ 'ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਔਖੇ ਹੋ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। 'ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ', 'ਕੌਣ ਲਿਖੇ ਸਾਡੇ ਲੇਖ', 'ਉਹ ਅਸਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ', 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ', 'ਕੀ ਉਹ ਆਏਗਾ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ, ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕ। .

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

 ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ : ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 157
ਸੰਪਰਕ : 98153-02081

ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 17 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਕ ਉਰਦੂ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ' ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁਆਰਨਟਾਈਨ' ਪਲੇਗ ਰੋਗ ਫੈਲਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਝੰਨੁ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਟੜਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਸੂਬੇਦਾਰਨੀ ਦਾ ਪੋਤਾ' ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਪਾਣੀ ਬਾਈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ 'ਜੀਵਨਪੁਰ ਹਾਟ ਜੰਕਸ਼ਨ, ਘੜੀ ਸਾਜ਼, ਕਲਾਡ ਈਥਰਲੀ, ਖਿਰਨੀ, ਰੈਸਟ ਰੂਮ, ਦਾਜੂ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵਾਤਮਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬੇਬਾਕੀਪਣ, ਇਨਸਾਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਲਾਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 9888690280

ਖਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਹਰਫ਼
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਐਫ.ਸੀ. ਪਬਲੀਸਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲਖਨਊ
ਮੁੱਲ : 184 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 105

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਖਾਨਦਾਨੀ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਕਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, 'ਖਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਹਰਫ਼' ਉਸ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 105 ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੰਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ ਬੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਚੋਰ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰ ਅਤੇ ਬਦਲਾਖੋਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ 'ਚ ਫੈਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੈੜਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾ ਹੀ ਹਨ।
ਹੋਛੇ ਤੇ ਦਿਲਫੈਂਕ ਆਸ਼ਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਕਠੋਰ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਫੁਕਰੇ ਆਸ਼ਕ ਹੀ ਸਨਾਤਨੀ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਵੱਟਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਕਿ-ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਡਿਗਦੇ ਜਾਣਾ, ਕਿਰਦਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੀ ਕਲਮ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਾਰ ਕਰਨੋਂ ਲੇਖਕ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਦਾਬੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, 'ਅਸਲ ਪਤਾ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗੂ, ਜਦੋਂ ਆਊ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹ ਥੱਲੇ।' ਫੋਕੀ ਆਸ਼ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, 'ਆਸ਼ਕ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਸ਼ੂਕ ਉਧਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਈ, ਜਿਸ ਪਰਸ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਹੈ ਮਾਲ ਮੀਆਂ' ਇੰਜ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕਾਰਾ ਜਾਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਵਿਅੰਗ ਨਾ ਸੇਧਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ 'ਚ ਫੈਲੇ ਅਨਾਚਾਰ, ਦੁਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਤਾਂ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਮੇਰਾ ਰੰਗਲਾ ਪਿੰਡ ਦੁੱਮਣਾ
ਲੇਖਕ: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁੱਮਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 175
ਸੰਪਰਕ : 94634-80917

ਪਿੰਡ/ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਕਸਰ, ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ, ਸੀਨਾ-ਬ-ਸੀਨਾ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੱਥ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ 'ਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਤਵਾਰੀਖ, ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਏਨੀ ਆਪਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੂਰਬਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲਚਪਸੀ ਰੱਖਦਾ ਕੋਈ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਢ ਸਮਕਾਲੀ 'ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀਆਂ-ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈਆਂ' ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਢੇਰ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰੇ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਉਸ ਖੇੜੇ ਦਾ ਹਕੀਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦੇ ਲੇਖੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ, ਪਿੰਡ ਦੁੱਮਣਾ, ਬਲਾਕ/ਤਹਿ. ਮੋਰਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ, ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਦੇ, ਇਹ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਅਤੇ 24 ਪਾਠਾਂ 'ਚ ਫੈਲੀ-ਪਸਰੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੀ, ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਾਵਾਂ ਪਰ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ, ਆਮ-ਖਾਸ ਸ਼ਖ਼ਸਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ/ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ, ਪਿੰਡ ਪੱਧਰੀ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਦਵੀਆਂ ਤੇ ਪਰ੍ਹੇ-ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲਿਖਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ (ਜਾਤਾਂ-ਗੋਤਾਂ-ਧਰਮਾਂ) ਦੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ (ਬੰਸਾਵਲੀ) ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਜਾਂ ਜਾਣ ਵਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਬੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਪੁਰਖੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਹਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ਼ਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਵਾਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਲੇਖਕ : ਅਨਿਲ ਰਾਜਿਮਵਾਲੇ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਮਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਐਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 53
ਸੰਪਰਕ : 98685-25812

ਪੁਸਤਕ 'ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ' ਅਨਿਲ ਰਾਜਿਮਵਾਲੇ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ 'ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਰੈੱਡ ਫਲੈਗ' ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਮਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਐਤ ਨੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਹਿਤ ਰੱਖਦੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ 'ਚ ਕੋਈ ਛੇੜਛਾੜ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੁਸਤਕ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰਾਹੀਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਝ ਕਾਮਿਆਂ ਨੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਘਾਲਣਾ ਘਾਣੀ। ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਖੂਨ ਦਾ, ਕੁਝ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ, ਕੁਝ ਦੀ ਸੋਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ। ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਜੋ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਗਿਰਝਾਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕਾਈ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਇਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਮੇ ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਆਗੂ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਸਕਣ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ 14 ਅਧਿਆਇ ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਜਰਮਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਰਸ਼ੀਆ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅੰਦੋਲਨ, ਮਈ ਦਿਵਸ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਲਾਲ ਝੰਡਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਵੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਓਸ਼ੋ
ਅਨੁਵਾਦ : ਮਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 255
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738

ਅਚਾਰੀਆ ਰਜਨੀਸ਼ ਜਾਂ ਓਸ਼ੋ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵਿਚਾਰਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਨਾਵਲੀ ਵਿਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਧਿਆਨ ਨਾਮਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਉੱਚ-ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਿਕ ਲੈਕਚਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ-ਪ੍ਰਸਾਰਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਨਿੰਦਿਆ-ਸਲਾਹਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਰਹੱਸ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧਿਆਨ, ਪ੍ਰੇਮ, ਖੁਸ਼ੀ, ਆਨੰਦ, ਔਰਤ-ਮਰਦ ਹੋਂਦ ਮੂਲਕ ਮਸਲੇ, ਸੰਭੋਗ, ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਆਧਿ ਅਨੇਕ ਸਰਬਕਾਲੀ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੇ ਦਲੇਰ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ-ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਤੇ ਰਉਂ ਬਹੁਤ ਉਚੇਰੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਮੋੜ ਵਹਾਅ ਪਾਠਕ-ਸਰੋਤੇ ਨੂੰ ਕੀਲੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਕਲਾ ਹੁਨਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ' (2025) ਵੀ ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਚਿੰਤਨ-ਪੱਧਤੀ/ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਮੂਲਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਕਿ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਭੇੜ/ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
'ਔਰਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ' ਓਸ਼ੋ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ' ਦਾ ਮਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਓਸ਼ੋ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂਆਂ-ਉਪਾਸ਼ਕਾਂ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਓਸ਼ੋ ਔਰਤ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਚਿਤਵਦੀ, ਬਲਕਿ ਮੁਕਤਲਿਫ਼ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇੜ ਵਿਚ ਫਸੀ ਔਰਤ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਉਧੇੜਣ ਦਾ ਤੇ ਬੁਣਦਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਨੂੰ ਮਰਦ-ਜਗਤ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ, ਨਿਰਖਿਆ ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਔਰਤ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ-ਸੂਖਮਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖ਼ੁਦਾਈ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਸ਼ੋ ਨੇ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਾਤਲਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਨਾ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਕਾਮੁਕਤਾ, ਵਿਆਹ, ਮੁਹੱਬਤ, ਜੁੜਾਓ, ਮਮਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੋਜਨ, ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ, ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਸਮਾਧੀ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਆਦਿ ਉਪ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਭਰਵਾਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਨੁਵਾਦ ਕਾਰਜ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਮੀਰ ਬਾਸ਼ਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਭਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਜਗੀਰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਅਮੀਰ ਜਗੀਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਢੁਕਵੇਂ, ਸੰਜਮੀ, ਸੰਕੋਚਵੇਂ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਦੀਪ
ਲੇਖਿਕਾ: ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 88
ਸੰਪਰਕ : 98765-79761

ਹੱਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਦੀਪ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ ਫੁੱਲਕਾਰੀ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਫ਼ੈਲੀ ਈਰਖਾ-ਦਵੈਸ਼ ਦੀ ਮੈਲ ਮਿਟਾ ਕੇ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ:
ਮੂੰਹ ਮੰਗੀਆਂ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਮੁਰਾਦਾਂ
ਜੇ ਨੀਤਾਂ ਵਿਚ ਖੋਟ ਨਾ ਹੋਵੇ
ਰਲ ਕੇ ਬੈਠੇ ਟੱਬਰ ਸਾਰਾ
ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਲੋਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਪੱਤਝੜ ਅਤੇ ਬਹਾਰ ਆਦਿ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਬਲਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਤਣਾਅ-ਗ੍ਰਸਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾ ਕੇ ਹੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਹਰ ਦਮ ਐਵੇਂ ਡਰਿਆ ਨਾ ਕਰ
ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਮਰਿਆ ਨਾ ਕਰ
ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ
ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਉਣੇ ਪੈਣੇ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (ਰਜਿ:) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਰ-ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਰੱਥ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਟੀ. ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28207

ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ
ਲੇਖਕ : ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 118
ਸੰਪਰਕ : 82848-41229

9 ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੁਣ ਦਸਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' (ਵਾਰਤਕ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 8 ਅਧਿਆਏ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ: ਮੈਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਲਾਗਿ ਰਹਾਉ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆ ਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 'ਨਾਮੁ' ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ 'ਹਉਮੈ' (ਅਹੰਕਾਰ) ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਨਾ ਮੁਕੀ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਹਉਮੈਂ ਨਾਵੈ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੈ', ਅੱਜ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਖ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਡਿੱਠਾ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਸੁਖਨਾ ਨਾਮੁ ਬਿਨ' ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਗੁਰ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ' ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਏ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 'ਜੀਵ ਮਰ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੁਤਬਾ' ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਸਮੇਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' ਗੁਰਮਤਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਆਮ ਪਾਠਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ। 'ਪ੍ਰੀਤਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਗੁਰੀਆ' ਸਿਰਲੇਖ ਖੁਦ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਲਗਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਉਸ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਪਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ
ਲੇਖਕ : ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁ., ਸਫੇ : 272
ਸੰਪਰਕ : 9915263614

ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 2020 ਵਿਚ 'ਕਚਕੌਲ', 2021 ਵਿਚ 'ਉਮਰ ਕੈਦੀ', 2024 ਵਿਚ '360 ਡਿਗਰੀ' ਅਤੇ 2024 ਵਿਚ 'ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ' ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਨ। ਹੱਥਲੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 35 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸਰਪੰਚਾਂ, ਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਸੈਕਟਰੀ ਘੁਣ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੀ ਚਾਲ ਹੀ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਇਸ ਹੱਤਿਆ-ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿਚ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰ-ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਣਪਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸਾਜਿਸ਼, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, ਮਰਨ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਡੰਡੇ ਤੇ ਬੈਠੀ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਅਣਕਹੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ
'ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪਿੱਪਲ 'ਤੇ ਲਟਕੀ ਇਹ ਲਾਸ਼ ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਕਤ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਬੰਤੇ ਦੀ ਹੈ। ਰਾਤੀਂ ਜੋ ਵੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ।'
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ-ਧੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਪੰਚ ਹੋਵੇ, ਸਰਪੰਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦਾ ਘਰਵਾਲਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸਮਝੇ ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੈਂਕਾਂ, ਕੋ-ਆਪਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਈਟੀਆਂ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ, ਕਿਸਾਨ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ, ਜੇਲ੍ਹ, ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸੁਸਾਈਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਨੂੰ ਛੋਂਹਦਾ ਹੋਇਆ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਬਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਪੈਂਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਬਹੁਤ ਕਲਾਤਮਿਕ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 09855395161

ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 142
ਸੰਪਰਕ : 98550-36890

ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਡਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸੂਬਾਈ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮਕਾਲ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਨਿਰਖਣ-ਪਰਖਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਜੀਵਨੀ, ਸਮੀਖਿਆ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਸੰਪਾਦਨਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਖੋਜਾਰਥੀ ਵਾਂਗ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। 'ਫਾਸੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਹਰਾ' ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਆਹੀ ਭਰਦੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪਣੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਥਨ ਮਾਰਟਿਨ ਨਿਮੁਲਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਮਾਰੂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ :
ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਚਿਆ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੋਲਦਾ।
ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਬਾਰੇ, ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਮੂਲ-ਸਰੋਤ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਮਸੋਲੀਨੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਉਗਰ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਅਧਿਨਾਇਕਵਾਦ ਜਾਂ ਅੰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰਲੇ ਫ਼ਾਸ਼ੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਹਿੰਦੂਤਵੀ-ਭਾਵ-ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਡੁਬਕੀ' 'ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਮੁਲਕ (ਭਾਰਤ) ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਭਗਵਾ ਭਵ-ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੰਡੌਤ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਮਾਂ ਦੇ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਤੇ ਰਾਜਸੀ-ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਕੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹਿਟਲਰੀ ਜ਼ੁਲਮ, ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਥਿਤੀ, ਗਰਾਮਸੀ ਤੇ ਵਾਲਟਰ ਬੈਂਜ਼ਮਿਨ ਬਾਰੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਆਮਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭੰਡਾਲ ਦੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਯੁੱਧ-ਨਾਦ
(ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ)
ਸਮੀਖਿਅਕ : ਗੀਤਾਂਜਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 225 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98729-91780

ਜਦੋਂ ਵੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਵਿਵੇਕ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ, ਕੋਈ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਕ ਤੀਖਣ ਵਿਵੇਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਜਿਹਾ ਅਦਬੀ ਅਸਰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਾਇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਡਾ. ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਦਾ ਆਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਹਨ। ਇਕ ਪੈਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉੱਠਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਪੈਰ ਪਰੰਪਰਾ/ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦੇ। ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਯੋਗ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੀ ਗਲਪਕਾਰੀ ਦੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ 'ਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ' (ਪੰਨਾ-328) ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰ: 215 ਉੱਪਰ ਇਕ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਾਵਲ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤਿੰਨ ਲੇਖਕਾਂ (ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ) ਤੋਂ ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਗਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ।' ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਕੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਰੰਭ 'ਚ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ 'ਤੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਗਲਪ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਗਲਪ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੋਂ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੁਗਤਾਂ ਤੇ ਪਾਤਰ ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਸਿਕੰਦਰ-ਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਆਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੂਨਾਨੀ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜੰਗਜੂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਅਜੇ 'ਯੁੱਧ-ਨਾਦ' ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਅ,ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਸਮੀਖਿਆ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਰਥਕ ਲੱਗੇਗੀ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 95
ਸੰਪਰਕ : 99156-01274

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਖੋਜੀਆਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੂਪੀ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। ਆਓ, ਕੁਝ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰੀਏ :-
-ਚੰਗਾ ਹਾਣੀ ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੀ ਬਾਣੀ,
ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ
ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
-ਨਾ ਗਿਣ ਕੇ ਦਿੰਦਾ,
ਨਾ ਤੋਲ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਰੱਬ ਜਦੋਂ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਏ,
ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਦੇ
ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈਦਾ,
ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਅੱਗੇ ਬੋਲ ਕੇ।
ਕਿਸੇ ਦਾ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ।
ਗ਼ਰੀਬ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਰੋਲ ਕੇ।
-ਕੋਈ ਤਨ ਦੁਖੀ, ਕੋਈ ਮਨ ਦੁਖੀ,
ਕੋਈ ਧਨ ਬਿਨ ਰਹਿਣ ਉਦਾਸ।
ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਭ ਦੁਖੀ,
ਸੁਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਦਾਸ।
-ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਲਾਹ ਕੇ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰੀਏ।
ਇਉਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਚਾਰ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਣਪ ਭਰੀਆਂ, ਤਜਰਬੇ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਾਰਥਕ ਹਨ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਸਮੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ, ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਅਮਰ-ਗੀਤ
ਕਵੀ : ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਨੋਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 135
ਸੰਪਰਕ : 96460-26885

ਅਮਰ ਗੀਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ ਅਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਨੋਆ ਵਲੋਂ ਲਿਖੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨੇਹੀ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਝੁਲਦੀ ਹਨੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਜਾੜਾ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਵਿਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਗੀਤ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੀ.ਟੀ.ਯੂ. ਦੀ ਬੱਸ ਰੂਟ ਨੰਬਰ 242, ਸ਼ਰਾਬੀ, ਬਦਲਾਵ, ਖ਼ੂਨਦਾਨ, ਕੱਲ੍ਹ ਅੱਖੀਆਂ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਡਿਊਟ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਹੈ:
ਕੁੜੀ : ਜਿਹੜੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ,
ਤੇਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਾ ਚੁਕਤਾ ਕਰਦੇ,
ਹੁੰਦੇ ਕਰਮਾਕਾਰੀ।
ਮੁੰਡਾ : ਹੱਕ ਪਰਾਇਆ ਖਾਣਾ,
ਧਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪੱਕੀ ਬਹੀ 'ਚ ਲੇਖਾ
ਲਿਖ ਲੈਂਦੇ ਲਿਖਾਰੀ।
ਜਿਥੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਸਤੁਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ 'ਚਰਨ ਬੰਦਨਾਂ' ਅਤੇ 'ਫਕੀਰੀ' ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਧਨੋਆ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਈ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

 ਪੁਆਧ : ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਡਾ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 188+16
ਸੰਪਰਕ : 98151-23900

ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ ਇਕ ਪਰਿਪੱਕ ਕਵੀ, ਸੁਘੜ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਆਧੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ-ਸਹੇਜਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਕਿ ਨਗਰੀਕਰਨ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਝੁਕਾਓ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ? ਪਰ ਏਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਆਗ੍ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਿਖ-ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ 25 (16+5+4) ਖੋਜਭਰਪੂਰ ਲੇਖ, 17 ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ 32 ਰੰਗੀਨ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਮੁਕਤ ਕੰਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ, 'ਛੇਵਾਂ ਪਰਾਗਾ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਆਧ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਹੋਰ (ਪਰਾਗੇ) (ਪੁਸਤਕਾਂ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ, ਚਪੜਚਿੜੀ ਅਤੇ ਪੁਆਧ ਦੀਆਂ ਰਣ-ਭੂਮੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਫਲਸਫਾ, ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ-ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੇਖ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਰਵੇਖਣ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ (ਕੁਮਿਟਮੈਂਟ) ਹੈ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਦ ਖਰੀਦ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਪਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਕੌਣ ਆਖੇ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ...।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 97799-32264

'ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ' ਹੱਥਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ' ਦਾ ਚੌਥਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੱਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਮਹਿਕਦੀ ਮਿੱਟੀ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਛੱਲਾਂ (ਕਾਵਿ ਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ' ਉਸਦੀਆਂ 81 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਲਾਵਟਖੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਲਾਪਦਾ ਲੇਖਕ ਰੰਗਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲੇ ਵਿੱਢਣ ਲਈ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤੀਆਂ, ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਧਮਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ :
ਇੱਥੇ ਤੀਆਂ, ਗਿੱਧਾ,
ਭੰਗੜਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ।
ਇੱਥੇ ਬੇਲੇ ਮੱਝੀਆਂ ਚਾਰ ਗਏ,
ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਿਆਰ।
ਭਾਵੇਂ ਸੜਣ ਥਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਂ
ਡੁੱਬ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ।
ਸਾਡਾ ਵਿਰਸਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ,
ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨ। ( ਪੰਨਾ : 33)
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦਾ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣਾ, ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਖੇਡ, ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਗਿਰਗਿਟ ਵਾਂਗੂ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲੂੰਧਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਨਦਾਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣਾ, ਹਵਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁਲ ਰਹੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕਵੀ ਡਾਹਢਾ ਚਿੰਤਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਉਸਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾ ਰਹੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਫਿਕਰ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰੀ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਰਲ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਗੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 163
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖ ਤੇ ਛਪ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪਵਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਨ 1978 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2025 ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 'ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ' ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਨਾਵਲ, ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬਾਲ-ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਬਾਲ-ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜੀਤਾ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ, ਇਕ ਸਾਜਿੰਦੇ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮਯਾਬ ਗਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭੋਲੂ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਰੰਗ ਨਾਵਲ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੇਟਾ ਮਿੰਦਾ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਜੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਲਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਪਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗ਼ਰੀਬ ਘਰ ਦਾ ਚੇਤਨ ਲਗਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਹਨ। ਬਾਲ-ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲਾਂ ਅੱਗੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਲ-ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੀਬੇ ਬਾਲਕ ਬਣਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਭਲੀਭਾਂਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਏਨੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤੀ, ਸਾਊ, ਕਾਮਯਾਬ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਾਲ-ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 9863542896

ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : ਪੰਨੇ 151
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254

'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ' ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੇੜਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ । ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਸਮਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਫਰ ਕਾਫੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਸਮਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਘਟਨਾ 'ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ' ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਇਕ ਵਾਕਿਆ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਕੱਚੀ ਉਮਰੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਉਹ ਸਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇੱਜ਼ਤ, ਗੁਡਬਾਏ ਫੋਰਐਵਰ, ਰੱਬ ਰਾਖਾ, ਸ਼ਾਇਦ, ਹੰਜੂਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਗੌਰਵ ਉਠ ਓਏ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਘਟਨਾ 'ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਮੰਗਤੇ ਨੇ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਗੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ 'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ, ਰੱਖ ਰੱਬ ਦੀ ਤਰਫ ਧਿਆਨ ਮੀਆਂ' ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸਭ ਤੱਥ ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਦ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਇਕ ਘਟਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਗ ਬੀਤੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਾਰਿਸ ਸਭ ਦੁਨੀਆ ਦਗੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਜੀ' ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਚੂੜੇਵਾਲੀ
ਲੇਖਕ: ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ:108
ਸੰਪਰਕ: 94638-36591

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦੇਸੀ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਤੇ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਕ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਮੁਹੱਬਤ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ), ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਰੂਪੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮਾਂ- ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਵਿਛੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚੂੜੇਵਾਲੀ, ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ, ਇਕ ਰੂਪ, ਸੁਧਾਰ ਘਰ, ਨਾਮ-ਦਾਨ, ਕਰਮ ਭੂਮੀ, ਸਤਿਸੰਗ, ਇਕ ਹੱਲ, ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗੁਬਾਰ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਸੇਵਾ, ਤਿਆਰੀ, ਵਿਕਾਰ, ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਸੱਚੇ ਰਾਹ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਭਾਗ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਝਬੂਝ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਸੇਧ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਅਕਾਊ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਇਹੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਰਥਿਕ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੇ। ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ) ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੀਲਤਾ, ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ, ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਮ ਦੀ ਕਮਾਈ (ਭਗਤੀ) ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ ਕਾਮ, ਕਰੋਧ, ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਖ਼ੁਦ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਖ਼ੁਦ ਚੂੜੇਵਾਲੀ (ਆਤਮਾ) ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

 ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ ਦਾ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਆਰ-ਪਾਰ, ਉਹ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ, ਪਾਸ਼, ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਸੁਪਨੇ, ਸੂਰਜ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ' ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਛੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੁੱਪ ਦੀ ਘੁਟਨ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਲੱਭਿਉ, ਵੇ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪੌੜੀ, ਅਲਾਰਮ ਅਤੇ ਸੌਰੀ ਭਾਅ ਜੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਮੁਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫ਼ਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਟਨਾ, ਖ਼ਿਆਲ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅੰਤਰੀਵ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਘੁਟਨ' ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਕੱਚ-ਸੱਚ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ' ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੀਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ, ਹੜਬੜਾਹਟ, ਗੜਬੜਾਹਟ ਅਤੇ ਛਟਪਟਾਹਟ ਨੂੰ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੁਰਬਲਤਾਵਾਂ, ਦੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਅਸੰਗਤੀਆਂ, ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ, ਅਕੇਵਾਂਪਣ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵਾਂਪਣ, ਗੁੰਝਲਾਂ ਅਤੇ ਉਲਝਣਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਹੀ 'ਖ਼ਤਰਾ ਤਾਂ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਲੱਭਿਉ ਵੇ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਦੀ ਪੌੜੀ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਲੇਖਕ-ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਾਜ ਉਘਾੜੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਦੋਗਲਾ ਵਿਵਹਾਰ, ਕਥਨੀ-ਕਰਨੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਸਾਹਿਤਕ ਚੋਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਬਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਕਈ ਲੇਖਕ ਕਿਰਦਾਰ ਪੱਖੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਨਿਮਨ ਪੱਧਰੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਲਾਰਮ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸੌਰੀ ਭਾਅ ਜੀ' ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਤੇ ਸੰਬੋਧਨਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਖੂਬ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੌਰਾਨ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਚਕਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪਾਠਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਕੋਲਾਜ ਵਿਚੋਂ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਠਕ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਅਕਸਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸਿਰਜ ਕੇ ਨਿਰਣਾ ਪਾਠਕ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੇ ਵਹਿਣ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਤਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਮਝਣ-ਜਾਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਚੀਖਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ
ਲੇਖਿਕਾ: ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ: 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 124
ਸੰਪਰਕ: gurdeepmangat43@gmail.com

ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ ਹੱਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੀਖਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ' ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੁਸਤਕ ਉੱਪਰ ਛਪੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਨਿਮਾਣਾ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲ ਮਨਾਂ
ਪੈਂਦੀ ਵਕਤ ਦੀ ਚੋਟ ਭਾਰੀ ਏ
ਮੰਨਿਆ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਏਂ
ਪਰ ਬਾਹਵਾ ਮੈਂ ਮੈਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਏ।
ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀਪ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੁਕੋਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੁਨਰ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ:

ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ
ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਲਾਲਚ ਦਿਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦਾ
ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਈ ਹਾਂ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਰਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ, ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਪ੍ਰਦੇਸ?
ਲੇਖਕ : ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਟਮ ਆਰਟਸ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : 91158-72450

ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਵਰ ਪੇਜ ਬੜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ ਵਾਲੀ ਫੋਟੋ ਤੇ ਅੱਠ ਕੂੰਜਾਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਹਰ ਉਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾ ਵੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਫੋਟੋ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਕੂੰਜਾਂ ਬੜੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੂੰਜਾਂ ਜੋ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਭੋਗਣ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਕੂੰਜਾਂ ਜੋ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਪਰ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਲੈਣ ਦੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਭੋਗ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਚੰਨੋ ਵਰਗੀਆਂ ਮਜਬੂਰ ਅਤੇ ਬੇਵੱਸ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਰਕੇ ਨਾਂਅ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਜਬੂਰੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਵਰਗੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਚ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਸਵੀਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਮਸੀਹਾ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ
(ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ)
ਲੇਖਕ : ਦਲਜੀਤ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 200
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਸੰਨ 2025 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 23 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਗਰੀਬ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਾੜੇ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਟਕੋਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਸਾਰੋ ਬਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ ਮਸੀਹਾ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ (ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਊਣ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਨੀਮ ਮੱਧ ਵਰਗੀ, ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਸੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਨਜਾਇਜ਼ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਉਭਾਰਨ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗਰੀਬ 'ਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਹੂਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਭੋਗਣ ਦੀ ਹਰਸਤ 'ਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਣ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਨਿਆਇਕ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਗਲਬੇ ਨੂੰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉੱਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਰਗ ਇਸ ਨਿਮਨ ਅਤੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ ਸੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਲਪਿਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਸੰਪਰਕ : 98726 27136

ਕਾਵਿ-ਗਗਨ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98787 48483

ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਕਾਮੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਚਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਥੀਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣਾ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਸਮੀਖਿਆ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੋਮਲ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ, ਦਰਸ਼ਨ ਬਨੂੜ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਣਾ, ਅਵਤਾਰ ਪੁਆਰ, ਨਿਰਮਲਾ ਗਰਗ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਲੇਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਚਮਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਡਾ. ਸੱਧਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਹ ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਲ ਕੋਮਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖੇ ਕਾਵਿਕ ਆਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ ਦੀ ਲੋਕਪੱਖੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤਾਮੁਖੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਬਨੂੜ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਹਣਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਨੇ ਅਵਤਾਰ ਪੁਆਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਮਾਨਵਵਾਦ, ਕਵਿੱਤਰੀ ਨਿਰਮਲ ਗਰਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਲੇਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਕਲਪਨਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਚਮਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਧਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਚਿੰਤਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵਾਦੀ ਸਮਝ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੱਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਜੱਗ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਸਤੂ, ਰੂਪ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਬੋਲਦਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 266
ਸੰਪਰਕ : 95019-80201

ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਤੇ ਕਥਾਕਾਰਾ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਵਿਆਹ -ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਟੱਪੇ, ਮਾਹੀਆ, ਬੋਲੀਆਂ, ਛੰਦ, ਗਮੀ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਵੈਣ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾ ਆਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਚਾਹਤ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸੰਨ 2024 ਤੋਂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤ ਯਾਦ ਸਨ। ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗਾਏ ਗੀਤ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਏ ਗੀਤ ਵੀ ਹਨ। ਤੀਆਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਤੇ 130 ਕਾਵਿਕ-ਰੂਪ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਫਰਨਾਮੇ, ਨਾਵਲ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੀਆ ਕੁਲ 33 ਕਿਤਾਬਾ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਪੀਡੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਹੈ।
ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਦੇ ਗੀਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਵੀਰ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਦਾਦਕੇ ਨਾਨਕੇ, ਬੋਲ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੇ, ਢੋਲਕੀ ਗੀਤ, ਮਾਮਾ ਮਾਮੀ ਦੀ ਨੋਕ ਝੋਕ, ਬਾਬਲ ਦਾ ਧੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਵੇਲੇ ਦਾ ਭਾਵੁਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਸਨ ਕਿ ਗੁੜ ਦੀ ਭੇਲੀ ਦੇ-ਲੈ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਨਿਭ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਮਾਹੌਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਉਹ ਵੇਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਰਹਿ ਕੇ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਮਾਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਖਿੜਿਆ ਚੰਬਾ, ਬਾਜਰੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਲਾਮਾਂ ਨੂੰ (ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ), ਮੈਂ ਪ੍ਰਦੇਸਣ, ਜੇਠ ਨੂੰ ਜੀਅ ਜੀਅ ਕਰਦੀ, ਮੈਂ ਆਸਕ ਛੋਟੀ ਤੇ, ਆਸ਼ਕ ਤੇ ਮਾਸ਼ੂਕ, ਰਾਵੀਓਂ ਪਾਰ ਵੀਰਾ, ਮੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਵੀਰ ਪਿਆਰਾ, ਸੌਂ ਜਾ ਰਾਜਾ ਤੂੰ (ਲੋਰੀ), ਪਾਣੀ ਭਰੇਂਦੀਏ ਮੁਟਿਆਰੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਾਝੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਆਮ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਬਚਪਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

 ਰੈਣ ਭਈ ਚਹੁੰ ਦੇਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਣਜੀਤ ਪਵਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 9872010595

ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ 'ਚ ਕਲਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਰਣਜੀਤ ਪਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2025 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਹ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ 'ਚ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜ ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜੀ ਨਿਆਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ, ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਮਿਹਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਵੀ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਧਨੌਲਾ ਦਾ ਵੀ ਉਸ ਵਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਉਪਜ ਦੋ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 22 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਫਾੜ ਹੋਣ ਦੇ ਮੰਦਭਾਗੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਹੰਢਾਏ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਵਿਛੜੀ ਧਰਤੀ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਰੌਚਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ' ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਕੀਨਾ ਦਾ ਨਿੰਮੋ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਾੜੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ, 'ਹਾਏ ਨੀ ਨਿੰਮੋ ਜੀਜਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ', ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ, ਪਾਤਰਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਮੋਤੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 84379-00582

ਸਾਇੰਸ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮੋਤੀ ਵਿਰਸੇ ਦੇ' ਸਕਾਰਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ 56 ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੂਝਪੂਰਵਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਤਹਿਤ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਉੱਤਮ-ਗਹਿਰੇ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਵਸੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਕੇ ਉੱਪਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਉੱਕਰਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਸਮਝਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਯੋਗ ਤੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੰਜਾਬੀਅਤ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ' ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮਹਿਕ ਦੇਣ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਲੀਕਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ, ਨੇਕੀ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ, ਹੱਥੀਂ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਉੱਡੀਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਪਿੱਪਲਾ, ਦਾਦੀ ਦੀ ਚੂਰੀ, ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਚਿੜੀ ਦੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ, ਤੋਤੇ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ, ਬਨੇਰੇ 'ਤੇ ਬੋਲੇ ਕਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗੀਰੇ ਤੇ ਕੁੱਪ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਬਾਬੁਲ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ, ਵਹਿਮ, ਥੱਕਦੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ, ਮੋਬਾਈਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਟਾਂਗੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਵਣਜਾਰਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਤੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਹਰ ਇਕ ਲੇਖ ਅਲੱਗ ਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਛੱਡਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਝ ਕੁ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦ ਟਾਈਪ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

ਦਲਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 9041812936

ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਲਿਤ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ' ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾਤ ਪਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ-ਮਨੂੰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰ ਅਤੇ ਜੱਟ ਵਾਦ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਭੁਟਾਲ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਟੀਮ ਵਿਚ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉਚ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਲੁਟੇਰੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਰੂਰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦੁਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਏ 'ਜੱਟ ਵਾਦ' ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਜਾਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਚੌਤਰਫ਼ੇ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਸਹਿੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਖੇਮੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰੰਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦਾ ਅਮਲ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚੋਂ ਦਲਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਕਤੀ (ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ) ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਰਤੀ ਸਰੋਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਜਮਾਤਾਂ-ਸਨਅਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਜਨਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਪੁਲ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 110
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਕਿਸੇ ਤਾਰੁੱਫ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਅਣਖੀ ਦੇ ਹੱਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਂਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਹਬਤ ਹੈ ਵੀ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਮੱਹਬਤ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਸੁਨੀਤਾ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਵਿਚ ਸੁਨੀਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸੁਨੀਤਾ ਲਈ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਪਰ ਸੁਨੀਤਾ ਹਰ ਪਲ ਸਸ਼ੋਪੰਜ ਵਿਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁਨੀਤਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਨੀਤਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਨੀਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੱਹਬਤ ਕਰਦੀ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ੳੱਤਰ ਹੀ ਤਲਾਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁੱਤ ਹਲਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੜੇ ਹੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ 'ਅਣਖੀ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਾਂਅ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 'ਅਣਖੀ' ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਤੋਂ ਇਤਨੇ ਹਲਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

1947-ਤ੍ਰਾਸਦੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੁਸਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 094191-65253

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ '1947 ਤ੍ਰਾਸਦੀ' ਡਾ. ਕੁਸਮ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ 1947 ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਦਰਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1947 ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਤਬਾਹੀ ਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੇ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਦੋਹਾਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਗਵਾਚੀ ਪੈੜ' ਹੈ ਜੋ ਕਮਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਕਿ ਲੋਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੱਖ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ 'ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਖੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮਰਜੀਵੜੇ' ਵਿਚ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੂਪਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਉਪਜੇ ਬਿਨਸੇ ਮੀਤ' ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਕਹਾਣੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਣਾ ਦੀ ਹੈ, 'ਪਛਾਣ' ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਵਿਕਟਰ ਸਾਹਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਕਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਮਨ ਸੇਤੂ' ਉਜਾੜੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮਾਂ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਕ ਸੇਰ ਲੂਣ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵੇਚਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦਿਲ ਰਹਿ ਗਿਆ ਲਾਹੌਰ' ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਤਾਲਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ' ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਕੁਸਮ ਨੇ 1947 ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਲ਼ਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

 ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 43
ਸੰਪਰਕ : 98140-82217

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' (ਬਾਲ ਬਾਤਾਂ) ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਰੀਬ ਪਿਛਲੇ 5 ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਥਲੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ 25 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਂਤ-ਸੁਭਾਂਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੋਂਦ-ਗੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਬਿੱਲੀ, ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਚੂਹੇ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ' 'ਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸਤੀ 'ਚ ਲਾਲਚ ਭਾਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਸਬਰ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 'ਲੂੰਬੜੀ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਆੜੂ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਬੁਲਬੁਲ ਅਤੇ ਗਟਾਰ ਦੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਨਸੀਹਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਮ 'ਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਬਗਲੇ ਦੀ ਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸੀਹਤ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰਨੀ ਮਾੜੀ ਆਦਤ ਹੈ। 'ਮਾਣੋ ਦਾ ਡਰ' ਕਹਾਣੀ 'ਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ 'ਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੀੜਾ' ਕਹਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚਲਾਕ ਲੂੰਬੜੀ', 'ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ', 'ਚਲਾਕੋ ਦੀ ਚਲਾਕੀ', 'ਲੂੰਬੜੀ ਆਂਟੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ', 'ਚਿੜੀ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ', 'ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਗੋਲੂ', 'ਨੇਕ ਦਿਲ ਡੰਪੀ', 'ਜੰਗਲ ਦੀ ਹੋਲੀ', 'ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ', 'ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦਾ ਦੁਸਹਿਰਾ', 'ਨਕਲਚੂ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਤੇ ਲੇਲਾ', 'ਬਾਗੜ ਬਿੱਲਾ ਜੋੜੀ ਦੀ ਪੂਛ', 'ਸ਼ੈਤਾਨ ਬਾਂਦਰ', 'ਚਟੋਰੀ ਚਮਜੂੰ' ਆਦਿ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਲੈਣ ਦਾ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖ਼ਾਸਕਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਦੋ ਫ਼ਾਟਕ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬੀ.ਆਰ.ਐੱਸ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98142-22241

ਨਾਵਲ 'ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਦੋ ਫਾਟਕ' ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੈਂਥ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਹੱਡ-ਬੀਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦੋ ਫਾਟਕ' ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਧੰਨੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਲਜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਵਿੰਗ ਵਲ ਖਾਂਦੀ ਹੋਈ ਆਖ਼ਰ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਤੇ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਜਾ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਾ' ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਸਾਏ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਪਰਪੱਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਦੋ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥੀ' ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਮਿਲੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਹੀ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ, ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬੀਤੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਖ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਯਾਦਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਹੱਡ ਬੀਤੀਆਂ' ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹ ਕਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਾਸ-ਰਸ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ 'ਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਕਰਾਮਾਤ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ' ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫੇਰੀ, 'ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮ' ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਬੰਸਾਵਲੀ' ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲੀਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਣਦਾ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।  c c c

ਹਾਸਾ ਨਿਰ੍ਹਾ ਪਤਾਸਾ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੰਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚੁਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98156-54530

ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਓ ਹੱਸੀਏ', 'ਹੱਸਣਾ ਤੇ ਹਸਾਉਣਾ', 'ਦੱਬ ਕੇ ਹੱਸੋ', 'ਹੱਸੋ ਤੇ ਹਸਾਉ', 'ਕੁਤਕੁਤਾਰੀਆਂ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਘੁਟੇ-ਵੱਟੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਹਸਾਉਣਾ ਸਮਝੋ, ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਕਾਰਜ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡਾ ਦਾਨਵੀਰ, ਹਾਸਵੀਰ ਇਹੋ ਕਾਰਜ ਬੜੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਛੇਵੀਂ ਚੁਟਕਲਾ ਪੁਸਤਕ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਮਗਜ਼ੇ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਡਟਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਸ-ਰਸੀ ਮਸਾਲੇ ਲਈ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਨਕਲੀ ਕਥਾਵਾਚਕਾਂ, ਲੜਾਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਵਿੰਞੀਆਂ ਟੇਢੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਈ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਵਿਚ ਝੇਡਾਂ ਹਨ, ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕੀਆਂ-ਫੁਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫਿਕਰ ਬਾਜ਼ੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 'ਸਟਿੰਗ ਇਨ ਦ ਟੇਲ' ਵਿਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਯਾਨਿ ਪੂਛਲ ਵਿਚ ਡੰਗ। ਜਿਵੇਂ ਅਠੂਹੇਂ ਦਾ ਡੰਗ ਉਸ ਦੀ ਪੂਛ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਚੁਟਕਲੇ ਦਾ ਡੰਗ ਜਾਂ ਹਾਸਾ ਉਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਕਰੇ ਜਾਂ ਵਾਕ ਵਿਚ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੁਟਕਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਆਖ਼ਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਫਿਕਰਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਬੰਬ ਵਾਂਙ ਵਿਸਫ਼ੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ ਵਿਸਫ਼ੋਟ ਹਾਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਾਰਦਿਕ ਤੇ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤਪੇ-ਖਪੇ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਘਟਾਓ।

-ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਦੂਰ ਉੱਡ ਗਏ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 90 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 16
ਸੰਪਰਕ : 98550 51099

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਦੂਰ ਉੱਡ ਗਏ' ਗੁਰਚਰਨ ਨੂਰਪੁਰ ਦੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਪਹਿਲੀ ਹੈ 'ਫਿਰ ਬਿਜੜੇ ਉੱਡ ਗਏ' ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਿਜੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬਿਜੜੇ ਅਜੋਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਦਾਸ ਬੈਠੇ ਹਨ ਕੋਲ ਹੀ ਕਾਂ ਅਤੇ ਘੁੱਗੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਿਜੜੇ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਨੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਥਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਕਹਾਣੀ 'ਫਰਜ਼' ਵਿਚ ਦੋ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਾਪੂਲਰ ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਰੁੰਡ-ਮੁਰੰਡ ਹੋ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਮਿੱਠੀ ਛਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਮੀਂਹ ਕਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਵੀ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਸਲ ਖਜ਼ਾਨਾ' ਇਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਰਾਜਾ ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਚਾਨਕ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਕਚੂ ਬਚ ਗਿਆ' ਵਿਚ ਕਾਂ ਟਟੀਰੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਟਟੀਰੀਆਂ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ ਸੋਲਾਂ ਪੰਨੇ ਹਨ ਹੀ ਹਨ ਮੈਂ ਇਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆਂ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਲਾਂ ਪੰਨੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਫ ਅੱਠ ਵਰਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਹਨ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵੀ ਇਕ ਸੌ ਚਾਲੀ ਪੰਨੇ ਹਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦੀ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਮਰਪਿਤ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਬੱਤੀ ਪੰਨੇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕੱਟੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੈਲੀਬਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 88470-87593

ਸ਼ਾਇਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕੱਟੂ ਨੇ 'ਬਰਨਾਲਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੋਇਟਰੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੱਟੂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਪੱਕਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ 'ਮਤਾਬੀ', 'ਬੋਲ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ' ਅਤੇ 'ਕੱਟੂ ਵਾਲਾ ਪਾਵੇ ਬੋਲੀਆਂ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਚੁਣ ਕੇ ਇਸ ਚੌਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ' ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਸਿਨਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿਚ ਧਮਕ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਸੰਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅਖਵਾਇਆ ਸੀ 'ਮੋਹਨ ਕਿੰਝ ਤੂੰ ਬਣਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਨਾ ਮਰਦੀ' ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਹਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਧੀ ਹਿਤਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕਲਾਪੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲੀ। ਇਹ ਇਕ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੱਟੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੀਰੀ ਭਗਤੂ ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਤੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਹਾਲਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਵਜਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਸੀਰੀ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬੋਲੀਆਂ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ 'ਚੱਕਵੇਂ ਸੁਰ' ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਵੀ ਵਿਆਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗੱਭਰੂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਸੁਣੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿਡ ਡੀ.ਜੇ. 'ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜੋ ਸਰੂਰ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਕਾਰਡਿਡ ਬੋਲੀਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ ਅਖਿਆਤਮੀ ਰੰਗੀਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਇਸ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ 211 ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਕਾਰਨ ਤਾਇਆ, ਚਾਚਾ, ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀ, ਮਾਸੜ-ਮਾਸੀ ਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਕਲ ਆਂਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਟਾਕਸ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ ਪੌਂਡਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਝਾਕ ਲੈ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਦੁਰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਂ ਬੈਠੇ ਲਾਡਲੇ, ਅਣਭਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖੋ-'ਸੈਂਟਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਆਈਲੈਟਾਂ ਦੇ, ਵਧਦੀ ਨਿਤ ਹੈਰਾਨੀ, ਮਨਮਾਨੀ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲੈਂਦੇ, ਕਰਦੇ ਨੇ ਮਨਮਾਨੀ, ਜਿੰਨੇ ਮੰਗਣ ਦੇਈ ਜਾਂਦੇ, ਛੱਡ ਗਏ ਆਨਾ ਕਾਨੀ, ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਬਾਹਰ, ਕਰਕੇ ਧਰਤ ਬਿਗਾਨੀ, ਦੀਵਾ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਲੱਭਦੀ ਨਹੀਂ ਜਵਾਨੀ। ਜੇਕਰ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਯੁਵਕ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰੀਆਂ ਤੇ ਕਟਾਕਸ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਜਾਏਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98786-77562

'ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ' ਲੇਖਿਕਾ ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਚਨਾ 'ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ' ਯਾਦ ਆਉਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ' ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੁੱਚੀ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀ, ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਈ ਅਤੇ ਕੰਨੀ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਲਫ਼ੀਆ ਬਿਆਨ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਢੁਕਵੀਂ, ਸੰਜਮੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ (ਰਸਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਰ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 21 ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜੋ ਬੋਹੀਆ ਭੇਜਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡੌਣਾ ਤੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ 88 ਰਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਕਰਕੇ ਤਰੌਜਾ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਭਾਵ ਅੰਤਿਮ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 37 ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਿਊਣਾ ਝੂਠ ਤੇ ਮਰਨਾ ਸੱਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਹਰ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਸਟੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਤੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਅਕਾਂਖਿਆ ਓਤ-ਪੋਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿਤਲ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾਂ 126 ਅੰਕਿਤ ਕਰਨੀਆਂ ਇਕ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਚੱਜੀ ਕਿਰਤ ਲਈ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ।

ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98888-29666

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਵਰਗੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜੁੜਨਾ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਏਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਭੇਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। 'ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 78 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦਾ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸਾਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਅਸਾਵੇਂਪਨ, ਸਵਾਰਥੀ ਸਿਆਸਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਉਕਾਈਆਂ ਤੇ ਕੌਮੀ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਿੰਤੂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਦੀਨ ਈਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਚੋਂ ਇਲਾਹੀ ਨੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਵਾਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਾਫ਼ਿਲਾ ਜੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਰਲ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਕਤ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਔਕਾਤ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 'ਜੀਣਾ ਹੈ ਤਾਂ' ਵਿਚ ਉਹ ਦਿਲ ਨੂੰ ਭਰਮਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਭਲਾਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਆਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੁਨੀਆਂ ਤਕ ਅੱਪੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਦਾਇਰੇ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। 'ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-1
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 550 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 324
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849o

ਸ੍ਰੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ (ਜਨਮ 1973, ਪਿੰਡ ਸੋਫ਼ੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ), ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਘਰੋਗੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਵਿੱਦਿਆ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀਟੈਕਨਿਕ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਾਰੇ ਬੇਸਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਮਕਬੂਲ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਾਵਿ-ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲੜ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਯ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਪੇਜ ਬਣਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਯ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ (ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ) ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ, ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮਾਨਵ, ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ, ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏਕੋਟੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ, ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ, ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਬੇਗੋਵਾਲ, ਬਲਜੀਤ ਸੈਣੀ, ਅਨੁ ਬਾਲਾ, ਸ਼ੌਕਤ ਢੰਡਵਾੜਵੀ, ਅਰਤਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਬਲਬੀਰ ਸੈਣੀ, ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ਰੀ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਡਾ. ਸੁਹਿੰਦਰ ਬੀਰ, ਦਾਦਰ ਪੰਡੋਰਵੀ, ਇਕਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੱਟ, ਪਾਸ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸ਼ੈਦਾ... ਆਦਿ 50 ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਕੋਸ਼ੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਖੋਰਾ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 216
ਸੰਪਰਕ : 98761-56964

ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ 7ਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਨਾਵਲ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੋਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਵੀ ਖੁਰ ਗਏ, ਜੰਗਲ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਧਰਤੀ ਖੁਰ ਕੇ ਨਿਵਾਣਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘਰ ਬਣਾ ਲਏ। ਪਥਰੀਲੇ ਅਣਵਿਕਸਿਤ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨੁਹਾਰ ਬਦਲਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਰਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਵਿਕਸਿਤ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਭਰੇ ਸਨ। ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕੇਵਲ ਚਿੱਠੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਰਾਂ ਸਨ। ਟੈਲੀਫੋਨ-ਮੋਬਾਈਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਜਮਾਤਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਖੂਹ 'ਤੋਂ ਹੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਟੂਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੰਨ ਕੇ ਰਾਹ ਪੱਧਰੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੜਕ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਚੁਸਤ ਲੋਕ ਗ਼ਲਤ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਸਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਕ ਮਾਲਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਧੱਕੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਸੜਕ ਸਟੇਅ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸੜਕ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਸਟੇਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਸਟੇਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਸੜਕ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੜ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਤਰ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਕਰਿਆ, ਪਤਾਕੇ ਵੀ ਹਨ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫੇਬੁਲਾ ਨੂੰ ਕਥਾਨਕ 'ਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪਦਲੋਪਾਂ (ਇਲਿਪਸਸ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੰਢੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਯਥਾਰਥਿਕ ਰੰਗਣ ਪਕੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਿਰਜਮੋਹਨ ਅਤੇ ਬਾਲੋ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਫ਼ਰਕ ਸੀ। ਬਾਲੋ ਮੁਟਿਆਰ ਸੀ। ਬਿਰਜਮੋਹਨ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਪਲੈਟਾਨਿਕ ਲਵ। ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਬਿਰਜੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਲੋ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਬਾਲੋ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੀ ਪਰ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਵਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਲੋ ਬਿਰਜੂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਭਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਬਿਰਜੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ:
'ਬਈ ਮੇਰਾ ਬਿਰਜੂ ਖ਼ੂਬ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਕੇ ਬੱਢਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣੀ ਜਾਏ ਮਤੇ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਵੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਾਟਨ ਦਾ ਪੀਲਾ ਸੂਟ ਲਿਆਵੇ। ਪੰਨਾ. 98
ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਿਰਜੂ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਬਾਲੋ ਤਾਂ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਰੀ ਪਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬਿਰਜੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:
'ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਨਾ, ਜਦੋਂ ਖ਼ੂਬ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੀਲਾ ਸ਼ਾਟਨ ਦਾ ਸੂਟ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀਂ-ਦੇਖ ਲੈ ਮੈਂ ਲੈ ਆਇਆ-ਇਕ ਵਾਰ ਦੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ ਬਾਲੋ...।' ਪੰਨਾ 216
ਬਿਲਕਦੇ ਨੇ ਝਟ ਪਟ ਆਪਣੇ ਬੈਗ 'ਚੋਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੂਟ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਲੋ ਦੀ ਬੇਜਾਨ ਦੇਹ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਨਾ. 216
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿਰਦੇਵੇਧਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪਾਠਕ ਸੋਚਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਰ ਕੌਰ ਬੇਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਕ੍ਰਇਏਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਸਫੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 99881-76886

ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਂਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 16 ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੇਖ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਕੂੜਪਸਾਰੇ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਤੇ ਭੈੜਾ ਵਰਤਾਰਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਰੂ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਵਿਚ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾ ਸੰਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ 'ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਮਾਤਾ ਦੁਖੀ ਹੈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੋਗ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਲੇਖਿਕਾ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਲੋਕ ਦਿਖਾਵਾ ਕਿਸ ਕੰਮ? ਲੇਖਿਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖ ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਦਾਨ ਕਿ ਸਰਾਪ ਵਿਚ ਨਾਬਾਲਗ ਮੁੰਡਾ ਨਾਬਾਲਗ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਂ ਕੀ ਕਰੇ', 'ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ' ਵਿਚ ਬਾਪ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਸ ਛੁਡਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ 'ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ (ਕੇਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁਟਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ) ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਘਰ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਵਰਾਤਾਰੇ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਮਾਪਿਆ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧੀ ਪੁੱਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਨਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਥਾ ਰਸ ਵਾਲੀ ਹੈ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖ ਮਿਲਗੋਭਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕੇਹਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਕਸੂਰ ਕਿਸ ਦਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲੇ, ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ ਪਾਤਰੀ ਸੰਵਾਦ ਮੁਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਸਰਦਾਰ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਦਾਰਾ ਸਿਮਰਨ ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੇਜਾ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਉੱਠ ਜਾਗ ਮਨਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98723-07247

ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਉੱਠ ਜਾਗ ਮਨਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਾਂ-ਵਾਚੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਦੀਆਂ 56 ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਧਰ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਨਾਰੀ-ਬਿੰਬ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰਸ ਦੀ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਘਰ ਦੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮਰਦ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬਰਾਬਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:
ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ
ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੀ
ਹਰ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਜੂਝਦੀ
ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹਦੀ
ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਔਰਤ ਹਾਂ ਮੈਂ।
ਸੱਧਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਾਧਨਹੀਣ ਧਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀਰਾਨ ਸੀ ਤੇ ਸੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਪਰਲੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ:
ਕਿਰਤੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ,
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਰੋਹ ਹੈ
ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇਖ,
ਸੀਨੇ ਪੈਂਦੀ ਖੋਹ ਹੈ।
ਸੱਧਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਗੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਆਬ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਵਿਕ-ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੱਧਰ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਨਾਂਹ-ਵਾਚੀ ਧਿਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਪਿੰਡ ਜਰਮਸਤਪੁਰ
ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਰਤਮਨ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੁੱਲ: 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 256
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡੀਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸੰਪਰਕ : 96460-69551

ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਤ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਇਕਾਈ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ; 'ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ 'ਚ ਲਿਖਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।' ਹਾਂ; ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਮਾਲ-ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਜ਼ਟੀਅਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਬੱਝਵਾਂ ਰੂਪ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰਤ ਨਹੀਂ। ਸੋ, ਅਕਸਰ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਸੱਥਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੱਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚੁੰਝ-ਚਰਚਾ ਚਲਦੀ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁੰਮ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਵੇਲਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਂਭ ਲਈਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ-ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਪਿਆ, ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਕਤ ਬਾਰੇ, ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ, ਪਿੰਡ ਜਰਮਸਤਪੁਰ, ਬਲਾਕ-ਤਹਿ.-ਜ਼ਿਲਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ 'ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ' ਤਵਾਰੀਖ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇਕ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਕਦ ਵਸਿਆ, ਕਿਸ ਵਸਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਵਸ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਉੱਘੜਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹਿਲ-ਪਲੱਕੜੇ ਨਾਮਵਰ ਕਰਮਯੋਗੀਆ, ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਹਿਤਲ-ਵਹਿਤਲ, ਵਰਤੋਂ-ਵਿਹਾਰ, ਅਣਥੱਕ-ਘਾਲਣਾਵਾਂ, ਕਿਰਤੀ-ਸ਼ਿਲਪੀ-ਕਿਸਾਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ, ਬੰਸਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤ-ਖਲਿਆਣਾਂ, ਖੂਹਾਂ-ਟੋਭਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਨਾਂ-ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੇਖਾ ਚਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਸੰਭਵ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੰਭਵ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ।
ਪੁਸਤਕ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਸਾਂਭ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ; 'ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਕ-ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਨਸੋਆ ਤੇ ਤੱਥ ਹਨ।' ਹਾਂ; ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ਼ਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਵਾਚ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

 ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ
ਲੇਖਕ : ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕਲੇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ: 98152-98459

ਸ਼ਾਇਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕਲੇਰ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ' ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਆਪਣੇ ਭੂਮਕਈ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ''ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਹੈ ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਇਕ ਅਧੂਰੀ ਤਸੱਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜੋ ਕਿ ਬੇਨੀਂਦ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਵੇਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਸ਼ਾਇਰ ਵਾਈ.ਬੀ. ਯੀਟਸ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਝਗੜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਕਲਾਪੇ ਅਤੇ ਅਣ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਤਰ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ 8eard me&od}es are sweet those unheard are sweeter ਅਰਥਾਤ ਗੀਤ ਤਾਂ ਮਿੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗੀਤ ਅਣਸੁਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹ। ਸਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਕਥਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ 'ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭ' ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤਾਂ ਇਕ ਨਿਸਚਿਤ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਉਡਾਨ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਜਾ ਕੇ ਨੀਲੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮੀ ਸੁਰ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਵੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਖਹਿੰਦੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਸੰਯੋਗ, ਵਿਯੋਗ, ਰੋਸੇ, ਮਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹੁਜਰੇ ਦੀ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪੈਗੰਬਰ ਦਾ ਨਾਇਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਵਿਚ ਪਏ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਸੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਘੜੰਮ ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰੀਆਂ ਜੋ ਪੰਜੇ, ਤੱਕੜੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਭੌਰੇ ਬਣਨ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਬਣੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭੋਲੀ-ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਲੋਰੋਫਾਰਮ ਸੁੰਘਾ ਕੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜ ਕੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰੀ ਆਪਣੇ ਆਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਕਰਾਉਣ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਬਾਬਾ ਨਜ਼ਮੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ ਕੇ ਵੀ ਉੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੰਝ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਈ ਬੱਝਵਾਂ ਤਖੱਯਲ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਤਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਧਰਾਤਲੀ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਿਲਪੀ ਬਣਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣਾ ਸਕੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਸੁਰਖ਼-ਆਬ
ਲੇਖਕ : ਗੁਲ ਆਬ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 95012-61646

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਵੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਵਿਤਾ ਕਿਰਤੀ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਗਾਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਲ ਆਬ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਰਖ਼-ਆਬ' ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਆਪਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸੁਰ ਵੀ ਸਾਧਨਹੀਣ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰੜ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ :
ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਇੱਟਾਂ
ਕਿ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਬਣਗੇ...
ਅਸੀਂ ਸ਼ੋ ਰੂਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ
ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਸੇਲ ਤੋਂ ਕਰੀ।
ਕਵੀ ਦੀ ਇਹ ਲੋਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋਣ। ਗੁਲ ਆਬ ਦੀਆਂ 'ਸੁਰਖ-ਆਬ' ਵਰਗੀਆਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 125 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 97816-46008

ਸ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਪੌੜੀ ਦਰ ਪੌੜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਆਦਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਕ ਬਾਲ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲ ਚਿਰਾਗ 2022 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬਾਲ ਪੋਥੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 28 ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰੁੱਖ ਸਾਡੇ ਅਹਿਮ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਬਤ ਜਾਣੂੰ ਕਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ। ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਕਰਿਓ ਬੱਚਿਓ, ਆਓ ਬੱਚਿਓ ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਈਏ, ਚੀਨੀ ਡੋਰ ਹੈ ਬੜੀ ਖਰਾਬ, ਦਿਵਾਲੀ, ਜਲ ਬਚਾਈਏ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਨਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾ ਲਾਓ ਯਾਰੀ, ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ ਦੀ ਪੁਕਾਰ, ਦੋ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿੱਛ, ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਪਿਆਸਾ ਕਾਂ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਏਗੀ। ਇਕ ਚੰਗੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 094196-36562

ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ
ਲੇਖਕ : ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੌਸ਼ਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98156-55071

ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਇਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨਿਮਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਵਰਗ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਉਸਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੈ ਓਥੇ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਜੂਨ ਹੰਢਾ ਰਹੀ ਅਵਾਮ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੌਖੀਆਂ ਬਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਮਦਰਦ ਹੈ। ਬੇਇਤਬਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਏ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕਾਈ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਹਮਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤਕਦੀਰਾਂ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਤਰਾ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਦਿਆਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪੁਤਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨਾ ਕਾਨਾ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਦਾ ਉਹ ਹਰ ਗ਼ਮ ਸੀਨੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਹਵਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਵਿੱਛੜੇ ਸੱਜਣ ਲਈ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰਮਾਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਸਾਹਲੋਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਰਾਗਣੀ ਹੈ ਓਥੇ ਲੋਕ ਪੀੜਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਰਕਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ। 'ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਧੁੱਪ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਤਪਾਲ ਸਾਹਲੋਂ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਸ਼ੁੱਭ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਆਮ ਫ਼ਹਿਮ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਹਉਕਾ
ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਕਵੀ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੁੱਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98154-29964

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਨੁਭਵ ਹਨ। ਸੰਵੇਦਨਾ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਦੇਖੋ
-ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ
ਤੈਰਦੀ ਹਉਮੈ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ
ਮੇਰਾ ਨਿਮਰ ਹੋਣਾ ਚੁਭਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ।
-ਨਾ ਭਰ ਏਨਾ ਡੂੰਘਾ ਹਉਕਾ
ਨਾ ਹੱਸ ਏਨਾ ਉੱਚਾ ਹਾਸਾ
ਸਾਹ ਵੀ ਲੈ ਕਿ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ
ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਲੇ 'ਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ
ਹਉਕਾ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਸਾਹ ਵੀ
ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਸਮੇਤ।
-ਉਦਾਸ ਹੋਣਾ
ਮਤਲਬ ਤੁਹਾਡੇ
ਹਾਸਿਆਂ ਦਾ ਗੁਆਚ ਜਾਣਾ
ਕਾਇਨਾਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ
ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਵਟ ਜਾਣਾ।
-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ
ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਗੁਣ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ।
ਡੂੰਘੇ ਪਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਂਝਾਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਸੰਤ ਸੁਹੇਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :434
ਸੰਪਰਕ : 98885-56801

ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਰੂਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਕੈਨੇਡਾ), ਰਮਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ (ਕੈਨੇਡਾ), ਡਾ.ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੱਗੂ (ਯੂ.ਕੇ.), ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਸਾਬੀ ਈਸਪੁਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਨੇ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਸਦੇ 88 ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ, ਫੋਟੋ, ਪਤਾ ਅਤੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਸਮੇਤ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ, ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਗਰਜ਼ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੋਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਵਿਚ ਤਾਪ ਬਦਲਦਾ ਦੇਖਿਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਲਹੀ 'ਬੋਹੜ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ' ਵਰਗੇ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਲ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੀਂ, ਸਰਵਣ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝੱਲੇ 'ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ' ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
'ਸੁਖ਼ਨ ਦੇ ਵਾਰਿਸ' ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਿਰਸਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ ੇਵਿਚੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਾਝਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਧੀਆ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਇਕ ਨਵਾਂ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

 ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਵਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਕਿਤਾਬ ਘਰ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 174
ਸੰਪਰਕ : 93570-07700

ਚੋਣਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ' ਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ 51 ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਵਿੱਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਨੂਪ ਵਿਰਕ, ਅਲਬੇਲ ਬਰਾੜ, ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ, ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਤ ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਨਸ, ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜੱਸ, ਸਵਰਨ ਪੱਲ੍ਹਾ, ਡਾ. ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਸੁਖਦੀਪ ਕੌਰ ਬਿਰਧਨੋਂ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੰਗ, ਹਰਵਿੰਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੋਹਲ, ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਰੂੜੇਕੇ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਪਾਰਸ, ਕਰਮਜੀਤ ਗਠਵਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ, ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭੋਤਨਾ, ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਪੱਡਾ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲਵਾਂ, ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭਲੂਰੀਆ, ਨਿਰਅੰਜਨ ਅਵਤਾਰ ਕੌਰ, ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਨੰਦ ਲਾਲ ਨੂਰਪੁਰੀ, ਅਵਤਾਰ ਪਾਸ਼, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ, ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਭੂਸ਼ਨ ਧਿਆਨਪੁਰੀ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉੱਨੀ ਲੋਕਗੀਤ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਰਵਿੰਦਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜਵਾਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੀਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੀ ਗੀਤ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਹ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ
ਲੇਖਕ : ਐੱਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵੰਨ ਬੀਟ ਮੈਡੀਕਲ ਗਰੁੱਪ, ਸੰਤਗੜ੍ਹ ਨਗਰ, ਭੀਰਾ ਖੀਰੀ (ਯੂ.ਪੀ.)
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : ashokbhora@gmail.com

ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗੱਡਣ ਵਾਲਾ ਐੱਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ ਕਈ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ 'ਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ 'ਅਜੀਤ' ਦਾ ਉਹ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਧੜਕਦਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਿਰੜੀ ਸਪੂਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰਫ਼ਨਮੌਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। 'ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੱਜਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ, ਰੰਗਦਾਰ, ਸਚਿੱਤਰ ਕਿਤਾਬੜੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ 'ਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬੀਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਦੋ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀਆਂ 'ਸਾਂਝ' ਅਤੇ 'ਏਕਮ' ਦੀਆਂ ਭੋਲੀਆਂ-ਭਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਵਰਕ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਰਟਿਸਟ ਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਤੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਰੰਗਦਾਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ 14 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਪੱਖ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਬਾਤ ਸੁਣਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਸ਼ੇਰ 'ਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੂੰਆਂ ਚੁਗਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਿਹਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਜੂਸ ਜਗਨ ਨਾਥ 'ਚ ਪੈਸੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਬੀਰਬਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੀਰਬਲ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਰੰਗ ਲਿਆਉਂਦੀ ਤੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ। ਬੀਰਬਲ ਦਾ ਛੁਣਛੁਣਾ ਅਚੰਭਤ ਕਰਦਾ। ਗਧੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਖ਼ੂਬ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ। ਬਿੱਜੂ, ਲੂੰਬੜੀ ਤੇ ਰਿੱਛ 'ਚ ਪੂਛਾਂ ਬੜੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਲੰਡਾ ਚੂਹਾ 'ਚ ਹਾਸੀ-ਮਜ਼ਾਕ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਗਾਗਰ 'ਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਕੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੁਕਰੇਨ ਲੋਕ-ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ ਮਾਰਮਿਕ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੱਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਬੋਧ ਕਥਾ ਹੈ। 'ਸੱਪ ਤੇ ਨਿਉਲੇ ਦਾ ਵੈਰ' ਅਤੇ 'ਕਾਢਿਆਂ ਦਾ ਭੌਣ' ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਲੋਕ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੀਆਂ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਆਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ
ਅਨੁਵਾਦ : ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ :94635-37050

ਕੇ.ਐੱਲ. ਗਰਗ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਥਾਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਤ, ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕ-ਆਚਾਰੀਆ ਚਤੁਰਸੇਨ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ', ਜਿਸ ਦਾ ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ ਨੇ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਕ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ 42 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਲੋਂ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਤ ਸਾਹਿਤ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਛਾਪੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲੜੀ ਦੀ ਇਹ 26ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। 'ਧਰਮ ਪੁੱਤਰ' ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ, ਖਾਸਕਰ ਫ਼ਿਰਕੂ ਤਣਾਅ, ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਡਾਕਟਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ, ਇਕ ਮੁਸਲਿਮ ਬਾਲਕ (ਦਲੀਪ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵਾਬ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੈਤਿਕਤਾ, ਬਦਹਵਾਸੀ, ਕੁਹਜ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲਾਜ਼ਤ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਸਨ ਬਾਨੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ, ਇਹ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਰਚਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੌਚਕ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਾਧਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਾਈਨੌਰ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਅਣਸੁਣੇ ਚਿਹਰੇ
ਲੇਖਕ : ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 98158-59066

ਕੁੱਲ 12 ਕਾਂਡਾਂ 'ਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਾਸਟਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖੀ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ 1947 ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸੂਖਮਤਾ ਤਨ 'ਤੇ ਵਾਚੀਏ ਤਾਂ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤਰੀਵੀ ਅਰਕ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਲੋਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਲਿਖੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ :-
''ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਣੀ ਪੱਖੋਂ ਇਕ ਨਹੀਂ ਸੈਂਕੜੇ ਊਣਤਾਈਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਕਮ ਲਾਣੇ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।''
ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵਿਸਤਾਰ 'ਚ ਜਾਣੀਏ ਤਾਂ ਗੱਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਵਲ ਅੰਦਰਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਖਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਤਾ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਗੁਨਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਖਾਸੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ ਨੰ: 126 ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :-
''ਬਿਸ਼ਨ ਸਿਉਂ ਨੂੰ 47 ਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਕਹਾਣੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਨਿਤ ਹੀ ਸੇਕ ਵਿਚ ਝੁਲਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਤੇ ਖਾੜਕੂ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ।''
ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅੰਤਿਮ ਸਤਰਾਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ :-
''ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਣਖੀ ਲੋਕ ਲੱਭਣ ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ 'ਤੇ ਇਕ ਆਸ ਉਮੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮੀ ਘਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ (ਮੀਤਾ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਥ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ।''-(ਪੰਨਾ-164)
ਪੂਰਾ ਨਾਵਲ ਬੜੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ
ਲੇਖਕ : ਮਾ. ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰੌਂਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 99141-42200

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਰੌਂਗਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਅੱਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ' ਮਗਰੋਂ ਦੂਸਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 16 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨੰਗ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ, ਕੰਧੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖੜਾ, ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ, ਕੋਹਜਾ ਮਜ਼ਾਕ, ਕਲਯੁੱਗ, ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ, ਹਾਏ! ਮੋਬਾਈਲ, ਮਰੀਆਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਫ਼ਰਕ, ਬੇਸਬਰਾ, ਨੂੰਹਾਂ-ਧੀਆਂ, ਲੀਹੋਂ ਲੱਥੀ ਗੱਡੀ, ਭੂਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਰਸਮਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਕਰੂਰ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਗੰਦ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਰਮੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ, ਮਾਲ, ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਕਿਵੇਂ ਨਰਕ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੋਹੜ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ-ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰੀ ਨਿਜਾਮ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਉੱਚੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ, ਕਰਜ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਆਦਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਚਾਹੇ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ, ਸਰਪੰਚ ਹੋਵੇ, ਬਸ਼ੰਬਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰਸੇਵਕ, ਮੰਜੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖਵੰਤ ਜਾਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੂਨੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਵਾਰਥਪੁਣਾ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭੱਖਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਕਹਰੇ ਕਲੇਵਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਚਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ 'ਦੇਸ-ਪਰਦੇਸ' ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਮੋੜ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਮੰਜ਼ਰਕਸ਼ੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਲੇਖਕੀ ਧਰਮ ਬਾਖੂਬੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।

c c c

ਨੀਨਿਆ
ਲੇਖਕ : ਏਕਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰਹਾਉ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 204
ਸੰਪਰਕ : 94785-89657

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਏਕਮ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 9 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਬੁਣੀਆ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਥਾਰਥ, ਵਿਡੰਬਨਾ , ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਦਵੰਦ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪਰਿਸਥਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਕਈ ਥਾਂ ਏਕਮ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਨਾਂਅ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ, ਸੰਸਮਰਣਾਤਮਿਕ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਹਿਨੂਰ ਦੀ ਨੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ , ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਲੇਖਕ ਸੁਪਨ ਭੰਗ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਕ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ ਵਿਚ ਸਕੂਲ/ ਕਾਲਜਾਂ/ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਏਂਜਲ-ਪਰੀ ਮੇਰੀ, ਮਾਡਰਨ, ਕਾਊਂਸਲਰ, ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 50 ਸਫ਼ਿਆਂ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ ਨੀਨਿਆ ਇੱਕੋ ਪਿੱਠਭੂਮੀ, ਇੱਕੋ ਬਿਮਾਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਏਂਜਲ-ਪਰੀ ਮੇਰੀ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਨੀਨਿਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾਤਰ ਬਦਲ ਕੇ , ਦੂਸਰੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਸੁਨਾਉਣਾ, ਇਹ ਦੁਹਰਾਅ ਇੱਕੋ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਮਾਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਨਿਆ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕਰਕੇ ਸੱਦੀ ਗਈ ਕਾਲ ਗਰਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪਹਿਲੀ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀ ਪਾਤਰ ਏਂਜਲ ਦਾ ਹੀ ਦੁੱਖੜਾ ਦਸੱਣਾ ਅਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵਿਚ ਦੋਸੋਵਸਕੀ ਦੀ 'ਚਿੱਟੀਆਂ ਰਾਤਾਂ' ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲ ਗਰਲ ਵਾਲਾ ਧੰਧਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੀਨਿਆ ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਚਾਹ ਕਾਫੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, (ਇਸ ਲਈ ਅਨਜਾਣ ਕਾਲ ਗਰਲ ਨੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਤ ਦੀ ਪੇਮੇਂਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇ ਕੇ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇੱਛਤ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਜਬੂਰੀਵਸ਼ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰਣ, ਮਨੋਬਚਨੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰੌਚਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੜੀ ਦਰ ਲੜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋੜਣ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਢਾਲਣਾ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਗਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 ਲੱਛੂ ਕਬਾੜੀਆ
ਲੇਖਕ : ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 60
ਸੰਪਰਕ : 98880-11096

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਨਾਟਕ 'ਲੱਛੂ ਕਬਾੜੀਆ' ਮਾਤ੍ਹੜ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਧੱਕਿਆਂ 'ਤੇ ਅਣਹੋਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਲਿਖੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਕ-ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਇਕ ਪੁਰਖਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਗ਼ਲਤ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੁਅਰੱਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਨਰੋਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਵਾ ਸੌ ਸ਼ੋਅ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਭਾਵ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ। ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ ਇਹ 40 ਕੁ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਬੜੇ ਤਿੱਖੇ ਭਾਵਅਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬੜੀ ਟੁੰਬਵੀਂ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਹਰ ਵਾਕ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਵੇਖੋ :- (ਲੱਛੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ)
ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਫਿਰ ਲਿਖੋ ਅੰਕੜੇ...
ਕਲੰਕ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਸਹਿਣ ਆਲੇ ਨ੍ਹੀ...
ਕਲੰਕ ਭੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਆਲੇ ਐ
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਲੜਨ ਆਲੇ ਨ੍ਹੀ
ਕਲੰਕ ਉਹ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਭੁੱਖੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ
ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਨੇ
ਉਹ ਕਲੰਕ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੇ ਕਿਮੇਂ ਨਾ ਕਿਮੇਂ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ
ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਿੱਚੀ ਤੁਰਦੇ ਨੇ!
(ਪੰਨਾ 35)
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ ਇਕ ਅਮੀਰ ਅਦਬੀ ਕਿਰਤ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖ਼ਾਨ
ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਵੈਂਟੀ ਫਸਟ ਸੈਂਚਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 190 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98156-54530

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਫਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਬੁਲਾਰਾ ਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਿਆਰੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਵੀ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਜੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸਰਮਾਏ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਪੰਜ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਂ' ਨੇ ਦੇਣੇ ਹਨ 'ਹੁਣ ਬਾਸਣ ਭੇਜਣੇ' ਦੂਜੇ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਬਾਦ ਆਗਮਨ' ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ ਰਟਨ ਦੀ ਸਾਖੀ ਪੋਥੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਆਗਮਨ', 'ਇਕ ਪੰਛੀ ਝਾਤ' ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਭਾਵਪੂਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ : ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਤੇ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ' ਅਧੀਨ ਸੱਤ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਮੁਆਸਿਰੀ ਆਲਮਗਿਰੀ ਅਨੁਸਾਰ', ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਏ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ' ਮਾਸਿਰ-ਉਲ-ਉਮਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ', ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਫਰੀਰੁੱਲਾ ਦੀ ਆਪਬੀਤੀ' ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਈ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਰਾਗ ਦਰਪਣ : ਜਾਣ-ਪਛਾਣ' ਅਤੇ 'ਗੁਰੂ ਭਗਤ, ਸੂਰਬੀਰ, ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਾਬਾ ਸੈਫ਼ ਦੀਨ' ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਾ-ਖ਼ੂਬੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖਾਨ ਉਰਫ਼ ਸੈਫ਼ੂਦੀਨ ਅਹਿਮਦ ਫਕੀਰੁੱਲਾ, ਅਲੀ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡੀ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਮਤਲਬ ਤੋਂ ਕੀ ਚਾਹ ਸੇ ਹੈ ਸ਼ਾਇਰ ਸਦੀਦ' ਨੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਸੈਫ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਆਸਪਾਸ : ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ' ਅਧੀਨ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ 'ਪਿੰਡ ਛੋਟਾ ਰਸੂਲਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਗੀਰ : ਭਾਲ ਜਾਰੀ ਹੈ' ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਦੀ ਰਚਨਾ '1931 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ' ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦਾ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ 'ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ, ਡਾ. ਮੁਨੀਸ਼ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਨਿੰਮ' ਅਤੇ ਜੋਬਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾ ਦੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਵਿਚਾਰ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ', ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ' ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਯਾਦ' ਵੀ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ 'ਪਵਿੱਤਰ ਖਿਰਨੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ' ਲਈ ਉਦਮ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰੰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਉਪਰਾਲੇ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਮਾਹੌਲ
ਲੇਖਕ : ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98150-02302

ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੰਦਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ 'ਤਰਕਸ਼', 'ਖ਼ਰਖ਼ਰਾ', 'ਗੁਲੇਲ', 'ਜਾਇਜ਼ਾ', 'ਜਬੈ ਬਾਣ ਲਾਗਯੋ', ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਅੰਗ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਕਾਲਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ-ਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ 'ਚੌਕੇ', 'ਛੱਕੇ' ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਵਰਾਹੀ ਘੁਗਿਆਣਵੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅੰਗ ਸਿਰਜਣ 'ਚ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਲਾਲਚੀ, ਬੇਈਮਾਨ, ਭੁੱਖੜ, ਬਦਲਾਖੋਰ, ਚਾਪਲੂਸ ਤੇ ਕੰਮ-ਕੱਢੂ ਨੇਤਾ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਧਾਰ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਏ ਹਨ। ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੜ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਫੜਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਹ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੱਗ-ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਰੇਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਨਵਰਾਹੀ ਕੋਈ ਰੂ-ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਂਝ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਕੋਲ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਹੈ। 'ਮਾਹੌਲ' ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ, ਕੁਰਹਿਤਾਂ, ਕੁਨਬਾ ਪ੍ਰਸਤੀਆਂ ਤੇ ਕੁਰਤੀਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਉਂਗਲ ਧਰਨੋਂ ਦਰੇਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਭੈੜੇ ਲੋਕਾਂ, ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ, ਲੰਡਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਕੇ ਨੇਕ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਚੰਗੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਕਾਲ ਨਾਚ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 136
ਸੰਪਰਕ : 94636-58706

ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਾਲ ਨਾਚ' ਵਿਚ ਉੱਘੇ ਕਵੀ ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ ਵਲੋਂ ਗ਼ਾਜ਼ਾ 'ਤੇ ਹੋਏ ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਸ ਜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾ ਮੁਟਿਆਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਹਸੋਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ:
ਜਦ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ
ਗ਼ਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ,
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਕੰਬ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
1948 ਵਿਚ ਹੋਈ ਯਹੂਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਗਭਗ ਸੱਤ ਲੱਖ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜੰਗੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਝੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਘਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਲੱਖਾਂ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ:
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਲਈ
ਅਣਵਗੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ
ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰਮਨ 'ਚੋਂ
ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਿੰਮ ਆਈ ਹੈ।
ਪਰਮਜੀਤ ਸੋਹਲ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹਕੂਮਤ ਜਾਂ ਤਖ਼ਤ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੂਕ ਬਣ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਨਿੱਤਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ
ਕਵੀ : ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਰਪੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ, ਵਾਲਸਾਲ ਯੂ.ਕੇ.
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 264
ਸੰਪਰਕ : 93166-25738

ਇਸ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਅਦੁੱਤੀ ਜਰਨੈਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਰਨ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿਮਈ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ
-ਰੰਗ ਨੇ ਨਿਆਰੇ ਉਹਦੇ, ਕੌਣ ਜਾਣੇ ਰੰਗਾਂ ਤਾਈਂ
ਪਲ 'ਚ ਹਨੇਰੀ ਪਲ ਵਿਚ ਬਰਸਾਤ ਹੈ।
ਪਲ 'ਚ ਹਨੇਰ ਕਰ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੰਦਾ
ਗਰਦਾ ਗੁਬਾਰ ਚੜ੍ਹ, ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਰਾਤ ਹੈ।
-ਕਲਮਾਂ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦੇਣ ਹੋਕਾ
ਕਲਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਲੋਕੋ।
ਕਲਮਾਂ ਸਾਂਭਣ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਤਾਈਂ
ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਈਦਾ ਸੱਚ ਗਿਆਨ ਲੋਕੋ।
-ਹੋਇਆ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ 'ਚੋਂ ਜਨਮ ਜੀਹਦਾ
ਲੋਕੋ ਕੌਮ ਇਹ ਪਿਤਾ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ।
ਖੜ੍ਹਦੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਸਦਾ ਜਿਹੜੀ
ਹੱਕ ਸੱਚ ਤੇ ਹਾਮੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤੀ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਇਹ ਸੁਚੱਜਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਰ
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 94171-75846

ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਬੜੇ ਪਿਆਰ-ਦੁਲਾਰ ਨਾਲ ਵਿਗਸਿਆ ਤੇ ਵਧਿਆ ਫੁੱਲਿਆ ਪਰੰਤੂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ-ਦਿਮਾਗ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਪਟਕਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਪਰ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਬਲਕਿ ਚਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗੀ ਉੱਚ-ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੀਨ-ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਪਰ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਕਥਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਅਲਬੇਲੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਣਾ ਇਕ ਕਰਾਮਾਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਾ. ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ 'ਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਮਾਡਲ' ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਐਸ. ਟੀ. ਕਾਲਰਿਜ ਨੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ 'ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀਆਂ ਲਿਟਰੇਰੀਆਂ' ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁ-ਉਧਾਰਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਡਾ. ਕਾਹਲੋਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ (1960-70 ਦੌਰਾਨ), ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਸੁਣਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸੁਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ-ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਇਕ ਵਰਿਸ਼ਠ ਕਵੀ ਜਨਾਬ ਬਰਕਤ ਰਾਮ ਯੁਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਚ ਦੀਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪਰਿਪੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ-ਪਰਖਿਆ ਹੈ। ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਿੱਥਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਵੀ ਬੜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 62802-58057

ਅਮਲ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਤਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਫੇਬਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 34 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਵਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਛਪੇ ਚਿੱਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਸਾਧਨਾ ਸਿਰਜਣਾ 'ਚ ਰੁੱਝਿਆ ਲੇਖਕ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਚਿੱਤਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹਤੱਵ ਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੌਸਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸੰਗਤ ਬਣੇਗੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰੱਖਣਗੀਆਂ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਲੇਖਕ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਣਾ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਤਾਂ ਪੜ੍ਹੋ, ਹੱਸੋ, ਹਸਾਓ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰੋ ਝਲਕਦਾ ਹੈ । ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਸੁਆਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿੱਤਰੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗੀਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ' ਵਿਚ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਾਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਪਰਵਿਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਬਰਾਦਰੀ, ਲਾਲਚ, ਸਵਾਰਥ, ਈਰਖਾ , ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਊਚ-ਨੀਚ ਉਂਝ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਵਿਰਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਜਾਂ ਪਾਪਾ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦੇਵੋ ਜਾਂ ਸਵਾਲਾਂ 'ਚੋਂ ਸਵਾਲ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਮਸਲਾ ਉੱਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਇਹੋ ਮਸਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੰਗ ਭੇਦ ਯਾਨੀ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਖਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਔਰਤ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਸਾਰਾਂ, ਔਰਤ ਦੀ ਪਿਤਰਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਟੈਟੂ ਕਹਾਣੀ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਉਮਰੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੇਅਰ ਟੇਕਰ ਵਿਚ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸਮਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਟਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰਾ ਜਮਾਤੀ ਗੇਜੂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਆਦਿ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਧੇਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਪ ਵੀ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੇਰਵੇ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਔਰਤ ਹੀ ਔਰਤ ਹੱਥੋਂ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਤਣਾਅ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਕਹਿਰੇ ਕਲੇਵਰ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਥਾਨਕ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਂ ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਹਿਜਤਾ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ੱਟਤਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੌਚਕਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਮਈ ਢੰਗ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੋਸਮਾਰਟਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਧੁਖਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁ. ਸਫ਼ੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 99588-31357

ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਸੁਚੇਤ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਉਂਝ 'ਦੁਖਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ' ਉਸ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਦਨ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੇਖਾਦੇਖੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਵਿਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਦਨ ਸਿਆਸਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਥੁੜਾਂ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਸਲਿਆਂ, ਕੌਮੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਪਾਠਕ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰੇ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਨਾਮਾਤਰ ਅਣਗੌਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤਪਦੀ ਰੇਤ 'ਤੇ ਸੱਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਏਨਾ ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਸਲੇ ਸਾਂਝੇ ਸਾਂਝੇ ਹਨ। ਬਿਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਛੁਪਾਏ ਗਏ ਸੱਚ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਅੱਗੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੁਲਾਸੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। 'ਬੋਦੀ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਘਰ ਘਰ ਹੋਣ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚ ਡੋਲਾ ਲੁੱਟਿਆ, ਲੁੱਟਿਆ ਆਪ ਕਹਾਰਾਂ।' ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਅਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੜਾਅ ਹੈ ਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ
ਕਵੀ : ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ 'ਰਾਹੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94638-37388

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਲਵਲੇ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ :-
ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਗੀਤ ਨਾ ਬਣਾਇਆ।
ਤੇਰਾ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਗਾਇਆ।
-ਐਵੇਂ ਠੰਢੇ ਹਉਕੇ ਭਰਨਾ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ਼ੁਲਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਜਰਨਾ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
-ਜੇਕਰ ਪੰਧ ਲੰਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।
ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਜੇਰਾ ਹੋਵੇ।
-ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ, ਔਖਾ-ਸੌਖਾ, ਸਭ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਪਰ ਕੌੜਾ ਬੋਲ ਕਿਸੇ ਦਾ, ਸੀਨਾ ਛਲਣੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ 'ਚ ਬੈਠੀ ਮਾਤਾ, ਕੀ ਕੀ ਸਿਤਮ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਉਹ ਪਿਉ-ਦਾਦੇ ਦਾ ਵਿਰਸਾ, ਛੋਟੇ ਲਾਲਾਂ ਤਾਈਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਲਤਾ, ਸਹਿਜਤਾ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ, ਸਾਂਝ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਮਹਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਉਮੰਗ ਅਤੇ ਤਰੰਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪਟਾਰੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਜੇਬ ਵਿਚਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ
ਲੇਖਕ : ਰੂਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵ ਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 575 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 229
ਸੰਪਰਕ : 099996-44600

ਅਜੋਕਾ ਯੁੱਗ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਏ. ਆਈ. ਵਰਗੀ ਮਸਨੂਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੇਬ ਵਿਚਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਅਨੰਤ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਿਚਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਬ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬਾਖੂਬੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਤੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀ ਹ,ੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਉਸ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਤਰੰਗ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਕਦਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਬੜੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕ ਅਤੀਤ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ। ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ 'ਤੇ ਪਰਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਅਨਪੜਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਦਿਲ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਸ ਵਗਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਧੋਣ ਤੋਂ ਗਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੂੰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਤਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੋਵੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਵੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਹੋਵੇ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਆਦਿ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵੱਲ ਦਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਤੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਬਣ
ਲੇਖਕ : ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98552-05290

ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ ਦੀ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤੂੰ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਬਣ' ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਾਦੀ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਕਾਰਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਇਹ ਜੋ ਕਾਲੇ ਅੱਖਰ ਨੇ
ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾ ਸਕਦੇ ਨੇ।
ਇਹ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਦੇ ਜੋ ਚੱਕਰ ਨੇ,
ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਸਕਦੇ ਨੇ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਉੱਗੋਕੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ ਗੁਆ ਬਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਝੋਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਮਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
ਛੱਡ ਦੇ ਬੰਦਿਆ ਸਭ ਕੁਦਰਤ 'ਤੇ
ਕਿਉਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਝੋਰਾ।
ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ
ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਭੋਰਾ-ਭੋਰਾ।
ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਹੱਦਾਂ-ਬੰਨੇ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਵਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਦਵਾਈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਛੇੜਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਤੀ-ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਦਰਦ ਭੁੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮੈਂ ਗਾਜ਼ਾ ਕਹਿਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ
ਸਹਿ: ਸੰਪਾਦਕ : ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94636-15526

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਜੰਗ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਘਾਣ ਹੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਿਰਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੜਾਈ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਫੋਕੀ ਹੈਂਕੜ ਲਈ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਜੰਗ ਥੋਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਨਿੱਕੇ ਮੁਲਕ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਮੈਂ ਗਾਜ਼ਾ ਕਹਿਨਾ' ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਡਟਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਚਿੱਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਰੇਕ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦਰਅਸਲ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪੈਸਾਬਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ, ਵਿਲਕਦੇ ਬੱਚੇ, ਰੁਲਦਾ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਦਰਜਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਰਚਮ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕ ਰੁਦਨ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਕਾਵਿਕ-ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਬੁਣਤੀ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ਾ : 84
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

'ਬੁਣਤੀ' ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲਘੂ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਜ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਵੀ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾ ਖੇਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਕੈਨੇਡਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਭਾਵ ਆਏ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਵ-ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਗਏ। ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੂਸਰੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੁਰ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੇਰੋਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ।
ਕਵੀ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ ਐਪਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਤਬਾਰ ਵਾਂਗ/ ਤੇਰੇ ਰੂਹ ਵਿਚ ਰਚੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੇ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਕਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਸਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਮਾਂ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕਿੰਨਾ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਵਸੀਅਤ, ਆਪਾ, ਛੋਹ, ਖੁਸ਼ੀ, ਉਦਾਸੀ, ਸੱਖਣ, ਪਰਤਾਂ, ਸਫਾ, ਅਹਿਸਾਸ, ਘੜੀ, ਚੇਤਾ, ਖੈਰਖਬਰ, ਗੱਲਾਂ, ਨੇੜਤਾ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਵਰਕਾ, ਮੋਨੋਲਾਗ, ਪਗਡੰਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਅਹਿਸਾਸ ਰੁਮਾਂਸ, ਵਿਛੋੜੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਵੀ ਦਾ ਮੋਹ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਹੁੰਚ, ਮੇਰੇ, ਬੋਲ, ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਵਿਤਾ, ਸਾਥ, ਸੰਵਾਦ, ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਵੀ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਝਲਕਦੀ ਹੈ
ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ 'ਚ / ਦਾਣੇ ਲਈ
ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਮੈਂ / ਨਾ ਪੰਛੀ ਮਿਲੇ ਚੋਗ ਵਾਸਤੇ
ਨਾ ਬੀਜਣ ਜੋਗੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਤੇਰੀ ਦੇਹਲੀ ਤੇ ਖਿਲਾਰ ਚਲਿਆਂ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੁਣਤੀ' ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਸਾਰਥਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਕਈ ਭਰਮ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਲੰਧਰ।

ਨਿਮਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ
ਲੇਖਕ : ਮਾਨ ਚੱਕ ਵਾਲਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369

ਸ਼ਾਇਰ ਮਾਨ ਚੱਕ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਨਿਮਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਕੋਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ ਮੈਦਾਨੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੋ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਂਗ, ਰੋਸੇ, ਮੇਹਣੇ, ਮਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਇਕਲਾਪਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰਵਿਊ 'ਚ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਵਿ-ਤਰੱਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਪੀਡੀ ਗੰਢ ਪਾ ਕੇ ਅਰਜਨ ਵਾਂਗ ਮੱਛੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਤੀਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ 'ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ' ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਵਿ ਤਰੱਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰਾਪਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ, ਮਾਂ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਾਲੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਪਖੰਡਵਾਦ ਦੇ ਪਸਰੇ ਧੰਦੂਕਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਠਾਹਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅਲੰਬਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਪਖੰਡੀ ਡੇਰੇਦਾਰ ਭੋਲੀ-ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਨਰਕ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਭਰਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਜੇ ਸ਼ੌਕੀਆ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਕਾਹਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਤਖੱਸਲ ਕਿਸੇ ਬੱਝਵੀਂ ਕਾਵਿ-ਸੁਰ ਤੋਂ ਤਲਾਂਜਲੀ ਸਿਰਜ ਕੇ ਭਰਾਂਤੀਆਂ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰੇ। ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਏਨੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ ਜੋ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਕਿਸੇ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਟਾਈਪਿਸਟ ਤੋਂ ਕਰਾਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਧਾਈ ਦੇ ਪੈਨ ਡਰਾਈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛਾਪੇ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੱਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਰਦੂ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ 'ਹਮ ਵਫ਼ਾ ਲਿਖਤੇ ਰਹੇ ਵੋਹ ਜਫ਼ਾ ਪੜ੍ਹਤੇ ਰਹੇ', ਨੁਕਤੇ ਕਿ ਹੇਰ ਫੇਰ ਨੇ ਮਹਿਰਮ ਸੇ ਮੁਜ਼ਰਮ ਬਨਾ ਦੀਆਂ।' ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਉਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੇਖਕ : ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਰਾਜ਼'
ਸੰਪਾਦਕ : ਅਮਰ ਜਿਓਤੀ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : amarjyotiwriter@hotmail.com

ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਰਾਜ਼' 2005 ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਅਮਰ ਜਿਓਤੀ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ/ਨਜ਼ਮ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖ ਅਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿਟਾਰਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ, ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹੀ ਢੰਗ, ਇੱਕ ਚੰਗੀ 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਕੀਦਤ ਭਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 'ਸਾਡੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ-ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕੁਝ ਸੋਧਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ 'ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ' ਜਿਹੇ ਲੇਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ 'ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ' ਅਤੇ 'ਨੰਨ੍ਹੀ ਮੁੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਵਰਗੇ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜੋ ੋਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਪਰ ਸਾਰਥਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਮਤਲਬੀ ਪਾਗਲ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅੰਸ਼ ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਡਰ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। 'ਰਾਜ਼' ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸੁਖਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਤਰਜ਼-ਇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਬਸੰਤ
(ਸੋਵੀਅਤ ਕਹਾਣੀਆਂ)
ਲੇਖਕ : ਸੇਰਗੇਈ ਐਨਤੋਨੋਵ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਵੈਚ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 248
ਸੰਪਰਕ : 98148-57091

ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਿਰਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਗੋਰਕੀ, ਤਾਲਸਤਾਏ, ਦੋਸਤੋਵੋਸਕੀ, ਤੁਰਗਾਨੇਵ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਕਾਰਨ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਨਾਏ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਨਵੇਂ ਜਾਵੀਏ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ 6 ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਮਾਪਦੰਡ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸੇਰਗਈ ਐਨਤੋਨੋਵ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਲੰਬੀਆਂ ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਜਿਸ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਬਿਲੇ ਤਾਰੀਫ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਸੰਤ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹਾਰ ਹੈ, ਤਾਜ਼ਗੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਮੌਸਮ ਹੈ, ਕਾਵਿਮਈ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 6 ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਉਸ ਊਰਜਾ ਦਾ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਔਰਤ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜੰਗ ਵੀ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਬਸੰਤ' ਦੀ ਨਿਉਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਲ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੌਮਸੋਮੋਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਡਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਯਕੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਕਲਪਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ 'ਲੇਨਾ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਲੇਨਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਕ-ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਸਾਥ, ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਜਣੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੋ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਬਰਸਾਤ' ਦੀ ਵਲੇਂਤਿਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਮੁਖੀ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਖੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੂਰੀ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਇਨਿਆਂ ਵਿਚ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਨੀਨਾ ਕਾਤਸੋਵਾ' ਦੀ ਨੀਨਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਤੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪਰਪੱਕਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪੜਾਅ ਆਉਣਾ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪੜਾਅ ਲਈ ਸਫਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਕਾਵਿਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਮਾਲ ਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ ਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਰੰਗ ਤੋਂ ਅਭਿੱਜ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਝਲਕ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਤੇ ਰਸ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

 ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆਂ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 21 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 27 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੌੜ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਕਲਾਮ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਯਾ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਕੌਰ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ', ਡਾ. ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਵਲੋਂ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ 'ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ - ਕੱਚ ਤੇ ਸੱਚ', 'ਲੂਣਾ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸਰੋਕਾਰ', ਡਾ. ਤਰਸੇਮ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ 'ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ' ਪਰਮਜੀਤ ਪਰਮ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ 'ਧੁੱਪਾਂ ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ' ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸਮੀਖਿਆ 'ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛੁਪੇ ਖਜ਼ਾਨੇ', ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ 'ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ', ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਰੈਹਲ 'ਨਿੱਕੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਦਾ ਸਾਰ' ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰਸ਼ਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਤਰੋੜਾ, ਕੈਲਾਸ਼ ਅਮਲੋਹੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਬਾਦ, ਲਾਲ ਮਿਸਤਰੀ, ਪ੍ਰਿੰ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲੋ, ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਮਲੋਹ, ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਰਤਨਪਾਲ ਡੂਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਲਹੇੜੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਨਾਵੇਂ', ਕੁਲਦੀਪ ਕੌਰ ਧੰਜੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਲੋਚਕਾ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਮਝਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ, ਸੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪਿਆ। ਅਧਿਐਨ ਅਧੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਤਿਯਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ/ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਤੀਖਣ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਰੁੱਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਝਾਊ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੱਥ ਦੀ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪਵਾ ਸਕਦੇ।
ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ, ਪਾਸ਼, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ, ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 88376-79186

ਕੁਦਰਤ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ਵਨੀ ਚਤਰਥ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 62842-20595

ਅਸ਼ਵਨੀ ਚਤਰਥ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਂਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖ ਨਾਮਵਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ 40 ਬਿਹਤਰੀਨ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਖਿਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਛੇੜਛਾੜ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਖ਼ਤਗੀ ਲਈ ਉਹ ਅੰਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਪੌਣਾਂ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਲਮੀਤਪਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਹ ਕਈ ਅਗਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਗਾ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਟਾਰਟਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ, ਪੀਟਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਐਮਜ਼ਨ ਜੰਗਲਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗਿਰਝਾਂ ਦੇ ਘਟਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਲਾਮਤ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਡਿਗ ਰਹੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇਵੀ ਡੂੰਘੇ ਰਾਜ਼ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਫਟਣਾ, ਪਰਲੋ ਦਾ ਡਰ, ਆਵਾਜ਼-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਜਲ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਈ-ਕੂੜਾ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਇਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਪੁਸਤਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
(ਭਾਗ-4)
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 31
ਸੰਪਰਕ : 94785-90189

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ' (ਭਾਗ 4) ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ, ਲੇਖਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਭਾਗ ਇਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 50 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਦੁਪਹਿਰ ਕੱਟਣੀ, ਗੋਲੂ ਨਾਲ ਪਟਾ ਕੱਢਣਾ, ਗੋਹਾ ਫੇਰਨਾ, ਲੇਈ ਲਾਉਣੀ, ਮਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਭੜੋਲੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਬੱਕਲੀਆਂ ਉਬਾਲਣਾ, ਗੋਲ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ ਬਿਠਾਉਣੇ, ਸਾਗ ਚੀਰਨਾ, ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਝਾਲਰਾਂ ਸਜਾਉਣੀਆਂ, ਖੂਹ ਵਿਚੋਂ ਲੱਜ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣਾ, ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕ ਸੁਆਣੀ ਵਲੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਗ ਚੀਰਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਕਲਾ ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਲੋਪ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਝਾਲਰਾਂ ਸਜਾਉਣੀਆਂ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਝਾਲਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜੋ ਹੁਣ ਵਿੱਸਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਿੱਧਾ ਜੋ ਵਿੱਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਕੈਚ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਟੁੰਬਵੇਂ ਬੋਲ
ਲੇਖਕ : ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98881-46893

ਮਹਾਂਲੇਖਾਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਬਤੌਰ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਹਿ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹੱਥਲੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਟੁੰਬਵੇਂ ਬੋਲ' ਵਿਚਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਮੁੱਖੜੇ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਛਲ ਅਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਦਾਦੇ ਪੋਤੇ ਵਾਲੀ ਯਾਰੀ,
ਹੋਵੇ ਜੱਗ 'ਤੇ ਨਿਆਰੀ
ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣੇ,
ਕੋਲੇ ਆਵੇ ਨਾ ਬਿਮਾਰੀ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਬੜਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਸੱਚ ਕਹਿਣਾ ਜੱਗ 'ਤੇ ਬੜਾ ਔਖਾ,
ਝੂਠੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਸਨਮਾਨ ਯਾਰੋ।
ਜੋ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆਂ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਆਖਦਾ ਏ,
ਪਾਗਲ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰਨ ਅਪਮਾਨ ਯਾਰੋ।
ਸਮਾਜ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਰਗ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੜੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਉਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਡਿਊਟ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28087

ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 98720-81117

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ' ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਦਸ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਬਾਸੀ ਖੀਰ' ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਫੁਰਨਾ ਕਹਾਣੀ' ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਕਹਾਣੀ 'ਗਿਆਨ' ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਖੁਸ਼ੀ' ਕਹਾਣੀ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਪਿਆਸੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ' ਕਹਾਣੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਛੱਤ ਉਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ 'ਸੁਪਨਾ ਕਹਾਣੀ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਦੋਸਤ ਗ਼ਰੀਬ ਮਜਬੂਰ ਦੋਸਤ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਚਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਮੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ, ਠੇਠ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤੀ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੁਕਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਉਥੇ ਦਾਅਵੇ, ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896

ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 198
ਸੰਪਰਕ : 98550-51099

ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ 'ਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕੀ ਸੱਚ ਕੀ ਝੂਠ' 2003 'ਚ ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਛਪੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁਝ ਕੁ ਛਾਵਾਂ ਰੱਖਿਓ' ਰਚਨਾ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ 'ਸੁਕਰਾਤ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ' 2021 'ਚ ਤੇ ਮੁੜ 2023 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਰਗਾਮੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਪਨੇ ਜੇਕਰ ਬੀਜਣੇ' ਵੀ ਸਲਾਹੀ ਗਈ। 'ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ' ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਚੇਤੇ ਆਉਣੀਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਵੱਲੋਂ 'ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਪੁਸਤਕ' ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਦਤ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਕਥਨ ਕੋਸ਼' ਸੰਪਾਦਕ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਰਾਂਤੀ ਤੇ ਅੱਛਰੂ ਸਿੰਘ (1997) ਅਤੇ 'ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਥਨ ਕੋਸ਼' (2001) ਸੰਪਾਦਕ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਰਾਂਤੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੋਚ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਨਾਵਲੀ 'ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ' 'ਚੋਂ ਲਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਉਮਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਕਰਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਗਰਾ ਦੀ ਇਨਾਮ-ਜੇਤੂ ਪੁਸਤਕ 'ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ' ਵੀ ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਨੂਰਪੁਰ ਨੇ ਅਖੌਤਾਂ/ਮੁਹਾਵਰੇ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਰਤ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ, ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਦੇ ਪਾਰ, ਬੰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਵਕਤ ਦੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਦਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਢੁਕਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਨਗਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।' ਇਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਏਗੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸੱਚੀਂ-ਮੁੱਚੀਂ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ-ਸਜੀਲੀ ਵੱਖਰੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼-ਆਮਦੀਦ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ
ਲੇਖਕ : ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਦੋ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੰਜ ਨਾਵਲ, ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ-1 ਤੇ ਕੰਡਿਆਰੇ ਪੰਧ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ) ਤੋਂ 'ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ' (ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ) ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਦੀ 2025 ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਅਗਰਗਾਮੀ ਤੇ ਪ੍ਰੌੜ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ-ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦਾ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸਾਹਿਤਨਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਹੰਢਾਏ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ (ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ) ਸਾਹਿਤ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ' ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਚੇਤੇ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਾਲੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਚੇਤੇ ਵਿਚ ਉੱਕਰੇ ਚਿਹਰੇ' ਵਿਚ 16 ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹਨ : ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ੈਦਾਈ : ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ : ਸਰਦਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ, ਇਕ ਕਰਮਯੋਗੀ ਦੀ ਕਥਾ : ਸ. ਮੁਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾ, ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਡਾਕਟਰ ਦਰਸ਼ਨ ਗਿੱਲ, ਦਰਿਆ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ : ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਪੱਤੋ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ : ਸ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਪੱਤੋ), ਖੁੰਢੀਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹੀ : ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰ, ਵਿੱਦਿਆ ਰਤਨ : ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਡਾਕਟਰ ਆਤਮ ਹਮਦਰਾਹੀ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ : ਸ੍ਰੀ ਇਕਬਾਲ ਅਰਪਨ, ਗੁਰਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਗਾਜ਼ੀ : ਸ੍ਰੀ ਮੁਹਿੰਦਰ ਸਾਥੀ, ਚਮਕਦੇ ਦਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ : ਸ੍ਰੀ ਅਵਤਾਰ ਟੱਲੇਵਾਲੀਆ, ਬੋਲਦੀ ਚੁੱਪ ਦਾ ਚਿਹਰਾ : ਸ੍ਰੀ ਬਹਾਦਰ ਡਾਲਵੀ, ਹਰਦਿਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਇਨਸਾਨ : ਮਾਸਟਰ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਸਰਾ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦਾ ਜਰਨੈਲ : ਜਰਨੈਲ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ : ਹਰਜੀਤ ਦੌਧਰੀਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਯੋਗੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਇਕ ਅਕੀਦਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਵਿਛੜੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਮਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ ਨੇ ਏਨੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ-ਸ਼ਕਤੀ (ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ, ਮਿਤੀ) ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ, ਕੇਂਦਰੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜ-ਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ-ਵੰਡਾਈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਸੁਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਝ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਸਨ। ਉਸ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਬੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਕਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਰਤਾਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਮਿਹਨਤ-ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਰੱਖਣੀ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸੇਖਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ
ਲੇਖਕ : ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਸਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸਹਾਰਨ ਮਾਜਰਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 99144-91100

ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸਥਾਨ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹਾ ਸਥਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ 'ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਰੁਚੀਗਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨਿਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਧੰਨ ਨਾਨਕ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ' ਵਿਚ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਕਾਵਿਕ ਬੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਕਵਿਤਾ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ' ਬੈਂਤ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। 'ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜਦੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਏ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਛਪੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਕ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਸਿੰਘ ਸੂਰਮੇ' ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਲੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਪਜੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 173
ਸੰਪਰਕ : 70097-60250

ਸੁਖਜੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂ, ਨਿਭਾਅ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋਟਿਫ਼, ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਥਾ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ 'ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ' ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਚੰਦਰੀ'। ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ 'ਪਾਤਸ਼ਾਹ', 'ਅੰਤਰਾ', 'ਸਤਾਈ ਮੀਲ' ਅਤੇ 'ਦਾਅ' ਸੁਖਜੀਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ' ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਝ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਨੂੰ ਭੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਥਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਚੰਦਰੀ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਫ਼ਸੀਆਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਪਾਤਸ਼ਾਹ' ਕਹਾਣੀ ਡੇਰਾਵਾਦੀ ਵਿੰਡਬਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਜੀਤ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ 'ਮੈਂ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ' ਕਹਾਣੀ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਾਏ ਦੀ ਇਕ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਵਿਆਹ ਬਾਹਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਠਦੀ ਬਾਗੀ ਸੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਯਨਘੋਸ਼ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਾਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਤਰਾ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਯੁਕਤ ਸੰਵਾਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਲੋਕ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਮੂਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੂਰਤ ਬਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨੀਆ ਸ਼ੈਲੀ, ਪਿਛਲਝਾਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਲਾਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੇਬਾਈਲ : 98728-87551

ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 99151-03490

'ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ' ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। 'ਖੁੰਡ ਕੌਂਸਲ', 'ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ', 'ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੰਗਾਰ', 'ਰੂਹ ਦਾ ਮਾਣ', 'ਹੜੱਪਾ', 'ਨਾਵਲਿਸਟ ਚਾਚਾ', 'ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ' ਅਤੇ 'ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਬਲਰਾਜ' ਆਦਿ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਖੁੰਡ ਕੌਂਸਲ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤਲਬ ਹੀ ਬੰਬਈ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਮਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਚੰਗਾ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅਪਣੱਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਸਾਹਨੀ ਕੰਵਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿੱਘ ਮਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹਸਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਸੀ। 'ਸਿੰਜਾਂ ਦੇ ਜੰਮਪਲ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਕੰਵਲ ਨੇ ਜਗਤਾਰ ਕਵੀ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤਾਰ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੈਰਤ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਵਲ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜੱਸ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ 'ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਵਣਜਾਰਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਢੁੱਡੀਕੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਵਲ ਦਾ ਖਾਸਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਸੀ। 'ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਵੰਗਾਰ' ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸੂਝਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੋਗੇ ਦੀ ਬੇਬੇ' ਪਾਠ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬੇਬੇ ਦਾ ਮੋਗੇ ਨਾਲ ਏਨਾ ਮੋਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ 'ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਮੋਗੇ ਹੀ ਕਰਿਓ। ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹਨ'। ਅਗਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੜੱਪਾ ਤੇ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਦੀਆਂ ਥੇਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜੂਹ ਦਾ ਮੋਤੀ' ਕਿਤਾਬ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੜਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਹੁਕਮਨਾਮੇ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ,
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 1195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 480
ਸੰਪਰਕ : 98550-57624

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ 1978 ਤੋਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੀਲਡ ਵਰਕ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ (ਬਣਤਰ ਤੇ ਬੁਣਤਰ) ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ 144 ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਫਹਿਰਿਸਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਮੁਢਲੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਸੰਦ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ, ਆਰਥਿਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ (ਦਸਵੰਧ ਤੇ ਕਾਰ-ਭੇਟਾ), ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਸਾਜਨਾ, ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਮਨਾਉਣਾ, ਪੰਥ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯਤਨ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ, ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਉਪਰੰਤ 1688 ਈ. ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮਾਖੋਵਾਲ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਅਨੰਦਪੁਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਗਰ, ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੋਹਰ 'ਦੇਗ ਤੇਗ ਫਤਹਿ' ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਮਾਤਾਵਾਂ (ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ) ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ, ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੂਚੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹਰ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ੴ ਗੁਰੂ ਸਤਿ, ੴ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ੧ ਗ ਸ ਦੇ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਬੋਧਨ ਸ਼ੈਲੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਸਭਨਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ'। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਤੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰ-ਭੇਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕਈਆਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਨਕਲ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 1947 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 'ਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉਪਰ ਹਮਲੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਦਾਚਿਤ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸੰਖੇਪ ਇਹ ਕਿ ਹਥਲਾ ਅਧਿਐਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤਰੀਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਪੁਨਰ-ਝਾਤ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਾਰਨ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatishdharamchand@gmail.com

ਤਾਰੇ ਲੱਭਣ ਚੱਲੀਏ
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਜ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 40
ਸੰਪਰਕ : 99155-13137

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਤਾਰੇ ਲੱਭਣ ਚੱਲੀਏ' ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ ਦੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਯੂ -ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਠਾਰਾਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੀਤ ਹਨ। ਰਣਜੀਤ ਹਠੂਰ ਖ਼ੁਦ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ' ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਏਥੇ ਸਿਰਫ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ:-
ਰੋਜ਼ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਨਵੀਂ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ ਬਲ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੇ ਨੇ।
ਮੰਜ਼ਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਦੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਉਂਗਲੀ ਫੜਦੇ ਨੇ।
ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਸਫਰ ਕਰਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਰੋਜ਼ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜੀ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ' ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਰਚਨਾ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਧਰਤੀ ਉੱਤੋਂ ਜੰਗਲ ਮੁੱਕੇ, ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਲਾਲੀ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਈਏ ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਈਏ ਹੱਥੀਂ ਬੂਟੇ।
ਵਧਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਵੇਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਸਵਰਗੀਂ ਝੂਟੇ।
ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਫਲ ਵੰਡਣ ਸਭ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਨੇ ਹਰਿਆਲੀ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਈਏ ਮੁੜ ਆਵੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ' ਬਾਲ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ।
ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਓ ਬੱਚਿਓ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਈਏ।
ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਈਏ।
ਦੇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਚਮਕਾਓ ਬੱਚਿਓ।
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਆਓ ਬੱਚਿਓ।...
ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਤੰਗ ਗੁਡੂ ਦੀ, ਨਿੱਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਲੋਰੀ, ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ ਬੋਲਣ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਪੜ੍ਹੀਏ ਕਿਤਾਬ, ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਕਿੱਤਾ ਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕੁੱਝ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਣ ਦੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896