ਤੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਨਾ ਤੁਰੀਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਵਿਰਕ ਗਗਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹੁਨਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94178-71969

ਵਿਰਕ ਗਗਨ ਕੌਰ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਨਿੱਘੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰੀਝ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਲਵਲੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰੇ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈਪੀ ਸ਼ਾਹਕੋਟੀ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਗਗਨ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ 94 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਗਗਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮੈਂ ਮੋਹ-ਭਿੱਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ 'ਚੋਂ
ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਕਿਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ
ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ
ਬੇਵੱਸੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ... ... ...
ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਭਾਵੁਕਤਾਵੱਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਸੰਬੋਧਨੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ 'ਬੂਟਾ ਪੰਜਾਬੀ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ। ਵਿੱਦਿਆ, ਵਿਛੋੜਾ, ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਮਹਿਕ ਰਹੀ, ਮਹਿਬੂਬ, ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ, ਹਮਦਰਦ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਖੱਬਲ, ਗਰਦਿਸ਼ ਭਰੇ ਦਿਨ, ਚੁੱਪ, ਪ੍ਰੇਮੀ, ਨਿਰੀ ਜਿਹੀ ਹਿੜਕ, ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ, ਕੈਂਡਲ ਮਾਰਚ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਵੋਟਾਂ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਗਨ ਦੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਸੁਰ ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਪੌਂਡ' ਕਵਿਤਾ, ਕੈਂਡਲ ਮਾਰਚ, ਹੁਨਰ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਊਂਦੀ ਸਤੀ, ਘੁਟਣ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਰੀ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ।
ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ
ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੇ
ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਟੇਢਾਪਨ
ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗਗਨ ਵਿਰਕ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਜਲੰਧਰ

ਕੁੱਤਾ ਜੂਨ ਤੇ ਮੈਂਡੋਲਿਨ
ਲੇਖਕ : ਮੋਹਣ ਮਤਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹੁਨਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 97803-98455

ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਵ ਬੋਧ ਦਾ ਉੱਚ ਦੁਮਾਲੜਾ ਸ਼ਾਇਰ ਮੋਹਣ ਮਤਿਆਲਵੀ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁਹਾਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ 'ਕੁੱਤਾ ਜੂਨ ਤੇ ਮੈਂਡੋਲਿਨ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਕੁੱਤਾ ਜੂਨ ਤੇ ਮੈਂਡੋਲਿਨ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਾ ਭੂਤਰਿਆ ਸਾਨ੍ਹ ਸਾਡੀਆਂ ਤਰੰਗਤੀ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਹਰੀ ਕਚੂਰ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਬੁਰਕ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗੇ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਬਰਤੌਲਤ ਬ੍ਰੈਖਤ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਤਸਦੀਕ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ 'ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਜੀਉਣ ਲਈ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾ ਵੀ ਲਿਆ, ਉਹਨੇ ਜਿਊਂ ਵੀ ਲਿਆ' ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਈਬਲ ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਬੰਦਾ ਰੋਟੀ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਦਾ, ਜਿਊਣ ਲਈ ਨਿਰਛਲ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਤਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਪਲੇਗ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਮਕਾਰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਹੀ ਮਹਾਂ ਮਾਨਵ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਈ ਹਵਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਨੂੰ ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚੋਂ ਵਰਜਿਤ ਫਲ ਚੱਖਣ ਤੋਂ ਸਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਾਈ ਹਵਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਰਜਿਤ ਫਲ ਚੱਖਣ ਦੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਰਸਲਾਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਰ ਬੜੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਿਲਪ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਤਰੱਦਦ ਰਾਹੀਂ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਾਊਂ ਜਾਗਰੂਕ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜੰਗ ਲੜੇਗਾ ਕੌਣ? ਸ਼ਾਇਰ ਤਾਂ ਕਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਚਾਰ ਅਸ਼ਰਫ਼ੀਆਂ ਲਈ ਹਰੇਕ ਫਿਰਦੌਸੀ ਦਾ 'ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ' ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੇ-ਦਰਬਾਰੇ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਟੁੱਡ' ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਖਦਸ਼ੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਇਕ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਰ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਪੁੱਤ ਬਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਸੋ, ਦੁਬਿਧਾਗ੍ਰਸਤ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਰੂਹ ਦਾ ਕੌਲ ਫੁੱਲ ਖਿੜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨਾਰੀਅਲ ਨੂੰ ਛਿਲ ਕੇ ਖੋਪੇ ਦੀ ਗੁੱਟੀ ਵਿਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਤਰੱਦਦ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਅਸੀਂ ਕੁੱਤਾ ਜੂਨ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਪਾ ਲਵਾਂਗੇ ਤੇ ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਆਪੇ ਸੁਰ ਸਿਰ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਭਿੰਨ ਅਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਦੇ ਭਰਮ ਪਾਲ ਰਹੇ ਜੁਮਲੇਬਾਜ ਦਾ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਤਾਲੇ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਨਾ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਪਰਾਧ ਬੋਧ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਇਕੱਲਾ ਪਾਠਕ ਵੀ ਦੱਬ ਜਾਏਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਆਓ ਬੱਚਿਓ! ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗਾਈਏ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਪੂਰਵ-ਸਿਰਜਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਨਵ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੂਲ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੜ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਪਰਿਚਿਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ-ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਿੜੀਆਂ, ਤੋਤੇ, ਕਾਂ, ਕੋਇਲਾਂ, ਕਬੂਤਰ, ਮੋਰ, ਇੱਲਾਂ, ਗਿਰਝਾਂ, ਬਗਲੇ, ਤਿੱਤਰ, ਬਟੇਰੇ ਆਦਿ ਪੰਛੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਇਹ ਪੰਛੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝ-ਭਿਆਲੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਅਹਿਮ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਨੁਕਤੇ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਅਣਖ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਵੀ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹੇ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਖ਼ੂਬੀ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਜ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਪੂਰਨ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਸ਼ੌਰਟ ਕੱਟ ਵਾਇਆ ਲੌਂਗ ਰੂਟ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੋਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 256
ਸੰਪਰਕ :amriks13@gmail.com

ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਹੋਣੀ ਦਾ ਇਕ ਅਤਿ ਤਲਖ਼ ਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਯਥਾਰਥ ਹੈ। ਹਰ ਔਸਤ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਇਜ਼-ਨਜਾਇਜ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਾਰਟ ਕੱਟ ਅਪਣਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ 'ਬਾਹਰ' ਜਾਣ ਹਿਤ ਮਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਬਦਲ ਸਕੇ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਮੱਕੜਜਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ਬਾਗ ਦਿਖਾ ਕੇ ਭਰਮਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ, ਇਕ ਅਤਿ ਦੁੱਖਦਾਈ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ, ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਤੇ ਜੀਣ-ਮਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੌਤ' ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ। ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ੌਰਟ ਕੱਟ ਵਾਇਆ ਲੌਂਗ ਰੂਟ' (2025, ਚੌਥਾ ਸੰਸਕਰਨ) ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਹਾਂਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਏਨਾ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਖਹਿ ਕੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵੇਂਹਦਿਆਂ-ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਲੋਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ 'ਹਿਮਾਚਲ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸੋਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਤੜਫ-ਤੜਫ਼ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਮੋਰੱਕੋ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਲਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਡੌਂਕੀ ਵਿਚੋਂ ਮਸਾਂ ਡੁੱਬਣੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਕਾਰ ਦੇ ਬੋਨਟ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਸਪੇਨ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਡੌਂਕੀ ਜ਼ਰੀਏ ਯੂਰਪ (ਸਪੇਨ) ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਰਸਤੇ/ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਕੌਲ ਲੇਖਕ 'ਸਾਡਾ ਸਫ਼ਰ ਗ਼ੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ, ਰਸਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਤੇ ਰਹਿਬਰ ਨਿਰਦਈ'। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜਾਨਲੇਵਾ ਰਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਰਹਿਬਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਏਜੰਟਾਂ/ਡੌਂਕਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪੂਰੇ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਲੋਕਲ ਏਜੰਟ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਏਜੰਟ ਸੰਚਾਲਕ ਏਜੰਟ ਡੌਂਕਰ' ਇਹ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਗੇਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੁੱਟਦੇ ਤੇ ਸਰੀਰਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਥੂਲ ਵਰਨਣ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਸ਼ਿੱਦਤ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਸਥੂਲ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਅੰਤਰੀਵ ਜਜ਼ਬਿਆਂ, ਆਸ਼ਾ-ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ, ਦੁਚਿੱਤੀਆਂ-ਦਲੇਰੀਆਂ, ਕਾਇਰਪੁਣੇ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ, ਪਛਤਾਵਿਆਂ, ਹਿੰਮਤ-ਹੌਸਲਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਾਵੁਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੰਤਨੀ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਈ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨੀ ਧਰਾਤਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ-ਥੀਵ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੋਕਸ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਡੇਰੀ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਆਭਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੁਖੀ ਵਰਨਣ ਨਾਲੋਂ ਅੰਤਰ-ਝਾਤੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਕਤ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਹੱਸਾਸ ਦਿਲ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦਾ-ਸਮਝਦਾ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬੱਲ ਦੀ ਇਹ ਲਿਖਤ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸੂਝਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਸਾਗਰ ਦੇ ਮੋਤੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰੂਪ ਸਾਗਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹੁਨਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਭੁੱਨਰਹੇੜੀ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ: 98778-67463

ਕਵਿੱਤਰੀ ਰੂਪ ਸਾਗਰ ਦੇ ਇਸ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 91 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਆਓ, ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ-
-ਜੇ ਮਿਲਣਾ ਜਿੰਦੜੀਏ ਸਵੇਰਿਆਂ 'ਚ ਆਵੀਂ ਤੂੰ,
ਧੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਨੀ ਚੁਫ਼ੇਰਿਆਂ 'ਚ ਆਵੀਂ ਤੂੰ।
-ਡੂੰਘੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਬਿਖੜੇ ਹਾਸੇ ਨੇ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ,
ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਕਾਸੇ ਨੇ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ।
-ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈਂ, ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਮੱਲ੍ਹਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈਂ, ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਗਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।
-ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਲਿਖਣਾ
ਹਰ ਨੁੱਕਰ ਹਰ ਮੋੜ ਦੇ ਉੱਤੇ।
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਲਿਖਣਾ
ਹਰ ਇਕ ਚੁੱਪ ਹਰ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਉੱਤੇ।
-ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੀਂ ਉੱਥੇ ਤੀਕਰ
ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਹਵਾ ਹੋ ਜਾਏ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ, ਮੁਹੱਬਤ, ਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਪਰੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਮੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਚਾਅ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਐਸੀ ਦਸ਼ਾ ਹਮਾਰੀ
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ
ਲੇਖਕ : ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ ਪਲਾਹੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 288
ਸੰਪਰਕ : 98145 17499

ਐਡਵੋਕੇਟ ਸੰਤੋਖ ਲਾਲ ਵਿਰਦੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪਸਾਰ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਵੇ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰੇ ਅਤੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ। ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਐਸੀ ਦਸ਼ਾ ਹਮਾਰੀ' ਵਿਚ ਅਠਾਈ ਛੋਟੇ ਨਾਟਕ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚਲੇ ਘਟਨਾ ਕਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਬੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਿਰਦੀ ਨੇ ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਸੋਚ ਸਦਕਾ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲੇ। ਨਾਟਕ 'ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਲੋਕ' ਵਿਚ ਵੀਰ ਜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮੰਨੂਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਰੇਯਾਨ ਸਵਧਰਮੀ ਵਿਗੁਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਸਿਰਜ ਕੇ ਜਨਮਾਂਤਰਵਾਦ ਵਰਗਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਛੜਯੰਤਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਟਕ 'ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਸੰਤਾਪ' ਵਿਚ ਵੀਰ ਜੀ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਬਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਪਾ ਜੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੀ-ਕੀ ਹੰਢਾਇਆ ਬਾਰੇ ਜੇ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਾਂ ਤਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਵੀਰ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾਂ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ 'ਸੱਭਿਾਅਚਾਰ ਇਨਕਲਾਬ' ਵਿਚ ਵੀਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਬਉੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੱਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਤਰੱਕੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਾਣ ਸਕਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ', 'ਅਨਪੜ੍ਹ', 'ਘਨੱਈਆ', 'ਹਾਈ ਕੋਰਟ', 'ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ', 'ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਅੰਬਡੇਕਰ', 'ਸਵਰਨ ਪਾਣੀ-ਅਛੂਤ ਪਾਣੀ', 'ਧੀ ਧਿਆਣੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ', 'ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਨਹੀਂ', 'ਮਨ ਦਾ ਖੋਟ', 'ਸਾਡੀ ਸਿਮੀ ਜੱਜ ਬਣੂਗੀ', 'ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ', 'ਮਿੱਡ ਡੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ', 'ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਯੋਧੇ', 'ਵਿਦਿਆ ਸ਼ੇਰਨੀ ਦਾ ਦੁੱਧ', 'ਕਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ-ਖਾਹ ਝਿੜਕਾਂ' ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਮੰਚਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਹੋਰ ਵਧੇਗੀ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-789799-
-

ਚਾਨਣ ਵੰਡਦੇ ਜੁਗਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਸੰਪਰਕ : 94638-37388

'ਚਾਨਣ ਵੰਡਦੇ ਜੁਗਨੂੰ' ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਥਾ 'ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥ ਖਰੜ' (ਮੁਹਾਲੀ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਵੇਂ-ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 39 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇਕ ਪੈਂਜ ਮੈਂਬਰੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ, ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੰਗਲ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਕਾਈਨੌਰ' ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸੱਥ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਵਾਜ਼' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੱਥ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ, ਰੂ-ਬਰੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਥ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਇਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣੀ, ਨਵੇਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਿਧਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਹਾਲਾਂ ਬਹੁਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਸੰਜੀਦਗੀ ਦੇ ਅਬਾਵ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਬਹੁਤਾ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਨਾਵਲ ਨਿਗਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਜੋਕੇ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ, ਭੱਜ ਦੌੜ ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਧਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪਤਾ ਤੇ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਥਾਕਲੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ, ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਣਾ ਕੇਵਲ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 'ਮੁੱਖ ਬੰਦ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਡਾ. ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਧਾਗਤ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਸਟੀਕ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਕਿ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਥਾਰਸ ਤੇ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਬੁਣਤੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਔਸਤ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਕਸਰ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਮ ਤੇ ਉਮਦਾ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ਼ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਝਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਘੁਮਾਣ ਖੁਰਦ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98143-44471

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਅਰਸ਼ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਭਰਪੂਰ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਸਿਮਰਤ ਸੁਮੈਰਾ ਨੇ ਤਾਂ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਕਿੰਗਮੇਕਰ ਆਖਦਿਆਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਜੀਵਨ ਜਾਚ, ਮਿਹਨਤ, ਸਿਰੜ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਕਈ ਉਤਰਾਵਾਂ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਸਟੇਟ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਜਿਥੇ ਜੋ ਭਲਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸਕੱਤਰ ਤੇ ਫਿਰ ਮੀਡੀਆ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ ਟੂ ਸੀ.ਐਮ. ਬਣਨਾ ਆਦਿ ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਖਣਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਹੀਰੋ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਸਰਦਾਰ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ।' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੰਕੇਤਕ ਝਲਕ ਹਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 'ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ', 'ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ', 'ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ 'ਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ', 'ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਚੋਣ', 'ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਬਾਰਡਰ', 'ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ', 'ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਜੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਵਿਜ਼ਿਟ', 'ਕਲਚਰਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਡੀ.ਜੀ. ਭੌਂਸਲੇ ਦੀ ਮੌਤ', 'ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ', 'ਸਰਦਾਰ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਵਾਧਾ', 'ਵਿਆਹ ਤੇ ਬੱਚੇ', 'ਸਰਦਾਰ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਚੁਣਨਾ', 'ਮੇਰੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ', 'ਸਟੇਟ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੀਚਰ ਐਵਾਰਡ ਦਾ ਮਿਲਣਾ', 'ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਸਾਥੀ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ', 'ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ', 'ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ', 'ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ', 'ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਖਬੰਸ ਕੌਰ ਭਿੰਡਰ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗਰਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ', 'ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਡਾਊਨਫਾਲ', 'ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਿਆਸਤ ਵਿਚ ਐਂਟਰੀ', 'ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਮੀਡੀਆ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ ਬਣਨਾ', 'ਸਰਦਾਰ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਸਫਰ', 'ਫਤਹਿ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ', 'ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ (ਰਿਟਾ.), ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ', 'ਕਾਦੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਵਾਰ', 'ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ' ਤੇ 'ਮੇਰੀ ਨਸੀਹਤ ਅਤੇ ਵਸੀਹਤ', 'ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤਹਿਤ ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨੀ ਉਚਿਤ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਦਬੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਟਲ ਸਚਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਵਾਕ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪ, ਸਰਲ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਵੰਨਗੀ ਮਾਤਰ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹਨ:
'ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੀ ਕਾਲਜ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਉਦੋਂ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਗੀਤ ਆਦਿ ਗਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਲਿਖਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਟਵਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਦਾਰ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਲੱਖ ਸਮਝਾਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਟਵਾਰੀ ਜੋ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਸਨ, ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਰੱਖ ਲਏ। ਉਸ ਛਾਂਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ, ਘਰ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨਵੀਂ ਭਰਤੀ ਵਿਚ ਪਟਵਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਪੀੜਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗਾ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖ ਗਿਆ ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਫਿਰ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਅਸੀਂ ਕਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ।' (ਸਫਾ : 30-31)
-ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਚੰਗੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ।
-ਭਾਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪਰ ਰੱਬ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
-ਲੋਕ ਘਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਾਤ ਨਾ ਪੁੱਛਣ ਪਰ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
-ਮਾਂ, ਬਾਪ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਕਦਰ ਸਦਾ ਕਰੋ।
-ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕ ਕੇ ਹੱਥ ਲਾਵੋ, ਦੁਨੀਆ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕੇਗੀ।
-ਬੁਢਾਪਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜੋ ਲੁੜਕਦੇ-ਲੁੜਕਦੇ ਗੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਜਰਬੇ ਏਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 17 ਰੰਗਦਾਰ ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਢੁਕਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਪੱਖੀ ਹੋਰ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁਣਾਤਮਕ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਕਾਬਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਿੱਠੀ
ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ 10ਵੀਂ
ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ
ਸੰਪਾਦਕ : ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 225
ਸੰਪਰਕ: 75892-75065

ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਰੁਤਬਾ' ਅਤੇ 'ਮਹਿਰਮ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ' ਦੋ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਚਿਤ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ - ਜ਼ਫ਼ਰ+ਨਾਮਾ, ਯਾਨੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਚਿੱਠੀ। ਇਹ ਪੱਤਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀਨਾ ਕਾਂਗੜ ਤੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਿੰਘਾਂ - ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਰਗਾ ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਪੰਘਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਬਖਸ਼ਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਹਾਨੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੂਲ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਕੁੱਲ 111 ਬੰਦ ਹਨ, ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਲੱਥਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਲ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ 11 ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਅੰਗ 1382-88 (ਮੂਲ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ 111 ਬੰਦ), 1388-91 (ਪਹਿਲੀ ਹਿਕਾਇਤ, 65 ਬੰਦ), 1391-94 (ਦੂਜੀ ਹਿਕਾਇਤ, 57 ਬੰਦ), 1394-1402 (ਤੀਜੀ ਹਿਕਾਇਤ, 141 ਬੰਦ), 1402-04 (ਚੌਥੀ ਹਿਕਾਇਤ, 51 ਬੰਦ), 1405-07 (ਪੰਜਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 43 ਬੰਦ), 1407-09 (ਛੇਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 49 ਬੰਦ), 1410-12 (ਸੱਤਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ (47 ਬੰਦ), 1413-14 (ਅੱਠਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 44 ਬੰਦ), 1414-24 (ਨੌਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 179 ਬੰਦ), 1424-27 (ਦਸਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 60 ਬੰਦ), 1427-28 (ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਹਿਕਾਇਤ, 21 ਬੰਦ) ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰੇਕ ਹਕਾਇਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਉਧ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ - 'ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।' ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਹਲੀਮੀ, ਨਿਮਰਤਾ, ਆਜ਼ਜ਼ੀ, ਨਿਰਮਾਣਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦੇ ਬਾਈਵੇਂ ਬੰਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
ਚੁ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਾ
ਹੀਲਤੇ ਦ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ॥
ਹਲਾਲ ਅਸਤ
ਬੁਰਦਨ ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ॥

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹੀਲੇ
ਵਸੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਬੇਕਾਰ।
ਫਿਰ ਖੂਬ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ
ਹੱਥ ਵਿਚ ਉਠਾਉਣੀ ਤਲਵਾਰ।
ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਮੇਤ ਕਲਗੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਕਬਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ - ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਸੀਹਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਰਹਿਬਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਜੁਰਅਤਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੇਵ, ਹੱਕ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਹਰਕਤ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਬਰਕਤ, ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗਰੇਜ਼, ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼ਦਾਰ, ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ, ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਇਮਾਨ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਨੂਰ, ਸਾਹਿਬ ਹਾਜ਼ਰ ਹਜ਼ੂਰ, ਸੁਹੱਪਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ, ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਰਸਣ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਵਾਨੀ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ, ਧੁੱਪਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਚੰਦ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਬਰਫਾਂ ਦੀ ਸੀਤਲਤਾ, ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼, ਖੇਤ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ, ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹ, ਅੱਲਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਰਮੱਈਆ, ਰੱਬ, ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 352
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਨਾਵਲ ਵੀ ਕੁੱਸਾ ਦੀ ਇਕ ਉੱਤਮ ਕ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਲਾਟ ਪੇਂਡੂ ਪ੍ਰਿਠਭੂਮੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਜਨ ਜੀਵਨ, ਪੇਂਡੂ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ ਕਿ ਸੱਚੀਂ ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ ਇਹ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਸਾ ਦਾ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਬਹੁਪਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜੋ ਸਰਪੰਚੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਪੰਚ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੋਗਲੀ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਫੌਜੀ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੀਂਹਾਂ ਸਿਉਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸ ਹੰਢਾਅ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੇਠ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ, ਗਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਾਚਾਰੀ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਹੁੰਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਕ ਇਕ ਬੜੀ ਸੌੜੀ ਪੇਂਡੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਖ਼ਾਸਕਰ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਧਾ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਪੇਂਡੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਗਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਅਧੋਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਾਵਲ ਕਲਪਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੱਸਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਂਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਵਲ ਦੀ ਗੋਂਦ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ-ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਨਿਰੋਲ ਪੇਂਡੂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਹੀ ਸਿਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁੱਸਾ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਕ ਨਿਰੋਲ ਪੇਂਡੂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਅਤੇ ਨਬਜ਼ ਉਹ ਬਾ-ਖੂਬੀ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

 ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਥੰਮ੍ਹ
ਸਰਦਾਰ ਸਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਿਰਜਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜਰਨੈਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਭਰੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਪੁਖ਼ਤਾ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਤਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਰਿਆ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਬੜੇ ਵਿਧੀ-ਵੱਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲੇ ਦਾ ਵਿਰਸਾ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਕੱਟਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਬਰੇਵਲੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਬਰਨਜ਼ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਾਂਡ ਕਾਵਿਕ-ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਭਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਜੋ ਯੋਗਦਾਨ ਸੰਘੜ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਤੇ ਬੰਨੂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਚਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜਾ ਰੋਚਕ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਦੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਡਿਗਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਾਂ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਨਾਤੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵਰਣ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਗੈਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਠੋਸ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਬਹੁਪਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਪੁਖਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਖਣ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਾਖੀ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਕਿਰਦਾਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਉਪਮਾ ਡਾਗਾ ਪਾਰਥ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ :200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 106
ਸੰਪਰਕ : 011-26802488

'ਕਿਰਦਾਰ' ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਉਪਮਾ ਡਾਗਾ ਪਾਰਥ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਹ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ 'ਮੁਰਕੀਆਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ' ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਉੱਭਰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਬੇਲੋੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਚਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਰਚਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਅਭੇਦ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਲਈ ਕਥਾ ਅਤੇ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਚੇਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਉਚੇਚ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ ਹੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੰਨ ਕੇ ਪਾਠਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗਲਪੀ-ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਯਾਮ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ-ਰਸ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ', 'ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਘਰ', 'ਪਰਿਕਰਮਾ', 'ਕਿਰਦਾਰ', ਅਤੇ 'ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ', ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਾਸਿਲ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਨਣ ਕਰਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ੀਸ਼ਾ', 'ਕਮਰਾ', 'ਘਰ', 'ਗੇਟ', 'ਸਾਈਕਲ', 'ਪੇਟੀ',ਆਦਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
-'ਉਸ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਆਦਤ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ, ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ, ਤੇ ਝਿੜਕਾਂ ਦੀ ਵੀ।' (ਪੰਨਾ 15 )
-'ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੀ ਉਸ ਪੇਟੀ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਡੇ ਮਨਾਂ ਵਾਂਗ। ਮਨ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਹੀ ਧੁੱਪ ਲਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ'। (ਪੰਨਾ 14 )
-'ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ'।
(ਪੰਨਾ-24)
-'ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ ਸੰਦੂਕੜੀ ਸੀ' (ਪੰਨਾ 76)
-'ਉਹਦੀਆਂ ਝਾਂਜਰਾਂ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀਆਂ', (ਪੰਨਾ-79)
ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਲੈਣਾ ਇਸ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਸੀਹਤਾਂ ਭਰੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ ਉੱਸਰ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਦੋਂ ਸਾਹਿਤ-ਬੋਧ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵੱਲ ਅਗਰਸਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਤੋਰ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ ਫੈਲੇ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
-'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਖਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ'।
(ਪੰਨਾ 56)
-'ਕਈ ਵਾਰੀ ਧੜਕਣਾਂ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਪਏ ਇਸ ਦਿਲ 'ਚ ਜਜ਼ਬਾਤ ਹਾਲਾਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ 51)
-'ਕੁਝ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਧੁਰ ਤੱਕ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।....... ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜਾਂ ਕੀਤੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੁੱਲ੍ਹ ਥਿਰਕਣ ਲਗਦੇ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ-13)
-'ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ਕ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।' (ਪੰਨਾ-105)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਡਾਕਟਰ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:-
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਪਮਾ ਦੇ 'ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਧੜਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ 'ਚ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵੀ ਹੈ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਹੈ, ਲੋੜ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਰੈਣ ਬਸੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਚੀਸ ਵੀ ਹੈ।'
(ਪੰਨਾ 12)
ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਣਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਕੰਸ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਭਾ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਵਾਇਤੀ ਕਹਾਣੀ-ਕਲਾ ਦਾ ਭੰਜਨ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 94171-94812

ਆਓ ਸਕੂਲ ਚੱਲੀਏ
ਲੇਖਕ : ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98720-89538

'ਆਓ ਸਕੂਲ ਚੱਲੀਏ' ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ (ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡੀ) ਦਾ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਟੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 22 ਸੰਖਿਪਤ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਲੋਚਕ ਹੈ ਜੋ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕਿਉਂਕਿ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਿਆਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਚੰਗੇਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਣ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੇਖਕ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਚਹੁਮੁਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਸਾਰੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਣਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨਇੱਛਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਵਾਕ-ਦੁਹਰਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਅੱਖਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ' (ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਓ-ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ), 'ਬੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ' (ਆਓ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਾਈਏ) ਅਤੇ 'ਇਕ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ' (ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਦਿਨ-ਬਾਲ ਦਿਵਸ) ਆਦਿ। ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਸੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਨੁਕਤੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਲੀਲਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਤੇਰੀ ਰਹਿਮਤ
ਸੰਪਾਦਕ: ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜ 'ਗੱਡੂ'
ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕਾ: ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 98785-19278

'ਤੇਰੀ ਰਹਿਮਤ' ਸੱਠ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜ 'ਗੱਡੂ' ਅਤੇ ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ, ਕਾਦਰ, ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਅਤੇ ਨਿਘਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀਆਂ ਰਹਿਮਤਾਂ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦਰਦ, ਵਿਛੋੜੇ, ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲਾਂ, ਅਨਿਆਂ, ਅਨੀਤੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੋਣੀ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਾ, ਔਲਾਦ ਵਲੋਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਰੁਝਾਨ, ਪਾਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਗੰਧਲਾਪਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਨਿਘਾਰ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨਿਰਮਲ ਕੌਰ ਕੋਟਲਾ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਇਸ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ-
'ਮੈਂ ਜਦ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਜਾਵਾਂ,
ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਇਕ ਪੁਗਾਇਓ।
ਸਹੁਰੇ ਕੀਤੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਈ,
ਕੱਫ਼ਣ ਪੇਕਿਓਂ ਨਾ ਮੰਗਵਾਇਓ।
ਭੰਨਿਓਂ ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕੱਚਾ ਭਾਂਡਾ,
ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਓ।'
ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਵਿਚ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਐੱਸ ਨਵੀ ਨਵਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ 'ਮੇਰੀ ਲਾਡੋ' ਵਿਚ ਬਾਬਲ ਦੇ ਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ-
'ਕੰਡੇ ਚੁਗ ਚੁਗ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ,
ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸੇਜ ਬਣਾਵਾਂ।
ਪਰੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਰੱਖਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ,
ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਡੋ-ਲਾਡੋ ਕਹਿ ਕੇ ਸਦਾ ਬੁਲਾਵਾਂ।'
ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਮਾਹੀ ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਹੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨੂੰ ਔਂਸੀਆਂ ਪਾ-ਪਾ ਕੇ ਪਹਾੜ ਜਿੱਡੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਿਨ ਕੱਟਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਾਹੀ ਕੀਤੇ ਕਰਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਰੀਕ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਹੁੜਦਾ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਸਬਰ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਤਾਂ ਜਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲੀ ਨੇ 'ਮਹਿਰਮ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਤੀਬਰ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ-
'ਮੋਰ ਸਾਉਣ 'ਚ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ,
ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜੀਅ ਲਲਚਾਉਂਦੇ ਨੇ।
ਗਿੱਧਾ ਭੰਗੜਾ ਮੈਂ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਜੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਖਲੋ ਜਾਂਦਾ।
ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਲਾਭ ਹੁੰਗਾਰਾ ਜੇ,
ਪਿੰਡ 'ਲਹਿਲੀ' ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਸੁੰਨੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ
ਆ ਪੋਲਾ-ਪੋਲਾ ਛੋਅ ਜਾਂਦਾ।
ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਜੇ
ਉਹ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।'
'ਤੇਰੀ ਰਹਿਮਤ' ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਹੋਣ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਕਰਵਟ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਦਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤਰਨ ਤਾਰਨ
ਮੁੱਲ : 260 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 79739-80928

'ਕਰਵਟ' ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਦਰਦ ਦਹਿਲੀਜ਼ਾਂ', 'ਦਿਲ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ' ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਕਰਵਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਸੂਫ਼ੀ ਰੀਤਾਂ, ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਬਿਰਹੋਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਿਲਵਟਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ 30 ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੱਲ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ :-
ਹੇ ਰੂਹ ਦੇ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਸਾਈਆਂ
ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦਾ
ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ
ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਕਿ
ਹਾਲੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜਾ ਲਾਲ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਏ... 'ਬਿਰਹੋਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ' ਭਾਗ ਵਿਚ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਰਹਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਹੋਣਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਅੱਥਰੂ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ 32 ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੋਈ ਛੇੜ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਬਾਤ,
ਆਪਾਂ ਦਰਦ ਫਰੋਲੀਏ
ਕਦੋਂ ਮੁੱਕੂ ਇਹ ਬਿਰਹੋਂ ਦੀ ਰਾਤ,
ਆ ਆਪਾਂ ਦਰਦ ਫਰੋਲੀਏ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਫਰੋਲੀਏ, ਕਬਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਾਹ, ਖਾਮੋਸ਼ੀ, ਕਸ਼ਮਕਸ਼, ਖਲਾਅ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਿਲਵਟਾਂ' ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਇਕ ਯਾਦ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਦਾਸ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਕਵਿਤਰੀ ਸਭ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਚੁਫੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਆਸ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰ, ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਤਜਰਬਾ, ਪਛਤਾਵੇ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਵੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਸਮੁੱਚਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਵਾਦ!

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਜਲੰਧਰ

ਮਿਰਾਕੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 98785-69366

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿਰਾਕੀ' ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕ 'ਅਕੀਦਾ' ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਬਾਬਤ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ:
ਰੰਗਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਰੰਗ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ
ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਡੰਗ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ,
ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਮਲੰਗ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ
ਪੁੱਛੋ ਨਾ, ਕੀ-ਕੀ ਢੰਗ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹਨ। ਉਹ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਕਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਦਾਰੂ ਸੁੱਖ ਰੋਗ ਦੀ ਰਮਜ਼ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ:
ਨਿੰਮ ਨੂੰ ਪਤਾਸੇ ਖੰਡ ਲੱਗਦੇ ਨੇ
ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਖੰਭ ਲੱਗਦੇ ਨੇ,
ਇਹ ਵਖ਼ਤ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਏ ਨਾ
ਫੇਰ ਪਿੱਪਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਬ ਲੱਗਦੇ ਨੇ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਰੂਪ ਕੌਰ ਕੂੰਨਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਰਾਕੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ-ਨਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ
ਲੇਖਕ : ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 98140-82217

ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹੱਥਲਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 12 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਦਿਨ ਢਲੇ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ, 'ਬੁੱਢਾ ਦਰਿਆ', 'ਮਲਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤ', 'ਵਹੀ ਤੇ ਨੀਲਾ ਅੰਗੂਠਾ', 'ਚੁੱਲ੍ਹੇ 'ਚ ਉੱਗਿਆ ਘਾਹ', 'ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਤਮੀ ਗੀਤ', 'ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ', 'ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਸਿਵਾ', 'ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ' ਅਤੇ 'ਅੱਧਵਾਟੇ'। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਜੀਵ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਹੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਥੁੜਾਂ, ਬਰਸਾਤੀ ਕਹਿਰ, ਘਰਾਂ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ, ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਲਏ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿੱਤਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰੌਚਿਕਤਾ ਅਤੇ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਖਤਾਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜਿਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਗੱਲ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬੇਵਸੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਗੁਜ਼ਰ-ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਵਾਸਵਦੱਤਾ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ
ਅਨੁਵਾਦਿਕਾ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿੰਦਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪਰਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 48
ਸੰਪਰਕ : 098735-61826

'ਵਾਸਵਦੱਤਾ' ਡਾ. ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਰਚਿਤ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪ ਗੁਪਤ ਜੋ ਇਕ ਬੁੱਧ ਭਿਖਸ਼ੂ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਜਮ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ਬਦ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂਅ ਸਿਧਾਰਥ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਧ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਉਪਗੁਪਤ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਵੀ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ :
ਇਸੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਬੋਧ
ਅੱਜ ਤੱਕ ਜੋ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਭਿੱਜ
ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਆਇਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ, ਖਿਮਾ, ਦਇਆ, ਅਹਿੰਸਾ, ਵਗੈਰਾ, ਤਪੱਸਿਆ, ਪ੍ਰੇਮ...
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਇਸ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸਵਦੱਤਾ ਆਗਰਾ ਦੀ ਇਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਜਦੋਂ ਆਗਰਾ ਆਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਵਲੋਂ ਬੋਧ ਧਰਮ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੁੱਧ ਸ਼ਰਣਮ ਗਛੱਮੀ ਧੰਮ ਸੁਰਣਮ ਗੱਛਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁੰਦਰ ਵਾਸਵਦੱਤਾ ਵੀ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗਈ, ਉਹ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ:
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ
ਅੱਜ ਕਰ ਦੇਵਾਂ ਅਰਪਣ ਆਪਣਾ ਆਪ
ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਜੋਬਨ ਇਸ ਕਾਲ
ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਦੇਵ...
ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਪਸਰ ਗਿਆ ਮੌਨ/ਚਕਿਤ ਸਨ ਭਿਕਸ਼ੂ
ਹਾਰ ਗਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਵੇਦਨ
ਜਿੱਤਿਆ ਤਿਆਗ
ਕਿਹਾ ਫਿਰ ਹੋ ਕੇ ਗੰਭੀਰ
ਦੇਵੀ ਸੁਣ ਮੇਰੇ ਇਹ ਵਚਨ
ਤੇਰਾ ਹੱਠ, ਬਿਨੈ, ਨਿਵੇਦਨ
ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਸਵੀਕਾਰ
ਵਾਸਵਦੱਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਾਸਵਦੱਤਾ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਗਿਣਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਧਾਰਥ ਉਪਗੁਪਤ ਆਣ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਵਦੱਤਾ ਨੂੰ ਬੋਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਭਿੱਖਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1995 ਵਿਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਿੰਦਰਾ ਨੇ 2025 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਿਕਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਅਠਵਾਲ

ਛਿਲਤਰਾਂ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੋਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 98760-64576

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣਾ ਅਜਿਹਾ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿਲਤਰਾਂ ਜਹੀ ਤਿੱਖੀ ਟੀਸ ਰੱਖਣੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਰੂੰ ਦੇ ਫਹੇ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁਨਰੀ ਕਲਾ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਸਵਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਤਕੜੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ। ਬਦਲਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਅਲੋਕਾਰੀ ਗੱਲ ਅਜਿਹੇ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਪੱਥਰ' ਥਰਡ ਜੈਂਡਰ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਫਰਜ਼' ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਦਿਖਾਵੇ ਦੇ ਅਡੰਬਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਫਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕ ਰਾਜ ਅਸਲ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦਾ ਕੱਚ ਸੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਦੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜੇਰਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਛਪਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਵੇਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸੱਚੀਂ ਛਿਲਤਰ ਦੇ ਚੁੱਬਣ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਸਿਰਫ਼ ਮੁਹੱਬਤ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 795 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 344
ਸੰਪਰਕ : 89682-82700

ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਫ ਮੁਹੱਬਤ 28 ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿੱਥਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁਲਘਦਾ ਅਤੀਤ' ਅਤੀਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਜਿਸ ਤਨ ਲਾਗੇ' ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਇਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤਰਜੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹੱਦ ਬੰਨੇ' ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ-ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਘੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਬਲਾਈਂਡ ਡੇਟ' ਵਸਤੂਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਿਤਰਦੀ ਹੈ।ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਾਸ਼ਨੀ ਸੁਪਨੇ' ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੋੜ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ ਕਹਾਣੀ 'ਪੁੱਠ ਕੰਡਾ' ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਦੇਹੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਇਕਰਾਰ-ਇਨਕਾਰ ਵਿਚ ਤਵਾਜ਼ਨ ਬਿਠਾਉਂਦੀ ਕਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕੁਲਬੀਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮੁਹੱਬਤ' ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਵਿਚਲੇ ਸੂਖ਼ਮ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਥਾਕਾਰਾ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਵੱਲੇ ਨਹੀਂ' ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਂਅ ਕੇ ਸਭ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੜਿੱਕੀ' ਵਿਚਲੀ ਜੰਗ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਇੰਦੂਮਣੀ' ਪਿਤਰਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼' ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਜ਼ਾਵੀਏ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ 'ਅੱਕ ਦੇ ਫ਼ੰਬੇ' ਪਰਵਾਸੀ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਈ ਔਰਤ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਬਲੀਜੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਜੁੱਤੀ' ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜੋਗਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਫ਼ਨੀਅਰ@ਵਿਚ ਮਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਖੜ੍ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਬਸੰਤ' ਉਸ ਰੁੱਤ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਦ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਗੀਰ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੀ ਦਿਸੇਗੀ। ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਹਾਣੀ 'ਪੀ ਬੀ-1331' ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਅਨੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਸਤੋਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਮੌਸਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ' ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੀਪਤੀ ਬਬੂਟਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਵਸ਼ੀਕਰਨ', ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਨਸੀਬ' ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਫਰਹਾਦ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ 'ਮਾਲਕਣ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹੁਣ ਨਹੀਂ' ਵਿਚ ਵਸਤੂ ਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾ ਵਸਣ ਦੀ ਹੋੜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਪਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਇਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ
ਲੇਖਕ : ਸਵੇਟ ਮਾਰਡਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ : 0167-9233244

ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਵੇਟ ਮਾਰਡਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਸਮਝ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਖੁਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ', 'ਦੋਚਿੱਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗੋ', 'ਡਰ ਦਾ ਭੂਤ ਭਜਾਉ', 'ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੋ', 'ਉਦਾਸ ਨਾ ਰਹੋ', 'ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਬਣੋ', 'ਹਿੰਮਤੀ ਬਣੋ', 'ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ', 'ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰੋ', 'ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਬਣਾਉ', 'ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ,' 'ਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੋ', 'ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਵਚਨ', 'ਗ਼ੁੱਸੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ', 'ਹਰ ਕੰਮ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰੋ,' 'ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ', 'ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ', 'ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ', ਲੇਖ ਜੋ ਪਾਠਕ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਕੰਮ 'ਚ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਛੱਡੋ।' ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਈਰਖਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਬਲਕਿ ਇਹ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇਹ ਉੱਨਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਵੋ। ਸਫਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਇਹ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇਗੀ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

 ਬੋਲਦੇ ਚਿਰਾਗ਼
ਲੇਖਕ : ਅਸ਼ਵਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 94630-50313

ਅਸ਼ਵਨੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਵੀ ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। 'ਬੋਲਦੇ ਚਿਰਾਗ਼' ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵਾਂਙ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਿਛਲੇ ਪਰਦੇ ਨਹੀਂ ਫਰੋਲਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਤਾੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੂਸਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਲਈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੁਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਕੀਦੇ ਤੇ ਇਬਾਦਤ 'ਤੇ ਖਰੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਿਹਨਤੀ, ਦਿਆਨਤਦਾਰ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਇਨਸਾਨ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇਨਸਾਨੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪੈਡੇਸਟਲ 'ਤੇ ਪਈ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਅਕੀਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਕ ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਰਸੈਨਿਲਟੀ ਵਾਂਙ ਢੁਕਵੀਂ ਤੇ ਫਬਵੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਗੁਣ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ-ਇਕ ਖ਼ਸਲਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦਾ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵਾਂ ਨਾਂਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਅਕੀਦਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਮੋਹ-ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਭਾਵੇਂ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪਏ ਹਨ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੁਤਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਸਚੁ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾ ਥੀਐ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 600 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 250
ਸੰਪਰਕ : 098112-25357

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਉੱਘੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਹਸਤੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 7 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਤੀਜੇ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ (ਸਚੁ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾ ਥੀਐ, ਨਾਮੁ ਨ ਮੈਲਾ ਹੋਇ।'' ਦੀ ਉੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਬੰਦਾ, ਸਮਾਜ ਤੇ ਸੇਵਕ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਜ਼ਰੀਏ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਢਹੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।' ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੰਧਨ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹਉਮੈ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਗਾਰ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਦੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 'ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ, ਕਲਚਰਲ ਪਹਿਲੂ' ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, 'ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਆਦਿ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਨੀਤੀ ਤੇ ਨੀਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ 'ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ' ਵਿਚ ਇਸ ਵਡਮੁੱਲੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ, ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪੜਾਅ-ਦਰ-ਪੜਾਅ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ 'ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਰਜ਼ੇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਭਾਵ ਬੇ-ਜਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਫ਼ਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੇ 'ਸਰਬ ਰੋਗ' ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਾਲਚ ਅਧੀਨ ਬਸਰ ਹੋ ਰਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਕਮਾਉਣਾ, ਰੱਬ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰਜ਼ੇ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਗੀਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ-ਤੁਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਪੁਰ-ਥਾਂ ਵਰਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੁਸਤਕ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਕਾਦਰ
ਲੇਖਕ : ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 92090-00001

ਜਿਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ/ਘਟਨਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਵੱਸ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਵਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਦਰ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਜ਼ਰਧਰ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹ ਥਲੇ ਨਾਵਲ 'ਕਾਦਰ' ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਹਮ ਤੇ ਪਲਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਜੋਗ ਮੰਨ ਕੇ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਾੜਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਅਚੇਤ ਅਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਗਾਥਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਰਜੀਤ ਅਟਵਾਲ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰੀ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਦਾਕੋਈ ਯਥਾਰਥ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਨੋਮਨੀ ਉਪਜੇ ਪਹਿਲੇ 'ਪਿਆਰ' ਉੱਤੇ ਯਾਰ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਭਾਰੂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸੋਹਮ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ (ਪੱਲਵੀ) ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਉਸ ਦੇ ਜਿਗਰੀ ਯਾਰ ਸੁਖਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੋਹਮ ਯਾਰਮਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦੀ ਮੈਲ ਮਨ ਵਿਚ ਉਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਭਾਵੇਂ 'ਪੱਲਵੀ' ਵੀ ਸੋਹਮ ਨੂੰ ਮਨੋਂ-ਮਨੀ ਪਿਆਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੋਹਮ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਸੁਖਰਾਜ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਦਿਲੋਂ ਪਤੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਧੀਆ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਉਧਰ ਸੋਹਮ ਵੀ ਪਲਵੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਯਾਰ ਸੁਖਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾ ਘੁਲ ਜਾਵੇ। ਪਲਵੀ ਸੋਹਮ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲੀ ਸੁਨੇਹ ਰੱਖਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੀਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਉ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਪਲਵੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸੁਖਰਾਜ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰਜ਼ ਦੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਦਾ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਮਰੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਪਸੀਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਰਨ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਵੀ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਲਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਿੱਤਰੀ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਜਿਊਂਦਿਆਂ 'ਸਾਊ ਗਊ' ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਸ਼ੱਸਦ ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਸੋਹਮ ਵੱਲ ਵੀ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਦਰ ਨਾਵਲ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਬੀਆਂ ਕੁਚਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿਰ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਜਗਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣ ਚਾਹੇ ਨਾ ਹੋਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦੋਹਰਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਮਾਜ ਲਈ ਨਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।

-ਮਾਸਟਰ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ,
ਵਟਸਐਪ : 98764-74858

ਸੁਲਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਅ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਣੋ ਚਾਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94636-13035

ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਣੋ ਚਾਹਲ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸੁਲਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋਅ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਅਜੋਕੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਅਜੋਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਟੇ ਹੇਠ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਕਿ ਲੀਡਰ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਵਿੰਨਿਆ ਸਰੀਰ ਜਾਪੇ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ
ਹਰ ਬੰਦਾ ਹੀ ਜਾਪਦੈ, ਬੀਮਾਰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ।
... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ਹਰ ਵਾਰ ਵੋਟਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ,
ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਕਮ ਬਦਲਦਾ
ਰੰਗ ਪਰ ਨਾ ਬਦਲਦਾ, ਸਰਕਾਰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ।
ਕਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਮਲਾਲ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਸਮਝ ਕੇ ਜਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ :
ਜਦ ਸੁਣੀ ਸਿਆਣੇ ਦੀ,
ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਦੀ,
ਇਹ ਚੁਸਤ ਚਲਾਕੀ ਏ
ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ।
ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਹਿਰਦ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਬਦੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ੀਰਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ
ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਲੇਖਕ : ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 270
ਸੰਪਰਕ : 99148-64300

ਇੱਧਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦੀ ਦਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ-ਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਕੁ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਵਾਧਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਿੰਡ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਪੈਪਸੂ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ। ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਘੋਖ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੱਖੀ ਉੱਤੇ ਮੱਖੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਬਲਕਿ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੁਆਰਾ ਸਹੀ ਨਿਰਣੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਕੌਮੀਅਤ ਜਾਂ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਬਲਕਿ ਇਹ ਦੇਖਣ-ਪਰਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਵਧੇਰੇ ਠੀਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਿਹੜੇ ਨਗਰ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ੁਹੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੂਲ, ਮਹਿਰਾਜ ਅਤੇ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ... ਕਦੇ ਇਹ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 'ਬਡਰੁੱਖਾਂ' ਕਦੇ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਸੁਭਾਗੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਨਮ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੋਥੀ ਵਿਚ 'ਬਡਰੁੱਖਾਂ' ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਦਾਰਿਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਏਨੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ (ਸੰਗਰੂਰ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ-ਮਹਾਂਮੰਤਰੀਆਂ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਖਿਡਾਰੀਆਂ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਜਾਂ ਸਫੇਦ-ਕਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡਿਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਚ ਏਨੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਜਾਦੂਨਗਰੀ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ
ਲੇਖਕ : ਅਜੈ ਤਨਵੀਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 143
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਅਜੈ ਤਨਵੀਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਵਸਨੀਕ, ਵੱਡੇ ਸਟੋਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਦਾ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੋਇਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਂਝ ਉਹ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਜਾਦੂ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ (ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ, ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ) ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਅਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂਅ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਂਗਲਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਖੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਰਾਖੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਇਕ ਬੇਟੀ 'ਬੋਸਕੀ' ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ 'ਬੋਸਕੀ' 'ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਜੇਕਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਵਰਗਾ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ 'ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਗੀਤਕਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ, ਨਾ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖਦਾ।' ਪੰਨਾ.22। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਡਰਾਮੇ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅਮਰ', ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ 'ਸਿਤਾਰਾ'। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਤੰਗੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ (ਨਾ ਰੋਟੀ, ਨਾ ਕੱਪੜਾ, ਨਾ ਮਕਾਨ) ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਮਾਣਿਆ। ਸਾਹਿਰ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਾਹ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਨੀ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਆਵਾਮ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਸਰਹੱਦੀ ਦੋਵੇਂ ਜਮਾਤੀ ਰਹੇ। ਸਾਗਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ-ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਿਰਜੀ ਕਿਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਰਮੇਸ਼ ਤਲਬ ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਗਰ ਬਾਰੀਕੀ ਵਿਚ ਹਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਘੋਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿੱਟ ਹੋਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਕ ਦੇ ਫਲਾਪ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ। 'ਸੌ ਗਜ਼ ਰੱਸਾ, ਤੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਗੰਢ' ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨੇ ਜਾਦੂ ਨਗਰੀ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਕਲਮਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਹੁਨਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਫਿਲਮੀ ਜਗਤ 'ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharmchand@gmail.com

 ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਸਵੈਰਾਜ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 91
ਸੰਪਰਕ : 98760-66309

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਾਂਗਲਾ ਵੈਲੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਪਤਿੀ, ਸ਼ਹਿਰੋ-ਸ਼ਹਿਰ (2010), ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਨਿੱਕਾ ਪਹਾੜੀ ਸਫ਼ਰ, ਕਾਰ ਵਿਚ ਦੱਖਣ ਦੀ ਫੇਰੀ (2013) ਅਤੇ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਣੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪਾਠਕ ਇਕ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਓਨੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇਗਾ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। 'ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਇੰਗਲੈਂਡ' ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਮਕਾਨ, ਸੜਕਾਂ, ਗੱਡੀਆਂ, ਪਥਰੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਪੇੜ, ਪੌਦੇ, ਰਣਮੀਕ ਥਾਵਾਂ, ਸੂਟ-ਟਾਈ, ਖਾਣਾ-ਪਣਾ, ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ ਦੀ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿਚ ਆਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਨਿੱਕੇ ਪਹਾੜੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਮਲਾ, ਨਾਰਕੰਡੇ, ਨੰਗਲੀਂ, ਨਿਰਮਾਂਡ, ਟਿਕਰੀ, ਬਾਗੀਪੁਲ, ਜਲੌਰੀ, ਬਣਜਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੋ-ਸ਼ਹਿਰ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਕਲਕੱਤਾ, ਸਿੱਕਮ ਤੇ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਟੂਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਉਪਰੋਕਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖਿਆਲੀ ਸੈਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ: 092105-88990

ਗੁਲਾਮ
ਲੇਖਕ: ਇਕਬਾਲ ਜ਼ਿਹਾਜੀ (ਛੇਵੀਂ ਫੇਲ੍ਹ)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 286
ਸੰਪਰਕ: 96467-54864

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਗੁਲਾਮ' ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਮਵਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੀ ਤਰਾਸਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੇ ਅਖੌਤਾਂ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨਵੀਰ ਨਾਂਅ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਚਿੜਚਿੜਾ ਅਤੇ ਗੁਸੈਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਸਮਝਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਗਵਾਂਢੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਤੇਰਾ ਸਕਾ ਤਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਘਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਲੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਵਾਹੀ ਜੋਤੀ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਖੁਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵਿਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਪੱਲਾ ਫੜਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਤਾਏ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੱਲਾ ਫੜਨ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਿਲੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਬੇਬੱਸ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਲੀ ਦੇ ਚੱਟੇ-ਵੱਟੇ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵੀ ਖੁਦ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਸਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਲਈ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮਨਵੀਰ ਦਾ ਪਤੀ ਵਿਕਰਮ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵਿਕਰਮ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੇਰੇ ਦੀ ਪੱਕੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨਵੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰੇ ਦੇ ਘਰ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿੱਲੇ ਪੈਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੜਕੀ ਦਾ ਦੋਗਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਿਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਤਲ ਕੇਸ ਪੈਣ ਨਾਲ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਪੈਲੀ ਗਹਿਣੇ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਵੀ ਵਿਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਨਵੀਰ ਦੀ ਭੈਣ ਰੂਪਾਂ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਰੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਨਵੀਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨਵੀਰ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਨਣਾਨ ਰਲਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਹੀਲਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣਾ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਹ-ਨੁਕਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਲਾਮ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈਣ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਮਨਵੀਰ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਦੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਦਾ ਪਹੀਆ ਲੀਹ 'ਤੇ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ,ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98553-88572

ਪਰਛਾਵੇਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 159
ਸੰਪਰਕ : 098710-84402

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਇਹ ਹੁਨਰ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 115 ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਟੀਕ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਰੈਗਿੰਗ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ' ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ-ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਖਾਦ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ, ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ ਰਹੇ ਪੈਰਾਮੀਟਰ, ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਜਗਤਾ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਫੂਲ ਚੰਦ ਥੈਲਾ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਬੜੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਅਨੋਖੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਸਜ਼ਾ' ਜਬਰ ਜਨਾਹ ਵਰਗੇ ਘਿਨੌਣੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਭੋਗ ਰਹੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਉਮੀਦਾਂ', 'ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ' ਅਤੇ 'ਨਵੀਂ ਸੋਚ' ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਥਾ ਰਸ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਨਣ ਯੋਗ ਹੈ

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਗਬਨ
ਲੇਖਕ : ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ
ਅੁਨਵਾਦਕ : ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 495, ਸਫ਼ੇ : 304
ਸੰਪਰਕ : 99588-31357

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਆਲੋਚਨਾ, ਨਾਟਕ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ 'ਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪਛਾਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਨਾਵਲ ਸਮਰਾਟ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ 'ਗਬਨ' ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੈਸੇ, ਐਸ਼ੋ ਇਸ਼ਰਤ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗੀ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਲਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਲਕ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਹਰਾ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਕਰਜ਼, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ, ਸਵਾਰਥ ਭਰੇ ਦੰਭੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਭੋਗਦੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ 'ਗਬਨ' ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੱਧਵਰਗੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਰਮਾਨਾਥ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਲਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਮਾਨਾਥ ਆਪਣੀ ਫੋਕੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਝੂਠੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਜਾਲਪਾ ਦੀ ਮਹਿੰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਰਮਾਨਾਥ ਦਫਤਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਚ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹਿਜ ਚਲਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਪੁਲੀਸ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਚਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਚੇਰੇ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਲਪਾ ਅਤੇ ਰਮਾਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੁਨਰ ਕਮਾਲ ਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਵਰਗੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਰਤੀ ਮੱਧਵਰਗੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਇਕ ਸਟੀਕ ਟੈਕਸਟ ਰਹੇਗੀ। ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਨਿਰੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਜਿਗਰ ਦਾ ਰੱਤ
ਲੇਖਕ : ਵੈਦ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸ਼ਰਮਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 73559-17624

ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗੇ 'ਜਿਗਰ ਦਾ ਰੱਤ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਕਾਵਿ-ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਜਿਗਰ ਦਾ ਰੱਤ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਸਵੈ ਕਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ 'ਜਿਗਰ ਮੇਰੀ ਦਵਾਤ, ਸਿਆਹੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਕਲਮ ਨੇ ਬਣੀਆਂ ਜਿਸਮ ਦਾ ਲਾਹ ਕੇ ਮਾਸ ਵੇ ਸੱਜਣਾ' ਭਾਵੇਂ ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਰੰਗਤੀ ਆਦਿ ਜੁਗਾਤੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਉਣਾ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਕਾਵਿ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਮੁਹੱਬਤ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਰਗਾ ਔਝੜ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਸਤ ਪੰਜਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਵਸਲ ਤੱਕ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪੁਰਸਲਾਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਤਰੱਦਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਔਝੜ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਨਾਲ ਰੋਸੇ, ਮੇਹਣੇ, ਮੰਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਲਾਗ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਹੇੜੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਜਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖੇਡ ਤੱਕ ਹੀ ਮਹਿਦੂਦ ਹੋ ਰਹੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਤੇ ਨਿਰਛਲਤਾ ਕਾਠੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਜ਼ਮ 'ਮੇਰਾ ਦੇਸ਼' ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਲੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰੇਆਮ ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਕਾਵਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ 'ਸੁਡੇਜ' ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ਤੋਂ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਮਸਲੇ ਗਲਪ ਦੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ: 98889-24664

'ਮਸਲੇ ਗਲਪ ਦੇ' ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਹਨ। 'ਮਸਲੇ ਗਲਪ ਦੇ' ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ', 'ਸਮਾਂ ਤੇ ਸੰਵਾਦ', 'ਜੋਤ ਜੁਗਤ ਕੀ ਬਾਰਤਾ', 'ਜੱਗ ਬੀਤੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ', 'ਰੂਪ ਅਨੂਪ', 'ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰੀ: ਅਣਪਛਾਤੇ ਨਕਸ਼' ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਾਨ' ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਤੇ ਰਿਜਨਲ ਕਮੇਟੀ (ਉੱਤਰ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 'ਮਸਲੇ ਗਲਪ ਦੇ' ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਵਿਧਾ, ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਇਹ ਲੌਕਿਕਤਾ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਧੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗਲਪ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਲੜੀ ਬੱਧ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੋਖ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਮਕਾਲੀਨਤਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ, ਹੋਣੀ, ਕਰਮਾਂ, ਰੱਬ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ।' ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ 'ਮਸਲੇ ਗਲਪ ਦੇ' ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

 ਕੰਢੀ ਦਾ ਵਸੇਬ
ਲੇਖਕ : ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਭੀਖੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 99889-13155

ਬਲਬੀਰ ਪਰਵਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸੁਰ ਵਾਲਾ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਹੇ ਵਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਵਿਜੇਤਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ।
'ਕੰਢੀ ਦਾ ਵਸੇਬ' ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲੈਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। 'ਅੱਗ ਦੀ ਉਮਰ', 'ਬੇਗਾਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ' ਤੇ 'ਜੰਗਲ ਕਦੇ ਸੌਂਦਾ ਨਹੀਂ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਨਾਵਲੈਟ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲੈਟਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਿਫ਼ਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਖੇਤਰ ਭਾਵ ਕੰਢੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਨਜੀਵਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਨੀਮ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ ਸਿਰਤੋੜ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖੇਤੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਦੀ ਦਰਿਆ 'ਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਫਸਲਬਾਨੀ ਰੋੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੀ ਸੋਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਵਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਮਾਅਰਕੇ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਦੇ ਰੱਬ 'ਤੇ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਹੱਪਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਜਜ਼ਬਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 'ਅੱਗ ਦੀ ਉਮਰ' ਦੀ ਰੇਸ਼ਮੋ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਿਸਫਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਬੇਗਾਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ' ਦੀ ਰੂਪੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਿੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਗ-ਵੇਗ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਦੀ ਹੈ। 'ਜੰਗਲ ਕਦੇ ਸੌਂਦਾ ਨਹੀਂ' ਦੀ ਕੰਮੋ ਲਈ ਦੇਵ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨਾ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੈਂਗਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨੋਂ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਇੱਛਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰੋਚਕ ਨੇ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੰਢੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ 'ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਕਾ ਰਾਖਾ
(ਜੀਵਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 0183-5011003

ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਲਪੁਰਾ (ਚੇਅਰਮੈਨ, ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ), ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 20 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ (ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨਵੰਬਰ 2024), ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਹੁਦੇ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੱਥ ਵੀ ਪੁਸਤਕ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਾਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜਕਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਰਿਲੇਅ ਰੇਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਕ ਖੋਜਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰੇਸ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ, ਅਗਲੇ ਖੋਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਬੈਟਨ' ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ 9 ਉਪ-ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-1. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ, 2. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਥਨ, 3. ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ, 4. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ, 5. ਗੁਰਦੁਆਰੇ, 6. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ : ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਲੋਕ, 7. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ, 8. ਅੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਅਰਧ ਸ਼ਤਾਬਦੀ, 9. ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਧਾਰ ਹੋਰ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਤੇ ਤਿਲਕ-ਜੰਞੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਚਨ (ਡਿਸਕੋਰਸ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ (ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ, ਬਾਬਾ ਅਣੀਰਾਇ, ਬਾਬਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ, ਲੱਖੀ (ਸ਼ਾਹ) ਦਾਸ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ, ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਾਧ-ਭਾਖਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

c c

ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰਿੰ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲੋਹਾਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 208
ਸੰਪਰਕ : 97810-40140

'ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਲੋਹਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲਿਖੇ 91 ਲਘੂ-ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ 'ਮਿਡਲ ਲੇਖਾਂ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰਪੂਰ ਤਜਰਬੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਲੰਮੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਪਾਠਕ ਬਹੁਤੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਹਰ ਪਾਠਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ 'ਅੰਦਰਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ' ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਸੁਣੀ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਂ ਉਤੇਜਨਾ ਭਰਪੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਲੋਹਾਮ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਟਿਊਸ਼ਨਾਂ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਟਿਊਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਚੰਗੇ ਟੱਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਹਰ ਲੇਖ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ੁਦਗੁਰਜ਼ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਮੰਤਰੀ, ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਗ਼ੈਰਾ, ਸਭ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਨ ਚੰਗਾ ਤਾਂ ਕਠੌਤੀ ਵਿਚ ਗੰਗਾ! ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਭਰਪੂਰ, ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਲੇਖ ਹਨ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਐਵੇਂ ਘੁਣਤਰਾਂ ਕੱਢਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੀਵਿਆ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੁਵਾ ਵਰਗ ਲੀ ਇਹ ਲੇਖ ਰੂਪਾਂਤਰਣਕਾਰੀ ਹੋ ਨਿਬੜਣਗੇ। ਮੈਂ ਲੋਹਾਮ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਕਲਮ ਦਾ ਕਦਰਦਾਨ ਹਾਂ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

-ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ੈਲੀ ਸਰੋਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 135
ਸੰਪਰਕ : 97819-25626

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 116 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਰਖੂ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਦਕੇ ਜਾਈਏ ਲੇਖਕ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੀਤੀ। ਲੇਖਕ ਆਪ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵੰਡਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁੰਡੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜਗਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੇ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਕੱਦ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੁੱਜਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਵਿਤਾ 'ਕਿਤਾਬ' ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
'ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ
ਮੈਨੂੰ ਖੋਹਲ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਤਾਂ ਸਹੀ।'
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ 'ਕਤਲੇਆਮ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:
'ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨਾਂ ਹੱਥੋਂ ਕਤਲੇਆਮ ਹੋਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਰੋ-ਰੋ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਕੇਸ ਚੱਲਿਆ।' ਆਖਿਰ ਸੁਣਵਾਈ ਵੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨ ਦੀ ਹੋਈ। ਕਵਿਤਾ 'ਸਬਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤੇ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :-
'ਤੇਰਾ ਜਬਰ ਸਾਡੇ ਸਬਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ,
ਤੈਨੂੰ ਜਬਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ।
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 92105-88990

ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਭਾਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਊਸ਼ਾ ਯਾਦਵ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੁੱਲ : 350 ਰੁਪੲ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 94176-92015

ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਦੂਜੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਤ ਨਾਵਲ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਮੁਸਲਸਲ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੁਣੇ-ਹੁੁਣੇ ਹਿੰਦੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਊਸ਼ਾ ਯਾਦਵ ਰਚਿਤ ਬਾਲ ਨਾਵਲ 'ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਭਾਲ' ਛਪ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰ-ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਬਾਲ ਨਾਵਲ 'ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਭਾਲ' ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼, ਦਿੱਲੀ-ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਇਕ ਰਜਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹਮਉਮਰ ਪਾਤਰ ਅਮਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਲਤਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਮਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪਰਤ-ਦਰ-ਪਰਤ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਕਪਟੀ ਜਾਲ ਬੁਣਨ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਅਮਨ ਰਜਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ ਖੋਏ ਦਾ ਪੇੜਾ ਖੁਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਜਿਸ਼ੀ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਰਜਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਣੀ-ਮਿੱਥੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਖ਼ਸਤਾ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਰਜਤ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਮੁੰਡੇ ਅਮਨ ਨਾਲ 'ਦੋਸਤੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਰਹਿ-ਰਹਿ ਕੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇਸ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਹੱਥੋਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਨੀ ਜਾਂ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਜਤ ਦੇ ਅਪਹਰਣ ਵਿਚ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਬੰਗ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਟੰਡੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦੱਬੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲਾਲ ਜੀਭ ਵਾਲੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਆਦਮ ਕੱਦ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਰਜਤ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਪੁਲਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਪਾਕ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਲੋਭ-ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਚੇਤੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਇਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਨੇਸਤੋ ਨਾਬੂਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਚੰਗੇਰੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਤਿਲਸਮੀ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਰਮਸੀਮਾ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਜਿਗਿਆਸਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 9814423703

ਤਿਤਲੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ
ਕਵੀ : ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 84277-99098

'ਤਿਤਲੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਘ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਜੋਕੇ ਮਖੌਟਾਧਾਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਘਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਕਾਇਮ ਸਨ, ਉਥੇ ਅਖੌਤੀ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾਂ ਖੁਰਦੇ-ਭੁਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ:
ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ ਸਿਲੰਡਰ ਬਲ਼ਦੇ
ਲੱਕੜ, ਬਾਲਣ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਨਾ
ਗਿਣਮੀਆਂ-ਮਿਣਮੀਆਂ ਪੱਕਣ ਰੋਟੀਆਂ
ਭੋਰਾ ਦਾਲ ਵੀ ਡੁੱਲੇ ਨਾ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸਕੂਨ ਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੋਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿੱਘਰਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਵੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬ ਕਦੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੋਰਾ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦੇਸ਼ ਲਈ
ਪੰਜਾਬ ਫੇਰ ਵੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਤਲਬਗਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ।
ਕਵੀ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿੱਘ ਕਾਇਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਪਰਚਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਲਦਾ ਰਹੇ। ਕਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਰੱਕੀ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਹੀ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਂਕਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਤਿਤਲੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ' ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਉਥੇ ਜਪਾਨੀ ਸਿਨਫ਼ ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਤੇ 'ਚੋਣਵੀਂ ਸ਼ਾਇਰੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ 'ਚੋਂਹ ਲਾਈਨਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ' ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ
ਦੇ ਨਾਵਲ
ਲੇਖਕ : ਡਾ.ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 82888-48002

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਢਾਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭੂਮੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੰਨਾ, ਸਮਰਾਲਾ ਤੇ ਖੁਮਾਣੋ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਢਾਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਬਾਰੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਅੰਤਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਢਾਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਰਾਜਨੀਤਕਤਾ, ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਮੋਹ ਪਿਆਰ, ਨਿੱਤ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ 1947 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਢਾਂਚਾ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਈ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਇਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੜੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਨਰਕ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਹੋਰ ਧੰਦਿਆਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਤਰੇੜ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਢਾਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਯਥਾਰਵਾਦੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98553-88572

ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ
ਲੇਖਕ : ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94635-61123

'ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ' ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ, ਯੁੱਗ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, 93 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਜੀ ਦੀ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਗਾਸੋ ਬਹੁ ਵਿਧਾਵੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਰਵਾਨੀ ਉਸ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਸਮਾਜ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਆਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 31 ਨਾਵਲ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 19 ਪੁਸਤਕਾਂ, ਬਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿਚ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਦ' ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ 'ਸਾਹਿਤਕ ਸਵੈਜੀਵਨੀ' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਕ੍ਰਿਤ 'ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ' ਧਰਤੀ ਉਤਲੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਦਰਦਾਂ, ਹਉਕਿਆਂ, ਲੋੜਾਂ, ਥੁੜ੍ਹਾਂ, ਰੀਝਾਂ, ਝੋਰਿਆਂ, ਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਤੰਗੀਆਂ, ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ-
'ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕੌੜੀ ਤਾਸੀਰ,
ਮੁਰਝਾ ਗਈ ਤਮੰਨਾ।
ਮਨ ਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਓਪਰੀ ਜਿਹੀ ਹਾਸੀ।
ਬਣਾਵਟੀ ਭੂਚਾਲ, ਧੋਖੇ ਦੇ ਕਥਨ,
ਝੂਠੇ ਝੂਠੇ ਯਤਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਪਰਾਮ, ਉਪਰਾਮ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇਬਾਦਤ,
ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋਈ ਭਾਵਨਾ।'
ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਾ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ-
'ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਮਾਰੂ ਭਾਰ,
ਮਨ ਹੋਇਆ ਤਾਰ ਤਾਰ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ, ਬਣੇ ਬਦਰੰਗ।
ਦਿਲ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਉਹ ਪਲ ਗੁਆਚ ਗਿਆ।'
ਪਰੰਤੂ ਫ਼ੇਰ ਵੀ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰੂ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ-
ਤੁਰਦੇ ਰਹੋ ਤੁਰਦੇ ਰਹੋ,
ਪੁੱਟਦੇ ਰਹੋ ਪੁਲਾਂਘਾਂ।
ਪੁੱਟਦੇ ਰਹੋ ਪੁਲਾਂਘਾਂ,
ਭੁੱਲ ਜਾਵੋ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨੂੰ।
ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਬੇ-ਵਿਉਂਤ ਵਿਧੀ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਰਾਜਕਤਾ, ਵਿਤਕਰੇ, ਵਿਆਕੁਲਤਾ, ਸੀਨਾ-ਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਜ਼ੁਲਮਾਂ, ਸਿਤਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ-
'ਕਮੀਆਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਜ਼ਾਲਮ ਦੀਆਂ ਸੀਨੇ ਜ਼ੋਰੀਆਂ।
ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਕਹਿਰ ਭਰੇ ਕਿੱਸੇ, ਇਹ ਕੁਝ ਕੁ ਦੇ ਆਏ ਹਿੱਸੇ।'
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੀ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣਾ 'ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ' ਦਾ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਡਮੁੱਲੀ ਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਬੇਬੀਲੋਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ
ਲੇਖਕ : ਜਾਰਜ ਐਸ.ਕਲੈਸਨ
ਅਨੁਵਾਦ: ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜਗਰਾਓਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ,
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 92090-00001

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (ਆਧੁਨਿਕ ਇਰਾਕ) ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਫਰਾਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀਅਤ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ 'ਬੇਬੀਲੋਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ'। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਕਦ ਨਾਂਅ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬੇਬੀਲੋਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੇ ਅਪਣਾਏ ਗੁਰਾਂ (ਨੁਕਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਕਰੀਬ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬਲਬੂਤੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ/ ਲਿਆਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ/ ਕਿੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹੇ ਪਏ।
ਕਰੀਬ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਬੇਲੋੜੇ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚਿਆਂ, ਹੋਊ ਪਰ੍ਹੇ/ ਘੌਲ/ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਦਿਆਂ 'ਕਮਾਈ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ 'ਪੇਅ ਟੂ ਸੈਲਫ' ਖੁਦ (ਆਪਣੇ ਆਪ) ਲਈ ਵੀ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਯਾਨਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦਸਵੰਧ ਕੱਢਣਾ ਅਮੀਰੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਧਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਸਾਗਰ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬੱਚਤ ਵੀ ਬਟੂਆ/ਪਰਸ ਤਿਜ਼ੋਰੀ ਭਰਨ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਚ ਸਮਝ ਨਾਲ ਨੌਸਰਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਠੱਗੀਆਂ ਠੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਉਚਿਤ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ, ਮਿਲਦੇ ਉਚਿਤ ਮੌਕਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣਾ, ਨਿਸ਼ਠਾ, ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜ ਕੇ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ, ਆਮਦਨ ਤੇ ਖਰਚ 'ਚ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ, ਬਜਟ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਸ ਕੁ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ 'ਸਰਾਪ' ਤੇ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ 'ਵਰ' ਸਮਝ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ 'ਬਦਨਸੀਬੀ' ਤੇ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ 'ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ' ਸਮਝ ਬੈਠਣਾ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਮਾਈ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਊਣੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਝੰਬੇ ਬਹੁਤਾਤ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਨ ਸਜਾਉਣ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਕੋਈ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੇਬੀਲੋਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਗ਼ਰੀਬੀ ਦੇ ਕੁਹਜ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਬੇਬੀਲੋਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਆਮਦ ਦਾ ਹਾਰਦਿਕ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਮਾਸਟਰ ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਈਆ ਹਵੇਲੀਆਣਾ
ਵਟਸਐਪ: 98764-74858

ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਗੁਰਸਿਖ ਕੇ
(ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਲੇਖ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਇਕਵਾਲ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਝਾ ਵਰਲਡਵਾਈਡ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
ਸਹਿਯੋਗ ਰਾਸ਼ੀ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 94787-67620

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਪੁਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਵਖਿਆਨਾਂ/ ਲੈਕਚਰਾਰ/ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ ਗੋਚਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰਜ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਲ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ, ਉਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਫ਼ਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਅਕਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਾ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1995 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ 2022 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਲਈ ਤਾ-ਉਮਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ 6 ਵਿਖਿਆਨ/ਲੈਕਚਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੈਕਚਰਾਂ ਵਿਚ 'ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੇਵਕ', 'ਸਭ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਗੁਰਸਿਖ ਕੇ', 'ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ?', 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਰਬ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ', ਮਨ ਰੇ ਰਾਮ ਜੀਆ ਹੈ ਮੋਲ', 'ਸੂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਇਆ' ਸਧਾਰਨ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਲਿਖੇ 'ਲੇਖ', 'ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ', 'ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ', 'ਗੁਰੂ ਨਗਰੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ', 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ', 'ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦਿਵਸ' ਅਤੇ 'ਤਿਆਗ ਦੀ ਮੂਰਤਿ', 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ' ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸੁਹਿਰਦ ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 'ਧਾਰਮਿਕ ਵਸੀਅਤ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥਲਿਖਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬੇਅਦਬੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲਿਖਿਆ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ 'ਤੇ ਸੋਗਮਤਾ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ), ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ 'ਸੱਚਾ ਸਿਪਾਹੀ, ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ', ਕਾਵਿਮਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਤਰਾਂ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ 'ਓਇ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਣੀ ਧੰਨਿ ਜਨ ਹਰਿ' ਸੰਪਾਦਕ ਵਲੋਂ 'ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਸਕਾਰਥਾ' ਅਤੇ 'ਪਾਧਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੀਐ' ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਰਣੀਨਾਮਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ 'ਆਮਦ' ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 90
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

'ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ' ਕਵੀ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 78 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਣਗੌਲੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੈ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ 'ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲੋ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਬਦਲਦੇ ਵਕਤ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰੂਪ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੰਡ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬੜੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਕੰਮ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੈ' ਵਰਗੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਨਰਮੀ, ਦਿਲ ਦੀ ਵੰਡ, ਮਾਰੂ ਕਾਨੂੰਨ, ਸੁਪਨੇ, ਆਕੜ, ਚਾਹਤ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਾ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ
ਨਾ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ
ਬਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਜਾਂ
ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਚੰਨ
ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ
ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਕਸ
ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ।
'ਗੁਬਾਰੇ ਵੇਚਦੀ ਕੁੜੀ' ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਬੇਵੱਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਬੜੀ ਵਧੀਆ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਹਰਫ਼ਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ' ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਵੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਉਮੀਦਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਸੁਰ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 325 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 171
ਸੰਪਰਕ : 98763-12860

ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਥਾਪਤ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਬਤੌਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੋਈ ਦਿਓ ਜਵਾਬ' ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੱਜ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਲੋਕ ਸੁਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਸੁਰ ਦਰਿਆਓਂ ਪਾਰ ਦੇ', ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਗੀਤ' ਅਤੇ 'ਤੇਰੇ 'ਚੋਂ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਬੋਲਦਾ' ਸਮੇਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕਿੱਥੇ ਖੋ ਗਏ ਚੱਜ ਦੇ ਬੰਦੇ' ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ 'ਇੱਕ ਪਾਸ਼ ਇਹ ਵੀ' ਉਹਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਉਹਦੀਆਂ 1983 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਲੋਕ ਸੁਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਸੁਰ ਦਰਿਆਓਂ ਪਾਰ ਦੇ' ਦਾ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ੳ ਭਾਗ ਵਿਚ ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾਵਾਂ - ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਯਮਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ, ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੱਗਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਮਿਲਖੀ ਰਾਮ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ, ਜਸਵੰਤ ਭੰਵਰਾ, ਢਾਡੀ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਰਟੈਂਡਾ, ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ, ਦੀਦਾਰ ਸੰਧੂ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ-ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਬੀਬੀ ਨੂਰਾਂ, ਹਾਕਮ ਸੂਫੀ, ਪੋਹਲੀ-ਪੰਮੀ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਕਰਮਜੀਤ ਪੁਰੀ, ਗੁਰਪਾਲ ਪਾਲ, ਸੁਦੇਸ਼ ਕਪੂਰ, ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਚਮਕੀਲੇ ਤੱਕ ਵਿਚ 75 ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਭਾਗ 'ਅ' ਵਿਚ ਓਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨੂਰਜਹਾਂ, ਆਲਮ ਲੁਹਾਰ, ਸਬੀਨਾ ਯਾਸਮੀਨ, ਤੁਫ਼ੈਲ ਨਿਆਜ਼ੀ, ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ, ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ, ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ, ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ, ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ, ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ, ਨਾਹੀਦ ਅਖ਼ਤਰ, ਅਮਜਦ ਪ੍ਰਵੇਜ਼, ਸ਼ਮਸਾ ਕੰਵਲ, ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ, ਮਲਿਕਾ ਪੁਖ਼ਰਾਜ, ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਅਦ, ਗੁਲਸ਼ਨ ਆਰਾ ਸਈਅਦ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਫ਼ਸ਼ਾਂ, ਮਸੂਦ ਰਾਨਾ, ਮੁਨੱਵਰ ਸੁਲਤਾਨਾ, ਆਸ਼ਕ ਜੱਟ, ਮਹਿਨਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਦਰਜਨ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਾਇਕ/ਗਾਇਕਾ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ/ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੂਖ਼ਮ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ/ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੋਂ ਕੋਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

 ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ
(ਭਾਗ ਤੀਜਾ)
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 83603-81587

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ ਲਗਭਗ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲਗਨ ਦਾ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਇਹੋ ਹੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 2003 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਕਲਮਬੱਧ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਾਪਰਨ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ (2003-2014) ਤੱਕ ਬਿਆਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਵਿੱਦਿਅਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਦਿ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨਾਤਮਿਕ, ਵਿਆਖਿਆਤਮਿਕ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਲਿਖਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੁ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੰਡਰ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਕਮੇਟੀ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ, ਅਮਰਿੰਦਰ, ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਜਥੇਦਾਰ ਵੇਦਾਂਤੀ, ਗਿਆਨੀ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮੱਕੜ, ਵਾਜਪਾਈ ਤੇ ਕੈਨਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਦਿ। ਵਿੱਦਿਅਕ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਆਦਿ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿਵੇਂ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ, ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਨਾਨਾਵਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਦਿ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਾਚ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਨੋਟਿਸ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਿਖਣੀ ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਢਿੱਲੋਂ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਕਾਸਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਮਝੈਲ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 98144-07940

ਸ਼ਾਇਰ ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਮਝੈਲ', ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਵੇਨਿਊ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਸਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਖੁਆਬਾਂ ਦੀ ਕਾਨਸ', 'ਵਕਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ', 'ਸਿੱਪੀਆਂ ਦੇ ਮੋਤੀ', ਤਿੰਨ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਛੱਜੂ ਖੁਰੀਆਂ ਵਾਲਾ', 'ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੌਕ' ਅਤੇ ਇਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਜੇਜੂ, ਗੁੰਨੀ ਤੇ ਨਿਧੀ' ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਕਾਸਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸਾ ਮੰਗਣ ਦਾ ਮੈਟਾਫ਼ਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ। ਇਸ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕੋਲਾਜ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਖੁਰਦਬੀਨੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਕੈਨਿੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਦਾ ਤਿਲਕ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਕਾਰਨ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਲਾਲਸਾ ਲਈ ਹਰ ਵਕਤ ਵਿਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਹੜੱਪਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਚੋਰ ਮੋਰੀਆਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੱਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸਿਖਾਂਦੜੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਦਹਿਸ਼ਤਜ਼ਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦੇ ਪੈਰ ਛੂਹਣ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਚਿੱਟਾ' ਹੱਸਦੇ ਵੱਸਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਖ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸੱਥਰ ਵਿਛਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਰੁੜ੍ਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜਵਾਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਲੁਕੇ ਛਿਪੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਪਏ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਉਹ ਬਾਂਸ ਦੀ ਪੋਰੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਸਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਸੁਰਬੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਕੜੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲਟ ਬੌਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਕੁੱਲੀਆਂ ਢਾਰੇ ਢਾਹ ਕੇ ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰੇ ਉਸਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਗ਼ੱਦਾਰ ਹਨ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਥੰਮ੍ਹ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਤੇ ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ ਬਣ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ :
''ਭਲਾ ਕਰੀਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾ ਲਿਆਵੀਂ, ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਘਰ ਫਸਾਦ ਨਾ ਲਿਆਵੀਂ।
ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਉਤਰੀ ਕਤਲੋ ਗਾਰਤ, ਇਹ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾ ਲਿਆਵੀਂ।
ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਲੀਡਰ ਉਗਲਣ, ਤਕਰੀਰਾਂ ਦੀ ਸਲਫ਼ਾਸ ਨਾ ਲਿਆਵੀਂ।
ਉਤਰਿਆ ਸ਼ੌਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਕੂੜ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾ ਲਿਆਵੀਂ।'

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਸੁਪਨਾ ਸੂਰਜ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ ਨਗਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 119
ਸੰਪਰਕ: 94631-37596

ਇਸ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਪੰਜ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਨੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:
ਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿਉਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।
ਆ ਸਾਂਝਾਂ ਦੀ ਜਗਮਗ ਨਾਲ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੀਏ।
ਦੇ ਕੇ ਤਾਲ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਰ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਗਾਈਏ
ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਖੇੜਾ ਵੱਸੇ, ਐਸੀ ਬਣਤ ਬਣਾਈਏ।
ਸੂਰਜ ਲੱਭ ਲਿਆਈਏ ਆਪਾਂ, ਸੂਰਜ ਲੱਭ ਲਿਆਈਏ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵਕਤ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਪਾ ਕੇ ਸਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚਿੰਬੜੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਨੇਰ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਧੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹਲੀਮੀਆਂ ਸਿਆਣਪਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਨਾਲ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ, ਨਵੀਂ ਬਾਤ ਬਣ ਜਾਣੀ ਹੈ।
ਉੱਠੋ! ਉੱਠਣ ਦਾ ਵੇਲਾ, ਸੁੱਤੇ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਣੀ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਕ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਨਰੋਆ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਭਾਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੱਚ-ਸੱਚ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 256
ਸੰਪਰਕ : 98768-01268

ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੇ, ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਦਵੰਦਾਤਕਮ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕੱਚ (}&&us}on) ਅਤੇ ਸੱਚ (rea&}t਼) ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤਬਿਆਨੀ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਈ ਹੈ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਕਥਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਗ਼ਰੀਬ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਸਮਝ? ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਪਾਰਟੀ, ਹਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਕਾਸ ਹੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਉਹ ਭੋਲੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 'ਵਿਕਾਸ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਪਰ 'ਵਿਨਾਸ਼' ਨੂੰ ਠੇਲ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਾਮਰੇਡ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਮੁੱਦਤ ਤੋਂ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਜਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਜੋਟੀਦਾਰ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 16 ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਲਮ-ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ : ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤਲਖ਼ ਪਾਸਾਰ, ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਥਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਕਾਲ ਦੀ ਹਕੀਕਤ, ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਮਿੱਥਿਆ ਦਾਅਵੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਪਰ ਵਧ ਰਹੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੰਡ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਔਰਤ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸਥਿਤੀ, ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਝੂਠ... ਇਤਿਆਦਿ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਅਤੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਉੱਪਰ ਤੀਖਣ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਰਹੇ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਬੜਾ ਸ਼ੁੱਭ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੌਹਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 140 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 90
ਸੰਪਰਕ: sukhijohal60@gmail.com

ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੌਹਲ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਸਾਂਝ (ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ)' ਟੱਪਿਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਬੜੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਖੇ ਬੋਲੀਆਂ, ਗਿੱਧਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਠਣੀ ਵਿਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੰਗ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:
ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ,
ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਡੱਬੀ
ਨੀ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ ਕਰ ਕੇ
ਫਿਰੇਂ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜੀ।
ਬੋਲੀਆਂ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਵੀ। ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗਿੱਧੇ, ਭੰਗੜੇ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਇਹ ਮਾਣਮੱਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ:
ਭੂਆ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਪੋਰੀ,
ਫੁੱਫੜ ਖੁੰਡ ਪੁਰਾਣਾ
ਊਠ ਦੇ ਗਲ ਟੱਲੀ ਪੈ ਗਈ,
ਵੇਖੋ ਵਰਤ ਗਿਆ ਭਾਣਾ।
ਮੇਰੀ ਵਾਰੀ ਰੱਬ ਰੁੱਸਿਆ,
ਰੱਬ ਖਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ।
ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੌਹਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਨਿੱਗਰ ਉਪਰਾਲਾ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਚੁੱਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਲੇਖਕ : ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 99142-68100

ਚੁੱਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਕਵੀ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਆਰੰਭ 'ਨਵਾਂ ਸਾਲ' ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ 'ਭੈਣਾਂ' ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ:-
ਪੂਰੇ ਘਰ ਦੀ ਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਭੈਣਾਂ।
ਕਵੀ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੰਕਾਰ, ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ, ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਰੁਤਬਾ, ਮਿਲਾਵਟ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਖਿਲਵਾੜ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਲੋਹੜੀ, ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਦਸਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ, ਧੀ ਰਾਣੀ, ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸ਼ਹੀਦ, ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਿਜਦਾ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਵਹਿਮ, ਜਿਊਂਦੇ ਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ:
ਜਜ਼ਬਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲਾ
ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀੇ
ਕਿਸਮਤ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਨਾ
ਵਕਤ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਚਾਪਲੂਸ ਬੰਦੇ' ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਚਾਪਲੂਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਕਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

 ਪਾਸ਼ੋ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਾਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 132
ਸੰਪਰਕ : 98729-91780

ਕਸ਼ਮੀਰੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਵੁਕ ਤਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵਪੂਰਤ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਨਿਗਾਰ ਨੇ 'ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ' ਤਹਿਤ ਅਰਕਨੁਮਾ ਗੱਲ ਆਰੰਭ 'ਚ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ 'ਪਾਸ਼ੋ' ਵਕੀਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪਾਸ਼ੋ (ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਕੌਰ) ਕੇਵਲ ਪਾਤਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਿੱਟ ਚੁੱਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਕੌਮ 'ਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ਦਾ ਅਰਮਾਨ ਹੈ।'
ਕੁੱਲ 12 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਸ਼ੋ ਦੇ ਨਾਲ ਹੰਸ ਰਾਜ, ਨੀਰਜਾ, ਤਨੂ, ਤਾਰਾ, ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਰਲ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੂਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਾਸ਼ੋ ਦਾ ਘਰਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੰਸ ਰਾਜ ਪਾਸ਼ੋ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਅੰਤ 'ਚ ਇਕ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਘਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਵਿਲਾਇਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹਨ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਸ਼ੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅ੍ਰਰਥਭਰਪੂਰ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਾ ਕਿ:
-ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸੱਤਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਗੁਣ ਹੈ। ਇਸ ਜੀਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅੰਦਰ ਇਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਬਨਾਸਪਤੀ ਅੰਦਰ ਗੁਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
-ਗ੍ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ।
-ਇਨਸਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਬੈਠਾ ਹੈਵਾਨ ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ।
-ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਆਪ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ।
-ਜ਼ਿੰਦਾ ਕੌਮਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀਅਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਆਮ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਚੰਗੀਆਂ ਸੇਧਾਂ ਹਨ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-005287

ਫ਼ਾਲਤੂ ਗੱਲ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 98142-82543

ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਮਕਬੂਲ ਕਲਮਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਦੀ ਨਵੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਫਾਲਤੂ ਗੱਲ' ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 32 ਮਜ਼ਮੂਨ ਸੰਮਿਲਿਤ ਹਨ। ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਦਾਚਾਰਕ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਧਾਰਮਿਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਹੱਲ ਸੁਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਸ-ਨੂੰਹ, ਅਧਿਆਪਕ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਰਥਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਥੇ ਖ਼ਾਹਮਖ਼ਾਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਥੱਲੇ ਸੋਟਾ ਫੇਰਨ ਲਈ ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਤੁਲਨ ਤੇ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਦੁਬਈ, ਫਰਾਂਸ, ਪੈਰਿਸ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਸਮਰਣ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਹਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਤੱਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਬੋਝ ਤੋਂ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਅਨੋਖੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਗਿਆਨ ਪਾਠਕ ਉਪਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਥੋਪਿਆ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਖੰਡ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀ ਕੁਨੀਨ ਵਾਂਗ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਖ਼ੂਬੀ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਿਅੰਗ-ਆਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀਰਘ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਉਪਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਰਲਤਾ, ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸੰਕੋਚ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਾਸ਼ਨੀ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੰਗਦਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਵਸਤੂ-ਜਗਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ-ਵਰਗ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਸੀਹ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਠਕ-ਵਰਗ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ.ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

65 ਲੱਖ ਦਾ ਬੁੱਢਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 108
ਸੰਪਰਕ : 99153-35032

ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ 8ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ '65 ਲੱਖ ਦਾ ਬੁੱਢਾ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਰਹੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਘਾਣ ਦੀ ਇਕ ਮਾਰਮਿਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ 90 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਕੁੱਲਰੱਖਣ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰਵਣ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਰਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣ ਰਹੇ ਹਾਈਵੇਅ ਲਈ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਐਕੁਆਇਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 65,60,470 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂਅ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਪਿਓ ਦੀ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ 'ਵਾਰਸ' ਬਣਨ ਲਈ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਚਮਕ ਕਾਰਨ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਐੱਫ.ਡੀ. ਜਾਂ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿਰਫ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 90 ਸਾਲ ਦਾ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਬੇਗਾਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਟਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅੱਜ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ 'ਤੇ ਇਕ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। '65 ਲੱਖ ਦਾ ਬੁੱਢਾ' ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਆਰਥਿਕ ਅਮੀਰੀ ਸਾਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਵਲੈਤੋਂ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੁਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਬ੍ਰਮਿੰਘਮ (ਯੂ.ਕੇ.)
ਮੁੱਲ : 1250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 582
ਸੰਪਰਕ :sujindersangha@gmail.com

'ਵਲੈਤੋਂ ਵੇਖੀ ਦੁਨੀਆ' (ਭਾਗ ਦੂਜਾ), ਇਕ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ, ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਸੁਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1997 ਤੋਂ 2025 ਤੱਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇਧਰ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋਇਆਂ ਲਗਭਗ ਪੌਣੀ ਸਦੀ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ। ਡਾ. ਸੰਘਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉਧਰ ਵਲੈਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਚੰਦ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਉਪਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਕਲਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਆਰਟੀਕਲਜ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਜਿਲਦ ਵਿਚ ਸਮੇਟਣਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਪ੍ਰਿੰ. ਸੰਘਾ ਸ਼ਾਰਟ-ਕਟ ਜਾਂ ਸੌਖੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਧਾਰ (Thrust) ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ 11 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਸਿੱਖ-ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸ਼ਨਾਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਉੱਤਰ-ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਏਨੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਧਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਬਸਤੀਵਾਦ, ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇੜ ਅਤੇ 'ਐਂਪਾਇਰ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਹ ਇਹ ਮੰਗ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ 'ਐਥਨਿਕ' ਦਰਜਾ ਮਿਲੇ। ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਉਹ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ (ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ) ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਮੀਡੀਆ, ਪ੍ਰਵਾਸ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚੀਨ ਦੀ ਅਜਾਰੇਦਾਰੀ, ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਚੀਨ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਧੁਰੇ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ (ਡਾ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 97799-88370

ਡਾ. ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ' 2025 ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 13 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾ ਕਥਾ ਜਗਤ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਨਸ਼ੇ, ਕੋਵਿਡ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲਪੀ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੇ ਸਤਹੀ ਗਲਪੀ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਹੱਕ' ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਤੇ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਸਵੈ-ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਹਾਣੀ 'ਮਸੀਤ ਦਾ ਦੀਵਾ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਸੱਚੀ ਤੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਅਧਿਆਪਕਾ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਪਾਤਰ ਘੜਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸੱਚੀ ਅਣਖ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਤਿੱਲੇ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ' ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਤਿੱਲੇ ਵਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਘਰ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚ ਪਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਭਰ ਜਵਾਨ ਉਹ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਚਾਅ ਤਿੱਲੇ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ 'ਅੜਬ ਪੁੱਤ' ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਖ਼ਾਹ-ਮ-ਖ਼ਾਹ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਨ ਭੁਗਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਮਿਆਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਵੀਤੀਆਂ' ਰਤਨੋ ਨਾਂਅ ਦੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਕਹਾਣੀ 'ਵਾਰਸ' ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਹੀ ਵਾਰਸ ਗੁਰਮੰਗਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਖੁੰਝ ਗਏ, ਪਛਤਾਵਾ, ਕਰਫਿਊ ਵਰਗਾ ਦਿਨ, ਬਘਿਆੜ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਸੁਲੱਖਣੀ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਯੋਗ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ' ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਹਾਣੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਨੇ ਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾ ਵਸਣ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਵਿਹਾਰ ਕਦੀ ਸਵਾਰਥ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਬਣ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਸ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਪਸੰਦ ਆਉਣਗੀਆਂ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਜੰਨਤ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਵੈਚ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਵੈਚ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਇਹ ਅੱਠਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਜੰਨਤ' ਨਾਟ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜੰਨਤ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਲ। ਦੋਵੇਂ ਨਾਟਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਸਹੂਲਤਾਂ ਪੱਖੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜੰਨਤ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਭੈੜਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਰ ਵੀ ਬਦਲੀ ਹੈ। ਸਥਾਪਤ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਸਾਹਿਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਟਕ ਜੰਨਤ ਇਸ ਜੰਨਤ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਈਲਟਸ ਦੇ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਵੈਚ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਾਤਰ ਮਹਿਕ ਦਾ ਇਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਕਿ '...ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਕਿਹਾ ਡੈਡੀ ਨੂੰ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਆਈਲਟਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਭਾਲਦੈ, ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਟ ਹੋਊਗਾ। ਡੈਡੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਏ, ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ ਆ, ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ 'ਚ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ'। ਮਹਿਕ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਧੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਲੁਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਾਕ ਵਿਚੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਬੇਵਫਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਟਕ 'ਲਾਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਲ' ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਫਿਰੰਗੀ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਖਿਲਾਫ ਅਵਾਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਿਵੇਂ ਹਕੂਮਤ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਢਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਦੀ ਵਿੜਕ ਵੀ ਨਾਟਕ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਹਾਕਮ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰੇ ਲੋਕ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਸਾਡੀ ਕੌਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਨ, ਪਰ ਮੌਕੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਮ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੱਲ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀਆਂ ਅਣਮੁੱਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤਰ ਕੌਰ ਦੇ ਬੋਲ ਮੌਕੇ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਪਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਕਾਲਖ ਲੁਆ ਲਵਾਂ । ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਬਣਾ ਦਿਆਂ'। ਅਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪਸ਼ੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਵੱਟੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਪਰ ਮੰਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140 78799

 ਭਲਕ ਤਕ ਤਾਂ ਬੜੀ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ
ਲੇਖਕ : ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
ਮੁੱਲ : ਮੁਫਤ ਭੇਟਾ, ਸਫ਼ੇ :148
ਸੰਪਰਕ : 97814-01140

'ਭਲਕ ਤੱਕ ਤਾਂ ਬੜੀ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਰਮਯੋਗੀ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹਨ : ''ਬਿਰਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀਏ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਦਬ ਕਰੀਏ'' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਸਮੁੱਚੀ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਲਣਾਵਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਅਤੀਤ ਦੀ ਧੁਰਾਤਲ ਫਰੋਲਦਿਆਂ, ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਰੋਏ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 29 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਲ, ਭੂਮੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਏਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਦੱਸ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਠ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ 'ਜਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ', 'ਸਾਡੀ ਜਲ ਜਾਇਦਾਦ', 'ਰੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ', 'ਅਸੀਂ ਸਬਕ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ', 'ਜੰਗਲ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ', 'ਮਿੱਟੀ ਰੁਦਨ ਕਰੇ', 'ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਰੁੱਸਦੇ ਹਨ', ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਪਿੰਗਲਵਾੜੇ ਵਜੋਂ ਛਾਪੀ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੀਰਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 344
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੀਰਤ ਵਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 22 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜੋਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕਮੀਨਾ' ਜੋ ਕਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਸੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ । ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਦੋਸਤ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤ ਕਮੀਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਦੇ ਹਨ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਫੈਂਸ' ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਕਿ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। 'ਅੱਗ ਦੀ ਸਾਂਝ' ਕਹਾਣੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੁੱਖਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਛਤਰੀ' ਕਹਾਣੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ 'ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਆਦਮੀ' ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਥੋੜੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਹੁਣ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ' ਕਹਾਣੀ ਡਾਕਟਰ ਰਵੀ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਡੰਗਰ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਚੰਗੀ ਮੰਦੀ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਇੰਟ ਡੇਵਿਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੁੱਤਾ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਸੀ ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਹੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਜੀਣ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦ ਉਸਦਾ ਕੁੱਤਾ ਬਿਮਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁੱਚਾ ਗੁਲਾਬ' ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਨੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਸੁੱਚੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। '40 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਸੁਖਬੀਰ ਆਪਣੇ ਚੇਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਰੋਚਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਯੂ-ਟਰਨ ਕਹਾਣੀ' ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਰ ਮਾਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹਨ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੋ ਪਾਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਪੈਵੀ ਤੇ ਹੈਪੀ ਹੈ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਝਗੜਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੈਪੀ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਝੁਕਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਾਪ, ਜਿਹਾ ਬੀਜੇ, ਤੇਰਾ ਪਾਸਾ ਮੇਰਾ ਪਾਸਾ, ਘਰ, ਅਕਲ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ, ਪੂਰਵ ਪੱਛਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਆਦਿ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਮਨੋ-ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਭੋਗਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਲਾਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਉਲਾਸ, ਉਦਾਸੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਜੋਕੀ ਵਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿਚ ਰੋਚਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਦਰਦ ਪਰਾਗਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਡੀ. ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ: 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 96
ਸੰਪਰਕ: 96463-92945

ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਹੱਥਲੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦਰਦ ਪਰਾਗਾ' ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ ਦਰਪੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਰਦ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬੇਚੈਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਮਨ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਕਹਿ ਉੱਠਦਾ ਹੈ:
ਕੋਈ ਮੋੜ ਲਿਆਵੇ ਮੇਰੇ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਜ਼ਮਾਨਾ
ਫੇਰ ਆਵੇ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ
ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਵਜਾਵੇ ਮਰਦਾਨਾ
ਕੋਈ ਲੱਭ ਲਿਆਵੇ ਗੁੰਮ ਗਈਆਂ
ਰੌਣਕਾਂ ਵਾਲਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ।
ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਰ ਪ੍ਰੀਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗੀ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਆਪਣਾ ਬਾਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਟਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਆਣੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿਆਣੇ ਵੀ ਵਿਅਸਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੱਸੀ ਢਿੱਲੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦਾ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਕਲਮੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਂ ਬੋਝਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣਗੇ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਤੇ ਮੈਂ ਰੱਬ ਵੇਖਿਆ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ 'ਜੱਸੀ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ. ਪੀ. ਪਬਲੀਸ਼ਰ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 96463-92945

ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਸੀ ਦੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ, 'ਤੇ ਮੈਂ ਰੱਬ ਵੇਖਿਆ' ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਲੇਖਨੁਮਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਪਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰੂਪਾਂ-ਸਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਰੱਬ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਉਹ ਕਦੇ ਮਾਂ, ਕਦੇ ਬਾਬਾ ਕਬਾੜੀਏ, ਕਦੇ ਅਦਬੀ ਦਰਵੇਸ਼, ਕਦੇ ਬੇਨਾਮ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਕਦੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਕਦੇ ਮਾਡਰਨ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਕਦੇ ਸਬੱਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਸੁੱਚੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਅਗੇਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਆਪਣੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਔਰੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਭਾਸਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਇਸ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪੁਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਵੈ-ਅਨੁਭਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਤਮ ਖੋਜ ਅਤੇ ਰੁਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਹੱਡਬੀਤੀਆਂ ਰੱਬ ਦੇ ਸੂਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਡੁੰਘਿਆਈ ਅਤੇ ਜਟਿਲਤਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤਜਰਬਿਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਮੁਨੀਆਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਮਹਾਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਬ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ
ਲੇਖਕ : ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 303
ਸੰਪਰਕ : 89688-34726

'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਨਾਵਲ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਕ ਅਦੱਤੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਅਧਿਆਤਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਜੋਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਕ ਚਾਨਣਮੁਨਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਨਾਵਲੀ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਮਰਦਾਨਾ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ, ਬੇਬੇ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿ ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ ਨੇ ਕੋਈ ਕਲਪਿਤ ਪਾਤਰ ਘੜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਅਸਲ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਦੇ ਹੋਏ ਮੰਡ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 'ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ' ਨਾਵਲ, ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਰੀ ਹੈ, ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ ਮਰਦਾਨਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜ੍ਹਿਉਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਾਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਰੋਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਡ ਨੇ ਬੜੇ ਹੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਅਪੜਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੰਡ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਰਲ ਅਤੇ ਵਿਸਤਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਂਝ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਮੰਡ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੋਂ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੰਡ ਇਕ ਸੁਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਲੇਖਕ ਹੈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਣ ਨੇ ਮੰਡ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਯਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਮੋੜ ਦਿਓ
ਗੀਤਕਾਰ : ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : ashokbhora0{ma}&.com

ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹਸਤਾਖਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ 'ਲਿਖਣੀ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦਾ 'ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ' ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ, ਦੁਰਗਾ ਰੰਗੀਲਾ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੰਧੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਵਿਰਕ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਪੰਛੀ, ਪੰਮਾ ਡੂਮੇਵਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰਚਿਤ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਜ਼ਹੀਰ ਅਹਿਮਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਚਰਨਜੀਤ ਆਹੂਜਾ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੱਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਗੀਤ ਇਸ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਚੰਗਾ ਗੀਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਨਦ ਰਹੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੀ 'ਵੱਜਦੇ' ਰਹਿਣਾ ਸੀ। ਸੱਚ ਹੈ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਦੈਨਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇਕ ਜਨੂੰਨ ਹੀ ਹੋਰ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਸ਼ੈਲੀ, ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਮਿਜਾਜ਼ ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ:
* ਹੀਰੇ ਨੀ ਰਾਂਝਾ ਹੋਰ ਲੱਭ ਲੈ, ਝੂਠੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਕਰੀਂ ਨਾ ਡਰਾਮਾ। * ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਬੰਤੋ ਦਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਲੌਂਗ ਬੁਰਜੀਆਂ ਵਾਲਾ। * ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰੇ ਭਾਬੀਏ ਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਵਿਚ ਨੱਚਣਾ ਸਿਖਾ ਦੇ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ 52 ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਗੀਤ, 4 ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ ਅਤੇ 38 ਨਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਅਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਐਸ. ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗੀਤ-ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣ ਗਈ। ਭੌਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬੜੀ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਰੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਯਾਬ ਰੱਖੇ। ਅੱਲ੍ਹਾ ਬੇਲੀ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਸਰਦਲ ਤੋਂ ਸਰਦਲ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕਾਹਲੋਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਪ੍ਰੋ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਜਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਦਸੂਹਾ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 200, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 94637-73991

ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਰਦਲ ਤੋਂ ਸਰਦਲ ਤੱਕ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਕੁੱਲ 46 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਲਿਖਣ 'ਚ ਪ੍ਰੋ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ (ਰਜਿ:) ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਰੁਚੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਮਕਾਲੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਾਚ ਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਛੋਟਾ ਰੁੱਖ, ਸ਼ਬਦ, ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ, ਉੱਠ ਸਾਥੀ, ਤਰੱਕੀ, ਕਲਮ, ਮੇਰਾ ਹੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਹੱਕ ਸੱਚ, ਤਲਵਾਰ, ਸੁਫਨੇ, ਨਾਰੀ, ਦਾਦੀ ਦਾ ਚਰਖਾ, ਕੈਦ, ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਬੇੜੀ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਨ ਦੇ ਸੱਚੇ, ਹਾਕਮ ਤੰਤਰ, ਮੈਂ ਪੱਤਾ ਨਹੀਂ, ਰੱਬ, ਜੰਗ ਬੰਦੀ, ਭਟਕਣ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ 'ਸਰਦਲ ਤੋਂ ਸਰਦਲ ਤੱਕ' ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਘਰ ਦੀ ਸਰਦਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਰਦਲ ਤੇ ਖਲੋਤਾ
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹੈ?
ਸ਼ਾਇਦ-
ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕੀਤੇ ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ
ਜੋ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਉਸਨੇ ਉਦਾਸ ਹਵਾਵਾਂ ਸੰਗ,
ਖਾਮੋਸ਼ ਸਾਏ ਹੇਠ
ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ
ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਤੇ।

ਇੰਝ ਹੀ 'ਸਿਆਣਾ ਰਾਜਾ' ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ।
ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਲੱਗਦਾ
ਕੌੜੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ
ਮਾਖਿਓਂ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਓਹਲੇ
ਖੰਜਰ ਉਂਝ ਲੁਕੋ ਰੱਖਦਾ
ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਲੱਗਦਾ।
ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਗੰਦਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ।
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸੰਵਾਦ
ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ : ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ, ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡਿਹੋਕ, ਮਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਾਲਿਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 260 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98766-36159

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਬਰਨਾਲਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ/ਸੰਪਾਦਿਤ 'ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸੰਵਾਦ' 15ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੁਲਾਂਘਾਂ ਪੁੱਟਦੀ, ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ : ਬਰਨਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਜਾਲਾ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ 17 ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਬਰਨਾਲਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਵੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਦੋ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ 'ਮੁਹਾਂਦਰਾ' ਅਤੇ 'ਕਲਾਕਾਰ' ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ-ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ (ਰਜਿ.) ਬਰਨਾਲਾ ਜੋ 1955 'ਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਈ, ਨਿਰੰਤਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਹਥਲੀ-ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਉੱਭਰਦੇ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕ-ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉਦਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਏਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਸੰਖੇਪਤਾ 'ਚ ਪੁਸਤਕ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘੋਖ ਇੰਜ ਕਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅੰਜਨਾ ਮੈਨਨ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ 'ਕੱਕੀਆਂ ਕਣੀਆਂ' ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ-ਟੂਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛਾਂਟਵਾਂ ਹੈ। ਡਾ. ਅਨਿਲ ਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਚਤਿੰਦਰ ਰੁਪਾਲ ਦੇ ਲਘੂ ਨਾਵਲ 'ਮਹਿਨੂਰ' ਦੇ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਉੱਘੀ ਲੇਖਿਕਾ ਡਾ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਾਕੜਾ ਨੇ ਸਮਰੱਥ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ ਦੀਆਂ 20 'ਮੇਰੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅੱਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਕੀਤਾ। ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾ. ਕਾਕੜਾ ਨੇ 'ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕ' ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕ-ਬੀਨੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਪਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਔਲਖ ਨੇ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜੀਵੰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾ. ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ 'ਇਸ਼ਕ ਬੰਦਗੀ ਹੈ' ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਦਰਭ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਜਗਮੀਤ ਹਰਫ਼ ਨੇ ਕੇਸਰ ਗੁਰਮੀਤ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਦਿਨ ਢਲੇ' ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਭੀਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ ਨੇ 'ਮੈਂ ਸਰਹੱਦ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ' ਅਤੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਝਾਊ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਤੇਜਿੰਦਰ ਚੰਡਿਹੋਕ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ 'ਜੜ੍ਹਮੂਲ' ਤੇ 'ਚਾਰ ਕਦਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਡਾ. ਰਾਮਪਾਲ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ ਨੇ 'ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ' ਅਤੇ 'ਮਿੱਟੀ ਜਾਗ ਪਈ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰਥਿਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। 'ਸ਼ੂਕਦੇ ਆਬ ਤੇ ਖਾਬ' ਬਾਰੇ ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਠੀਕ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਨੇ 'ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ' ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ 'ਅਕਥ ਨਾ ਕਥਨਾ ਜਾਈ' ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਹੰਡਿਆਇਆ ਨੇ 'ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ' ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਲਿਖਿਆ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਮਰ ਨਾਇਕ
ਲੇਖਕ : ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ,
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ
ਮੁੱਲ : ਦਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਫ਼ੇ : 828
ਸੰਪਰਕ : 099963-71716

ਸ. ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ (ਸਰਪੰਚ ਕਰੀਵਾਲਾ, ਸਿਰਸਾ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਵੱਡਆਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 'ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ' ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਦਕੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ 'ਜਿਲਦ' ਦਾ ਖ਼ਾਕਾ ਵੀ ਉੱਘੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਥਲੀ ਜਿਲਦ, ਇਸ ਚਿਤਵੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਏਡੇ ਵੱਡੇ ਕੈਨਵਸ ਉੱਪਰ ਚਿਤਵਿਆ ਅਤੇ ਚਿਤਰਿਆ ਇਹ ਇਕ ਵਿਸਮੈਜਨਕ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਸੁਘੜ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ' ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਅਤੇ ਫੁਰਨੇ, ਹਜ਼ਰੋ-ਨਿਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪਦਵੀ ਉੱਪਰ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਅਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਉਤਪਾਦਨਾਂ (ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ, ਡਾਕਖਾਨਿਆਂ ਆਦਿ) ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਗਊ-ਰਕਸ਼ਾ ਲਈ ਲਗਭਗ 100 ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਿਛਾਵਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਕੂਕੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਉੱਪਰ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਉਦੈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਗਊ-ਰਕਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੋਚ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਜਾਂ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਰਹਿਣ ਉੱਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਫ਼ੇਦ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਸੰਤ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵੀ ਦਿਖਾਏ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਨਾਤਨ-ਧਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੂਕਿਆਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੰਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰਾਇ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸ. ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਥਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਪੂਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਊਂਦਾ-ਵਸਦਾ ਰਹੇ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ
(ਕ੍ਰਿਤ ਬਾਬਾ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ [ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ])
ਮੂਲ ਪਾਠ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ
ਲੇਖਕ/ਸੰਪਾਦਕ : ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98152-44571

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ/ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਵਡਮੁੱਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ' ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ) ਦਾ ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਗੌਰਵਮੀ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਝੰਡਾ-ਬਰਦਾਰ ਬਣਿਆ। ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਸੂਰਮਤਾਈ ਨਾਲ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾਤ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ' ਵਰਗੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਾਚ ਕੇ ਪਾਠਕ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੇ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਅਣਗੌਲੀ ਕਿਉਂ ਰਹੀ, ਇਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਖੋਜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਛੰਦ-ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਪਾਠ ਵੀ ਸੁਖੈਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 124 ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਵਰਣਨ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਜਬਰ, ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਵਰਤੇ ਗਏ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਸਵੈਯਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 69, ਦੋਹਿਰਾ-24, ਸਿਰਖਿੰਡੀ ਛੰਦ-3, ਕਬਿੱਤ-13, ਸ਼ਬਦ-6,. ਰੋਲਾ-1, ਚੌਪਈ-3, ਸੋਰਠਾ-2, ਅੜਿਲ 2 ਵਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਕਾਰਜ ਉੱਪਰ ਪੰਛੀਝਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ' ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ, 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ', 'ਅਰਦਾਸ', 'ਉਸਤਤਿ', 'ਚਿਤ੍ਰ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦਾ', 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਧਿ', 'ਰਹਿਤ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ' ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਪੰਥ ਦਸਮੇਸ਼ ਤਰਨਾ ਵਲੋਂ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ 'ਅਸੀਸ', 'ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਸ. ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਹਕੀਕਤ', ਡਾ. ਰਾਗਿਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਵਲੋਂ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ' ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਡਮੁੱਲਾ ਸਰੋਤ', ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੱਟੂ ਸ. ਭਾਸ਼ਾ ਅਫ਼ਸਰ ਵਲੋਂ 'ਨਿਵੇਕਲਾਕਾਰਜ' ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਵਪੂਰਤ ਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਸਿੱਖ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਿੱਗਰ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਜਵਾਹਰ ਭਾਟਾ
ਲੇਖਕ : ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਰਾਟ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 230
ਸੰਪਰਕ : 98143-65265

ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ 'ਜਵਾਹਰ ਭਾਟਾ' ਪਰਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ 'ਜਵਾਹਰ ਭਾਟਾ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਅ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰਿੰਦਰ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਜਵਾਹਰ ਭਾਟਾ' ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਤੇ 20 ਕਾਂਡ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਹਯਾਤੀ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼? ਜਿਸ 'ਜੀਵਨ ਜੁਗਤ ਤੇ ਆਨੰਦ' ਲਈ ਘਰ-ਬਾਰ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਿੰਡ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਵੈ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ× ਕੀ ਉਹ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ। ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਿਰਵੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਹਰਿੰਦਰ ਰਾਏ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਜਾਇਦਾਦ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸਤੰਤਰ, ਨੇਤਾਵਾਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ, ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਕਰਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਬਜ਼ੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਵਲੋਂ ਫਿਰੌਤੀਆਂ ਮੰਗਣਾ, ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣਾ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਲਈ ਧੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਅਣਜੋੜ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਵੀ ਆਮ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਈਲੈਟਸ ਸੈਂਟਰਾਂ, ਸਟੂਡੈਂਟ ਵੀਜ਼ੇ, ਵਰਕ ਵੀਜ਼ੇ ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਦਲਾਲਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲਈ ਖੇਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰਿੰਦਰ ਰਾਏ ਨੇ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੀਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਮਾਰ ਕਾਰਨ ਉਪਜੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਰੀ ਵਰਸੀ ਖਟਣ ਗਏ ਸੀ ਤੇ ਖੱਟਣ ਵਾਲੇ ਈ? ਰਾਹੀਂ ਸੁਹਿਰਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਧਰਤਿ ਵੰਗਾਰੇ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 344
ਸੰਪਰਕ : gurbhajansinghgill@gmail.com

ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਆਏ ਨੇ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ ਸ. ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1905-06 ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ-ਆਬਾਦ ਲਈ ਉੱਠੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮੇਂ ਬੱਝਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਂਕੇ ਦਯਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜੀ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਰਸਾਨੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜੁੰਬਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ 2020-21 ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸ਼ਕਲ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ। ਇਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਪਈ :-
ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਏ
ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਤਾਂ ਓਸ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦਾ ਏ
ਏਹ ਬਾਤ ਨਿਰੀ ਏਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। (ਪੰ.66)
ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਨੇ ਵੀ ਏਸੇ ਲਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ 'ਬੀਰ ਰਸੀ' ਨਾਂਅ 'ਧਰਤਿ ਵੰਗਾਰੇ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ' ਰੱਖਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ 334 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਵਡ-ਅਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ (ਡਾ. ਸ. ਪ. ਸਿੰਘ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੱਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛਾਂਟ-ਛਟਾਈ ਕਰਕੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਵੀ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਕਵਿੰਦਰ ਚਾਂਦ, ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ, ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਦੋ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀਆਂ 8 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਹਿਜ ਭਾਅ ਹੀ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਲੋਕ-ਬੋਲੀਆਂ, ਟੱਪੇ ਆਦਿ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਰਤੀਆਂ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੌ ਗਜ਼ ਰੱਸਾ, ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਗੰਢ, ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕਲਮਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਲਾਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼,
ਈਮੇਲ: vatish.dharamchand@gmail.com

ਕਾਗਜ਼ ਕਲਮ ਤੇ ਚਿੱਤਰ
ਲੇਖਿਕਾ : ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 650 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 098725-72060

ਬਹੁਵਿਧਾਈ ਲੇਖਿਕਾ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਟਕ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਕਾਗ਼ਜ਼ ਕਲਮ ਤੇ ਚਿੱਤਰ' ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 27 ਰਚਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੋ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਤ 8 ਅਦੀਬਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਤਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਦੀਬ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਿਆਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਵਿਮਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਤੋਂ ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸਹਿਜ-ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸਮਕਾਲੀ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਬਾਰੇ ਜਿੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, 'ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਕੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਖੁਸ਼ਬੋਈ ਨਾਲ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।' ਤੇ ਸੱਚੁਮੱਚ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਡਾ.ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ, ਡਾ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ.ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਜਸਵੰਤ ਕੰਵਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ-ਇਮਰੋਜ਼, ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ., ਡਾ. ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਬੀ.ਐਸ.ਬੀਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪੁਰੀ, ਡਾ. ਮਹੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ ਆਦਿ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਬਚਿੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਕ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਖੋਜ ਕਾਰਜ਼ਾਂ 'ਚ ਅਹਿਮ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਆਵੇਗੀ। ਕਥਾਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰੌਚਕਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ।

- ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-24040

ਇਲਹਾਮ
ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ : ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਕਮਲਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 98729-91780

ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦੇ ਰੰਗ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਓ ਕੁਝ ਝਲਕਾਂ ਮਾਣੀਏ
-ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ, ਸਨਮਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਆਸ਼ਕੀ ਵਿਚ ਹੱਸ ਕੇ, ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ, ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਗ਼ਮੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜੋ ਸਮਝਦਾ, ਗ਼ਮਖ਼ਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।
-ਸੋਫੀ ਕਰੇ ਸੇਵਾ ਰਿੰਦਾਂ ਦੀ, ਮਹਿਫ਼ਲ ਦੇ ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ ਨੇ।
ਇਸ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬੜੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ।
-ਏਸ ਮਨ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੈ ਪਿਆਰ ਤੇਰਾ ਲੋਚਦਾ।
ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿਗਰ ਦਾ, ਹੈ ਮਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਨੋਚਦਾ।
-ਦੀਨ-ਦੁਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਸਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ ਹੈ।
ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਉਣਾ, ਅਸਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ, ਪਰਛਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਚਾਈਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਜਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੰਗ ਵੀ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਟੁੱਟਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ

ਗੁਨਾਹਗਾਰ
(ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ)
ਲੇਖਕ : ਹਰੀਸ਼ ਜੈਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 98150-00873

ਹਰੀਸ਼ ਜੈਨ ਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੁੰਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਵਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਸੁੱਟੇ ਬੰਬ ਸੰਬੰਧੀ ਚੱਲੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀਆਂ-ਚੌੜੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਭੁਗਤਦਿਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਐਲਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸ ਗੁਨਾਹ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰਿਆ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਟਰੇਡਸ ਡਿਸਪਿਊਟਸ ਬਿੱਲ ਦੀ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੁੰਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਬੰਬ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਫਾਇਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਵਲੋਂ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਪੀਲ ਨੰਬਰ 748 ਆਫ 1929 ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਸਜ਼ ਦਾ ਕਰਾਊਨ' ਦੀ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਏਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੱਜ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਫਿਟਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਸਾਡਾ ਮੁੱਦਾ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਜਿਵੇਂ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ....ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਡੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ'। ਨਾਟਕ ਦਾ ਆਖਰੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤਰੀਕ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੁੰਕਟੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਲਕਿ ਵਕੀਲ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਦੋ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਉ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੰਚਾ ਸਕੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਕੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਬਾਰੇ ਅਦਾਲਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਗੁਨਾਹ ਹੈ'। ਸਭ ਦਲੀਲਾਂ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਸਟਿਸ ਸੀ ਫੋਰਡ ਫੈਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ '। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਖੁਦ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰੰਗੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਅਦਲਾਤੀ ਢਾਂਚਾ ਖੁਦ ਹੀ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਨਾਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, 'ਗੁਨਹਾਗਾਰੋਂ ਮੇਂ ਹੈਂ ਸ਼ਾਮਿਲ, ਗੁਨਾਹੋਂ ਸੇ ਨਹੀਂ ਵਾਕਿਫ'। ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-78799

ਇੱਤਰ ਨਾਲ
ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ
ਲੇਖਿਕਾ : ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਭੁੱਲਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98156-88952

ਸ਼ਾਇਰਾ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਭੁੱਲਰ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਪਰਾਗੇ 'ਇੱਤਰ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਤਰ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਇਤਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਰੰਗਤੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮਾਈ ਹਵਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਨੂੰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਈਡਨ ਗਾਰਡਨ ਵਿਚ ਵਰਜਿਤ ਫੁੱਲ ਚੱਖਣ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਈ ਹਵਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਦੀ ਔਲਾਦ ਉਸ ਵਰਜਿਤ ਵੱਲ ਦੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਸਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਈਬਲ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਰੋਟੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਊਂਦਾ ਤੇ ਜੀਊਣ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡੇ ਦਾ ਤਪਦਾ ਮਾਰੂਥਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਤਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਣਾਵਾਂ ਜੋ ਪਲੇਗ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਦੀ ਰਾਮ ਕਾਰ ਉਲੰਘ ਕੇ ਹੀ ਮਹਾਂ ਮਾਨਵ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਜੇ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਦੇ 'ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ' ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗਰਾਂ ਕੋਟਲੀ ਢੋਲੇ ਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਕਾਬ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰਜਣਾ ਦੀ ਕੰਧ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਬਾਪੂ ਡਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਡਾਰੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਨਿਰਛਲਤਾ ਦਾ ਕਰਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਰਛਲਤਾ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਿਧਾਰਥ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵਿਚ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਤਾਂ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਪਈਆਂ ਸਨ ਪਰ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ' ਦੀ ਭਰਮਣ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਗੁਰੂ ਬਣ ਕੇ ਥਾਪੜਾ ਦੇ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਕ ਬਣਨ ਲਈ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਏਨੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾ ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਵਰ ਮੇਚਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ ਧਰਮ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ ਦੇ 'ਰੂ-ਬ-ਰੂ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਨ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸ਼ਾਇਰਾ ਲੂਈਸ ਗਲੁੱਕ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਵੈ ਦਾ ਸਵੈ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ''ਪਤਾਸਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੜੀਆਂ'' ਦੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਤੋਂ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਦਿਨ ਕਟੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 94174-67104

'ਦਿਨ ਕਟੀਆਂ' ਨਾਵਲ ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਦੀ ਚੌਥੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੇਪਰ-ਬੈਕ (ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕਵਰ) 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕਵਰ ਹੀ ਏਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਾਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਾਠਕ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਵੱਲ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿੰਬ ਚਿਤਰਨ ਦੀ ਬੇ-ਮਿਸਾਲ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਰਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ/ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਕੱਟੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਓ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਛੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ, ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੁਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹੋ ਜਹੇ ਜੀਆਂ ਜੰਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਜ਼ਾਤ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।
ਜੋਗਿੰਦਰ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਧਸਿਆ ਤੇ ਧਸਦਾ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਾਰਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਲੁਟਾ ਛੱਡਿਆ। ਤੀਸਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੰਦਭਾਗੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤੀਸਰਾ ਭਰਾ ਆਰਥਿਕ ਦੂਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਇੱਕੋ ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਪੀਤੋ ਦੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਤ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਉਤ-ਪੀੜਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਪੀਤੋ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆ ਵਲੋਂ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਆਪਣੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਜੀਤੋ (ਜੋਗਿੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ) ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਖਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ- ''ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁੜੀਆਂ ਦੁਆ ਕੇ ਲਿਆਈ ਐ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ। ਪਤਾ ਨੀ ਓਦਣ ਦਾ ਕੀ ਪਹਿਰ ਗਿਆ ਏਹ ਤਾਂ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਈ ਨੀ ਉਠਦੀ।'' ਅੰਤ ਨੂੰ ਪੀਤੋ ਦੀ ਮੌਤ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਖੋਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਦਾ ਪਤੀ ਜਗਰੂਪ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਪੱਕੇ ਹੋਣ ਲਈ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਰਚਾ ਲੈਣਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਹੀ ਛੁਡਾ ਲੈਣਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਝਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਵੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਪੀਤੋ ਦੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦਾ।
ਨਾਵਲ ਕਰਾਰਾ ਵਿਅੰਗ ਕੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਚੋਚਲਿਆਂ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਢਕੋਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਚੱਠੂ ਵਿਚ ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗ਼ਰੀਬ ਹੀ ਪਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਆਧੁਨਿਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੁਲਝੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ੱਟ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜੰਟਾ, ਪੀਤੋ ਦੀ ਕੁੜੀ ਗੁੱਡਾਂ ਜਿਸ ਪਾਲਣ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸਾਰੇ ਢੋਂਗੀ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਟਕੋਰਾਂ ਕੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਟਾ ਦਹੇਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਪ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਗੁੱਡਾਂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਅਵੱਲ ਰਹਿਣਾ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਗੁੱਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣਾ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਰਦਾਉਪੂਣਾ ਵਰਗੀ ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਦੀ ਨਕੇਲ ਕੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈ ਪੀ ਆਤਮ-ਘਾਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਘਾਤ ਵਰਗੀ ਸੋਚ ਦੀ ਜੰਟੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਖੇਧੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਖਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰੱਬ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤੇ ਟਕੋਰ ਕੱਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਅੰਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਹਰਵਿੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਭੁੱਲੀਆਂ-ਵਿਸਰੀਆਂ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਬੇ-ਮਿਸਾਲ ਜੁਗਲ-ਬੰਦੀ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਆਪਣੀ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਧਾਈ ਦੇ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।

-ਜਸਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 88476-94338

 ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜ਼ੋਹਰਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 134
ਸੰਪਰਕ : 98143-03534

'ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ' ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ 86 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪੌਣ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਅਸਮਾਨ, ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸਿਆਸਤ, ਆਪ ਮੁਹਾਰੀ ਹੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੁਲਦੀ ਜਵਾਨੀ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਤੰਗੀਆਂ ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੰਨੀ ਕਿਸਾਨੀ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਈ ਹੇਠਲੀ ਕਿਸਾਨੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵੱਲ ਲਗਾਤਾਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਣਾ, ਕੁੜੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ' ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ-
'ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਗੱਲ।
ਅਨੰਤ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਭਟਕੇ, ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਗੱਲ।
ਮਰਦ ਅਗੰਮੜੇ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ 'ਚੋਂ ਸਿਰਜੇ,
ਅਣਖੀ ਮਰਦ ਦਲੇਰ, ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਗੱਲ।
ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ 'ਚ ਚਲਦੀ, ਤੇਜ਼ ਕਟਾਰ ਦੀ ਗੱਲ।'
ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਕਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ, ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਧੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਰਾਹ ਮੁੱਕ ਗਏ' ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-
'ਇਸ ਦਿਲ ਵਿਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਮਾਹ ਮੁੱਕ ਗਏ,
ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਚੇ ਰਾਹ ਮੁੱਕ ਗਏ।
ਨਾ ਚਾਅ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤੀਆਂ ਦੇ,
ਨਾ ਚਾਅ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਧੀਆਂ ਦੇ।
ਇੱਥੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਚਿਹਰੇ ਖਿਲਦੇ ਨਾ,
ਦਰਿਆ ਦਿਲ ਸੱਜਣ ਮਿਲਦੇ ਨਾ।
ਇੱਥੇ ਬੇੜੀਆਂ ਸਣੇ ਮਲਾਹ ਮੁੱਕ ਗਏ,
ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਚੇ ਰਾਹ ਮੁੱਕ ਗਏ।'
'ਕੁੜੀਆਂ' ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਟੀਸ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਲਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ-
'ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਗਾਣ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ,
ਅੱਧ ਨੰਗੀਆਂ ਨਚਾਣ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ।
ਟੱਬਰ ਦਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ,
ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਦਿਖਾਣ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ।
ਲੱਚਰ ਬੋਲ ਤੇ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ,
ਬਿਨ ਬੋਲੇ ਸਹਿ ਜਾਣ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ।
ਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਰਹਿਣਾ ਸਿੱਖਿਆ,
ਅੰਦਰੋਂ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ।'
ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਲਾਲ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿਖੇ ਧਰਮ, ਹੱਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ 'ਸੱਚ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ' ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ-
ਲਹੂ ਮਾਸ ਦਾ ਲੱਗਾ ਗਾਰਾ
ਮਹਿਲ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਘੜਦੇ ਦੇਖੇ।
ਸੱਚ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ,
ਕਾਜ਼ੀ ਫ਼ਤਵੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖੇ।
ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੇ ਆਵੇ ਅੰਦਰ,
ਲਾਲ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਰੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖੇ।
ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਮਹਾਂ ਨਾਇਕ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-
ਭੁੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾਤਾ,
ਤੂੰ ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਜ ਤੁੜਾ ਗਿਆ ਏਂ।
ਪਿਤਾ ਵਾਰਿਆ ਹਿੰਦ ਲਈ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ,
ਪੁੱਤਰ ਨੀਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਚਿਣਵਾ ਗਿਆ ਏਂ।
ਲਾੜੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਗਾਨਾ,
ਕੀਤਾ ਕੌਮ ਨਾਲ਼ ਕੌਲ ਨਿਭਾ ਗਿਆ ਏਂ।'
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਨੇ 'ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੱਕ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ
(ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਨਾਟ-ਰੂਪ)
ਲੇਖਕ : ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 140
ਸੰਪਰਕ : 99154-99705

ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਨ ੇਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇਕ ਨਾਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ (ਨਾਟ-ਰੂਪ) ਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ 22 ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਹੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਮੌਜੂਦਾ ਘਰ, ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਮਸੀਤ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਝਨਾ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾਂ ਹੀਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾਣਾ, ਚੂਚਕ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜਣਾ, ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਡੰਗਰ ਚਾਰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਵਰਨਣ ਖ਼ੂਬ ਲੁਭਾਵਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਕਿ ਬੋਲੀਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਖ਼ੂਬ ਨਿੱਭਦੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਪੱਖੋਂ ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, 'ਫੇਡ ਇਨ' ਵਿਚ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਦਿਲ-ਲੁਭਾਉਣੀ ਹੈ। ਸੈਦੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਜੰਞ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਤੇ ਛੁਡਾਉਣੀ, ਹੀਰ ਤੇ ਸੈਦੇ ਦਾ ਛੱਟੀਆਂ ਖੇਡਣਾਂ, ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ, ਜੋਗੀ ਦਾ ਬਾਗ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਜੋਗੀ ਬਣ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਜੋਗੀ ਦਾ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਣਾ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਬੋਲ-ਉਚਾਰੂ, ਹੀਰ ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਉੱਧਲ ਜਾਣਾ ਜਿਸ ਕਦਰ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੌਕਾ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਆਦਿ ਬੜਾ ਰੌਚਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਦੀ ਧਰਾਤਲ ਭੂਮੀ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਹੀਰ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੋਲੀਆਂ ਸਿਰਜਕ ਹਜ਼ੂਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚ ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ, ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ-ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ 'ਪ੍ਰੀਤ' ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਖਾਂਤ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿਚ ਹੈ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਬਾਬਤ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ
ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚਵੀ ਵੀਰਨੋ
ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਭਾਈ।
ਪੱਚੀ ਸਤੰਬਰ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ
ਕਾਪੀ ਪੂਰ ਚੜ੍ਹਾਈ।
ਜਦ ਤਕ ਕਾਮੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ
ਜਾਂਦੇ ਚਲਦੀ ਰਹੂ ਲੜਾਈ।
ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਰਲ
ਮਿਲ ਦੇਓ ਵਧਾਈ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਦਲਬਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ 'ਤੇ ਅਹਿਸਾਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ
ਲੇਖਕ : ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਬਦਾਂਜਲੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98552-32575

ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਗ-ਰਗ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲੀਅਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਸੀਮ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੁਨਰ ਵੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵੀ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਐ /ਜਦ ਤੋਂ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦਾ ਚਿਰਾਗ਼,
ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਫ਼ੈਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਡ ਵਿਚ /ਹਰ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੰਗੀ ਮਿਲੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਲਈ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਕੂਮਤੀ ਜਬਰ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼-ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਚਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਬਹੁਤੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦੰਭ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕਿ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਲੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਛੇ ਸੰਪਾਦਿਤ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਸਮਾਜ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਨੂੰ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨ ਲਈ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਸਣ ਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਾਰਕ ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੁਚੱਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰੇਗੀ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027

ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਬਖਸ਼ਿਸ
ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ
ਸੁੱਚੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 184
ਸੰਪਰਕ : 94170-49417

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰਾ ਅਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਅਣਥੱਕ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ 'ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ' ਦੀ ਤਲਾਸ਼, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਲਿਖੇ, ਗ਼ਦਰੀ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਵਿਰਸਾ ਅੰਕ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਫੀਚਰ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਉਪਰੰਤ, ਪਰਿਵਾਰ-ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਇ ਕੱਲ੍ਹਾ (ਰਾਏਕੋਟੀ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਿਹੜਾ 'ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ', ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਾਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਕਦਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ 'ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ' ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਵਰਨਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਦਾਤਾਂ ਸਿੰਘ-ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਇ ਕੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਜਨਾਂ ਵਰਗਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਰੁਲ-ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਸੇ ਫ਼ਿਤਰਤ ਤੋਂ ਆਹਤ ਹੋ ਕੇ ਡਾ. ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਪੋਥੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਚਾਰ ਅਧਿਆਇ ਹਨ। 1. ਪਵਿੱਤਰ 'ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ' ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਵਾਲੇ 2. 'ਅਜੀਤ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਲੇਖ 3. ਇਸ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਰਾਏ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਲਾ ਦੇ ਉਦਗਾਰ, 4. ਸੇਵਕ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ 'ਗੰਗਾ ਸਾਗਰ' ਬਾਰੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੋਥੀ 'ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ' ਵਲੋਂ ਬੜੀ ਰੀਝ ਅਤੇ ਨੀਝ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਫ਼ੋਮਾ ਗੋਰਦਇਏਵ
ਇਕ ਸਹਿਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ
ਮੂਲ : ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲਿਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300, ਸਫ਼ੇ : 286
ਸੰਪਰਕ : 98151 85501

ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਫੋਮਾ ਗੋਰਦਇਏਵ ਇਕ ਸਹਿਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ (1899) ਵੱਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲਿਕ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗਰੀਬੀ 'ਤੇ ਰੁਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਘੁਟਣ ਭਰਿਆ ਤੇ ਅਜਨਬੀ ਬੋਧ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਇਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਸੇ ਸਹਿਮ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਨੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਕਟਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸੱਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦੇ ਭੇੜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਘਾਣ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਮਾਈਕਨ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਜੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੰਬੜੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਲੂੰਬਾ ਵਰਗੀ ਨਾਰੀ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਨੀਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਫੋਮਾ ਗੋਰਦੇਇਵ ਦਾ ਦੋਸਤ ਯੋਜਵ ਵੀ ਫੋਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਫੋਮਾ ਗੋਰਦੇਇਵ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਦੋਸਤ ਮਾਈਕਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੋਮਾ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਮੱਕਾਰ ਤੇ ਕਮੀਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਫੋਮਾ ਇਕ ਸਾਧੂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦਾ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਮਾਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਘਿਣਾਉਣੇ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸਫਿਆਂ 'ਤੇ ਅੱਖਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਛਪਾਈ ਤੇ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

 ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਤਾਪੀ ਧਰਮਾਰਾਓ
ਅਨੁਵਾਦ : ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਵਾਈਟ ਕਰੋਅ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਮਾਨਸਾ
ਮੁੱਲ : 120 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 97809-09077

'ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ' ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ ਨੇ 19 ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਈਜ਼ਾਦ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੱਖਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤਿਕ, ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 26 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਹੋਏ ਤਸ਼ੱਦਦ, ਘੋਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਜੋ ਘਿਨੌਣੇ ਕਾਰੇ ਇਸਤਰੀ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠ ਹਨ, 'ਕਮਰ ਪੇਟੀ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ', 'ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ', 'ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ', 'ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ', 'ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ', 'ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਨੋ-ਅਵਸਥਾ', 'ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ-aਕਵਚ', 'ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਠੋਸ ਚਿੰਨ੍ਹ'। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਯੋਨ-ਵਰਜਨਾਵਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਰੋਹਬ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਦੀ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਮਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਪੇਟੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚੰਨ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜ-ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਹਨ। ਤਾਪੀ ਧਰਮਾ ਰਾਓ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਡਿਤ, ਆਲੋਚਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਮਾਜ-ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 098553-95161

ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ
ਲੇਖਕ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 97806-67686

'ਲਾਲ ਤਿਤਲੀਆਂ' (2012), 'ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਵਿੱਕੀ' ਅਤੇ 'ਰੁਪਈਏ ਦਾ ਸਿੱਕਾ'(2014) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿੰ. ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਾਇਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ' (2025) ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ-ਸੜੀਆਂ, ਥੋਥੀਆਂ-ਬੇਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਲਸਮੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਰਮ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਉਲਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਿਛਾਂਹਖਿਚੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਪਰ ਤਰਕ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਨਸ਼ਤਰ ਚਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫ਼ਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਠੋਸ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜ ਕਦੇ ਅਜਾਈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਰਾਜੂ ਨਹੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ', 'ਮਾਲੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾ', 'ਲਵ ਯੂ ਸੈਂਟਾ', 'ਆਈ ਫ਼ੋਨ' ਅਤੇ 'ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰੂਪਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਗਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਸ਼ਾ ਇਸ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤੇ ਦੇ ਇਰਦਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਜ਼ਖ਼ੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਵੀ ਨੇਸਤ-ਓ-ਨਾਬੂਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ- ਸੌਂਦਰਯ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਜਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। 'ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ', 'ਮੈਂ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿੱਥੇ ਪਾਵਾਂ?', 'ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਡੱਡੂ', 'ਭੋਲੂ ਦਾ ਘਰ', 'ਅਨੋਖਾ ਚਿੜੀਆ ਘਰ', ਖਾਦ ਘਰ' ਅਤੇ 'ਨਿੱਕਾ ਲੂੰਬੜ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸਵੱਛ-ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਅ-ਜੰਤ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜਗਤ ਮੌਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਚੰਨ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਅਤੇ 'ਨਵਾਂ ਚੰਨ ਉਗ ਪਿਆ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। 'ਭੂੰਡੀ ਭੂੰਡੀ ਫੇਲ੍ਹ ਕਿ ਪਾਸ', 'ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ' ਅਤੇ 'ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੋਚਣੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਮਿੱਥਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਲੋਭ-ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਸੁਆਰਥੀ-ਸੋਚਣੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਤਾੜਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ, ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜਨੌਰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਘਟਨਾ-ਸਥਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਲ-ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਮੈਂ 'ਮਾਇਰ' ਨੂੰ ਇਸ ਮਿਆਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਵਿਸ਼ਵ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦੇ
ਲੇਖਕ : ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਉੱਭੀ 'ਅਜਨੋਹਾ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 170
ਸੰਪਰਕ : 96463-92945

ਡਾ. ਅਜਨੋਹਾ (ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ.) ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ 'ਨਾਇਕਤਵ' ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਕਾਲਰਾਂ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖਾਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼ਵ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦੇ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲ ਵਿਚ ਛਪੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 52 ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੂਰਮਿਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ, ਫਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ, ਜਰਨੈਲਾਂ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ, ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ (ਕੋਰੋਨਾ ਆਦਿ), ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਯੁਕਰੇਨ-ਰੂਸ ਜੰਗ, ਫਲਸਤੀਨ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਯੁੱਧ, ਅਮਰੀਕਨ ਚੋਣਾਂ (2024), ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੋਣ ਆਦਿ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛਿਟਪੁਟ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਾਥੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਮਾਯੂਸੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਾ. ਅਜਨੋਹਾ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ, ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਔਖੇ ਤੇ ਭਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਵਾਦ ਇਉਂ ਰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸ੍ਰੋਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਮਝਾ ਕੇ ਗਿਆਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੀਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਾਊ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਗੱਲ ਗਿਣੇ-ਮਿਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਚੋਖਾ ਵਾਧਾ ਕਰੇਗੀ।

-ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਪਰਮ ਹੰਸ ਬੈਰਾਗੀ
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ ; 167
ਸੰਪਰਕ : 97804-82354

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 127 ਕਾਂਡ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਅੰਕਿਤਾ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੀਆਂ ਵੱਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1925 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਝੰਗ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਰੁਸਤਮ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰਦਾਰਨੀ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾ ਵਸੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸਰਦਾਰਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਆਪ ਨਾਲ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਚ ਸਾਥ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ 14-15 ਸਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 7 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਨਾ ਕੋਈ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਿਰਸ਼ੁਲਕ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਮਾਇਆ, ਧਨ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣਾ ਸਗੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੋਣਾ, ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੰਸ ਵਰਗਾ, ਧਿਆਨ ਕੱਛੂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕੂੰਜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਨਿਮਰਤਾ, ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਰਤ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਹਰਿ ਰਸ, ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ। ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਣਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ
ਲੇਖਕ : ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : 5 ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ: 285 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94179-49079

ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼' ਤੇ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਪੁਸਤਕਾਂ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਸ਼ੇਰਨੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤਾਂ, ਆਦਰਸ਼, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖੋਜ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ, ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਬਕ, ਰੋੜਾਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਲੀਕਾ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਜਿਊਣਾ ਸਿੱਖੋ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਲੇਖਕ ਆਦਿ ਹਨ।
'ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ' 33 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਾਂਤ, ਤਣਾਅ ਤੇ ਭਟਕਣਾ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਣ ਲਈ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਨਰ' ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਇਕ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਇਕ ਹੁਨਰ, ਇਕ ਆਰਟ, ਇਕ ਸਮਝ, ਇਕ ਸਲੀਕਾ, ਇਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਉਹ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ।
ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਚਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਸਫ਼ਲਤਾ, ਆਨੰਦ, ਸਿਰਜਣਾ, ਸਫ਼ਰ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਪਸੰਦ, ਧਿਆਨ, ਡਰ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕਾਮਯਾਬੀ, ਸਮਝਣਾ, ਅਨੁਭਵ, ਵਿਵਹਾਰ, ਬੋਲਬਾਣੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਆਦਿ ਤਰਕ ਅਧਾਰਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਹੁਨਰ ਦਾ ਹੁਸਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸੋਚ ਦਾ ਸੂਰਜ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋਅ, ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਤਪਸ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਨਿੱਘ, ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਲੀਕੇ ਤੇ ਲਿਆਕਤ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਧੁੱਪ ਭੀੜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਦੀ ਕਦੇ ਗੁਆਚਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਅਮਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੁਹਜ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸੰਗਤ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦਾ ਵਲ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ: ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ: 94172-25942

ਡਾ. ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਇਹ ਪੁਸਤਕ, ਲਗਭਗ 274 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
192 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 24 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਪ੍ਰਿੰ.(ਡਾ.) ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਵਾਸੂ', ਡਾ.ਪਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ, ਡਾ.ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਡਾ. ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ, ਡਾ.ਅਨੁਰਾਗ ਸ਼ਰਮਾ, ਡਾ.ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਸੁਆਮੀ ਆਨੰਦ ਗਣਤਵ), ਪ੍ਰੋ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ, ਪ੍ਰੋ. ਸੰਧੂ ਵਰਿਆਣਵੀ, ਡਾ.ਅਮਰ ਕੋਮਲ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ, ਪ੍ਰੋ.ਮਲਕੀਤ ਜੌੜਾ, ਡਾ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤਿਲਕ, ਅਮਰੀਕ ਡੋਗਰਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਡਾ. ਸੌਮਾਸ ਬਲੋਕ, ਨਵਤੇਜ ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ, ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ (ਧੂਰੀ), ਪ੍ਰੋ.ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ਰੂਪ ਲਾਲ ਰੂਪ (ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ), ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭਰਤ ਅਤੇ ਕੇ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬੱਦਨ ਜੀ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤ ੇਸਿਆਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਪ੍ਰਤੀ।
ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਧਾਨ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ.ਜੱਸਲ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬੱਦਨ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ 'ਬੱਦਨ' ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਬਣੇਗੀ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੇਬਾਈਲ : 98888-42244

 ਬੋਲੀਵੀਆ ਡਾਇਰੀ
ਲੇਖਕ : ਅਰਨੈਸਟੋ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਇੰਦਰ ਪੱਖੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 166
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਬੋਲੀਵੀਆ ਡਾਇਰੀ ਅਰਨੈਸਟੋ ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜੂਨ, 1928 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਤੇ 9 ਅਕਤੂਬਰ, 1967 ਨੂੰ ਗੁਵੇਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਪੱਖੋਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਬੁਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 12 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 28 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿਚ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਚੀ ਗਵੇਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਇਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਨੂੰ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਰਚਿਤ
'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ'
ਇਕ ਅੰਤਰ ਝਾਤ
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਅਤੈ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 98151-77570

ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੱਬਤਨਾਮਾ, ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਗੌਲਣਯੋਗ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ (ਕਵਿਤਾ, ਆਲੋਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨ, ਨਾਟਕ ਆਦਿ) ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ 7 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਦਾ ਪਾਠ-ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੜ੍ਹਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ - ਲਿਖਤਾ ਓ ਵਾਚ, ਵਾਚਤਾ ਓ ਵਾਚ, ਪੜ੍ਹਤਾ ਓ ਵਾਚ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਆਰੰਭਦਿਆਂ, ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ, ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਤੇ; ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਪੁਸਤਕ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਲਿਖਣ ਇਲਾਜ ਵਿਧੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਦਵਾਖਾਨਾ, ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਰਜਨ। ਪੜ੍ਹਤਾ ਓ ਵਾਚ ਦੇ ਅੱਗੇ ਛੇ ਉਪਭਾਗ ਹਨ - ਏਕਾ, ਦੋਆ, ਤੀਆ, ਚਾਰਾ, ਪਾਂਜਾ, ਛੇਆ; ਫੇਰ ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਉਪਭਾਗ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਵੀ-ਮਨ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰੀਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਪੈਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਾਚਦਿਆਂ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲੇ ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨੂੰ ਕਿਤਾਬੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕ-ਜਗਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਉਂ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਹੀ ਪੁਨਰ-ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਜਾਣਿਆ-ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਵੇਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਤੇ ਲੇਖਕ (ਅਤੈ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਉਲੇਖਯੋਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ : 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ, ਚਿੰਤਕਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦਾ ਰਿਣ ਕਿਵੇਂ ਚੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੇ - ਅਚੇਤੇ-ਸੁਚੇਤੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵੇਲੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਟਕਿਆ ਉੱਥੋਂ ਈ ਆਪ ਬਹੁੜ ਕੇ ਉਂਗਲੀ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਮੁੜ ਡੰਡੀਏ ਪਾਇਆ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਅਪੜਾਇਆ। ਲੱਗਦਾ, ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੀਰ ਵੀ ਇਉਂ ਈ ਬਹੁੜਦੇ ਹੋਣਗੇ।' ਲੇਖਕ ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਏ ਭਈ ਓਸਨੇ ਨਿੱਜ ਨੂੰ ਪਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਸਵੈ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਕਰ ਲਿਆ; ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਤੱਕ ਪਾਸਾਰ ਲਿਆ। ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਕਿ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਹੀ, ਪ੍ਰੋ. ਅਤੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ!

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-920015

ਧੁਆਂਖੀਆਂ ਲਗਰਾਂ
ਲੇਖਕ : ਵਜੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ:300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :151
ਸੰਪਰਕ : 81468-23797

'ਧੁਆਂਖੀਆਂ ਲਗਰਾਂ' ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਹਤਾਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈ ਜਾਂ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ ਧੁਆਂਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰਾਹੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਕਿਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸ ਤਬਕੇ ਦੀ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਬਕੇ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਭਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਜਗਰੂਪ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਉਸ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਵਾੳਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਾਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਾਸ਼, ਬੇਜ਼ਾਰ ੳਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਰਗੇ ਕੋਹੜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਭੇਟ ਚਾੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਗਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਉੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਾਤ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਗਰੂਪ ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਵਰਗੇ ਅਗਵਾਈਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਰਾਹੋਂ ਮੋੜ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਕਰਾਵੇ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ
ਲੇਖਕ : ਅਭਿਰੋਜਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 70103-67193

'ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' ਅਭਿਰੋਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਲੱਡਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ 1500 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰ ਲਾਡਾ ਨੇ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਅਭਿਰੋਜ਼ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰਿਆਂ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲਪੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਸਲਾਘਾਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਤੋਂ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਲੱਡਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਾਬਾ ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਜੁੜਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਚਲਾਈ ਬਿਹੰਗਮ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿਚੋਂ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕੌਤਕ ਵੀ ਵਰਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 'ਜੰਡੀ' ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਣਕ 20 ਮਣ ਹੀ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਨਾ ਸੇਰ ਵੱਧ ਨਾ ਘੱਟ। ਅੱਜ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੈ ਤੇ 'ਬੇਰੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤ' ਜਾਂ '20 ਮਣਾਂ ਖੂਹ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯਤਨ ਹੈ। 'ਅਤਰ ਦੇ ਛਿੱਟੇ' ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਨਸ਼ਤਰ
ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਰਤਾ : ਹੈੱਡ ਮਾਸਟਰ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 79
ਸੰਪਰਕ : 97797-72139

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 61 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੌਣੀ ਵਧਾਈ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਸ ਇਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੀ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਜ਼ਬਾ, ਖਾਹਿਸ਼, ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇ ਰਿਹਾ। ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਹਾਮੀ, ਤ੍ਰਿਾਸਦੀ ਝਲਕ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾ ਘੱਟ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਮਸਤ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯਤਨ ਕਾਬਲੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਣਹਾਰ ਲੜਕਾ, ਇਕ ਮੋਚੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਦਮੀ, ਅਰਬੀ ਕਹਾਣੀ, ਫ਼ਿਤਰਤ, ਦਿਖਾਵੇਬਾਜ਼ੀ, ਸਿਆਣਪ, ਮਰਦ ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਮੱਖੀ, ਚਲਾਕ ਕਬਾੜੀਆ, ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਵਜ਼ੀਰ ਕਾਬਲੇ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੱਦ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ੰਹਨ, ਉਹ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ।

-ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (ਮੀਰਹੇੜੀ)
ਮੋਬਾਈਲ : 92105-88990

ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ
ਸ਼ਾਇਰਾ : ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼ਿਵ ਰਾਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 380 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98710-84402

ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪੁਲਾਂਘ ਪੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਗੁਲਮੋਹਰ ਹੱਸਦੇ ਹਨ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 'ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨੂਰ' ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ...' ਨਾਲ ਕਾਵਿ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਕਿੰਨੇ ਚਿਹਰੇ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਅਮੁੱਲੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਭਾਵ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ ਅਨੁਭਵ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਅਨੰਦਮਈ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾ ਤ੍ਰੇਲ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ, ਨਿੱਕੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ੁਹੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ-ਪਾਲਦੀ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਰਾ ਡਾ. ਇੰਦੂ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲਘੂ-ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾਅ-ਪੇਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੋ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

 ਜਿਨਿ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 109
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਬਾਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਇਹ ਤੇਈ ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ' 'ਜਿਨਿ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪੱਟੀਆਂ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ 'ਬਾਬਰਬਾਣੀ' (ਆਸਾ ਰਾਗ) ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 20 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ 'ਨੀਰੂ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਮੁਟਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਬੂ ਵਿੱਠਲ ਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਬਲੀ-ਪਤਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਕਤਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨੀਰੂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੇਹੱਦ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਨੀਰੂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੀਰੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ 'ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ' (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ) ਨਾਂਅ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਰੂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਉਪਨਿਆਸ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 'ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ' ਰੂਪ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੱਝਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਇਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ' ਅਤੇ 'ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਣਾ') ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਦੋਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਪਾਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ- ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨੀਰੂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਉਮੀਦ ਲੱਭਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਰੂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਨਾਲੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੌਰਵ ਦਾ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਜੀ
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ
ਲੇਖਕ : ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਖ਼ੁਦ
ਸਫ਼ੇ : 459
ਸੰਪਰਕ : 98155-40758

ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ-ਨੁਮਾ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡਰੀ ਰਾਇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਵੱਡਅਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 8 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਗ 'ੳ' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਹੈ ਬੇਦ ਕੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਭਾਈ (ਪੰਨਾ-11)। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 7 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦਾ ਜੈਕਾਰੁ, ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਹਾਇ, ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗਉਤੀ ਸਿਮਰਕੈ, ਪਾਇ ਗਹੇ ਜਬ ਤੇ ਤੁਮਰੇ, ਕਿਸੁ ਆਗੈ ਕੀਚੈ ਅਰਦਾਸਿ ਬੜੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਬੱਧੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਸਫਾ 12-13)।
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪਖਯਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਭਾਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੇਖ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਹਰ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਗ 'ਅ' ਵਿਚ 8 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 14 ਤੱਕ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਚੋਬੀਸ ਅਵਤਾਰ, ਰਾਮ ਅਵਤਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ, ਨਿਹਕਲੰਕੀ ਅਵਤਾਰ, ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ 56 ਪੰਨੇ ਤੋਂ 58 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਏ ਅੱਖਰ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਤਿਲਕ ਜੰਞੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾ ਕਾ' ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਮਹਾਕਾਲ ਕਾਲਕਾ ਅਰਾਧੀ' ਵਿਚ ਕਾਲਕਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ , ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਸਪਤਸ੍ਰਿੰਗ ਬਾਰੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈ ਅਪਨਾ ਸੁਤ ਤੋਹਿ ਨਿਵਾਜਾ' ਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਮਿੱਥ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ 'ਜਾਪੁ' ਅਤੇ 'ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ' ਨੂੰ ਵਾਚਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ 'ਜਾਪੁ' ਵਿਚ ਕੀਤੀ , ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ (ਪੰਨਾ 88)।
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ 'ਕ੍ਰਿਸਨ' ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ 'ੲ' ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੰਬਰ 21, 22, 23, 71 , 49 ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 15 ਅਤੇ 49 ਦੀ ਸੁਵਿਸਥਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਗ 'ਸ' ਵਿਚ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ , ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ , ਉਸ ਦੇ ਪੂਜਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਅਗਲਾ ਲੇਖ ਵੀ ਉਸੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਵਡੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ (ਸਫਾ 216)।
ਪੰਨਾ 217 ਤੋਂ 222 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 52 ਕਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 221 ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 52 ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਕ ਲੇਖ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਭਾਗ 'ਹ' ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ , ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦਰਜ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਨਾ 244 ਤੋਂ 249 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭੇਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਕੌਣ ਹੈ , ਬਾਰੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਚਰਚਾ ਹੈ , ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 262 ਤੋਂ 269 ਤੱਕ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੰਨਾ 272 ਤੋਂ 277 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਨਿਰਮਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਭੇਖ ਦੇ ਬਾਨੀ ਕਿਉਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ'। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਕਲਿਜੁਗ ਅਤੇ ਸਤਿਜੁਗ ਬਾਰੇ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਨਾ 315 ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਾਮ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪੰਨਾ 326 ਤੋਂ 339 ਤੱਕ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਸਮ ਦੁਆਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਪੈਰੇ ਵਿਚ 4ef}n}t}ons of Sc}ence ਬਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ , ਬੁੱਧ , ਜੈਨ , ਜਹੂਦੀ , ਇਸਾਈ , ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਤਰਕਪੂਰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਰਬ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਨਾ 378 ਤੋਂ 388 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮਨ ਕੀ ਹੈ ? ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ? ਮਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ , ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ? ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਸੋਲਹ ਕੀਏ ਸੀਗਾਰ' ਪੰਨਾ 398 ਤੋਂ 400 ਤੱਕ। ਅਜਾਨਬਾਹੁ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਭਾਗ 'ਗ' ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਨੁਕਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਨਾ 413 ਤੋਂ 426 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ 6 ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਤਿ ਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਪੰਨਾ 427 ਤੋਂ 439 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਲ ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 'ਵੇਦ' ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹਨ। ਪੰਨਾ 440 ਤੋਂ 444 ਪੰਨੇ ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਰਾਮਰਾਜ , ਪੰਨਾ 445 ਤੋਂ 448 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਹਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ , ਪੰਨਾ 449 ਤੋਂ 452 ਤੱਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਨ ਹੈ ਪੰਜ ਸਵਾਲ ਪੰਜ ਜਵਾਬ। 'ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਜਨ ਭਏ ਖਾਲਸੇ' ਇਸ ਗ੍ਰੰਥਨੁਮਾ ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਲੇਖ ਹੈ। ਪੰਨਾ 458 ਤੋਂ 459 ਤੱਕ ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਿਕਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ , ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਏ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਹਰ ਨੁਕਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਚੋਂ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।

-ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-61710

ਚਿੜੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ...
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ ਪੰਨੇ 80
ਸੰਪਰਕ : 98781-17285

ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਲੰਗੇਆਣਾ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 8 ਤੋਂ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਘੜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਚਿੜੀ ਜਨੌਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਤਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ, ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੋਚ, ਮਤਲਬਖ਼ੋਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਜਾਮ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਦਿ ਉਪਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਚਿੜੀਆਂ ਬੋਲ ਪਈਆਂ', 'ਚੂਰੀ' ਅਤੇ 'ਬੰਦ ਪਿੰਜਰਾ' ਅਤੇ 'ਵਿਚਾਰਾ ਕਾਂ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾੜਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦਾਣਾ-ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 'ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਜਬ ਨਜ਼ਾਰੇ', 'ਮਿੱਠੂ ਰਾਮ ਦੀ ਪਾਰਟੀ' ਅਤੇ 'ਚਿੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀ ਕਰੇ?' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਬਰਕਰਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਉ' ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਿੱਕੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਥਾਨਕ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਾਰੂ ਪੈਗ਼ਾਮ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਲੱਭਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਥੇ ਇਕ ਸਾਵਾਂ ਪੱਧਰਾ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਡਾ. ਲੰਗੇਆਣਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ-ਵਧਾਊ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਨ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਨਾਲ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ
ਲੇਖਿਕਾ: ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ: 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 128
ਸੰਪਰਕ: 98885-72424

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ' ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਦੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਵਾਕਿਫ਼ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਸਹਿਜਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਅਡੋਲਤਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੈ:
ਖੇਡਦੇ ਜਿੱਥੇ ਹਾਸੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ
ਖਾਲੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਈ ਉਹ ਕੁੱਖ
ਅਜੋਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੌਰ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹੋਸ਼-ਹਵਾਸ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕੀ-ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੀ ਹੈ। ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਸਾੜਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵਡਿਆਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਰਾਵਣ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ:
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਰਾਵਣ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ਤੂੰ
ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ਕਿਤੇ
ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਖ਼ੀ ਗਿਆਤਾ ਦੀ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਏਨੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਰੋਚਕ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਮਨ ਸਖ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਦਰਦ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਮਝ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਪਹਿਲੀ ਪਰਵਾਜ਼
ਕਵੀ : ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 224
ਸੰਪਰਕ : 98150-18947

'ਪਹਿਲੀ ਪਰਵਾਜ਼' ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ 141 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਤਸਵੀਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰੇ। ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਤਾਗੀਦ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਜ ਵਿਹੂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਊਮੈ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾਮਈ ਬਿਰਤੀ ਹੈ ਪਰ ਕਵੀ ਦਾ ਇਹ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਾਰਜ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਚਾਈਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਰਹੀਏ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਸਨੂਈ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੂਰਬੀਰ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ-ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹੇ। ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਰੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਿਲਾ ਹੈ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਹਫ਼ੇ ਭੱਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਪਰ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੱਪੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਸਾਡਾ ਲੁੱਟਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸਵ: ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ
ਸੰਪਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਖ਼ੁਦ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 85588-03871

ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਜੋ ਕਿ ਡਾ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਾਬ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 1937 ਨੂੰ ਖੇੜੀਕਲਾਂ ਪਿੰਡ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1964 ਵਿਚ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। 1968 ਬੈਚ ਵਿਚ ਉਹ ਸਬ ਜੱਜ-ਕਮ-ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ 19 ਮਈ, 1977 ਨੂੰ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਨੇ ਵੀ ਸੁਮੇਲ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਕੇ. ਐਲ. ਗਰਗ ਦਾ ਇਕ ਲੇਖ 'ਸਾਡਾ ਲੁੱਟਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ' ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਰਚੰਦ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 'ਅਕਾਲੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਨਈਆ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਨਾ 37 ਤੋਂ 100 ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸੁਹਜਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ :-
ਸੂਰਜ ਕਿਰਨ ਪਈ ਤੇ ਚਮਕਾਂ/ਮੈਂ ਇਕ ਜ਼ੱਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ
ਮਾਣ ਨਿਮਾਣਾ ਤਾਣ ਨਿਤਾਣਾ, ਮੈਂ ਕਿ ਜ਼ੱਰਾ ਧਰਤੀ ਦਾ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਤ, ਕੌਣ ਹੈ ਤੂੰ, ਜੀਵਨ ਪਿਆਲਾ, ਜੰਗ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ, ਅਦਾਲਤ ਆਦਿ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ' ਕਵਿਤਾ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਪਿਆ ਪੱਥਰ, ਪੱਥਰ ਕਰਨਗੇ ਕੀ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਵੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। 'ਆਸਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਨਾ 73 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਨ। ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਵਿਅੰਗਮਈ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵਿਚ ਕਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਗੱਭਰੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਸਾਡਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗਾ ਜੇਰਾ
ਹਰ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਸਾਡਾ ਝੰਡਾ, ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕੂਗਾ ਕਿਹੜਾ।
ਕੋਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਆਂਵਦਾ ਜੀਹਦਾ ਹੋਵੇ ਏਡਾ ਜੇਰਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਦਿਲ ਦਾ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਜੀਓ ਅਤੇ
ਜਿਊਂਣ ਦਿਓ
ਲੇਖਕ : ਰਾਮ ਲਾਲ ਭਗਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 56
ਸੰਪਰਕ : 98550-02264

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਿਆਰੀ ਬਾਲ-ਇਕਾਂਗੀ ਅਤੇ ਬਾਲ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਨਿਭਾਅ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੰਚ ਸੰਚਾਲਨ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਿੰਦ-ਜਾਨ ਹੁੰਦੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਮੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਲਾਲ ਭਗਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲ-ਨਾਟਕ 'ਜੀਓ ਅਤੇ ਜਿਊਣ ਦਿਓ' ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉਕਤ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗ 'ਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮੀ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਹੀ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਤੇ ਮੰਤਵ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚਾ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੀਤ ਅਲਾਪਦਾ ਹੈ:
ਸੁਣੋ ਹਿੰਦ ਵਾਸੀਓ, ਸੁਣੋ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਓ
ਕਿਉਂ ਕੱਟਦੇ ਹੋ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ
ਕਿਉਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਤਰ ਹਨ :
ਸ਼ੇਰ (ਜੰਗਲ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ), ਹਾਥੀ (ਜੰਗਲ ਦਾ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਜੀਵ), ਚੀਤਾ (ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ), ਰਿੱਛ (ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੌਚਿਕ ਹਨ), ਹਿਰਨ (ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ), ਲੂੰਬੜੀ (ਚਲਾਕ ਤੇ ਸਿਆਣੀ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਬਾਂਦਰ। ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ : ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਕੱਟਣਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਖ਼ੁਸ਼ਗੁਆਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਆਸੇ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਰੁੱਖਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ-ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਮੰਚਣ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਡ ਪਸਾਰੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਰੂਹ ਦੇ ਬੋਲ
ਲੇਖਕ : ਮੰਗਲ ਮੀਤ ਪੱਤੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 96
ਸੰਪਰਕ : 94171-49433

ਹਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਚਾਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਮੀਤ ਪੱਤੋ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। ਇਕ ਕਿਰਤੀ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ। ਇਹੋ ਹੀ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਆਧਾਰ-ਭੂਮੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਇਕੱਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਭਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ 'ਵਾ-ਵਰੋਲੇ', 'ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਲੂਣ', 'ਤਾਲ ਤੋਂ ਉਕਿਆਂ ਨੂੰ', 'ਰੂਹ ਦੇ ਬੋਲ', 'ਤੋਹਮਤਾਂ', 'ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ', 'ਹੰਝੂ', 'ਹੇਠ ਛੁਰੀ ਦੇ', 'ਲੁੱਟ-ਮਚਾਈ', 'ਧੜੀ ਧੜੀ ਗੱਪ', 'ਕੌਣ' ਆਦਿ ਉਕਤ ਕਥਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਜੋ ਨਿਘਾਰ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਨਵ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿ-ਦਰ-ਤਹਿ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗੁਲਮੋਹਰ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਰਹੇ। ਚੰਗੀ ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨੀ ਬਚੀ ਰਹੇ। ਕਵੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਦਾਗਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ, ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੱਕੇ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦਾ ਰਹੇ ਨਾ ਕਿ ਯਾਰ-ਮਾਰ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਬਣੇ ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮਨ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਮਾਣੇ ਅਤੇ ਛਾਪਾਂ ਛੱਲੇ ਪਹਿਨੇ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਰਲ ਕਾਵਿਕ-ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੈਅ, ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬੜੇ ਬੜੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਉਭਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿਕ ਗੁਣ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਭਾਵੇਂ ਕਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਪੱਕਤਾ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੌੜ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਤਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਹਵੇਲੀਆਲਾ
ਲੇਖਕ : ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :152
ਸੰਪਰਕ : 97800-42156

ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤੀ ਸੁਰ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਹਵੇਲੀਆਲਾ' ਵਿਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚਲ ਰਹੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਕਬਾਲਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਛੀਮਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰਿਸ਼ਮਦੀਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਬਰ ਜਨਾਹ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧੀ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਕਿਰਤੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜੀ ਔਲਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ, ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪੁਲਿਸਤੰਤਰ, ਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਭੁਗਤ ਕੇ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਰ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਘੋਲ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ 'ਹਵੇਲੀਆਲਾ' ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਜੀਵਨ ਹਯਾਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਉਤਰਦਾ ਧਨਾਢ ਵਰਗ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਮਾਨਵਤਾ ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਗ਼ਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਸਪਾਲ ਮਾਨਖੇੜਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਹੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਘੋਲ ਲੰਮਾ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੀ ਲੀਕ ਮੇਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਲੀਕ ਵੱਡੀ ਵਾਹ ਦਿੱਤੀ× ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ 'ਸਵੈਮਾਣ' ਤੇ 'ਹੱਕ-ਸੱਚ' ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁੜ
ਮੋਬਾਈਲ :94146-91091

ਅੱਖੀ ਡਿੱਠੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ
(ਭਾਗ-ਦੂਜਾ)
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98784-47635

ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਏ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ (ਨਵੀਂ ਰੁੱਤ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਰਪਾਰ, ਬੰਦੇ ਦੀ ਵੁੱਕਤ ਐ ਜਿੱਥੇ, ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਕਲਮਾਂ ਜੋ ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਸਿਰਲੇਖ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ (2023) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ/ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਤੀ ਵੀ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਉਂ ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਯਥਾਰਥ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ 14.8.1988 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 11.12.2002 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 2002 ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ 16 ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਡਾ. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ, ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਫਿਰ 4 ਲਿਖਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਬਾਰੇ ਤੇ ਦੋ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ 1984 ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਝੱਲਕਦੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ/ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨ/ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੜੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਮਿੱਤਰ ਅਸਾਡੜੇ ਸੇਈ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਬਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜੰਮੂ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਸੰਸਮਰਣਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕ 'ਮਿੱਤਰ ਅਸਾਡੜੇ ਸੇਈ' ਵਿਚ 18 ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਪੁਆ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਤਰਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਮਾਰਫ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਤਵ 'ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀਆ, ਸਾਡੇ ਮੁਕਤ ਜੀ, ਡੋਗਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਤੰਭ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵ ਜਮਵਾਲ, ਸੋਹਣਾ ਜੀਵਨ ਸੋਹਣੀ ਗ਼ਜ਼ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਕੂਕਾ, ਮਿੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਬਰ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਫੌਤ ਹੋਇਆ ਖਾਲਿਦ ਹੁਸੈਨ, ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸੰਖਿਪਤ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਤਾਰਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸਾਲੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਇਹ ਸੀ ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰੰਜੂਰ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਰਨ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੈ ਨਾ ਸਖੀ, ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਲ ਯਾਰੀ, ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਸਾਂਗੜਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਤਸੱਵਰ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਚੰਦਨ, ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀਰਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਵਲੋਂ ਆਪਸੀ ਨੇੜਲੀ ਸਾਂਝ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸਰੋਕਾਰਾ ਨੂੰ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਮਰਣਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ -ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕ ਅਣਐਲਾਨਿਆਂ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਸੰਸਮਰਣ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਜੀਜ਼ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਦੇ ਸਮੇਂ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਦੀ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸੁਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਪੁਖ਼ਤਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਮਰਣ ਆਪਣੇ ਹਮ ਖ਼ਿਆਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਫਿਰ ਨਿੱਜੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਡਾ. ਮੋਨੋਜੀਤ ਵਰਗਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖ਼ਮ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਘੋਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਪੁਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲਮੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੇਧ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੈ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸੋਮੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਠਕ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣਗੇ।

-ਡਾ. ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

 ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 189 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 97793-98793

'ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਜਨਕ ਸੰਗਤ ਨੇ ਅਤੇ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਆਕੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਚੁਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਕਵੀ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਸੁਹਜਮਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਵੀ ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਕਵੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਪ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ :
ਛਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਵਕਤਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਸਿਰੜੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਸੀ
ਘਰ ਦਾ ਰੰਗ ਭਾਗ ਸੀ ਬਾਪੂ
ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਪਰ ਚਿਹਰੇ ਪੜ੍ਹਦਾ।
ਕਵੀ ਨੇ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਲੜਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ, ਰੱਖੜੀ ਬਾਰੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਬਾਰੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ, ਕਰਜ਼ਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੇਡ ਚਾਲ ਵਰਗੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਜਾਤੀਵਾਦ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧੂ ਸੰਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਬਾਰੇ, ਨਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਰੰਗੀਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਮਨੋਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲਦਾਰੀਆਂ, ਗਲਵੱਕੜੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਵਣ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਬਾਪੂ, ਸਲੀਬਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਂਗੇ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਫੈਲੀ ਸੀ, ਪਰੇਮ ਵਾਲੀ ਗਲੀ, ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਚਿੜੀਆਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀਰੀ, ਅੱਕ ਦੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ, ਧੀਆਂ ਤੇ ਤੀਆਂ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਹਰੀਸ਼ ਪਟਿਆਲਵੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ

ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿਕੰਦਰ
ਲੇਖਕ : ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 0161-2740738

ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਪੀਅੰਕਿਤ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਹੀ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਦ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਕੁ-ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਰੌਚਕਿਤਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਝਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਡ-ਬੀਤੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ ਘੱਟ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਦਵੰਦੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਉਸ ਦੀ ਸੌਖੀ ਤੇ ਉਮਦਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੰਡ ਵਿਚਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। 24 ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੋਰਡਿੰਗ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਤੇ ਕਾਬਿਲ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਸਕੇ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾਤ ਦੁਬਈ ਦੇ ਡਾੱਨ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ੌਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਗਰਲਫਰੈਂਡ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਰੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਅਵਤਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਗਿਆਸੂ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਤਾਲੁਕਾਤਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਚਸਕਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਚੰਗਾ ਵਪਾਰੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਕਾਲਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਸਦੈਵ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਦੈਵ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗਸਟਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਬਤ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜੇ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਗਲ਼ਤ ਕੰਮ ਲਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਅਣਫਰੋਲੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ, ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਪਥਰਾਅ ਜਾਣਾ ਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ। ਅਵਤਾਰ ਤਿਹਾੜ ਤੋਂ ਬੁੜੈਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਮਤਲਬੀ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਰਸ ਭਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਤੇ ਅਖਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੋਡ ਵਰਡਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਹਾਸਰਸ ਉੱਥੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਤੇ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲੁਕਵੇਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟਿਕਾਣੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੰਬਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੜੀਵਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਠਕ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਅਜੋਕੀ ਪਨੀਰੀ ਲਈ ਸੇਧ ਬਣ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਤੌਰ ਅਲੋਚਕ ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਵਾਂਗੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਾਠਕ ਨਾਇਕ ਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਪੜਚੌਲ ਸੁਡੌਲਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨ। ਨਾਵਲ ਸਾਊਥ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਲਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵੀ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਵਤਾਰ ਚਾਹੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਰਮਾਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਾ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਝੇਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੱਠੂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿਸਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ। ਜੀਵਨ ਉਹ ਹੈ-ਜੋ ਮਾਣ ਨਾਲ, ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਗ ਮਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਨ ਠੀਕਰੀਆਂ ਲਈ ਗ਼ਲਤ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਕਦੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸੁਚਾਰੂ ਉਦਾਹਰਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਕਿਸੇ ਨਾ-ਮੁਰਾਦ ਦੇ ਛੁਟਕਾਰੇ ਖ਼ਬਰ ਬਣ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਤਾਰਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੀਅ ਆਇਆਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿਰਕੱਢ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਆਸ ਸਹਿਤ ਨਾਵਲ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ।

-ਜਸਕਿਰਨਜੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 88476-94338

ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਹਾਂ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਾਦਿਕ ਤਖਤੂਪੁਰੀਆ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 92
ਸੰਪਰਕ: 99151-41606

'ਮੈਂ ਕਹਾਣੀ ਹਾਂ' ਸਾਦਿਕ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰੀਆ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 41 ਕਹਾਣੀ-ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 82 ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ਅਮਨ ਯਾਤਰੀ, ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੀਰੋਕੇ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਦਾਨੇਵਾਲੀਆ, ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਰਾ, ਸਤਨਾਮ ਸ਼ਦੀਦ, ਸੁਭਾਸ਼ ਸੋਲੰਕੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਧੂਰੀ, ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਜਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਚੱਠਾ, ਡਾ. ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਕੰਗ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਟਿੱਕਾ ਜੇ.ਐਸ. ਸਿੱਧੂ, ਡਾ. ਨੀਤੂ ਸ਼ਰਮਾ, ਦੀਪ ਸੰਧੂ, ਨਵੀ ਨਵਦੀਪ, ਨਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ, ਨਰੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਖਟੜਾ, ਪਰਵੀਨ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਜੰਬਰ, ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਰਿਆੜ, ਪਵਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਬਲਰਾਜ ਕੌਰ ਚੰਦੇਲ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਦੀਨਾ ਨਗਰ, ਭੱਟੀ ਮੌੜਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਹੀ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਰਾਵਾਂ, ਰੀਨਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਵੀਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਜੱਸੀ ਧਰੋੜ, ਸਾਦਿਕ ਤਖ਼ਤੂਪੁਰੀਆ ਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ ਜਨ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਅ ਵੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਕਈ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ-ਰੂਪ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿਚ ਫਿਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਕਹਿ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲੇ ਕਟਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਤੰਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਮੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਵੇਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਧੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਚਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋਣਗੇ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ
ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ੍ਰੈਂਕਲ਼ਿਨ
ਅਨੁਵਾਦ : ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ੈਦਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 191
ਸੰਪਰਕ : 98552-32575

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਏਡਾ ਓਪਰਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰੜੀ ਲੇਖਕ! ਇਹ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਏਨੀ ਰੌਚਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਭਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਖਿੱਤੇ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਾਂ! ਲੇਖਕ ਬਖਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1723 ਵਿਚ ਮੈਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਲੇਖਕ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਪਾਤੀ-ਰੋਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਡੇਲਫ਼ਈਆ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫਰੰਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਖ਼ਾਲੀ ਘਰ ਦੇਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਵਾਲੀਆਂ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਵੀ ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ 'ਚੋਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਭਾਵ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਸਿਰੜੀ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਉਹ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਵੀ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।

- ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-07693

ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ
ਲੇਖਕ : ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੀਥਿੰਕ ਬੁਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 349 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 133
ਸੰਪਰਕ : 94643-46677

ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੁਖਦ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਸੀ ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰਤਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਵਿਚ ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। 'ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ' ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ 'ਕਾਗ਼ਜ਼ੀ ਕਿਰਦਾਰ' ਨਾਂਅ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸੌ ਦੋ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਤ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪਰਵਾਸ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੇ ਖੇਤ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਵਾਲਾ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਦ ਉਹ ਚੇਤਿਆਂ ਦੀ ਝੀਥ 'ਚੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਤਰਜੀਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹਨ। ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਔਝੜ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਿਅਰ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹਨ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਦਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਖ਼ਾਬਾਂ ਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲ, ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਜੀਤ ਸੁਰਜੀਤ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਉਂਝ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਬੇਧਿਆਨੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਰਿੜਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

 ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ
ਲੇਖਕ : ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਟਰੂ ਸਪੈਰੋ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 97
ਸੰਪਰਕ : 98772-04006

ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ' ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਅੰਗ ਜਗਤ ਵਿਚ ਫਿਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਲੇਠਾ ਵਿਅੰਗ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤਰੀ ਵਾਲੇ ਕਰੇਲੇ' ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਅੰਗ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਛਾਪਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਲੱਭ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚੋਟ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦੀ ਅੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਫੋਕੇ ਲਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਗਾਲੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੋਛੇ ਚਟਖਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਦੰਭੀ ਟਾਹਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਬੌਸ ਬਣੇ ਬੇਈਮਾਨ ਦਫ਼ਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਅਤੇ ਮੁਕਟ ਉਤਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਣ ਵਾਂਙ ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪਲੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਛੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ-ਦਰ-ਫਿਲਮ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਟਾਖਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਰਤੂਤ ਢਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ। ਇਹੋ ਚੰਗੇ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਦਾ ਕਸਬ ਤੇ ਟੀਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ, 'ਤਰੀ ਵਾਲੇ ਕਰੇਲੇ' ਵਾਂਙ 'ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਵੱਗ ਫਿਰਦੇ' ਵਿਅੰਗ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਕਰੀਏ।

-ਕੇ. ਐੱਲ. ਗਰਗ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-37050

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ
ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 73833-52176

ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਣਤਰ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਝ ਹੈ। ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜ਼ਰਖੇਜ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਲਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਦਾਇਨੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਲੁਕੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਟੇ ਹੇਠ ਲਿਆ ਕੇ, ਬੇਹੱਦ ਗਹਿਰੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਵਾਲ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰੂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਸਰ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਵਿਚਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੀ ਪਰਪੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਹੋਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬ' ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਟੀਕ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦਾ ਇਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ 'ਪੰਜਾਬ' ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਧੁਰਾ ਸੀ।
'ਆਰੀਆਈ ਲੋਕ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੈਦਿਕ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗਰਦਾਨਣਾ ਸ਼ੱਕੀ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ' (ਪੰਨਾ 25)
ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਵਾਇਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹੰਘਾਲਦੀ ਹੋਈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਜਾਤੀਗਤ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
'ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 14ਵੀਂ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਾਤਪਾਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਪੰਥ 16ਵੀਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਛੂਤਾਂ ਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਸਤੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।...... ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੌਥਾਈ 'ਚ ਦਲਿਤ ਸਿੱਖ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਸਨ.... ਆਖਰਕਾਰ ਇਸੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਪਤਨ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਜਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਛੂਤਛਾਤ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਈ' (ਪੰਨਾ 30)
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਠਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਤ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
-ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਆਜ਼ਾਦ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
-ਦਲਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਦਲਿਤ ਮਾਣ-ਤਾਣ ਦੀ ਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। (ਪੰਨਾ 69)
-ਸੰਤ ਕਵੀ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ, ਸਾਧੂ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼, ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਘਾਰੂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਰਾਮ ਆਲਮ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਵਾਲ-ਦਰ-ਸਵਾਲ ਉਠਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੇ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸ-ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਿਰਖ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਪੁਨਰ- ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੇਖਾਂਕਣ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੰਸ ਦਾ ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗਤਾ ਦਾ ਲਿਖਾਇਕ ਹੈ।

-ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 94171-94812

ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ ; 76
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ 'ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ' ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ 1882 ਤੋਂ 1954 ਈ. ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਪਟਿਆਲੇ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਘੋ-ਮਾਜਰਾ ਮਹੱਲਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਛੇ-ਸੱਤ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ 1914 ਈ. ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ. ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਕ ਨਿਪੁੰਨ ਖੋਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਆਪ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ' ਨੂੰ ਡਾ. ਫੌਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ 1979 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ' ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ 1985 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਸੀਹਾਂ (ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1761 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1823 ਈ. ਵਿਚ ਪਠਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੜਦਿਆਂ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਕ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਹੋ ਗਈ। ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਉਪਰੰਤ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਨੈਣਾ (ਨਰਾਇਣ) ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ 'ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿਸਲ' ਦਾ ਇਕ ਉੱਘਾ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 21 ਵਰ੍ਹੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਹਰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀਲਾ ਯੋਧਾ ਸੀ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਝੜਪਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਢਿੱਲੇ ਆਚਰਣ ਕਾਰਨ ਡਾਂਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੋਤੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਾਰਸੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਦੰਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਏਕਮ
ਲੇਖਕ : ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ: 100 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 20
ਸੰਪਰਕ : 98761-84954

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਬਾਲ ਮਨਾਂ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਏਕਮ' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਮਿਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਾਨਵੀ-ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਹਿਤ ਕੇਵਲ ਸੁਨੇਹੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਬਾਲ-ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਹਿੱਤ ਠੋਸ ਸੁਨੇਹੇ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਉਦੇਵੀਰ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁਟਵਾਉਣ ਲਈ ਕੱਦ ਨਾਲੋਂ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਵਕਤ ਦੀ ਕਦਰ' ਕਹਾਣੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਭਰ ਦੇ ਕੰਮ ਪਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਬੇਰ' ਕਹਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ' ਕਹਾਣੀ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਮੁਖ਼ਾਲਫ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੱਛੂ' ਕਹਾਣੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਏਕਮ' ਅਤੇ 'ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ 'ਅਭਿਆਸ' ਦਾ ਨਾਇਕ ਗੁਰਸ਼ਾਨ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਬਿਜੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਆਲ੍ਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਤੱਕ ਕੇ ਅਹਿਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾੜੀ ਲਿਖਾਈ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰੇਗਾ। ਨਤੀਜਤਨ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਇਤਫ਼ਾਕ, ਲਗਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲੜ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕੋਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਚਿੱਤਰ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਆਯੂ-ਗੁੱਟ ਦੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸ੍ਰੋਤ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਇਤਿਹਾਸ ਪਾ. ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ, ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ
ਭਗਤੀ, ਸੇਵਾ, ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ
ਚਾਰ ਸਾਗਰ
ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸਾਰੰਗੀਵਾਦਕ, ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਸੇਮੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ।
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 332
ਸੰਪਰਕ : 93572-01425

ਵਿਚਾਰਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਤੱਕ ਲੈਕਚਰਾਂ/ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਇਤਿਹਾਸ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੈਕਚਰਾਂ/ਵਾਰਤਿਕ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰੰਬਰਤਾ (ਨੈਰੇਟਿਵ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਦਾ ਆ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇੰਜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 'ਰਹੁ-ਵਿਚਾਰ' ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਸਰੋਤਿਆਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲੈਕਚਰ/ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਹਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਣਥੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਬੇਟੀ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗੋਗੇ ਉਹ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗ ਲਿਆ। 'ਜੋ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਦਾਤ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ, ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਤੁੱਠੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ, ਗੱਦੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੇਰੀ ਔਲਾਦ, ਪੁੱਤ ਪੋਤਰੇ ਮਾਣਨ। ' ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲੇ, 'ਕਿਹਾ , ਪੁੱਤਰੀ! ਇਹ ਸੇਵਕ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬੱਧੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਵਿਚਰਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਓ ਵਰ ਹੈ, ਗੁਰਿਆਈ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਕਸ਼ਟ ਆਉਣਗੇ। ' (ਪੰ. 160) ਇਸ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ 'ਔੜਾ ਛੰਦ' ਵਿਚ ਕਾਵਿਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ-161
ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਦੇਣ ਵੇਲੇ 'ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ' ਰੱਖ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਦੇਖੋ ਪੰ. 64, 132-ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।
ਕਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ।
ਸੱਚੇ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ ਰੱਦ ਕਰਕੇ 'ਪੱਕੀ ਬਾਣੀ' ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੈਵੀ/ਅਲੌਕਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੋਰ ਇਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਵੰਡ ਕੇ ਕ੍ਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਮੇਂ ਚੰਦੂ, ਪ੍ਰਿਥੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁਗਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਚੰਦੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ (ਦੇਗ) ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ। ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਉਤੇ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਈ। ਤੱਤੀ ਤਵੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਗੁਰੂਦੇਵ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਇਉਂ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ:
'ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕ ਮਾਗੈ॥ (ਪੰ. 322)

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmai.com

 ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਪਹਾੜ
ਲੇਖਕ : ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਰਾਜੀ
ਅਨੁਵਾਦਕ: ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 174
ਸੰਪਰਕ : 94173-04446

ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ 35 ਭਾਗ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸ ਅਣਗੌਲੇ ਹੀਰੇ, ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲੂਰੀਆ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਲੱਦਾਖ, ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ। ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਉਦੋਂ ਜਾਗੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤੇਜਵਾਨ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਗਹਿਰੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਰਨੈਲ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਗਲਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਕਠਿਨ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਦੇ ਦਮ 'ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਜਰਨੈਲ ਬਣਿਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ 'ਦੀਵੇ ਥੱਲੇ ਹਨੇਰੇ' ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੇਪੋਲੀਅਨ' ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਿਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਗਮ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਹੱਡ-ਚੀਰਵੀਂ ਸਰਦੀ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਪਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਮੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਉਸ ਪਾਠਕ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਇਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫਰੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-dodd

ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 282
ਸੰਪਰਕ : 98157-37548

ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਪਾਦਕ 'ਸੰਧੂ' ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ 'ਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਏਨੀ ਲਚਕ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਦੇਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।' ਪ੍ਰੋ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਬਰਾੜ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 2012 ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧੀਮੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਕ ਖ਼ਤ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ 'ਤੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸੁਆਦਲੀਆਂ ਬੇਸੁਆਦਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਂਝ ਦਾ ਉਂਝ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।' ਸ. ਸ. ਮੀਸ਼ਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਅਜੀਤ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿਚ ਮੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲਾਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਮੇਰੀ ਤੁੱਛ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ (Stream of 3onsc}ous) ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਚੇਤਨ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ (1891) ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭਵ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਇੰਟੀਅਰ ਮੋਨੋਲਾਗ' ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵੀ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦੁਚਿੱਤੀ, ਭਟਕਣ, ਉੱਭਰਦੀ, ਮਚਲਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਕਦੇ ਆਸ਼ਾ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਸਮੇਂ ਤਿਲਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਇੱਧਰ ਕਦੀ ਉਧਰ। ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦੀ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਗੌਲੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਪਕੜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅਰਥਾਪਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕ (ਪੋਇਟਕ ਆਈ), ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਵਿ ਸਵੈ-ਸੰਬੋਧਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਦਾ ਖੰਡਿਤ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ (ਨੈਗੇਟਿਵ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ) ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਗਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਕੰਸ਼ੀ ਹੈ ਇਹ ਕਾਵਿ। ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਾਕ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਦੇ ਪਲ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਪਲ ਵੀ। ਆਮ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮੀਸ਼ਾ ਉਪ-ਨਾਂਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਵੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਹੜ੍ਹ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ, ਲੀਕ, ਫਾਸਲਾ, ਅੱਟਣ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ 'ਚੀਕ ਬੁਲਬੁਲੀ' ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਬੰਦ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ :
ਹੁਣ ਜੀਅ ਕਰਦਾ
ਕਲ੍ਹ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾਗੇ
ਗਾਂਧੀ ਚੌਕ 'ਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ,
ਸਾਰਾ ਗੁਭ ਘਲਾਟ ਕਢ ਲਵਾਂ
ਏਨੇ ਚਿਰ ਦੀ ਡਕੀ ਹੋਈ
ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ - ਚੀਕ ਬੁਲਬਲੀ ਮਾਰਾਂ।
ਮੁਸਕੌਂਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਤੋਂ
ਡਾਂਡੀ-ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸੋਟੀ ਖੋਹ ਕੇ
ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿਰ ਪਾੜਾਂ
ਲਹੂ ਪਲੱਥਾ
ਬੁੱਤ 'ਚ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗਾ
ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਇਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਰਾਮ ਪੁਕਾਰਾਂ (ਪੰਨਾ 139)
ਮੀਸ਼ਾ ਨੇ ਏ.ਆਰ. ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਲਾਗੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿਚ ਟੁੱਭੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਪਾਦਕ (ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਅਜਿਹੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪਾਦਨ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈਮੇਲ : vatishdharm.chand@gmail.com

 ਤਿਲਕ-ਜੰਝੂ ਰਾਖਾ ਪ੍ਰਭ ਤਾਕਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਚਰਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 084480-34380

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਓਤ-ਪੋਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨਗੋਚਰੇ ਕਰ ਕੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ 14 ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਤਾਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਵੀ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪੀੜਤਾਂ, ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਟਕਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਦੁੱਤੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਇਸੇ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਦੇ ਲਕਬ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਮਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਰੂਬੀ, ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਸੂ, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ, ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਸੱਤੇ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾ. ਸਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਡਾ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਇੰਜੀ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਚਰਨ, ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਟਪਿਆਲਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਦਨ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਿੰਦਾ, ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਗੁਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਅਤੇ ਜਨਵਿਮਰਸ਼
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 595 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 336
ਸੰਪਰਕ : 75088-21500

ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸੋਧ-ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਣ-ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ' ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸਟਰੈਟੇਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਟਰੈਟੇਜੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਧਕਾਲੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਮਤਿ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾ ਪਕੜ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੈਲੰਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਨੂੰ ਤੁਰਕ-ਕਾਲ (ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੋਂ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਚਦਾ ਹੋਇਆ ਡਾ. ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਜਕੜ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ, ਗਣਤੰਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਤੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ, ਪਛੜਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਪਛੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ 'ਅਪਰਾਧੀ' ਅਤੇ 'ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ' ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਪਾਪ ਜਾਂ ਦੁਰਾਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਿਮਨ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਾਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਵਰਗ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਛਿਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਨਮੂਲਨ ਦਾ ਇਕ ਢੰਗ ਤਾਂ (ਸਰਵਸ੍ਰੀ) ਨਾਮਦੇਵ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਧੀ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌਲਤਮੰਦ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਡਾ. ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ।

c c c

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ
(1947 ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ)
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਕੰਗਣੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 995 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 706
ਸੰਪਰਕ : 97800-36118

'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ' ਵਿਚ ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਖੱਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸਲਾਹੁਣ-ਯੋਗ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫੁਟਕਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਯੋਗਦਾਨ ਅਥਵਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਮੰਡਿਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕੋਈ ਬੱਝਵੀਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੀ। ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਦੇਖੋ : 1. ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਦੌਰ, 2. ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ, 3. ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਦੁਫੇੜ : ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐੱਮ.) ਦਾ ਗਠਨ, 4. ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ, 5. ਅੱਠਵਾਂ ਦਹਾਕਾ, 6. ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, 7. ਸੰਸਦੀ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ, 8. ਸੰਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਗਭਗ 100 ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਜਾਂ ਗਿਣਾਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਭਰਪੂਰ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹੀ ਉਹ ਦੌਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਵਰਗ ਉਲਟ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਤਾਣਾ ਅਤੇ ਨਿਸੱਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਾਲਾਤ ਇਹੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕਿਰਤੀ ਤੇ ਕਾਮਾ ਵਰਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਾਰੋ-ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਤਲੋਗਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਸਿਰ ਨਾ ਚੁੱਕ ਲਵੇ। ਡਾ. ਕੰਗਣੀਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਇਕ ਸੁਹਿਰਦ ਪਾਠਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਪੀਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸੱਚ
ਲੇਖਿਕਾ : ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ ਬਰਗਾੜੀ (ਪੰਜਾਬ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਪੰਨੇ : 126
ਸੰਪਰਕ : 9023078868

ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਨਵੇਂ ਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਸਪਾਲ ਕੌਰ ਦੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗੁੰਦ ਕੇ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ 'ਤੇ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੁਖਤਾ ਕੁੱਲ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਅਤੇ ਰਮਜ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਝਲਕਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀਆਂ, ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਐਸੀ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਆਲਮ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਚੌਖਟੇ 'ਚ ਫਿੱਟ ਕਰਨ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਪਕਵ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲਿਹਦਗੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਸਵਾਲ, ਅਹਿਸਾਸ, ਜਜ਼ਬੇ ਗੁੱਸੇ-ਗਿਲੇ, ਮੁੱਹਬਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਘੜਨ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਲੋਕ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ, ਸ਼ਬਦ ਚੋਣ, ਸੰਵਾਦ ਸਿਰਜਣਾ ਇਕ ਮੰਝੀ ਹੋਈ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੌਂਕ
ਲੇਖਕ : ਡਾਕਟਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 107
ਸੰਪਰਕ : 98144-07940

'ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੌਂਕ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਡਾਕਟਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰੀ, ਮਿਲਾਵਟ ਖੋਰੀ, ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ , ਵਰਤਮਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਹਰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜੁੱਤੀ' ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਆਪਣਾ ਲਾਟਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਅੱਗੇ ਫੋਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਛਾਪਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਮਜਬੂਰਨ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚਿੜੇ ਵਾਲਾ ਚੋਕ' ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਚਿੜੇ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਦੁਕਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਠਿਆਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਿਹਤ ਮਹਿਕਮੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਮਲਾ ਰਫ਼ਾ ਦਫ਼ਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਚਿੜੇ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 'ਕਸੂਰਵਾਰ ਕੌਣ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਗਰੀਬ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। 'ਨੇਕੀ ਕਰ ਛਿੱਤਰ ਖਾਹ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਲਦੇਵ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੋ ਜਣੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਠਾ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਸਪੈਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਇਆ ਅਫ਼ਸਰ ਜਦ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਫ਼ਸਰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੈ ਨਾ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਜੀਪ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਿਕਸਰ, ਬੇਬੀ ਸ਼ਾਵਰ, ਸੰਦੂਕ, ਬੇਸਮੈਂਟ, ਗੋਖੜੂ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕਟਾਕਸ਼ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਯਥਾਰਥਕ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-99280

ਘੱਗਰ ਕੰਢੇ ਦੇ ਕਜ਼ਾਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਦਾ ਬੁੱਕ ਹਾਈਵੇ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98147-80166

'ਘੱਗਰ ਕੰਡੇ ਦੇ ਕਜ਼ਾਕ' ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਿਰਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਨਾਵਲ, ਇਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚਾ ਨਾਵਲ ਨਸ਼ੇਖੋਰੀ ਤੋਂ ਨਸ਼ੇਬੰਦੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਜੋ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਝੁੱਲੀ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸਮਾਜ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਏਨਾ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਜਗ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਸ਼ਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨਾ ਗਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰਕ ਨੇ ਨਸ਼ਈ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਮਨਫੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ । ਪਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਇਸ ਘੋਰ ਸੰਤਾਪ ਵਿਚੋਂ ਨਸ਼ੇਖੋਰੀ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਘੱਗਰ ਕੰਡੇ ਦਾ ਕਜ਼ਾਕ' ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਕਿਰਦਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਏਨੀ ਯਥਾਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਗ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਵਧਾਈ ਦੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 09855395161

ਅਨਮੋਲ ਖਾਣੇ
ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 199
ਸੰਪਰਕ : 98555-66345

ਪ੍ਰੋ. ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਐਮ.ਡੀ. ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ 47 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਹੱਦ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੀ 48ਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੌਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਅਨਮੋਲ ਖਾਣਿਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਅਲਸੀ, ਬਾਥੂ, ਨਾਗਫ਼ਨੀ, ਹਦਵਾਣਾ, ਐਲਫਾਲਫਾ ਬੂਟੀ, ਗੋਂਗਲੂ, ਫਟਕੜੀ, ਮੋਰਿੰਗਾ, ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਰੋਂਗੀ, ਰਾਜਮਾਂਹ ਤੇ ਰਾਗੀ, ਹਰੀ ਤੇ ਲਾਲ ਚੌਲਾਈ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਆਦਿ। ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 'ਕੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਕਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਖਾਣ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟ-ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ? ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ? ਕਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਨਰੋਈ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉੱਤਮ ਖਾਣੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਨੇ? ਆਦਿ। ਸਭ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੇ। ਇਸੇ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਾਡੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ?
ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਫੁਟਕਲ ਨਿਬੰਧ ਵੀ ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਰਾਕ, ਸ਼ਲਗਮ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਖਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਐਲਰਜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਦੇ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ? ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ? ਗੁਰਦੇ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਰਿੱਝੇ ਖਾਣੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ? ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੇਲ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਪੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ 'ਦਾਲਚੀਨੀ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ 'ਇਲਾਇਚੀ' ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਤੂਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਖਾਣੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਮੋਟਾਪਾ ਢਿੱਡ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ? ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਰੀਸ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ਾਰੀ ਖਾਣੇ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਰੋਜ਼ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ। ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੈਗੂਲਰ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇੰਜ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmai.com

ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 168
ਸੰਪਰਕ : 98158-26301

ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਪਿਛਲੀ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 18 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਲੋਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨਾ, ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਥਾਨ ਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਤਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਸ਼, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ, ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਜਿਹੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 10 ਅਧਿਆਏ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ : ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਰੰਭ : ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਨਕਸਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਥਾਨ, ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਤਨ, ਪਾਸ਼, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ, ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ। ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ (1939-45) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਘੋਲ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬੰਗਾਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵਧੀਆਂ-ਫੁੱਲੀਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ, ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਆਦਿ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਲਹੂ ਦੇ ਨਕਸ਼, ਵਿਦਰੋਹ, ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਹਵਾ, ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਬੋਲ, ਆਰੰਭ, ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ, ਉਡਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਮਗਰ, ਸੰਗੀ ਸਾਥੀ, ਮੁਖੌਟੇ, ਅਸਲ ਗੱਲ, ਕਾਲੇ ਦਿਨ, ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਹਮਸਫ਼ਰ, ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬੋਲ, ਕੋਲਾਜ, ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਕੋਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੌਨੇ, ਪੌਣ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1968 ਤੋਂ 1972 ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਖਟਕੜ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਚੋਂ ਦੋ ਨਮੂਨੇ ਪੇਸ਼ ਹਨ :
ਐ ਕੁਲੀਆਂ 'ਚ ਜਾਗਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਝੁੱਗੀਆਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ
ਐ ਖੱਤਿਆਂ 'ਚ ਜਾਗਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ
ਐ ਮਿੱਲਾਂ 'ਚੋਂ ਤੱਕਦੇ ਸਵੇਰ ਲੋਕ
ਇਨਕਲਾਬ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗਦਾ
ਐ ਨਾਲੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਰੁਲਦਿਓ
ਇਨਕਲਾਬ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ
ਨਾਲੀਆਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ। (ਦਿਲ)
ਪਹਿਲੀ ਮਾਰਾਂ ਸਿਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ
ਜਿਹੜਾ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਿੱਤ ਚੜ੍ਹੇ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੇਠ ਨੂੰ
ਜਾ ਢਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੜੇ। (ਖਟਕੜ)
1973 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਗਰਾਫ਼ ਡਿਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦੀ ਸੁਰ ਵਿਚੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤੇਜ, ਹੌਸਲਾ, ਰੋਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਡਾ. ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਬੜਾ ਸੂਖਮ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਰ ਚੈਪਟਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਫੁੱਟਨੋਟ ਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਨਕਸਲੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ, ਅਜਿਹਾ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ!

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਦਿੱਲੀ।
ਮੁੱਲ : 380 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98144-23703

ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ 'ਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ, ਨਾਮਵਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 130 ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰੜ ਪੁਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। 'ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ' 2025 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਲ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੈ। 'ਬੋਹੜ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਬੋਹੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬੋਹੜ ਸੁੱਕਣ ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਛੀ ਸਾਥ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚਦੇ ਪਰੰਤੂ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਘੁੱਗੀ ਸੁੱਕੇ ਬੋਹੜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ ਨਿੱਕੀ-ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਤੇ ਬੋਹੜ ਹਰਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦੇ ਵਿਖਾਏ ਹਨ। ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਲਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ 'ਚ ਰਜਨੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਤੇ ਕੱਲੂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹੁਨਰ ਕਮਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀ। 'ਇਨਾਮ' 'ਚ ਚਾਈਨਾ ਡੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਰਾਹੁਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਆ ਤੇ ਫੁੱਫੜ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਬੱਲੂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਤੇ ਬੱਲੂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਚ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਦਾ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਧੀਆ ਵਿਧੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਹਾਣੀ ਵਧੇਰੇ ਘਸੀਟੀ ਗਈ, ਸੰਜਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਣ। 'ਮੈਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ' ਇਕ ਹੋਣਹਾਰ ਬਾਲਕ ਰਮਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਵਾਹਵਾ ਖੱਟਦਾ। ਚੋਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਇਕ ਬੋਧ-ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਚੋਰ ਇਕ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਂਦਾ। 'ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ' 'ਚ ਪੱਪੂ ਨੂੰ (ਕੁਰਾਹੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਲੈਂਦਾ। ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲੋਂ ਜੁਗਤ ਕੰਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ। 'ਰਸ਼ਮੀ' 'ਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖ ਵੱਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ। 'ਬੋਝ ਉਤਰ ਗਿਆ' 'ਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਨੀਤੂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿਤਾਬ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਚੋਰੀਕੀਤੀ ਸੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕਰਾਉਂਦੀ। 'ਬੇਗਾਨੀ ਚੀਜ਼' 'ਚ ਰਾਹੁਲ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਪਰਸ ਮੋੜਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬੜਾ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਾਉਂਦੀ ਤੇ ਸਚਿਆਈ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਗਦੀ। ਬੱਚਾ ਆਪ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢੇ ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਚਿਣਗਾਂ
ਕਵਿੱਤਰੀ : ਮੀਤ ਮਨਪ੍ਰੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 98
ਸੰਪਰਕ : 85579-35379

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਨੱਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਰੋਤ ਸੁਲਗਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਵਲਵਲੇ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਦਾ ਵਹਾਓ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ (ਵੇਖਿਆ) ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਤੁੱਕ-ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਰਸਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੁਜਰਿਮ', 'ਅੱਜ ਦੀ ਗੱਲ', 'ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ', 'ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ', 'ਦਸਤਾਵੇਜ਼', 'ਸਾਂਚੇ ਤੇ ਪਿਆਰ', 'ਚੁੱਪ', 'ਮੇਰੇ ਭੋਲੂ ਦੇ ਨਾਂਅ', 'ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ', 'ਚਾਹਤ', 'ਵਸਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ', 'ਮੇਰਾ ਡਰ', 'ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ 2', 'ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਤਰ', 'ਸੁਹਾਗ', 'ਅੰਗੂਰਾਂ ਵਾਲੀ ਟੋਕਰੀ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸੋਚ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿਚ ਘੁਟਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਖੁਲਾਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚੰਗੇਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਇਕ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਬੋਲ ਹਨ:
ਖੜੋਣਾ ਸੀ ਕਿੱਥੇ, ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਵੇਂ
ਹੱਥ ਤੇਰਾ ਜੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਣਗਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਉਲਾਰੂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਾਰੂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਲੀ ਅਰਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਜਗਾਉਣੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਚੋਂ ਜੇਕਰ ਮਾਨਸਿਕ ਹਨੇਰਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਵਿਚ ਸਵੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਬਰ ਸੰਤੋਖ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰ ਵਿਚ ਜਿਊਣਾ, ਜਿਊਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਡਰ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਵਿਚ ਬਦਲਣਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵ ਯੋਜਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।
-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98142-09732

ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ
ਲੇਖਕ : ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98760-62329

ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਵਿਚ ਗੀਤਕਾਰ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਬਾਲ-ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ-ਲੇਖਕ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। 'ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ' ਉਸ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਨਾਵਲ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਜੁਰਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਏਨੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਆਕਾਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵਰਨਣ ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵ-ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਿਕਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਖੰਡਤਾ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਚਿਤਰਨ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੋਹਰੀ ਖਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਮਿਲੇਗੀ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖੰਡ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ। 'ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ' ਵਰਗੀ ਪੁਸਤਕ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਪਕੜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਕੰਮੇਆਣਾ ਇਸ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈੜ
ਲੇਖਕ : ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 88
ਸੰਪਰਕ : 98143-98078

'ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਅਮਨ ਸੋਢੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪੈੜ' (ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ) ਮੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਲੋਂ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਲ 69 ਨੂੰ ਮਾਲਾ-ਰੂਪੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਪਰੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 'ਅਦਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਸੋਚਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਚ' ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਿੰਘ ਬਾਗ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਇੰਝ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਚਿਤਰਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਫ਼ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚ ਪਰੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਮਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕ ਮੁਹੱਬਤ, ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਉਸਤਤ, ਇਕਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇਸ਼ਕ, ਸੋਗ, ਮੌਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਬੋਲੀ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਦਿਆਂ ਲਈ ਦੁਆ, ਮਿਹਨਤ ਨਾ ਛੱਡ, ਇੱਕਲਾਪਨ, ਅਜੋਕਾ ਪੰਜਾਬ, ਸਵੈ-ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੋ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ 'ਤੂੰ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡ' ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇਰੀ ਕਿਤਾਬ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹੇਗਾ,
ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡ,
ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਕਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ,
ਉਦਾਸੀ ਵੀ ਕਰ ਰਬਾਬਾਂ ਵੀ ਫੜ,
ਤੂੰ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾ ਛੱਡ।
ਅੰਤ 'ਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤਹਿਤ 40 ਕੁ ਬੰਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦ-
ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਰੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਨਸ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਰਦੇ ਨੇ
ਪਾਣੀ ਦਾ ਜੱਗ ਭਰ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ
ਸਰਿੰਜਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਭਰਦੇ ਨੇ।
ਇਹ ਬੰਦ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਜਾਂਦਾ।
ਪਰ ਬੇਹੱਦ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਸਵ. ਹਰਕੰਵਲ ਮੈਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਿਵਾਸ ਬਖਸ਼ਣ।

-ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਟਨ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 99883-47109

 ਮੰਗਤੀ ਦੀ ਧੀ
ਲੇਖਕ: ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਮਝੈਲ'
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98144-07940

'ਮਝੈਲ' ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰੋਜ਼ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਘਟਨਾ ਕ੍ਰਮ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹਕੀਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੂੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਿਜ਼ਨਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਨ ਮੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਮੰਗਤਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਬਦਮਾਸ਼ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਪਾਤਰ ਲੱਧੀ (ਰਾਣੀ) ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨਰਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਾਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਮੰਗਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਨਾਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਫਿਲਹਾਲ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲਾਚਾਰ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਭੀਖ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭੀਖ ਵਿਚੋਂ ਨਿੱਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲੈਣੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਲਾਹਨਤ ਹੈ ਜੋ ਭੀਖ ਨੂੰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਬਣਾ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਪਣ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕੀ ਫ਼ੌਜ
ਲੇਖਕ : ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ
ਸੰਤ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96 ਕਰੋੜੀ, 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ, ਪੰਜਵਾਂ ਤਖ਼ਤ ਚਲਦਾ ਵਹੀਰ ਚੱਕ੍ਰਵਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ, ਵਿਸ਼ਵ।
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 152
ਸੰਪਰਕ : 98880-33000

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗੁਰਪੁਰਵਾਸੀ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਅਛੋਪਲੇ ਜਿਹੇ ਇਸ ਫਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਸੋਵੀਨਰਾਂ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਅਤੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਆਇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਬਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਨੁਪਮ ਛਵੀ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਉਣਾ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਰਾਂ, ਜੰਗੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਨਣ, ਜੰਗੀ ਨਰਸਿੰਙਿਆਂ, ਨਗਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧੌਸਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰੂ ਘਨਘੋਰ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜ਼ਾਹਰਾ ਵਰਤ ਰਹੀ ਨਿਰਮਲ ਜੋਤਿ ਅਤੇ ਉਸ 'ਮਹਾਂਕਾਲ' ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਦੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਦਰਜਨ ਅਧਿਆਇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ, ਦੁਮਾਲੇ ਦਾ ਸਲੋਕ, ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਕਿਰਪਾਨ, ਕਾਰ ਭੇਟ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਰੌਚਿਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ 14ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੇਵਾ ਰਤਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜਥੇਦਾਰ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ 96 ਕਰੋੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜਾਰਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਗਰ ਸਾਧਨ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਜੂਦ ਜਥੇਦਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 96ਵੇਂ ਕਰੋੜੀ ਰੰਗਦਾਰ ਸਰੂਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ
ਲੇਖਕ : ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਮਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰੀਥਿੰਕ ਬੁੱਕਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 349 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :123

ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ ਹਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਉਸ ਦੇ ਕੱਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਚੇਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ 102 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ। 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜਬੂਰ ਅੰਬਰ ਕੋਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪੁੱਛਣਾ ਨਾਮੁਨਾਸਿਬ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਉਚਾਣ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਅਲਹਿਦਾ ਮਹਿਕ ਹੈ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਧਰਤ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਭਾਰ ਉਸ ਦਾ ਰੰਜ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਬਸੰਤ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਪੱਤਝੜ ਵੀ ਜੋ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਬਹੁਰੰਗਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 'ਅਣਦਿਸਦੇ ਅੰਬਰ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਉੱਚਪਾਏ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਸੋਹਣੇ ਬਾਲ
ਬੜੇ ਕਮਾਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 195 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 94642-88784

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ 'ਚ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੱਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਸਕਣ। ਰੰਗਦਾਰ, ਸਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਣੀਆਂ ਚੰਗੀ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਯੂ-ਮੁੱਦ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਬਾਲ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੋਣੀ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ-ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ-ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। 'ਸੋਹਣੇ ਬਾਲ ਬੜੇ ਕਮਾਲ' ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਰਚਨਾ ਜੋ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ-ਸਜੀਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ਕ-ਸੋਚ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਲ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹ ਪੁਆਉਂਦੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 26 ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਅੰਤ 'ਚ ਦੋ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਵਿ-ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੀਆਂ ਮੇਰੇ ਦਾਦੀ ਜੀ, ਮਾਂ ਪਿਆਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਨਕਿਆਂ 'ਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਝ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਤਾਰੇ, ਚੰਦਾ ਮਾਮਾ, ਸਾਉਣ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੇ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਕਵਿਤਾ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਂਦੀ, ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਕਵਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਉਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਰਸਰੀ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਲੈਅ ਅਤੇ ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਮੇਰਾ ਮਾਣ
ਲੇਖਿਕਾ : ਨਵਪ੍ਰੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੁਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : 95011-45039

ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤੇਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਅਠਾਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪੰਦਰਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ, ਮਾਨਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੌਕਿਆਂ-ਹਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਵਲਵਲੇ ਵਲ-ਛਲ ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਪੱਤਝੜ, 'ਮਹਿੰਦੀ, 'ਕਿਤਾਬ' ਅਤੇ 'ਮਾਂ' ਡੂੰਘੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਤੇਰੇ ਬਾਝੋ', 'ਸੰਭਲ ਜਾਵੇਗੀ', 'ਆਸ', 'ਤੜਫ', 'ਮੂਰਖ' ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਪੀੜ', 'ਵਡਿਆਈ', 'ਕਾਸ਼', 'ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ', 'ਹਾਸਿਲ', 'ਉਡੀਕ' ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਾਨਵੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਉਸਾਰੂ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਨਵ ਵਿਚ ਅਡੋਲਤਾ, ਸਿਦਕ ਤੇ ਸਬਰ ਆਦਿ ਦਾ ਹੋਕਾ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਵ ਪੂਰਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ 'ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾ ਪੁੱਛ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਡਿਗਣ ਨਾ ਦਿੰਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੰਝੂ ਬਣਨ ਨਾ ਦਿੰਦੀ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰੌਚਕ ਅਤੇ ਸੇਧ ਮੂਲਕ ਹਨ।

-ਡਾ. ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਮੋਬਾਈਲ: 98142-09732

ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98768-43488

'ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ' ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ' ਅਤੇ 'ਆਗ਼ਾਜ਼-ਏ-ਲਿਖਤ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਿਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਵਲੋਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ:
ਸੁਣਿਐ ਉਹ ਮੈਨੂੰ!
ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਨਿੱਤ ਜਾਂਦੈ ਰੱਬ ਦੇ ਦੁਆਰੇ,
ਫ਼ਰਿਆਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ!
ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਗਲਤ। ਇਸ ਦੁਬਿਧਾ ਭਰਪੂਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਗ਼ਲਤ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਸਾਡਾ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਮਨੋਬਲ ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ-ਸਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇ:
ਛੱਡ ਗਹਿਰੇ ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ,
ਵੱਲ ਥਲਾਂ ਦੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ,
ਜਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਏ ਵੱਡਾ,
ਪਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਏ ਠੱਗਦਾ ਜਾਂਦਾ।
ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਰਮਣੀਕ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਬਲਕਿ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਸੱਚੇ ਨੂਰ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਲਗਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੋਹਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਹਾਰਦਿਕ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

 18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ
ਸੰਘਰਸ਼, ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ
ਲੇਖਕ : ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 151
ਸੰਪਰਕ : 63940-26844

ਵਿਚਾਰਾਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਜੋ ਲਖਨਊ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਲੀਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਮੁੱਖ 9 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ (1708-1725, 1726-32, 1733-39, 1740-46, 1747-53, 1754-61, 1762-1765, 1766-83) ਤੱਕ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ (ਅਬਦਾਲੀਆਂ) ਆਦਿ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਧਾੜਵੀਆਂ ਉਤੇ ਗੁਰੀਲਾ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਤਿ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ, ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ। ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਧਾੜਵੀ ਲਾਲਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ-ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋ, ਜਾਗੀਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮੌਤ ਕਬੂਲ ਕਰੋ। ਜਦ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। 'ਉਹ ਦਿਨ' ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ 'ਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਸਥਾਨ ਕਿਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਿਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ, ਯਾਹੀਆ ਖਾਂ, ਮੀਰ-ਮੰਨੂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਦਾਸਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੰਨੂ ਸਾਡੀ ਦਾਤਰੀ, ਅਸੀਂ ਮੰਨੂ ਦੇ ਸੋਏ।
ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮੰਨੂ ਵੱਢਦਾ, ਅਸੀਂ ਦੂਣ ਸਵਾਏ ਹੋਏ। (ਪੰਨਾ : 101)
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ, ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ (ਸਰਦਾਰ) ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾਏ ਹਨ।
ਸੰਨ 1780 ਈ. ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੱਗ ਗਏ। ਸੰਨ 1801 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਖਰੀ ਦਿਨ 27 ਜੂਨ, 1839 ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਹੀ ਹੈ। ਅਲਬਾਮਾ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ (2019) ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 10 ਉੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਨਾ : 150
ਇੰਜ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਮੁੱਲਵਾਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਵਾਤਿਸ਼
vatishdharamchand@gmail.com

ਸੁਰੀਲੇ ਸਾਜ਼
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045

ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਉਮਾਹ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੋਖਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੇ ਸਸਤੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਤ-ਸੁਭਾਂਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਅਭਾਵ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸੁਰੀਲੇ ਸਾਜ਼' ਇਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮੀਖਿਆ ਅਧੀਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸੀ-ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 'ਅਵਨਧ' ਭਾਵ ਚੋਟਾਂ ਖਾ ਕੇ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, 'ਤੰਤੀ' ਭਾਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਆਮ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ 'ਸੁਸ਼ਿਰ' ਭਾਵ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ 'ਘਣ' ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੱਜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਉਪਲਬੱਧ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਢੋਲ, ਢੋਲਕੀ, ਢੱਡ, ਡਫਲੀ, ਤੂੰਬੀ, ਚਿਮਟਾ, ਘੜਾ, ਕਾਟੋ, ਤਬਲਾ, ਬੀਨ, ਵਾਜਾ, ਬੰਸਰੀ, ਸੰਖ, ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਫੀਅਤ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਾਰਪ, ਮੰਜੀਰਾ, ਦਿਲਰੁਬਾ, ਤਾਊਸ, ਤਾਨਪੁਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮਹੱਤਵ ਉਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਬਣਤਰ, ਵਜਾਉਣ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪੰਜ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਆਯੂ-ਵਰਗ ਦੇ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜੁਦਾ ਹੋਇਓਂ
ਲੇਖਕ : ਰਾਜ਼ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਹਿਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 75089-13308

ਮਿਲਣਾ ਤੇ ਵਿਛੜਨਾ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਮਿਟਣ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 'ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਵਿਦਾ ਹੋਇਓਂ' ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਰਾਜ਼ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤੀ ਦਾ ਦਰਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਇਕ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਮਾਮ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਇਕੋ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਭਾਵ ਇਕੋ ਬਹਿਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਰਦੀਫ਼ 'ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ' ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਦੀਫ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਤੀਕਰ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜ਼ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਫ਼ੀਏ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਤੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਹੰਝੂ ਹੰਝੂ ਕਰਦਾ ਓਥੇ ਤਨਹਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਘਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੁਹੱਬਤੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਿੱਛੜੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸਾਨ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਰੁਦਨ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮੇਰੇ ਸਿਰਜਣ-ਹਾਰੇ
ਲੇਖਕ : ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ।
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 296
ਸੰਪਰਕ : 98726-02296

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੇ ਮੁਮਤਾਜ ਲੇਖਕ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਸਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ (wr}t}n{) ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ 'ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਰੱਬ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਵਰੋਸਾਇਆ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਘਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਦਾ-ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪੂਰਨੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਰਸਿੰਘ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ), ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਬਹੁਤ ਗੌਰਵਮਈ ਹੈ। ਭਾਈ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਵਾਂ, ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ, ਭਾਈ ਨੱਥ ਮੱਲ ਤੇ ਅਬਦੁਲਾ ਢਾਡੀ, ਭਾਈ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕਈ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧੇ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਤੀਬਰ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ 'ਪਰਬਤੀ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ' ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੱਲਣ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ-ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਬੜਾ ਤਿੱਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਆਬਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੁਝ ਪਛੜੇ ਰਹੇ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਟੁੱਟੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਵਰਿਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਜ਼ਰੂਰ ਜੋੜੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਚਾਹੇ ਨਾ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਚਿੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਹੇ ਹਨ। ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ
ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
ਨਾਵਲਕਾਰ : ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94178-55876

ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤਿ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਅੱਗੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ।
ਚਰਚਾ ਅਧੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦੀ ਕਲਮੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਤੱਥਪੂਰਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਇਉਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ:
'ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਹੋਏ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਗ਼ਦਰ ਨਾਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿਖੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ। ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਨਾਂਅ 'ਯੂਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ' ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ। ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ 'ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੱਢਣ ਲਈ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਚੰਦਾ ਵੀ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। (ਪੰਨਾ : 35)
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਦੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਗ਼ਦਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਚ ਤਨੋਂ ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੀ ਜੋ ਵਿਥਿਆ 28 ਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਲਪ ਰਚਨਾ 'ਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਬੜੀ ਟੁੰਬਵੀਂ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬਾਬਾ ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੱਟਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ ਇਕ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ
ਲੇਖਕ : ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲੌਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 095414-36253

ਸ਼ਾਇਰ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ' ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਮਰਹੂਮ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਭਾਅ ਜੀ ਦੀ ਨਾਟ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਦੀ ਸੋਹਬਤ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿਉਂਦ ਲੱਗਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਵੀ ਹੈ ਕਿ 1998 ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਜ਼ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਕਲੌਲੀ ਦਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣਨ ਦਾ ਸਰਫ਼ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਦਰਦ ਸਮਝਣ ਦੀ ਤੇ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤੇ ਇਹੀ ਸਮਝ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪੰਚ ਬਣ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਠਾਹਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਾਵਿ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਮ 'ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ' ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਗੰਢ ਨੂੰ ਗੰਢ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਇਸ ਗੰਢ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਅੱਜ ਲੱਕ ਤੋੜਵੀਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕਚੂੰਮਰ ਕੱਢ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਲਾਰਿਆਂ ਦਾ ਕਲੋਰੋਫਾਮ ਸੁੰਘਾਅ ਕੇ ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਜਨਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗੀ-ਠੱਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਗਦੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਾਵਿ ਤਰੱਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗੀ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਏਧਰੋਂ ਓਧਰੋਂ ਪਰਿੰਦੇ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਡੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਕੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਟੋਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਓਧਰਲੇ ਤੇ ਏਧਰਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜੰਮਣ ਭੋਂਇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਹ ਤਾਂਘ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤਾਂ ਬੂਰ ਪਾਏਗੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਝਣ ਲਈ ਅਸਾਨੂੰ ਕੋਹਲੂ ਵਾਂਗ ਪਿੜਨਾ ਪੈਣਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਜੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੈੜ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰ ਹੀ ਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਰ ਇਕ ਥਾਂ ਭੁਲੇਖਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ 'ਵਿੱਦਿਆ ਵੀਚਾਰੀ' ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਚਾਰੀ ਲਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਲੇਖਕ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

 ਲੀਹੋਂ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ
ਲੇਖਕ : ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 175 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 83
ਸੰਪਰਕ : 097284-94438

'ਲੀਹੋ ਲੱਥਾ ਪਿਆਰ' ਨਾਵਲ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚਾਲੇ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜੋ ਬੁਰਾਈਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਝਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਔਰਤ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ 'ਚ ਖੂਬ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੜਫ ਦੀ ਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਲਤੇਜ ਨਾਂਅ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅਨਜਾਨ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਦ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਤੇਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਮਾ ਨਾਂਅ ਦੀ ਵੀ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਨਾਵਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਆਪਣੀ ਤੌਰ ਤੁਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਭਟਕਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਨ ਭਾਵਕ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਬੇਸ਼ਕ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਲਤੇਜ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਆਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ
ਅਨੁਵਾਦਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਏ ਕੁਲਰੀਆਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਸਮਾਨਾ
ਮੁੱਲ : 275 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 192
ਸੰਪਰਕ : 95018-77033

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ/ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਰ ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ 'ਜਾਦੂ' ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕਾਂਡਾਂ (ਅਨੇਕਾਂ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖਾਂ) ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਛਤਰਪਤੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ (10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1627 ਤੋਂ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1680) ਲਗਭਗ 53 ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬੱਧ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 15 ਕਾਂਡਾਂ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਕੌਮਾਂ, ਭੌਂਸਲਾ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਧੀ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਵਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਤਖਤਪੋਸ਼ੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਜਿੱਤਣਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਕਤ, ਕੰਨੜ ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਸਥਾਨ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਮੇਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਭੌਂਸਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਿਆਂ। ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ 150 ਸਾਲ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸਫਲਤਾ ਸਹਿਤ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਰਾਠੇ ਇਕ ਕੌਮ ਵਜੋਂ ਏਕਤਾ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਝੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਆਖਰ ਚੇਤ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1680 ਨੂੰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ (6 ਦਿਨ ਘੱਟ) 53 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵੰਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ-ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੜੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਦਾਹਰਨ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਰਹੇਗਾ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
496, ਅਜੀਤ ਨਗਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ। 

ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 84
ਸੰਪਰਕ : sharan.chitmink@gmail.com

ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਸ਼ੈਰੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ : 'ਕਿਆ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਦੀਏ' ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸ਼ੈਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਕਦਮ ਕਦਮ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਹਨ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ 'ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ' ਨਾਂਅ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬੋਲਣ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਖੰਡ ਮਿਸਰੀ ਵਰਗੀ ਸੀ ਬੋਲੀ
ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਘਰ ਏ ਦਿਲ ਅੰਦਰ
ਗੱਲਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰ ਜਿਹੀਆਂ
ਫੱਟ ਦਿਲ ਤੇ ਗਹਿਰੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 39 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਾਨਵ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਰਾਈ, ਇੱਛਾ, ਔਰਤ, ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਰਸ, ਕੁਦਰਤ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕਠਪੁਤਲੀ, ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪ, ਅਰਮਾਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਦਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਰੀ ਸਵੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਨਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ
ਗਲ਼ ਲੱਗ ਕਿੰਨਾ ਰੋਏ ਸੀ
ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ
ਅਸੀਂ ਹਲਕਾ ਕਿੰਨਾ ਹੋਏ ਸੀ
ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪਾ ਦੋਵੇਂ
ਇਕ ਦਿਨ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ।
ਉਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਕਵਿਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ' ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਤਰਜ਼ਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਅ' ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹਨ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ/ਜੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੈ ਸਾਥੀਓ
ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵੀ/ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

-ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ. ਜਲੰਧਰ।

ਪੰਜਾਬ
(ਜੱਟ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ)
ਜਿਲਦ-V
ਲੇਖਕ : ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 995, ਸਫੇ : 672
ਸੰਪਰਕ : 98158-80539

ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਮਰਪਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਵੁੱਚਤਾ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਵਜਹੁ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਲਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1. ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ, 2. ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਲ, 3. ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ, 4. ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ 5. ਜੱਟ ਪੰਜਾਬ : ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ। ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਸਿਰੜੀ ਅਤੇ ਸਿਦਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 26-27 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਰ ਵਜੋਂ 1975 ਈ. ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2008 ਈ. ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਰਨਣ, ਅੰਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਮਾਤ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਰਣਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਜੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 20 ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ : ਜੱਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਜੱਟ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜੱਟ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ, ਬਾਗ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਬਰ ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ : ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ, ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸੂਰਮਾ, ਜੱਗਾ ਜੱਟ ਅਤੇ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ ਆਦਿ। ਜੱਟ ਕਿਸੇ ਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਧੌਂਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਡਾਂਗਾਂ ਉਲਾਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਮ ਬਦਲੇਖੋਰ ਵੀ ਹੈ, ਇੱਕੀ ਦੀ ਇਕੱਤੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕੌਮ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜੱਟ ਉੱਜੜ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਜਾੜਾ ਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਹੈ। (ਦੇਖੋ ਪੀਲੂ : ਹੁਜਰੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਕੀਮ ਦੇ ਇਕ ਜੱਟੀ ਅਰਜ ਕਰੇ। ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਰਣ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹੇ। ਗਲੀਆਂ ਹੋਵਣ ਸੁੰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਰਜਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ।'

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਧਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿਰੜ ਪੰਜਾਬੀ
ਲੇਖਕ : ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 97816-46008

ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਿੱਕੇ ਘੁੰਮਣ ਨਿਰੰਤਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਲੇਖਨ-ਖੇਤਰ ਵਿਵਿਧਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਨੈਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਰੀਬ 2000 ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੋ ਬਾਲ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਿੰਨ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਂਗੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਤੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁੱਖਬੰਦ (ਡਾ. ਲਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ) ਅਤੇ ਸਵੈਕਥਨ (ਲੇਖਕ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 37 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ, ਚੀਨ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਆਸਟਰੀਆ, ਕਿਊਬਾ, ਰੂਸ, ਜਾਰਜੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਫਰਾਂਸ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਈਰਾਨ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਯੂਕੇ, ਨਾਰਵੇ, ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਬਹਿਰੀਨ, ਜਰਮਨੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਨੇਪਾਲ, ਇਟਲੀ, ਜਾਪਾਨ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸਵੀਡਨ, ਯੂਏਈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਨਗਣਨਾ, ਕੁੱਲ ਪੰਜਾਬੀ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੁੱਖੀ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬੜੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਮਿੱਠੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣ ਗਿਐ ਕੈਨੇਡਾ', 'ਚੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਚਰਨ ਪਾ ਗਏ ਸਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ', 'ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ ਬਹਿਰੀਨੀ ਪੰਜਾਬਣਾਂ', 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਸਵੀਡਨ' ਆਦਿ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਵਾਕ ਵੀ ਬੜੇ ਰੌਚਕ ਹਨ : 'ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵੀਜ਼ਾ ਨਵਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।' (27) 2020 ਵਿਚ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਸਿੱਖ ਧਰਮ' ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਚ 'ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਧਰਮ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ 'ਸਿੰਘ' ਅਤੇ 'ਕੌਰ' ਸ਼ਬਦ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।' (39) ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਗਾਮੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਪਾਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਵੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉੱਥੋਂ ਛਪਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੁਰਮੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 9517692015

ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 124
ਸੰਪਰਕ : 98151-98121

ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਹਥਲੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਹਾਂ' ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਕਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਕਵਿੱਤਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵਾਰਥੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਤੰਗਦਿਲੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੀ,
ਵਿਚਰਦੀ ਜਦ ਸੋਚ ਹੈ।
'ਮੈਂ ਤੋਂ ਮੈਂ' ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ,
ਬੰਦੇ ਦੀ ਹਰ ਲੋਚ ਹੈ।
ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜਾ ਬੜੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬੇਬਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ:
ਮਰਦ ਲੜਨ ਤੇ ਬਦ-ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ, ਔਰਤ ਸੁਣਦੀ ਹੈ,
ਗੱਲ ਇਹੋ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਛਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਸੱਧਰਾਂ' ਅਤੇ 'ਜ਼ਮੀਰਦਾਰੀਆਂ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਪਸਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਤੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸੂਖਮ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸਾਰਥਿਕ ਉੱਦਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ
ਲੇਖਕ : ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਤਪਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 121
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

'ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮੋਜ਼ਾਰਟ' ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅੰਜੂਜੀਤ ਪੰਜਾਬਣ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। 12 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤਹਿਜ਼ੀਬ' ਨਾਂਅ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਿਕਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਪੈਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦਾ ਅਸਰ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਜਰਮਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਜਰਮਨੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ-ਤਕਨੀਕ ਤਰੱਕੀ ਸਬੰਧੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਭਾਰਤ : ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੰਗ' ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਲੇਖਿਕਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਹਰੇਵੇ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ 'ਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਾ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ' ਲੇਖ 'ਚ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਕੁਰਦੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ । 'ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ' 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ 'ਚ ਮਹੱਤਵ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਰਸਮਾਂ' 'ਚ ਜਰਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕਬਰ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਵਾਂ' 'ਚ ਈਸਾਈ, ਯਹੂਦੀ, ਇਸਲਾਮੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਤ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। 'ਜਰਮਨੀ 'ਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਅਗਮਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਲੇਖ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰੌਚਕ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕ ਅੰਦਰ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

ਵਕਤ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪ੍ਰੋ. (ਡਾ.) ਨਵਜੋਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕੁਕਨੂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 144
ਸੰਪਰਕ : 81468-28040

ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਆਇਆ ਹੋਇਐ! ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਇਟਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਛਪ ਕੇ ਖ਼ਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਸਲਨ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਵਿਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਸੂਰਜ, ਸਫ਼ਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ, ਅਸੀਂ ਡਰੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ
ਸੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ
ਇਹ ਹਲੂਣਾ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਕਵਿੱਤਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। (ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ)
ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਦੀ ਸਹੀ ਰਹਿ ਗਈ
ਕਿ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਕਲਮ ਫੜਾਈ
ਕਰ ਦੇਣਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨਾਲ
ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਵਧ ਗਿਆ
ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਿਆਚਾਰ। (ਸੁਨੇਹਾ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ)
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਬੇਵੱਸ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਵੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਹੈਂਕੜ ਦਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹਨ ਤੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਰਿਹਾ ਏ, ਪਰ ਪੰਧ ਲੰਮੇਰਾ ਏ।
ਡਾ.ਨਵਜੋਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਸਵੰਦ ਲੇਖਣੀ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਤੋਂ ਹੋਰ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।

- ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98145-0-07693

ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ
ਲੇਖਕ : ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 93160-12844

ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਟੇਜੀ ਕਾਵਿ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਕ ਪਰੌੜ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ। ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚੱਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਬਿੰਬ ਵੀ ਕਈ ਸਮਰੱਥ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਿਲ ਟੁੰਬਵੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਹੀ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ 'ਜੀਵਨ ਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੂ' (2025) ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿੱਢੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਜ਼ੁਲਮ-ਦਮਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਲੂ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵੇ ਬਹੁਤ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਥਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਮਾਕੂਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਤੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੂਲ ਕਾਵਿ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 53 ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੈਂਤ, ਕਬਿੱਤ, ਵਾਰ, ਗੀਤ, ਰੁਬਾਈ ਤੇ ਗੀਤ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਚੋਖਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਬਿੱਤ ਤੇ ਬੈਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਾਵਿ-ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਤੇ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰਾਂ ਤੇ ਰਚੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿਚ ਵਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਕਸਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਢਿੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੂਖਮ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਕਾਵਿ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਜੀਵਨ ਨਗਰ (ਸਿਰਸਾ) ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਸੁਧਾਈ ਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਤ ਤਾਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਕਵੀ ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਗੁਰ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੇ। ਉਦੋਂ ਨਵੇਂ ਕਵੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਛੱਡਦੇ। ਹੁਣ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਣ-ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਪਰਿਪਾਟੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਇਕ ਚੰਗੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਯਾਰੜਿਆ
ਲੇਖਕ : ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਲੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 240 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 230
ਸੰਪਰਕ : 94679-10187

ਸਿਰਸਾ (ਹਰਿਆਣਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਾਇਰਾ ਛਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 163 ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ। ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨਾ ਛਪਣ ਕਰਕੇ ਗਿਣਤੀ 161 ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ 'ਮਗਜ਼' (205) ਤੇ 'ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ' (ਪੰਨਾ 224) ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵਿੱਤਰੀ ਦੀਆ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਕਿਤਾਬ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੁਪਨਮਈ ਦਿਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ, ਇਹ ਸਦੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਉਂ, ਭਰ ਜੋਬਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਹੈ --'ਤੁਮ ਤੋ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ ਨਾ'। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ 'ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ਕਹਣਾ' ਅਧਾਰਿਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚ 'ਸੱਜਣ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ , ਮੁਹੱਬਤ, ਬਿਰਹਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ, ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਬਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ, ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਸਮਈ ਬਾਤਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਸੀਨ ਰੰਗ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ' ਤਰਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਵਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ --'ਛਿੰਦਰ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ ਭਰਵਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਛਿੰਦਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੌਧਿਕ ਰੰਗ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਕੌਸ਼ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਵਿਜੋਗ, ਦੀ ਗਲ ਹੈ ---
'ਮਨ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਕੇ ਮਨ ਤਕ ਠਹਿਰੇ
ਜਿਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿਰਫ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ
ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਵੇ।
ਡੌਰ ਭੌਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ (ਪੰਨਾ 77)
ਮੁਹੱਬਤ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ 'ਜਿਤ ਜਮਹਿ ਰਾਜਾਨ' ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਰੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ---ਰੁਤਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀਆਂ ਕੌਣ ਗਈ ਮਨਚਾਹੀ ਥਾਵੇਂ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 79) ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਪੀਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਦਬੀ ਕਮਾਈ, ਕੰਵਲ, ਦਾਨੇ, ਹਿਜ਼ਰ ਦੀਆਂ, ਰਸਮਾਂ, ਕਾਣ, ਸਪਰਸ਼, ਪਲਕ ਦਾ ਵਾਲ ਦੀਦ, ਘਬਰਾਹਟ, ਜੀਅੜਾ, ਚੂਰੀ, ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਖਿਆਲ ਹੈ। ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਹ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਵਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹਬਤ ਦੀ ਗਲ ਕਹਿ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਸਕੈੱਚ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ : ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 90 ਰੁਪਏ ਸਫ਼ੇ : 32
ਸੰਪਰਕ : 98144-23703

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਮਾਲਾ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ (ਦਿੱਲੀ) 1957 ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਉਥਾਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਵਲੋਂ ਛਾਪਣ ਲਈ ਚੁਣਨੀ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਟ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਮਰਪਿਤ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਰਾਂਗਾ' ਸੁੰਦਰ-ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸਚਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 6 ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੋ ਦੋਸਤ ਭੋਲੂ ਤੇ ਮਨੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਮਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਸਰਸਬਜ਼ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਜਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਮੇਰਾ ਕੌਣ' 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਰੁੱਖ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 'ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ' 'ਚ ਜੰਗਲੀ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤਾ, ਚੂਹਾ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਆਖ਼ਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਣ-ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ। 'ਟਾਹਲੀ ਬੋਲੀ' 'ਚ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਕਿੰਝ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰੌਚਿਕ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 'ਅਨੋਖਾ ਜਨਮ ਦਿਨ' 'ਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਪਦੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪ੍ਰੀਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨਾਭਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 95010-73600

ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਜਾਂ ਹਮਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ. ਗੁਰਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ 'ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮਾ' ਭਾਵਨਾਤਮਿਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇਕ ਮਾਅਰਕੇ ਦੀ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਜੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਵੇਦਨਾ-ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਦੋਬਦੀ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਤਹਿਤ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਲਕੁਲ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ' ਪਰ ਨਾਵਲ ਏਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਗੁਰਜੋਤ ਜਿਸ ਕਦਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਪਤੀ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਆਂਤ੍ਰਿਕ ਤਲ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਓਨੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਕੰਵਲ ਦੀ ਵੀਹ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਜੋਤ ਦਾ ਕੰਵਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਵਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਜੋਤ ਲਈ ਇਸ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਅਸਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰਜੋਤ ਅੰਦਰਲੀ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਏਨੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਕਰਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨਿਗਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੀ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਜੁਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਾ ਕਿ :
-ਕਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ-ਬੰਦਾ ਕਿਉਂ ਭੱਜਿਆ ਫਿਰਦਾ? ਜਿਉਣ ਲਈ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੰਬ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਖੰਡਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਇਨਸਾਨ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ?-(ਪੰਨਾ : 132)
-ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਇਲਮ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਇਕ ਕੋਹੜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।-(ਪੰਨਾ : 72)
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਕੁੱਲ 24 ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਈ ਇਕਾਗਰਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

-ਹਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98155-05287

 ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਯੋਧੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਗ ਪਲਟ ਦਿੱਤੇ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ ਪਲਾਹੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 432
ਸੰਪਰਕ : 98145 17499

ਡਾ. ਐਸ. ਐਲ. ਵਿਰਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰੜੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਠਾਰਾਂ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਵਿਚ ਵਿਰਦੀ ਸਾਹਿਬ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਾਨਵਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਲਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਣਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਰਥ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਕੋਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਅਤੇ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਭੁੱਖਾ ਮਰੇ, ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰ ਮਾਲਕ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀ ਕਰੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਇਹ ਕੋਈ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?' ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲ ਤੋਰਦੀ ਹੈ। ਏਕਲੱਵਿਆ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਕੁੱਲੀਆਂ, ਢਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ? ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਾਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਸ਼ ਅਤੇ ਕੁੰਜਲੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਜੋਤੀ ਰਾਓ ਫੂਲੇ ਅਤੇ ਸਵਿੱਤਰੀ ਬਾਈ ਦੇ ਅਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਵਿਰਦੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹੀਦ ਨੰਗੈਲੀ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਜੀ , ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਹੁਜਨ ਨਾਇਕ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਪੈਰੀਅਰ ਰਾਮਾ ਸੁਆਮੀ ਨਾਇਕ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਨਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।

-ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98140-78799

ਇਤਿ ਕਥਾ
ਲੇਖਕ : ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 425 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 279
ਸੰਪਰਕ : 98726-44428

42 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੀ ਇਹ 44ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਇਤਿਕਥਾ' (ਨਾਵਲ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਦੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ 'ਇਤਿ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਸਮਾਪਤੀ', 'ਇੰਝ' ਜਾਂ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ' ਅਤੇ 'ਕਥਾ' ਤੋਂ ਭਾਵ 'ਕਹਾਣੀ' ਜਾਂ 'ਬਿਰਤਾਂਤ' ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮਰੱਥ ਗਲਪਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਛੜੇ ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਇਤਿਕਥਾ' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾ ਇਕ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਨਹੀਂ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਇਕ 'ਸਮਾਂ' ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਗੁਰੋ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂੰ-ਸਿਮ੍ਰਤੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿ ਨਿਡਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਆਣੀ ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਵਰਗੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਰਚਣ-ਮਿਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਜ਼ਾਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾ' ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਹਰ ਅਧਿਆਏ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। 'ਪਿਛਲਝਾਤ' ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ, ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਮੂਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ : ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਅਤੇ ਨਾਇਕ : ਸਮਾਂ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਵਰਗ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਨੀਕ : ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 'ਇਤਿਕਥਾ' ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ,ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਵਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਛਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਬਲੈਕ ਹੋਲ
ਅਨੁ: ਅਤੇ ਸੰਪਾ.: ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 118
ਸੰਪਰਕ : 98153-17028

ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਬਲਬੀਰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ 'ਮੁਸਲਮ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ' ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਲੋਂ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਮੁਸਲਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ 'ਦੋ ਸ਼ਬਦ' ਵਿਚ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਕੋ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ 'ਬਲੈਕ ਹੋਲ' (ਸਤੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ), ਮੇਰਾ ਜੁਰਮ ਕੀ ਹੈ (ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸੁਪ੍ਰਿਆ), ਗੱਠ (ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਗੁਪਤ), ਹਤਿਆਰਾ (ਪ੍ਰਿਯ ਦਰਸ਼ਨ), ਬੱਤੀਆਂ (ਸ਼ੰਕਰ), ਹਿੰਦੂ (ਗੌਰੀਨਾਥ), ਕਜਰੀ (ਅਵਧੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਤ), ਮਹਿਫ਼ਿਲ (ਹਰੀਯਸ਼ ਰਾਏ), ਨਾਹਰਾ (ਪੱਲਵੀ ਪੁੰਡੀਰ) ਅਤੇ ਵੰਡ (ਪ੍ਰਗਿਆ) ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹਿੰਦੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਮੁਹਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮ ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਾਸੜ ਸੋਚ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਟਗਿਣਤੀ ਪਾਠਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਣਗੇ? ਕੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਨਫ਼ਰਤੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੌੜਾ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਭਰੇਗੀ? ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ।

-ਡਾ.ਧਰਮਪਾਲ ਸਾਹਿਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98761-56964

ਜਲਾਵਤਨ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਗਾਜ਼ਾ ਮੋਨੋਲਾਗ਼ਜ਼
ਅਨੁਵਾਦ : ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 162
ਸੰਪਰਕ : 98887-99871

ਗਾਜ਼ਾ ਉੱਤੇ 2023-25 ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਦਾ ਜਿਤਿਸ ਨੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ, ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕ 'ਚ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ 77 ਲੇਖ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਦਾ ਹੈ । ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਵੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗਾਜਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਅਸਤਰ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਹਰਫ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ 'ਚ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਮੁਨਾਫੇ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ 'ਅਸਤਰ' ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਅਤੇ ਅਮਨ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਰਿੰਦਗੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋਣ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸੁਆਦਲੀ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਮਲ ਦੁਸਾਂਝ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਅਦਾਲਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ
ਸੱਚ!
ਲੇਖਕ : ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਜੇ.ਪੀ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 156
ਸੰਪਰਕ : 98145-15530

ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚਾਹਿਲ ਨੇ 35 ਸਾਲ ਮੋਗੇ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਕੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਘਰ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੇ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਝੂਠ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ 63 ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ, ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਥੇ ਕਈ ਕ੍ਰਪਟ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜੱਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਰਹਿਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਮੁਜਰਮ ਨੂੰ ਜਮਾਨਤ ਦੇ ਦੇਣੀ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੇ ਦਰਦਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਈ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪਾਠਕਨਾਮਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ, ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 227
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੂਪਿਤ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਰਾਮਰ ਦੇ ਮਰਮੱਗ ਚਿੰਤਕ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (ਸੁੰਦਰੀ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ (ਆਦਮ ਵਹਿਣ) ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 16 ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਕਲਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਪਿੰਜਰ, ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ, ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ, ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਬਾ-ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ, ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਲਾਲ ਬੱਤੀ, ਨਾਦ ਬਿੰਦ, ਯੁੱਧ ਨਾਦ, ਨਿਰਵਾਣ, ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਵਰਗੇ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬ ਸਮਝਣ-ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਅਤੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਵਰਗੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵੀ ਟਾਈਮ-ਬਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 16 ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕ, ਨਾਵਲੀ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਲੋਚਕ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੁਖਬੀਰ ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਲ 'ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ' ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਗੋਇਲ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨੇਹਾ ਨਾਯਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਬਰਾਜ ਨੇ ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੇਖਣ-ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚੋਂ ਰੌਸ਼ਨ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਪਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ, ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਰਾਏ, ਜਸ਼ਨ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਨਿਤੇਸ਼ ਗਿੱਲ, ਰਵਨੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ ਜੱਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੋਧ ਪੱਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਵੱਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ 'ਸਾਹਿਤ ਸੰਜੀਵਨੀ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

 ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ
ਕਵੀ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98555-31045

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਸਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਰਹੋਂ-ਮਿਲਾਪ, ਜਾਮ, ਸਾਕੀ, ਸੁਰਾਹੀ ਅਤੇ ਨਖ਼ਰਾ-ਓ-ਹੁਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਨਫ਼ 'ਗ਼ਜ਼ਲ' ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਹ ਸਿਨਫ਼ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਆਧਾਰ ਬਣਨ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ। ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੱਡਾ ਰਚਿਤ ਬਾਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਮੂਆ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਮਾਂ' ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਕ੍ਰਿਤਾਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ' ਤਹਿਤ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਬੱਬ, ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਆਮ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਮ-ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਮੁਢਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ, ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ, ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼, ਆਈ.ਸੀ.ਨੰਦਾ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ, ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਨਿਗਾਰ, ਨਸਰ ਨਿਗਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਾਹਿਤ-ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਾਰਥਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਛਪਾਈ ਬਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 80
ਸੰਪਰਕ : 98145-07693

ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਕਿਸੇ ਰਸਮੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੱਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਵਿਅੰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਥਾਂ ਤੋਂ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੋਲਾਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਲੀ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਵਿਤਾ ਮੁਰਸ਼ਦ ਹੈ ਤੇ ਕਵੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਕਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਮੁਰਸ਼ਦ ਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਦਾਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ ਰਸੂਲ ਹਮਜ਼ਾਤੋਵ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਬੂ ਤਾਲਿਬ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰ 'ਫਕੀਰ ਸਿਆਂ' ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਭਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਹੁੱਝ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖਮੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਬਖਸ਼ਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਬੇਬਾਕ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਅੱਜ ਦੇ ਜੁਗਾੜਬੰਦੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਲਈ ਮਾਨਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੇਲ੍ਹੜੀਆਂ ਕੱਢਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਬੌਨੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ 'ਟੁੰਡ' ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਕਲਮ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੇ-ਦਰਬਾਰੇ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਨਗਮਾ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ', 'ਕਵਿਤਾ ਰੁਦਨ ਕਰੇ', 'ਕਵਿਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ', 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਯਕੀਨ', 'ਕਵਿਤਾ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਬੰਦਾ', 'ਕਵੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ', 'ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ', 'ਕਵਿਤਾ ਮੇਰੀ ਹਮਸਫਰ' ਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਿਸਤਾਨ' ਆਦਿ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਕਵਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪੇ ਸਿਰਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅੰਦਰ ਕਥਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਿਆਸੀ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੇ ਹੀਜ਼ ਪਿਆਜ ਨੂੰ ਵੀ ਚੌਰਾਹੇ 'ਚ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੌਧਰੀ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋਆਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਾਂ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਮ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਤੇ ਦਰੋਪਤੀਆਂ ਦਾ ਚੀਰ ਹਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਸ਼ਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਟੀਰੀ ਅੱਖ ਹਾਬੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਨਜ਼ਰੀਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਅੱਜ ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਅੱਜ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਰਿਮੋਟ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਕੋਲ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਿਲਪ ਝੋਲ ਮਾਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਥਾਈ ਲਾਊਡ ਹੋਣ ਦਾ ਝੌਲਾ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਧੁੰਦੂਕਾਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੌਧਿਕ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-78254

ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ
ਲੇਖਕ : ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 94631-70369

'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਵਤਾਰ ਐਸ. ਸੰਘਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭੂ ਹੇਰਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਹਨਤ, ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਆਦਿ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੁਹਾਵਰਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅਜੇ ਤੱਕ ਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ' ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗਾ ਬੰਧਨ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਕੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਦੀ ਗਈ' ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਕਾਲਜ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੁਫਤ ਰੇਲ ਸਫਰ' ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਰੇਲ ਸਫਰ ਮੁਫਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਰਠ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਵਰਗੇ ਘਿਨੌਣੇ ਜੁਰਮ ਦਾ ਆਮ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, 'ਲੱਲੂ ਕਰੇ ਕਵਲੀਆਂ, ਟੇਢੀ ਲੱਕੜੀ, ਚੋਰ ਅੱਖ, ਬੱਦਲਾਂ ਹੇਠ ਛੁਪਿਆ ਸੂਰਜ, ਦੀਸ਼ੋ ਦੀ ਭਰਜਾਈ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀਆਂ। ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਫਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਲ ਤੇ ਸਹਿਜ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280

ਅਹਿਲਿਆ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 89869-72605

ਡਾ. ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਰਿਜਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਵਿਖੇ ਅਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਦਸ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਹਿਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਪਤੀ ਗੌਤਮ ਸੀ। ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਸਰਮ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੇੜ ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਅਹਿਲਿਆ ਦੇ ਹੁਸਨ ਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਅਹਿਲਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਸੰਬੰਧ ਜੁੜ ਗਏ। ਰਿਸੀ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਜਨਮ, ਦੂਜੇ ਖੰਡ ਗੌਤਮ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਨਾ ਤੀਜੇ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਗੌਤਮ ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਪੰਜਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਦੰਪਤੀ ਜੀਵਨ, ਛੇਵੇਂ ਖੰਡ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੰਨੇ ਉਪਰ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ 'ਤੇ ਅਹਿਲਿਆ ਦਾ ਸਕੈੱਚ ਹੈ। ਕਵਿਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਾਵਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ- ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਗੌਤਮ -ਅਹਿਲਿਆ ਸੰਵਾਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਹਿਲਿਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਟੁੰਭਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ, ਅਧਿਆਤਮ, ਰੱਬੀ ਗਿਆਨ, ਮਾਇਆ, ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ, ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਖ, ਸੰਵੇਦਨਾ, ਧਰਮ ਕਰਮ, ਔਰਤ ਦਾ ਪੱਥਰ ਬਣਨਾ' ਕਰਾਮਾਤਾਂ .ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਬੰਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ... ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ /ਯਾਦ ਰਖੀਂ ਪੁੱਤਰੀ /ਦੇਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ (ਪੰਨਾ 27 ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ )ਔਰਤ ਦੇਹ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ /ਮੈਂ ਅਹਿਲਿਆ ਹਾਂ /ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਦੂਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 49)
ਗੌਤਮ ਆਸਣ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ /ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਰਿਆ ਦੇਖ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ (ਤੀਜਾ ਖੰਡ ਪੰਨਾ 81)
ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਮਾਈ /ਜਦ ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ /ਅਕੇਵਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ (ਚੌਥਾ ਖੰਡ ਵਿਆਹ ਪੰਨਾ 125) ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਔਰਤ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ /ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ /ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭਲ ਦੇ ਸਕਦੈ /(ਪੰਜਵਾ ਖੰਡ 161 )ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਅਲਗਰਜ਼ੀਆਂ /ਗੌਤਮ ਦੀਆਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀਆਂ /ਆਤਮ ਨਾਦ /ਦੇਹ ਨਾਦ /ਚਿੰਤਨ ਨਾਦ /ਜਾਗ ਉੱਠਿਆ ਵਿਸਮਾਦ (ਪੰਨਾ 207) ਇਸ ਖੰਡ ਵਿਚ ਅਹਿਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤੰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ
ਲੇਖਕ : ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਐਵਿਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 375 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 098732-37223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਬਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਐਸ਼ੀ ਕੰਮੇਆਣਾ ਦਾ ਚੌਥਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਗੁੜ ਨਾਲੋਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿੱਠਾ' (1968), 'ਰੁੱਸ ਜਾਵੇ ਨਾ ਬਹਾਰ' (2023), 'ਸੱਤ ਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ' (2024) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ' 'ਚ ਉਸਦੀਆਂ 115 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਲੇਖਕ ਰੁੱਖਾਂ, ਕੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੰਭੀ, ਪਾਖੰਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਵਰਤੋਂ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਨੇਵਾਹ ਕਟਾਈ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਆਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਇਕੱਲੀ-ਇਕੱਲੀ ਵਸਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਂਭ ਦਿੱਤੇ,
ਚਰਖ਼ੇ, ਕਰੋਸ਼ੀਏ, ਅਟੇਰਨੇ।
ਸੱਗੀ ਫੁੱਲ, ਕੈਂਠੇ ਅਤੇ ਘੱਗਰਿਆਂ, ਘੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾ,
'ਐਸ਼ੀ' ਵਾਂਗ ਕਿੱਸੇ ਕਿਸੇ ਛੇੜਣੇ। (ਪੰਨਾ : 131)
ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰਾਂ, ਚੋਰਾਂ-ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਜੋਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਰ ਅਲਾਪਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੋਟ-ਵਟੋਰੂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਐਸੀ ਕਲਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ , ਜੇ ਲਾਉਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਉਹ ਅੱਪੜਣ ਜੇ ਹੈ ਸੋਝੀ ਰਾਹਵਾਂ ਦੀ।
ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ।
(ਪੰਨਾ : 147)
ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ, ਗ਼ਜ਼ਲ਼, ਦੋਗਾਣਾ, ਟੱਪੇ, ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਬਹੁਰੰਗੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪਰੋਈ ਪੁਸਤਕ ' ਸੱਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਖੇੜੇ ' 'ਚੋਂ ਬਿਖ਼ਰ ਰਹੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਖੁਸ਼ਬੋ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ
ਮੂਲ ਲੇਖਕ : ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ
ਅਨੁਵਾਦ : ਗ. ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆੱਟਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : gsnakshdeeppanjkoha@gmail.com

'ਦ ਆਊਟਸਾਇਡਰ' ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ 'ਅਲਬੇਅਰ ਕਾਮੂ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ । ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਨਾਵਲ 120 ਸਫ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ 'ਚ 6 ਕਾਂਡ ਹਨ ਤੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 6 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਇਕ ਲੜੀ 'ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਂਡ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਕੋਲੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤਹਿਤ ਇਕ ਅਰਬੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚਲੇ 5 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਵਲ ਦੇ 'ਮੈਂ' ਪਾਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਲੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤੇ-ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਣ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ 'ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਤਹਿਤ ਹੋਏ ਕਤਲ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਕਤਲ 'ਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਪਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੁਰਮ ਲਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਕੈਦੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਿਚਲੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਨ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਤਾ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕਾਰ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਗ.ਸ. ਨਕਸ਼ਦੀਪ ਪੰਜਕੋਹਾ ਵਲੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੋਕਲਾ ਕਰੇਗਾ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928

 ਰਹਿਮਤ
ਲੇਖਕ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ: 280 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ: 120
ਸੰਪਰਕ: 95923-27384

ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਲਈ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਰਹਿਮਤ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਂਝੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਿੱਤ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਬਹੁਤਾ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਿਹੜਾ,
ਪਾਰਾ ਵੀ ਉਹ ਲਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਵਕਤ ਦੀ ਪੈਂਦੀ ਮਾਰ ਜਦੋਂ,
ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਜਾਂਦਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਕਿੱਸੇ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਣ ਵਰਗੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਸਮਝੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਹਾਰੇ ਮਿਲਣੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ:
ਚਤੁਰ ਚਲਾਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚੋਂ
ਸਹਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ
ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਾਲੂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿੰਮ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੋਣ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਹੋਰ ਉਸਾਰੂ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98146-28027

ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ
ਲੇਖਕ: ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ: 145 ਰੁਪਏ , ਸਫ਼ੇ : 68
ਸੰਪਰਕ: 95011-53278

ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਫ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 55 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਰਸਰੀ ਗੀਤ ਵੀ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਜਗਿਆਸਾ ਨੇ ਅੱਜ ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂਅ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ 'ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੋਣਾ ਪਾਸ' ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਹ ਹੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਖੂਬ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਵਾਂ। ਇਸੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦ ਹੈ:
ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਹਨ ਉਹੀ ਡਰਦੇ,
ਜਿਹੜੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ।
ਨਕਲ ਦੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਆਸ,
ਪੜ੍ਹਕੇ ਅਸੀਂ ਹੈ ਹੋਣਾ ਪਾਸ।
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹਨ।
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ ਹੇ ਭਗਵਾਨ,
ਸਾਨੂੰ ਬਖਸ਼ੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾਨ।
ਨੇਕੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਚਲਦੇ ਰਹੀਏ,
ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂੰਹ 'ਚੋਂ ਕਹੀਏ।
ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜਾਵੇ ਜਾਨ,
ਹੇ ਮੇਰੇ ਦਾਤਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ।
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭੈਣਾਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੱਖੜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਵੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਜਦ ਆਵੇ ,
ਵੀਰਾ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਸਤਾਵੇ।
ਤੂੰ ਵੀ ਵੀਰਾ ਕਿਤਿਉਂ ਆ ਜਾ,
ਭੈਣ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਰੱਖੜੀ ਬਨ੍ਹਾਜਾ।
ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਬਾਲ ਪਰਚੇ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ।
ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਵਿਚ ਛਪੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ,
ਸਾਰੇ ਰਲ ਮਿਲ ਪੜ੍ਹੋ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ, ਦੂਣੀ ਦਾ ਪਹਾੜਾ, ਬਿੱਲੀ, ਤੋਤਾ, ਦਰੱਖਤ, ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਾਲਾ, ਸਪੇਰਾ, ਵੀਰ ਸਿਪਾਹੀ, ਗੰਨੇ, ਸੱਚ, ਅਸੀਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਨਿੰਮ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਬਾਕਮਾਲ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਭਾਵੇਂ ਬਾਲਾਂ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂਅ ਬਣਾਵੇਗਾ। ਹਥਲੀ ਪਲੇਠੀ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ-5
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਲਾਹੀ ਤੇ ਹੋਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਟਰੱਸਟ, ਫਗਵਾੜਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 176
ਸੰਪਰਕ : 98720-07176

'ਸਕੇਪ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ' ਫਗਵਾੜਾ ਅਦਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪਣ 'ਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਬਾਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ-ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੰਗ ਮਾਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ ਉਦਾਸ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਹਿਰਾਅ, ਗੁਰਮੀਤ ਪਲਾਹੀ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਣਕ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗੰਡਮ, ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ, ਨਿਰਮਲ ਜਾਵੇਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ, ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਧੂਤ, ਮਲਵਿੰਦਰ, ਸਰਦੂਲ ਔਜਲਾ, ਦਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਘਈ, ਹਰਦਿਆਲ ਪ੍ਰਵਾਨਾ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਜਬੂਰ, ਤਰਸੇਮ ਨੂਰ, ਸਤਿੰਦਰ ਓਠੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕੂੰਮਪੁਰ, ਅਜੀਤ ਕਮਲ, ਮਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾ, ਬਲਦੇਵ ਰਾਜ ਕੋਮਲ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਬੱਬੂ ਸੈਣੀ, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਰਵਿੰਦਰ ਚੋਟ, ਕਮਲੇਸ਼ ਸੰਧੂ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਨਿਆਣਾ, ਜਸਪਾਲ ਜ਼ੀਰਵੀ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਾਖੀ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਮਨੋਜ ਫਗਵਾੜਵੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੂ, ਅਸ਼ੋਕ ਟਾਂਡੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ, ਉਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੋਕਪ੍ਰੇਮੀ, ਗੁਰਮੁਖ ਲੁਹਾਰ, ਸੀਤਲ ਰਾਮ ਬੰਗਾ, ਦਲਜੀਤ ਮਹਿਮੀ, ਸਿਮਰਤ ਕੌਰ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸਾਹਿਬਾ ਜੀਵਨ ਕੌਰ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗੰਢਵਾਂ, ਦੇਵ ਰਾਜ ਦਾਦਰ, ਸਿਕੰਦਰ, ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਵਿਰਦੀ, ਜੱਸ ਸਰੋਆ, ਸੁਖਦੇਵ ਫਗਵਾੜਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਧਨੀਪਿੰਡਵੀ, ਲਾਲੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ, ਬਚਨ ਗੁੜਾ, ਸ਼ੇਖਰ ਨਵਕਿਰਨ, ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਹੰਜ਼ਰਾ, ਆਸ਼ਾ ਅਰਮਾਨ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੱਸਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਨੰਦਰਾ ਤੇ ਸੋਢੀ ਸੱਤੋਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਕੇਪ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਸਰਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਾਫ਼ਲਾ ਚਲਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ :79
ਸੰਪਰਕ : 98764-82548

13 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਡਾ.ਕੇ.ਐਲ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਇਹ 14ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਮੇਰੀ ਨਿਪਾਲ ਫੇਰੀ' (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿਚ ਕਠਮੰਡੂ (ਨਿਪਾਲ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ 23ਵਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਤ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੂੰਹ ਅਨੁਭਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੀਣਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਹੋਏ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ 'ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰੇਮ' ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੋਖਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆ ਬਾਸਨੀ, ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਅਤੇ ਚੁਮੇਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਠਿਨ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੋਖਰਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੰਗਕੋਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ 'ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ' ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੋਇਲ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ: 98888-42244

ਵਿੰਗੀ ਗਲੀ... ਸਿੱਧੀ ਗਲੀ
ਕੋਰਟ ਕੇਸ ਦੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220, ਸਫ਼ੇ : 113
ਸੰਪਰਕ : 88472-01454

ਸਰੂਪ ਸਿਆਲਵੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਇਸ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂਬੱਧੀ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਬੇਆਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਸਿਅਲਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਅਦਾਲਤੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰੀ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕੇਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਪਟਾਰੇ ਤੱਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਆਲਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕੇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੇ ਜਿਸ ਨੂੰ 25 ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪਰ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਜੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਇਸ ਦਾ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀ ਜੋ ਇਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਪਰ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕ ਇਸ ਹਿੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਧੜੇ ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਪੋ ਵਿਚ ਖਹਿਬੜਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਗਲੀ ਜੋ ਵਿੰਗੀ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਜਿੱਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਧੜੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਗੁਹਾਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੱਲ ਕੀ? ਕਿ ਉੱਤੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਸਾਰਾ ਸਿਸਟਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੁਭਵ ਜੋ ਸਿਆਲਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਆਲਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਰਸੀਦ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ.ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ : ਮਲਵਈ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 495 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 308
ਸੰਪਰਕ : dhillonmann1989@gmail.com

ਡਾਕਟਰ ਗੁਰਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਧੁਰੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਣ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਲ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕਦਰ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ 'ਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਮਲਵਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਕਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਲਵਈ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਬਦਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਲਵਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਲੇਖਿਕਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਮੋਹਨ ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਰੁਪਾਣਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਭੌਤਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣ, ਵਿਚਾਰਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਿਤ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਜਿਹੇ ਔਖੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੁਖਤਾ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਾਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

 ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਛੇ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁੰਗਰਦੀ ਪਨੀਰੀ ਲਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਿਕ ਦੀਆਂ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੋਝੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤ ਅਜਿਹਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਨ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੇਖਕ/ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਚੋਜ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ, ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਹੋਲਾ, ਭੰਗਾਣੀ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਜਦੋਂ ਆਈ ਵਿਸਾਖੀ, ਆਓ ਚੱਲੀਏ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਆ ਨੀ ਜਿੰਦੇ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਕੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ, ਜੰਗ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ (ਕਲੀ), ਵਾਹ! ਧਰਤ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਦੀ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਗੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਈਏ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੋਂ ਵਾਰੇ, ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਅਨੰਦਪੁਰੀ ਨੂੰ, ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਲ, ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ, ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਰਾਹ, ਸਿੰਘਾਂ ਜੇ ਚੱਲਿਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ ਨਾ ਕਦੇ ਦਰਦ ਜਾਣਿਆ, ਚਮਕੌਰ ਅਤੇ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਨਮਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਵਾਚਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਸਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ, ਤੁਕ-ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਨੂਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਫਲ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਹਰ ਕਵਿਤਾ, ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਰ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੀ ਜਾਵੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ
ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 164
ਸੰਪਰਕ : 94176-06572

ਸ. ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ (1946-2019) ਦਾ ਜਨਮ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਕ ਪਿੰਡ ਭੁੱਲਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਹੇ-ਕਹਾਏ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਲੈ ਲਈ ਪਰ ਓਪਰੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਹ ਔਣੇ-ਪੌਣੇ ਦਾਮਾਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਸ਼ੰਗਾਰਾ ਸਿਹੁੰ ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਯੂ.ਸੀ. ਕਾਲਜ ਕਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਐਮ.ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1968 ਈ. ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਸਾਇਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਆਰਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਛੇ-ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਕੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇਕ ਛੋਟੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਅਭੀਤ' ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੇ 'ਜਥੇਦਾਰ' ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 'ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿਭਾਗ' ਵਿਚ 'ਯੋਜਨਾ' ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। 1978 ਵਿਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ੳਹ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਆਸਾਮੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ. ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਸੀ। 'ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ' ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਐਡੀਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ. ਹਮਦਰਦ ਦੇ 'ਅਜੀਤ' ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਅਤੇ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਮਗਰੋਂ 'ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਪੰਜਾਬੀ' ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਐਡੀਟਰ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ 65 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਰਿਹਾ।

c c c

ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ
(ਤੱਥਾਂ, ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ)
ਲੇਖਕ : ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਬਿਬੇਕਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
ਮੁੱਲ : 899 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 597
ਸੰਪਰਕ : 99888-68181

ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਇਕ ਜਾਗਰੂਕ, ਹੱਸਾਸ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ (ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਵਾਰਤਕ) ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ 'ਇਕਾਗਰਚਿਤ' ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਪਰ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ, ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੇ. ਐਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਕਤ ਲੇਖਕਾਂ ਪਾਸ ਵਧੇਰੇ ਵਸੀਲੇ ਸਨ, ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਸਮੱਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੇਡਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੰਜ ਉਪਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1. ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1849-1925), 2. ਦੁਚਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦੀ (1935-1947), 3. ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ (1947-1966), 4. ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (1967-1997) ਅਤੇ 5. ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵੱਲ (1998-2025)। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸੰਯੁਗਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਧਿਰ ਇਹ ਚਾਹੇ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਅਨਿਆਂ ਧਰਮੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਇਸੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੈ। ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਿ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕ ਹਵਾਲਾ (Reference) ਪੁਸਤਕ ਹੈ।

-ਮੋਬਾਈਲ :98760-52136

ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਮੋਰ
ਲੇਖਕ : ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 250 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 98722-99613

'ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਮੋਰ' ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਗੀਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਖਬੂਸੂਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
ਗੋਰਾ ਚਿੱਟਾ ਮੁੱਖ ਦੰਦ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ,
ਗੱਲਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਗੁਲਾਬੀ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਨੀ।
ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਤੋਂ ਚਿੱਟੇ ਮਖਮਲੀ ਅੰਗ,
ਪੈਂਦਾ ਨੈਣਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁਸਨ ਡੁੱਲ੍ਹ-ਡੁੱਲ਼੍ਹ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ,
ਚੀਰ ਕੱਢੇਂ ਤੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖਾ ਤੀਰ ਵਰਗਾ,
ਰੱਬ ਦੀ ਸਹੁੰ ਤੱਕਾਂ ਜਦੋਂ ਚੰਨ ਜਿਹਾ ਮੁੱਖ,
ਤੇਰਾ ਪੈਂਦਾ ਨੀ ਭੁੱਲੇਖਾ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਵਰਗਾ।
ਏਵੇਂ ਹੀ 'ਕੰਧ ਤੇ ਮੋਰ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ:-
ਛੱਡ ਗਿਆ ਬਾਬਲ ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਮਾਂ ਚੱਲੀ ਨੀ,
ਬੂਹੇ ਵੱਜਾ ਜ਼ਿੰਦਰਾ ਤੇ ਰਹਿਗੀ ਮੈਂ ਕੱਲੀ ਨੀ।
ਮੱਥੇ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਤੇ
ਚੱਲਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਜ਼ੋਰ ਨੀ,
ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਮਾਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਉਦਾਸੇ ਬੈਠੇ , ਤੇਰੇ ਪਾਏ ਮੋਰ ਨੀ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਢੇ ਬਾਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਰੁਲਣ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਕੱਲੀ ਜ਼ਿੰਦ ਨੂੰ ਸੌ ਸਿਆਪੇ,
ਰੁਲਦੇ ਵਿਚ ਬੁਢਾਪੇ ਮਾਪੇ।
ਏਥੇ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਖੇ,
ਕੋਈ ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਸਾਰ ਕੁੜੇ।
ਮਾਪੇ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮੀਂ ਰੁਲ਼ਦੇ,
ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ,
ਪਿੱਟ ਬੁੱਲ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੁੜੇ।

ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਵੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝਰਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ,
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਇਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਲੇਖਕ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਿਨਫ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ 7 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 3 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਵਾਰਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 5 ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੀਰਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਕਾਵਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਇਕ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ (ਜਨਮ 1954) ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਈਆਂ ਵਾਲੀ ਢਾਣੀ (ਅਬੋਹਰ) ਹੈ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਬੋਹਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਬੀ.ਕਾਮ. ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਕੀ ਹੈ' (ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ) ਅਤੇ 'ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਧਾਨ' (ਐੱਸ. ਤਰਸੇਮ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਦਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 5 ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ (ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਸਰਦਲ, ਸਰਦਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਸੂਲੀ ਟੁੰਗੇ ਸੂਰਜ, ਖਿੱਤੀਆਂ, ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ) ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਉਹਨੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਪਰਵਾਜ਼' ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਹਨੇ 7 ਸਾਲ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਿੰਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਕੀਤੀ, ਬੀ.ਕਾਮ. ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਉਹਨੇ ਛੇਵੀਂ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਰਾਮਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੰਗੀ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਪਰਮ-ਅਗੇਤ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ (9-66) ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੰਜਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ (69-136) ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 67 ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਮਸਲਿਆਂ, ਲੋਕ-ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲੋਕਪੱਖੀ, ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਹੈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਅੱਤਵਾਦ, ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਜਿਹੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਉਹਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਰੰਜਨ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਤੋਂ 12 ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਬੋਹਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਉਲੇਖ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ :
ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਪੁੱਟੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਸੀਵਰ ਦਾ
ਟੁੰਗ ਪਜਾਮੇ ਨੇਤਾ ਲੰਘਣ, ਸਭ ਚੁਪਚਾਪ ਅਬੋਹਰ ਦੇ।
ਛੀਨਾ ਝਪਟੀ, ਸੀਨਾਜ਼ੋਰੀ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਠੱਗੀ ਤੇ ਚੋਰੀ
ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਨੇ, ਲੱਗੇ ਦਾਗ ਅਬੋਹਰ ਦੇ। (103)
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਰੰਜਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਖ਼ੈਰ-ਮਕਦਮ ਹੈ।

-ਪ੍ਰੋ. ਨਵ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 94176-92015

ਚੁੱਪ ਦਾ ਸਨਾਟਾ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੈਲੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਅਣੂ ਮੰਚ
ਮੁੱਲ : 280 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 128
ਸੰਪਰਕ : 98725-91653

ਸੰਨ 2025 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੰਨੇ-ਸੁਵੰਨੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਵਿਚ ਕੁੱਲ 58 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਲੇ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਮਕਬੂਲ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਣੀ ਬਣਾਈ ਬਾਈਨਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ 'ਚ ਢਾਲਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਲਟ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਕੇਵਲ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨਪਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਉਸਾਰਦਾ ਸਗੋਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਵਿਚ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰੁਮਕ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ 'ਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ 'ਚੁੱਪ ਦਾ ਸੱਨਾਟਾ' ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਵਾਦ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਤੇ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98726-27136

ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼
ਲੇਖਿਕਾ : ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਹਿਲਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)
ਮੁੱਲ : 145 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 72
ਸੰਪਰਕ : 98725-61026

ਸ਼ਾਇਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਆਰ ਟੂਟੋਮਜਾਰੀਆ ਆਪਣੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ ਪਰਾਗੇ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਅਜੇ ਸਿਖਾਂਦੜੂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡੂੰਘੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਿੱਜੀ ਧੁੱਪਾਂ-ਛਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋ ਪੁਣ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਪਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਇਕ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪਿਸਟ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਥੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਜੀਓਥੈਰਪੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਹੰਭੇ ਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਵੀ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਨਹ। ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੀ ਤੰਦ ਸੂਤਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਮੰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦੀ ਜਜ਼ਬਾ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਗਭਰੇਟ ਉਮਰ ਵਿਚ ਇਹ ਜਜ਼ਬਾ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸੇ ਮੇਹਣਿਆਂ ਮੰਨ ਮਨਾਉਣੀਆਂ, ਸੰਯੋਗ ਵਿਯੋਗ ਦੇ ਥਪੇੜੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਆਦਮ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਫਲ, ਚੱਖਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਈ ਹਵਾ ਦੀ ੌਲਾਦ ਤਰੰਗਤੀ ਦੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਪਾਰ ਕੇ ਆਪਣਏ ਮਹਿਬੂਬ ਦੇ ਵੱਸਲ ਹੰਢਾਉਣ ਤੱਕ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਕੌਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ 'ਗਾਲਿਬ ਯੇਹ ਵੋਹ ਆਤਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਏ ਨਾ ਲਗੇ ਔਰ ਬੁਝਾਏ ਨਾ ਬਨੇ' ਔਰ ਬਾਈਬਲ ਅਨੁਸਾਰ 'ਬੰਦਾ ਰੋਟੀ ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਊਂਦਾ' ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੁੰਠਿਆ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਜਤਾਣਾ ਨਾਲ ਦਸਤਪੰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾਹ ੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਨਜ਼ਮ 'ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ' ਵਿਚ ਪਿੱਤਰੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਬਖੀਏ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਂਜ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਥਿਆਣੀ ਨੂੰ ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ, ਲਾਡੋ ਰਾਣੀ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਆਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜਿਊਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਵਾਂਗ ਕੱਚੇ ਘੜੇ 'ਤੇ ਤਰ ਕੇ ਮਹੀਵਾਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸ਼ੂਕਦੇ ਝਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੋਟੀ ਤੇ ਖੁਆਹ ਬੜੇ ਨੇ, ਕੱਚੇ ਘੜੇ ਚਨਾਬ ਬੜੇ ਨੇ' ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਬੜਾ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਭਰਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੋਚ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ 'ਤੇਰੀ ਸੋਚ' ਦੀ ਅੜਾਉਣੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਨਿਕਟ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਭਗਵਾਨ ਢਿੱਲੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ: 98143-78254

ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ
ਖੋਜ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰੀ
ਲੇਖਕ : ਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।
ਮੁੱਲ : 180 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 99884-45538

ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜਕਾਰ ਡਾ. ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ, ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਹਰਭਜਨ ਦਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 1902 ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੱਗੇ ਜਾਗ ਨੂੰ, ਜਗਿਆਸਾ ਅਧੀਨ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 'ਜੀ.ਬੀ. ਸਿੰਘ' ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੀੜਾ' ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਸ ਫਿਰ ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁਜੀ ਸਟੀਕ : ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ (ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ 'ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼', ਸ. ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਾਕਫੀਅਤ, ਵਿਨਯ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਟੀਕ (ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ), ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ (ਸੰਪਾਦਨਾ) ਆਦਿ 8 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਰਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤੇ।
ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ 'ਚ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਨੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪਦ-ਵੰਡ, ਪਾਠ-ਭੇਟਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਭਾਵ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪਰਮਾਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਉਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੰਪਦਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਾਪ-ਤੋਲ, ਅੰਤਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ (ਤੁਕਾਂਤ) ਆਦਿ ਵੱਲ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਵਿਆਕਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਥਨ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਨੋਰਥ ਸਵਸਥ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਪੰ. 94, ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਨਾਮ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੁਰਾਤਨ ਬੀੜਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 40 ਬੀੜਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 41 ਤੋਂ 118 ਬੀੜਾਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰ. 115
ਉਸ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਭਾਈ ਕੀ ਡਰੋਲੀ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਾਲੀ, ਸਿੱਖ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
'ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ' ਇਹ ਖੋਜ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatishdharamchand@gmail.com

ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 98551-70335

ਸਾਡੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੱਥ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੋਖੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੇ ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੂਚੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚ ਪਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਥੇ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ' (2025) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੇਵਲ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਵਹਿਸ਼ੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮੀਗਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇਟਲੀ, ਪੋਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਤੇ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰਤਾ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਅਣਖ-ਇੱਜਤ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਤਿਆਗ ਬਲੀਦਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ। ਲੰਡਨ ਦੀ ਪੈਨਟਿਨ ਵਿਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ 31 ਜੁਲਾਈ, 1940 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਅਨੋਖੇ ਜਨਤਕ ਉਭਾਰ, ਸਵੈਮਾਣ, ਜੋਸ਼ ਤੇ ਹੁਲਾਰੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਹਿਜ਼ 7 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਕਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਡਾ. ਛੀਨਾ ਦੀ ਰੀਵਿਊ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨਾਥ ਬਚਪਨ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਪਿਛੋਕੜ, ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਕੀ ਸੋਮੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ, ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੇ ਕਤਲ ਤੇ ਲਾਰਡ ਜੈੱਟ ਲੈਂਡ, ਲੂਈਸ ਡੇਨ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਮਿੰਗਟਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪਤਵੰਤੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੱਥਾਂ-ਸੱਚਾਂ ਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਉਪਰੰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਭਰਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਘਟਨਾਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਤੇ ਬਰਾਬਰ ਫੋਕਸ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 320 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 194
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿਚ ਜੀ.ਟੀ.ਬੀ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਦਾਖਾ ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ 18 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਡਾ. ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਿਰਨ, ਡਾ. ਜਗਮਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਡਾ. ਵੰਦਨਾ, ਪ੍ਰੋ. ਤੇਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ, ਪਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਚੱਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਾਂ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਡਾ. ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੇਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ 'ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ' ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰੀ ਸੱਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਲੂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਜੀਤ ਬਰਾੜ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 395 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 234
ਸੰਪਰਕ : 98553-71313

ਰਜੀਤ ਬਰਾੜ ਦਾ ਨਾਵਲ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਇਕ ਉਮਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਵਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਵਿਚਲਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਵਰ ਪੇਜ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਰਣਧੀਰ ਲੱਗਿਆ ਜੋ ਆਪ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਦੀ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ ਭਰੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਉਦਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੂਠੀ ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਪਿਛੇ ਲਕੋ ਲਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਜਦੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰਣਧੀਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਗੌਲਦਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਹੱਡ ਤੋੜਵੀਂ ਮਿਹਨਤ, ਓਵਰ ਟਾਈਮ, ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਤਾਰਨ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਬਨਾਵਟੀ ਪੁਣੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਜਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾ ਕੇ ਵਸਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸੱਚ ਹੋਣਾ ਉਸ ਝੂਠੀ ਹਕੀਕਤ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਲੀ ਕੰਬਲੀ ਨੂੰ ਰਣਧੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਿਆ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98721-17774

ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-2
ਲੇਖਕ : ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 79862-07849

ਦੋ ਕਾਵਿ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੇ 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋਅ', 'ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਚਾਨਣ', 'ਭਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ', 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੰਚ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ-1' ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਹਨ। ਦੁਆਬਾ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਮਵਰ ਹਸਤਾਖਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗੁਆਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 41 ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਅਤੇ 7 ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਾਇਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਚਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 48 ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ, ਉਲਫਤ ਬਾਜਵਾ, ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ, ਦੀਪਕ ਜੈਤੋਈ, ਪਾਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ, ਤ੍ਰੈਲੋਚਨ ਲੋਚੀ, ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਂਕੇ, ਆਦੇਸ਼ ਅੰਕੁਸ਼, ਆਰ.ਐਸ. ਫਰਾਜ਼, ਸੋਹਣ ਸਹਿਜਲ, ਸੀਤਲ ਸਿੰਘ ਗੁੰਨੋਪੁਰੀ, ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆ, ਸ਼ਾਮ ਸਰਗੂੰਦੀ, ਸੰਦੀਪ ਜਸਵਾਲ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਬੱਲ, ਹਰਦਿਆਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰੀ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਕਸ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ, ਕਲਿਆਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਚਾਵਲਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੈਣੀ, ਜਸਵੰਤ ਗਿੱਲ ਸਮਾਲਸਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਫਗਵਾੜਾ, ਜਗਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਹਾਣੀ, ਡੀ.ਆਰ. ਧਵਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਬੋਪਾਰਾਏ, ਧਰਮਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਮੁਬਾਰਿਕਪੁਰੀ, ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸੋਹੀ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ, ਬਲਵੰਤ ਚਿਰਾਗ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ, ਮੋਹਨ ਵਿਰਦੀ, ਮੱਖਣ ਮਾਨ, ਮਨਜੀਤ ਸੋਹਲ, ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ, ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਰੇਸ਼ਮ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੂਰੀ, ਰਣਬੀਰ ਰਾਣਾ, ਰੂਪ ਸਿੱਧੂ, ਵਿਜੇਤਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਵੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਮੋਹਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰ ਕਮਲਕਾਰ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਸੰਬੋਧਨੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਰਚਨਕਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਬਚਪਨ, ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਵਲੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਵਰਗੀ ਵਿਧਾ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਕਾਰਜ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਰ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਰਵਰਕਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਦਾਰ ਫੋਟੋਆਂ ਜਗਮਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

 ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ
ਲੇਖਕ : ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.)
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98764-52223

ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਪ੍ਰਿੰ.) ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰਚਨਾਤਮਿਕ-ਸਾਧਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਾਹਦੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਅਸੀਮ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹਥਲੀ 115ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਮੇਰੀ ਉਪਰੋਕਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਗੋਸਲ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਸਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਾਂ-ਪੱਧਰਾ, ਸਹਿਜ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ 'ਅੰਬਰੋਂ ਆਏ ਅੰਬ' ਅਤੇ 'ਦੀਪੀ ਗੁਠਲੀ ਵਾਲਾ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ-ਧਰੋਹਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ 'ਜ਼ੈੱਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ' ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਕਾਟੋ ਦੇ ਬੱਚੇ' ਅਤੇ 'ਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਆਸ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਜਾਂ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਓੜਕ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਹੀ ਹਨ। 'ਮਾਂ ਦੀ ਸਮਝ', 'ਮਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਮੋਹ' ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਮਤਾਮਈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਾਧੂ- ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਜੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਕਿਸਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਦੇਸ਼-ਭਗਤ, ਮਾਲੀ, ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਊ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਸਿਆਣੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਾਇਕ-ਪਾਤਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਗੁਸੈਲ ਅਤੇ ਪਰਾਇਆ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਨਾ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਖ਼ਲਨਾਇਕ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚਾਲ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ-ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ, ਵਿਰਾਸਤ, ਠੋਸ ਜੀਵਨ-ਮੁੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਚਾਰ ਰੰਗਾ ਟਾਈਟਲ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਹੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ'
ਮੋਬਾਈਲ : 9814423703

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੱਜਪਾਲ ਪੁੱਤਰ
ਲੇਖਕ : ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 127
ਸੰਪਰਕ : 0161-2400905

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲਿਪੀਆਂਤਰ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹੀਵਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਰਲ, ਮੁਰਾਦ ਫਤਿਆਣਾ, ਸਾਰੰਗ ਤੇ ਸੂਜੇ ਭਦਰੋਂ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਲਮ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੇਜਰ ਹਡਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁੱਜਰ ਕੌਮ ਦੇ 11 ਚੌਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1857 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਹੇਠ ਆ ਗਈ। ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਹਿਤ ਨੰਬਰਦਾਰੀਆਂ, ਪਟਵਾਰੀ, ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ, ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਕਲੈਕਟਰ ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਰਵਾਇਤੀ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਭੁੱਖ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਗ਼ਾਵਤ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਸਵਾ ਛੇ ਫੁੱਟ ਜਵਾਨ ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਬਾਣੀਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਿਆਂਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ ਉਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਧੌਣ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਂਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਹੀ ਸਾੜ ਕੇ ਉਹ ਊਠ 'ਤੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਸੂਦਖੋਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਞਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਸ਼ੁਗਲ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਬਾਗ਼ੀ ਨੌਜਵਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਜੁੜੇ। ਜਿਉਣੇ ਮੌੜ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ, ਨਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਲੰਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਗ਼ੀ ਟੋਲੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ ਕੇ ਲੁੱਟਾਂ ਖੋਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੁੱਤਰ' ਵਿਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਏ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ, ਸ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸ. ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਲਾਲ ਚੰਦ ਫ਼ਲਕ, ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀਦਾਸ, ਲਾਲਾ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ, ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਅਗਲੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਸ ਦੀ ਗ਼੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਅਸਦ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਬਾਗ਼ੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਈ. ਤੱਕ
ਲੇਖਕ: ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਸਿਮਰਤਪਾਲ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 500 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 200
ਸੰਪਰਕ :096462-20294

'ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਉਦਭਵ ਤੇ ਵਿਕਾਸ 1900 ਤੱਕ' (2025) ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਖੁਦ ਇਕ ਚੰਗਾ ਨਾਟ ਕਰਮੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਗੁਰ ਸਿੱਖੇ ਹਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਸਿਧਾਂਤ ਮੂਲਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਏ ਲੰਮੇ ਥੀਏਟਰੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ, ਲੋਕ ਨਾਟਕਾਂ, ਲੋਕ ਗਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਗਹਿਰੇ ਨਿਕਟੀ ਗਿਆਨ ਉਤੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ (ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ) ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾ. ਨਿੰਦੀ ਨਾਟਕ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੂਲੋਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪੁਖਤਾ ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਢ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬੱਝਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਇਹ ਕਲਾ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪੂਰਵ ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਨ੍ਰਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਠੀਕਰ ਮੋਹਰਾਂ, ਖਿਡੌਣੇ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੰਧਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਕਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਖੋਜ ਧਾਰਨਾ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਤੀਖਣ ਸੰਵਾਦ ਛੇੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਉਤੇਜਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਨਵੇਂ ਖੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਨਿੰਦੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਜਨਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਕਾਲੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਖੋਜ ਵਿਚ ਨਿਗਰ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

 ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 220 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 115
ਸੰਪਰਕ : 99154-73505

ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਚਰਚਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹਰ ਵੰਨਗੀ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਤਰ-ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਸਹੀ-ਸਲਾਮਤ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਮੈਂ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਵੀ ਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਇਸੇ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸੂਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗਿੱਲ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਕਵਿਤਾ 'ਸਵੈਮਾਣ' ਵਿਚ ਉਪਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਇਸ ਵਿਚ ਜੂਝਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਬੜਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬੇਲਿਹਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਜ਼ਮ 'ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ' ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ 'ਅਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ। ਲੰਘੀਆਂ ਬਸੰਤਾਂ ਤੇ ਪੱਤਝੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਝਰੀਟ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਾਸਕਰ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਗਵਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ, ਮਹਿਕਾਂ ਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵੀ। 'ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਚਿਣਗ' ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲਝਾਤ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਰਹੇ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।

-ਗੁਰਦਿਆਲ ਰੌਸ਼ਨ
ਮੋਬਾਈਲ : 99884-44002

ਅੱਗ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਲੇਖਕ : ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 0172-5027427

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬੜੇ ਸੂਝਵਾਨ, ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ (ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ 1960, ਲਾਜਵੰਤੀ 1961, ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ 1962, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ 1963, ਬਿਰਹਾ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ 1964, ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਂ 1973) ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਾਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਵਾਨ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਗਦੀਪ ਗਰਚਾ ਵਲੋਂ ਹਰ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿਤਰਾਂਕਣ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਸੁਹਾਗਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉੱਤਮ-ਪੁਰਖੀ/ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਅਨੁਯ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਂ/ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰੂਪਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਇਹ ਰਚਨਾ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਅੰਗੀਠੀ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ। ਕਾਮੁਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣ ਸਮੇਂ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਨੰਗੇਜ਼ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਬਦ ਢਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਅਰਥ ਨੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਇਹੋ ਤਾਂ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਬਾਰਬਾਰਤਾ (ਨਰੈਟਿਵ ਫਰੀਕੂਐਂਸੀ) ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਬਿੰਬਾਵਲੀ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭਾਵ ਅੱਗ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਸੁਨਪੇ ਦੀ ਸੱਪਣੀ, ਅੱਗ ਦਾ ਮਿਰਗ (ਕਾਮ) ਚੇਤਰ, ਮਹਿਕ, ਖੁਸ਼ਬੋ, ਚੁੰਮਣ, ਤੀਰਥ ਆਦਿ। ਕਾਵਿ-ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ, ਹਿਰੇਦਵੇਧਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਮਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਰ ਗੀਤ ਦਾ 'ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਤਰ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਅੰਤ ਨੂੰ ਅਪੜਦੇ ਨੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬੌਧਿਕ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤ 'ਸਾਡੇ' (ਬਹੁਵਚਨ) ਨਾਲ ਆਹੰਤ ਹੋ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਿਚ ਕਰਵਟ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਬਾਦਵਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਇੰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, 'ਰਾਤੀਂ ਜੀਹਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤੇ, ਸਵੇਰ ਉਸ ਦੇ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਗੇ', ਸ਼ੀਸ਼ੋ ਤਿੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੱਜ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚੋਣਵੀਆਂ ਫੁਟਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ/ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਾਓ ਹੈ) ਸ਼ਾਹਕਾਰ 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਵਿ-ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ, ਨਾਟ-ਕਾਵਿ, ਕਾਵਿ-ਨਾਟ ਜਾਂ ਗੀਤ-ਕਾਵਿ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਾਵਿ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੀ ਕਥਾਨਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਪੂਰਨ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕ ਟੀ.ਐਸ. ਇਲੀਅਟ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ (ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ (ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ ਮਰਨਾ) ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹੋ ਨਿਬੜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ 23 ਜੁਲਾਈ, 1936 ਤੋਂ 6ਮਈ 1973 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਜਾਹਨ ਕੀਟਸ ਦਾ ਜੀਵਨ (31 ਅਕਤੂਬਰ 1975-23 ਫਰਵਰੀ, 1821) ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਅਜੀਬ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੀਤਿਆ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਅਮਰ ਕਰ ਗਈਆਂ। ਪੂਰਨ ਲੂਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵੱਲ ਵਸ ਆਦਰਸ਼ ਪਿਾਰ, ਪਲੈਟਾਨਿਕ ਲਵ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਲੂਣਾ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੇਠਲੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੇਡਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਪਿਤਾ ਜੇ ਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੰਢਾਵੇ
ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਨਾ ਆਵੇ
ਜੇ ਲੂਣਾ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਚਾਹਵੇ
ਚ੍ਰਿਤਰਹੀਣ ਕਹੇ ਕਿਉਂ
ਜੀਭ ਜਹਾਨ ਦੀ। (ਪੰ. 145)

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-46007

ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 136
ਸੰਪਰਕ : 98141-18345

ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਲਮਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿੱਤ ਖੜ੍ਹਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੱਖੜਾਂ ਜਾਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਜਾਂ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਰ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਆਵੇਗੀ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਹੋਕੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਰਸੰਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਤਰਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਸਮ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੱਤਝੜਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਖ਼ਾਤਮੇ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਈਏ। ਦੇਵਿੰਦਰ ਬਿਮਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:
ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਏਗਾ
ਕੀ ਹੋਇਆ
ਜੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਹਨ
ਫਿਲਹਾਲ
ਦਾਤੀ ਹਥੌੜਾ
ਤੇਸਾ ਅਤੇ ਰੰਬਾ।

-ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਸੰਪਰਕ : 98146-28027

51 ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲੇਖਕ : ਜਿੰਦਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਮੁੱਲ : 900 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 565
ਸੰਪਰਕ : 98148-03254

ਜਿੰਦਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਵਿਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲਿਖਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਜਿੰਦਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਂਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਚਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਕਥਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜਟਿਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਵੇਂ ਫਰੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਿਤਰੇ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਮਾਤੇਸ਼ੀ' ਅਤੇ 'ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ' ਦੇ ਮੈਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜੋ ਉਹ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਰਦ' ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਿਧਰੇ ਐਸੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲੁਕੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਪਰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਛੁਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ ਲਈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ। 'ਡਰ' ਪੀੜ੍ਹੀ-ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਿਛਲੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਦੋ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜੋਗੀ' ਦਾ ਮੈਂ ਪਾਤਰ' ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਥਾਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਇਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਉਸ ਨੂੰ 'ਹਾਫ਼ ਟਾਈਮ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ 'ਜਿੱਤ' ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ, ਦਵੰਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਛੋਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮਾਣਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਪਾਲ ਕੌਰ ਸਮਰਾਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 83606-83823

ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 167
ਸੰਪਰਕ : 98552-28224

ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਰੰਪਰਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟੇਜਾਂ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਛੰਦਬੰਦੀ ਵਿਚ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਮਾਲਵੇ ਖਿੱਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਰਮਨਪਿਆਰਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। ਕਵੀਸ਼ਰ ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਬਾਰੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ 'ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ' ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵੇਰਵੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੀਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਵਿਯੋਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 'ਬਮਾਲ' ਦੁਆਰਾ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਾਤਾ ਸੁਲੱਖਣੀ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਜੰਗ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ, ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਸ਼ੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਨਿਆ ਜੇਹਲਮ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦੋਤਾਰਾ ਛੰਦ, ਸਰਪਦ ਛੰਦ, ਕਾਫ਼ੀ ਛੰਦ ਡਿਉਢਾ ਛੰਦ, ਝੋਕ ਡੰਦ, ਕੇਸਰੀ ਛੰਦ, ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ, ਔੜਾ ਛੰਦ, ਦਵੱਈਆ ਛੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਛੰਦ ਵੀ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਇਕ ਗੀਤ ਵੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੌਂਕੀ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਜਿਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਮੁਕਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਬਮਾਲ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਤੇਰੈ ਘਰਿ ਆਨੰਦ
(ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ)
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮਿਨਹਾਸ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ : ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 160
ਸੰਪਰਕ : 98141-45047

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਧੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਹਿਰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੌੜੇ ਤੇ ਕੁਝ ਮਿੱਠੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸਵਾਸ਼' ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਬੋਲੋ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ' ਤੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ' ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਓ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਆਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਆਨੰਦੁ ਹੀ ਆਨੰਦੁ' ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛੇਵੇਂ, ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ' ਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ 'ਮਿਲੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਅਨਮੋਲ' ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਵਿਚੋਂ ਅਨੁਭਵੀ ਬਚਨ, ਦਸਵੇਂ-ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣਾ' ਫਿਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬੇਰੀ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਂਈ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਹਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ 'ਚ 'ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਮਿਲਣੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ 14ਵੇਂ, 15ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝਲਕਾਰੇ' ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ 'ਵੇਈਂ ਕਿਨਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਦਾ ਅਲੌਕਿਕ ਨਜ਼ਾਰਾ' ਤੱਕਣਾ ਵੀ ਆਤਮਰਸੀ ਅਨੁਭਵੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਿਆਂ 16ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਵਿਚ ਆਉਣਾ', 17ਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ 'ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ' ਵੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। 18ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਸੇਵਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ' ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਰੌਂਅ ਦਾ ਬਦਲਣਾ, 19ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ 'ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ' ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਅੰਤਲੇ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ 'ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਕਾਦਰ ਦੇ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰਨੇ' ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਦਾਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਹੋਰ ਅਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

-ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ
ਮੋਬਾਈਲ : 98143-24040

 ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿਟ ਪੈੜਾਂ
ਲੇਖਕ : ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ
ਮੁੱਲ : 130 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98140-87063

''ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ'' ਲੇਖਕ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ, ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਅਤੇ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਤੇ ਦੇਸ਼-ਧਰੋਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਯੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਦ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਕੁਝ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਜਾੜਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਕਸਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਘੋਖਦਾ ਹੈ। 'ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ' ਵਿਚ 13 ਪਾਠ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿਕੇ ਵੀ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ, ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਨਿਭੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੀ ਸਾਹ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਮਿੱਟ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਨਵੇਂ ਦਿਸ ਹੱਦੇ ਸਿਰਜਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪਾਠ 'ਪਰਬਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ', 'ਸ਼ਿਣੀ', 'ਮਸੀਹਾ' ਅਤੇ 'ਧਾੜਵੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਦਲੇਰ ਬੰਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ 'ਲੂਣੀ ਧਰਤੀ' ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਂਘ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹੱਕ, ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ

'ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨੇ ਏਥੇ
ਪਾਪ ਨਾ ਫੁੱਲਦੇ ਰੋਕ ਨਾ ਏਥੇ
ਲਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੱਜ ਢੇਰ ਨੇ ਲਗਦੇ
ਅੱਥਰੂ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਨਾ ਮਾਏ'
'ਮੈਨੂੰ ਖੰਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰੋ
ਜਾਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗਦੇ ਹੋ
ਮੈਂ ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਚੁਗਿਰਦੇ 'ਚ ਬਿਖਰ ਜਾਵਾਂਗਾ
ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਸਿਰ ਵਿਚੋਂ
ਮੇਰਾ ਹੀ ਅਕਸ ਦਿਸੇਗਾ'
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜੁਝਾਰੂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਣਯੋਗ ਹੈ।

-ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ. 09855395161

ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ
ਲੇਖਕ : ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਡੀ.ਪੀ. ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਐਂਡ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 103
ਸੰਪਰਕ : 83603-81597

ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ 'ਚ ਨਾਮਵਰ ਕਾਲਮ-ਨਵੀਸ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਬੜੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ ਸਿਦਕਵਾਨ ਵਾਂਗ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਥੇ ਸਮਕਾਲ 'ਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੀਬੰਦ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ-ਵਿਧੀ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹਰ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। 'ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ' ਉਸ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 29 ਰਚਨਾਵਾਂ (ਲੇਖ ਨੁਮਾ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਕ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਖੋਜ ਵਾਲੇ ਲੇਖ, ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ : ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵਰਸੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ, ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰੁ ਭਇਆ ਜਰਾ ਅੰਤਰਿ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ, ਭਵਨ ਕਲਾ ਦਾ ਅੁਦੱਤੀ ਨਮੂਨਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਸਿਰਲੱਥ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ, 23 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਰਗਿਆਨਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਅਲੋਪ ਤੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਸੇਲ। ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਸਹੇੜ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ : ਬੁਲੇਟ ਤੋਂ ਬੈਲਟ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ : ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ, ਗਗੜੇਵਾਲ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਅਤੇ ਥੇਹ ਬਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਲੋਕ। ਤੀਜੀ ਵੰਨਗੀ 'ਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੰਤਾਲੀ ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਕਿੰਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁਫੇੜ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਬਾਰੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜਨਾਬ ਫਖ਼ਰ ਜ਼ਮਾਨ, ਮਕਸੂਦ ਸਾਕਬ, ਮਦੱਰਸ ਇਕਬਾਲ ਭੱਟ, ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫ਼ ਕਾਮਰ, ਜਾਵੇਦ ਸ਼ਹਿਰਾਜ ਹਾਸ਼ਮੀ ਤੇ ਰਸੂਲ ਬਖ਼ਸ਼ ਰੈਜ਼, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਲੇਖ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ, ਬੋਲੀ ਖੁਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਂਝਾਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਬਾਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਤੌਸ਼ੀਫ਼ ਦੇ ਵਿਚਾਰ : ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਤਾਂ 47 ਦਾ ਸਾਕਾ ਨਾ ਵਾਪਰਦਾ, ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਧਰ-ਉੱਧਰ ਹੁੰਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਬਹੁਤ ਉਸਾਰੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਹੈ।

c c c

ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਟਰੱਸਟ, ਘੁਮਾਣ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਮੁੱਲ : 400 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 358
ਸੰਪਰਕ : 98146-40063

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ 'ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ, ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ. ਡਾ. ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁਮਾਣ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਕੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਸਲ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' (2025) ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਸੋਭਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਧ-ਘਾਟ ਅਗਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 'ਚ ਦਰਜ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ (ਸ਼ੁਕਰਚੱਕ ਮਿਸਲ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ 2 ਨਵੰਬਰ, 1780 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਉਮਰੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ-ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਭੰਨ ਕੇ ਇਕ ਹੰਸ ਘੜਾ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਲ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੜੇਗਾ ਸੋ ਝੜੇਗਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਗੁਰਸਿੱਖ ਵਾਂਗ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਰਬਾਰ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਸੱਚ ਖੰਡ (ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 111 ਮਣ (4 ਟਨ) ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੱਤਰਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ 'ਚ ਇਕ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ 33 ਮਣ ਸੋਨਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ, ਮਹਾਨ ਨੀਤੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ 'ਚ ਜਰਨੈਲ, ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 47 ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜੋ ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਬਰਤਾਨਵੀ, ਇਤਾਲੀਅਨ, ਸਪੇਨੀ, ਮਿਸਰੀ, ਜਰਮਨ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਰੰਗ, ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਬੈਰਨ ਹੂਗਲ ਲਿਖਦਾ : 'ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੇਜਰ ਲਾਰੰਸ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਸੰਧੀ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਹੱਥਾਂ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਦਾਰ ਡੋਗਰੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ
ਲੇਖਿਕਾ : ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 299 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 172
ਸੰਪਰਕ : sukhpreetsidhu1996@gmail.com

ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅਥਾਹ ਮੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ 15 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ 13 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 2 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਲੇਖ ਜਾਂ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। 'ਪੰਜਾਬ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ' ਅਤੇ 'ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ' ਵਰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ। 'ਇਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ' ਅਤੇ 'ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਜੋ ਚਿੜੀਆਂ ਨੀ' ਅਧਿਆਇ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫ਼ਰਜ਼' ਅਧੀਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ, ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਬਰ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਅਤੇ 'ਅਨਮੋਲ ਰਿਸ਼ਤੇ' ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 'ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ 'ਕੁਝ ਖ਼ਤ ਉਹਦੇ ਨਾਮ' ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। 'ਕੁੱਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਉਸ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਸੀਸ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅਥਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸ਼ਾਇਰਾ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ:
ਵਿਰਸਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ,
ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ 'ਚ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਆਂ।

-ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ
ਮੋਬਾਈਲ : 98888-42244

ਪੰਜਾਬ
(ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਸਕਦੀ ਜ਼ਮੀਨ)
ਸੰਪਾਦਕ : ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ, ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 350 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 220
ਸੰਪਰਕ : 98158-00405

ਸ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੂਰ (ਸਾਬਕਾ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ.), ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ. ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਹਥਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਐਡਰੈੱਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਣਖ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਭੋਇੰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਵੱਢ ਕੇ ਵੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂ-ਬਰ-ਨੌਂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਥਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਇਕ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ 'ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ' ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ. ਬੈਂਸ ਨੇ 'ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਿਆਂ-ਨਿਖੜਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਵਾਧੂ ਭਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰ ਲੇਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਆਰਥਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਬਿਉਰੋਕ੍ਰੇਟਾਂ, ਪਲਾਨਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਚਨਬੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮ-ਥਾਂਵ ਧੜਕਦਾ ਅਤੇ ਬੁੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਖਿਕਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕੁਝ ਉਪਾਅ ਵੀ ਸੁਝਾਏ ਹਨ। ਲੈ-ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ, ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ, ਪੁਲਿਸ ਤੰਤਰ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ, ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮਰੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਵਗੈਰਾ ਨਾਲ ਭਰਮਾ ਕੇ ਧੜਾਧੜ ਬਲੈਕ ਦੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਨਵੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ-ਕੋਠੀਆਂ ਖਰੀਦਣ ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਕ ਹਿਦਾਇਤਨਾਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

-ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ
ਮੋਬਾਈਲ : 98760-52136

ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 104
ਸੰਪਰਕ : 94655-76022

'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਣੇਸ਼ਪੁਰ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਲੇਖ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਅਕਸਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਚਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਾਣ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਬੀਜ-ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਸਹਿਜਤਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾ-ਕਮਾਲ ਲੇਖਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਵਕਤ ਦੇ ਖੰਭਾਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਂਗ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤੱਕ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 29 ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਹਰੇਕ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਦੇ ਹੋਏ ਲੇਖਕ ਵਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਖਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੈ। 'ਉਹ ਵੀ ਦਿਨ ਸਨ', 'ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ', 'ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ', 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਧੂੰਏਂ' 'ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ,' 'ਬੱਸ ਨੰਬਰ 8414,' 'ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਲੱਤ', 'ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਹੋਵੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਹੋਵੇ', 'ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤਕ', 'ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਕਾਲੀ ਗ੍ਰੇਟਾ,' 'ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੇਰੀ ਕਲਾਸ ਰੂਮ', 'ਦਾਨ ਦਿਉ ਪਰ ਸੂਝ ਨਾਲ' ਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰੌਚਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰਥਿਕ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਤਕ' ਵਾਰਤਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੁਸਤਕ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਡਾ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 123
ਸੰਪਰਕ : 98152-98459

ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਚਿਤਕ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੇਖਿਕਾ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਚੈਪਟਰ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਤਤਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਖਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਰਹਿਣ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਲੇਖਿਕਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਹਰ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਵਲੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਦੇ ਸਬਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ ਹੀ ਇਕ ਕੀੜੇ ਦੁਆਰਾ ਫੈਂਸ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਿਗਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕੀੜਾ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪੁੱਜਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਆਲੋਚਨਾ ਸਹਿਣ, ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ, ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ, ਆਲਸ ਤਿਆਗਣ, ਦਿਆਲੂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਭਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਕੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਸੰਬੋਧਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕੋਲ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਨਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਗਹਿਨਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।

-ਡਾ. ਜੇ. ਬੀ. ਸੇਖੋਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94175-86028

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ
ਲੇਖਕ : ਗੋਗੀ ਜ਼ੀਰਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮੋਗਾ
ਮੁੱਲ : 80 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 39
ਸੰਪਰਕ : 97811-36240

ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਵਿਚ 29 ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਡਾਕੀਆ ਅੰਕਲ, ਜੈਂਗੋ, ਕੂੜੇ ਦਾਨ, ਹਿੰਮਤ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ, ਮਿੱਠੂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਹਾਥੀ ਵਾਲਾ ਭਾਈ, ਮੱਛਰ, ਤੋਹਫਾ, ਏ.ਸੀ, ਛਿਪਕਲੀ, ਲਾਈਟਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟ, ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ, ਹਰਫਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਲੇਖਕ ਕੁੱਝ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੁਭਾਉਣਗੀਆਂ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਨਗੇ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਰਤ ਲਈ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਊੜਾ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਚੰਗੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਵਧਾਈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94196-36562

ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਪੀਪਲਜ਼ ਫੋਰਮ, ਬਰਗਾੜੀ, ਪੰਜਾਬ
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 099158-08506

'ਸਚਿਆਰੇ ਪਾਂਧੀ' (2025) ਬਹੁਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਸਤੂ-ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਣਤ-ਵਿਉਂਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਾਣੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤੁਕ 'ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ' ਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਚੂਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ, ਸਚਿਆਰ ਦੀ ਅਵੱਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਮਾਨਵੀ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 14 ਚੋਣਵੇਂ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ-ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਤੇ ਪਰਖ-ਪੜਚੋਲ ਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਰਸਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਲੋਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੇਕ ਸਦੀਆਂ-ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ, ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕਵੀਂ ਚਿਲਕੋਰ ਇਹ ਵੀ ਚਿਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਂ ਸਚਿਆਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਲੇ ਵਿਚਾਰ-ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਹਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਤਰੇ ਭਰਿਆ ਘੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਚੁਣਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ : ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ-ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਹ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਸੀਮਤ ਸਮਾਜ, ਦੇਸ਼, ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖਿੱਤੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਚੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ, ਸੁਕਰਾਤ, ਕਬੀਰ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਚੀ ਗਵੇਰਾ, ਲੇਖਕ ਸੁਖਬੀਰ ਤੇ ਰੇਡੀਅਮ ਦੀਆਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰਾ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਨ-ਮੰਥਨ ਸਿੱਧੇ ਲੇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਲਪਿਤ ਗੱਲਬਾਤੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਲਚਸਪ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਜੀਵਨ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਫੋਕਸ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਨਿੱਗਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਵੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਨਿਖਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਘੜਵਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਦੀਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98154-58666

ਮਿੱਟੀ
ਲੇਖਿਕਾ : ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਹਿਤਯ ਕਲਸ਼ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪਟਿਆਲਾ।
ਮੁੱਲ : 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 112
ਸੰਪਰਕ : 98729-83914

'ਮਿੱਟੀ' ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ ਜੀਤਾ ਦਾ ਰਚਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ 2024 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ 61 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਪਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਬਾਬਿਆਂ, ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਦੰਭ ਭਰੇ ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਦੇ ਪਾਜ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਉਧੇੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ, ਸਿਮਰਨ, ਸਿਦਕਵਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਬਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਹਿਤੂ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਮੁੱਦਈ ਬਣਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਮਰਦ, ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਆਪਣੇ-ਆਪੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਇਹ ਭਾਵ ਕਵਿੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਤੇਰੀ ਦੀਦ, ਇਸ਼ਕ, ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ, ਨਾਕਾਮ ਇਸ਼ਕ, ਵਾਵਰੋਲਾ, ਸਾਵਣ, ਫੁਲਕਾਰੀ, ਮੁਹੱਬਤ, ਦਿਲ ਦੀ ਦਸਤਕ ਆਦਿ ਵਿਚ ਬੜੇ ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕੁਲਜੀਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ, ਨਾਜ਼ਕ ਪੀੜਾਂ, ਝੂਠ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ, ਸੱਜਣ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਸੁਰਤੀ, ਰੂਹ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ-
'ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਦਵਾ ਵੀ ਤੂੰ,
ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਕਰਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਦੀਦ ਸਾਂ ਮੰਗਦੀ,
ਮੇਰੀ ਤੜਫ਼ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵੀ ਤੂੰ।
ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋ ਗਈ,
ਮੇਰੀ ਵਫ਼ਾ ਵੀ ਤੂੰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਵੀ ਤੂੰ।'
ਕੁਲਜੀਤ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਮੌਕੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੇਵੀ, ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦਾ ਇਹ ਨਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ- ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਬੀਜ ਪਾ ਕੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੁਲਜੀਤ ਕੌਰ 'ਜੀਤ' ਦੇ ਪਲੇਠੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮਿੱਟੀ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। 'ਜੀ ਆਇਆਂ' ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।

-ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸਕਰੌਦੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 84276-85020

ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ
ਲੇਖਕ : ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਭੱਟੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਆਸਤਿਤਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ।
ਮੁੱਲ : 199 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 95643-17983

ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਦਰਦ ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ' ਲੇਖਕ ਕੁੰਦਨ ਨਾਲ ਭੱਟੀ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਉਸ ਦੇ 93 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਿਹਨ ਦੀ ਹੂਕ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਜਖ਼ਮ ਦੀ ਚੀਸ ਵੀ ਮਹਿਸਸੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਤਨਹਾਈਆਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਵਲੂੰਧਰਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ :
ਆਸਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਬਣਾਏ,
ਸਭ ਚਕਨਾਚੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਬਿਨ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ
ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਰੋਗ ਤਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਏ
ਤਨਹਾਈਆਂ ਦਾ।
ਸਹਿ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਰ ਦਰਦ
ਜੁਦਾਈਆਂ ਦਾ। (ਪੰਨਾ : 1)
ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਘ੍ਰਿਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ, ਲਿਤਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡੱਟ ਕੇ ਵੰਗਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦਾ ਕਵੀ ਕੋਰੋਨਾ ਜੇਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਬਕ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਚ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ 'ਤੇ ਪੱਬ ਚੁੱਕਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬਣ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਧਮਕ, ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਪੰਜੇਬਾਂ ਦੀ ਛਣ-ਛਣ ਦੀ ਟੁਣਕਾਰ ਅਤੇ ਵੀਣੀਂ ਚ ਪਾਈਆਂ ਵੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸ਼ੋਰ ਵੀ ਗੂੰਜਦਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ, ਰੋਸੇ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ :
ਛੱਡੀਏ ਸ਼ਿਕਵੇ ਗਿਲਿਆਂ ਨੂੰ 'ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਧਾ ਲਈਏ।
ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਬ ਸਜਾ ਲਈਏ।
ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਲੱਗਕੇ ਕਰੀਏ ਜਨਮ ਸੁਹੇਲਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗਾਨੀ ਸਾਡੀ ਦੋ ਦਿਨ ਤੇ ਦੋ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲਾ। (ਪੰਨਾ : 61)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਗੀਤ ਰਵਾਨਗੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

-ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਘੜੈਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 98153-91625

ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ
ਲੇਖਿਕਾ : ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਾਦਿਕ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 98142-52507

'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪੁਸਤਕ 'ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਅਣਜੰਮੀ ਧੀ' ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 'ਹਵਾ ਦੀ ਬੁੱਕਲ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਗੀਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ, ਵਿਛੋੜਾ, ਪੀੜ, ਰੋਸੇ ਨਿਹੋਰੇ ਅਤੇ ਮਾਣ ਪ੍ਰਵਾਨ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਭੁਗਤਦੀ ਜਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਬੇਰੋਕ ਨਾਰੀ ਮਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ 'ਸੁਪਨਾ'ਗੀਤ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦ ਜੜਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਵਰਗਾ ਹਾਸਾ ਤੇਰਾ ਕੁੜੀਏ ਨੀ,
ਸੁਣਕੇ ਮੋਰ ਵੀ ਬਾਗੀਂ ਪੈਲਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ।
ਸ਼ੀਰੀ ਦੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦ ਤੂੰ ਬੋਲੇ ਨੀਂ,
ਲੱਖਾਂ ਵਾਰਸ ਇਕੋ ਹੀਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅੜ ਜਾਂਦੇ।
ਏਵੇਂ 'ਲੋੜਾਂ' ਗੀਤ ਵਿਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਚਾਈ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲ ਆਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:-
ਸਾਨੂੰ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਬੂਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕੀ ਰੋਣੇ ਦੱਸੀਏ ਸੱਚ ਦੇ।
ਇੱਥੇ ਹੀਰੇ ਰੁਲ਼ਦੇ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਮੁੱਲ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਕੱਚ ਦੇ।
ਏਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਗੀਤ ਹੈ :-
ਉਹ ਮਿਲ ਗਿਆ ਏ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਜੰਨਤ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ,
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਾਂ।
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਗਏ ਨੇ ਪਰ, ਮੈਂ ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਫਿਰਾਂ।
ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਦੀ ਫਿਰਾਂ...............।
ਅਮਨਦੀਪ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਮਨਦੀਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਝਰਨਾ ਜ਼ੋਰਾਂ-ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਲੇਖਿਕਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਗੀਤਕਾਰ ਅੰਬਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਉਡਾਰੀ ਭਰੇਗਾ। ਹਾਲੇ ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਖੁਬਸੂਰਤੀ ਆਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ -ਬੰਦ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੈਦਾਨ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਅਮਨਦੀਪ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਉਣ ਦੁਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਕਲਾਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 94635-42896.

 ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ
ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ
ਲੇਖਕ : ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 450 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 239
ਸੰਪਰਕ : 62837-33100

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਡੀਂ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ' ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਈਆਂ ਗਈ ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਛੱਡੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉੱਥੇ ਆਬਾਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੁਖ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੰਡ ਦੀ ਮਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਣ ਪਾਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਹੰਢਾਉਂਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰੇ-ਭੁਕੰਨੇ ਘਰ-ਬਾਰ, ਲਹਿ-ਲਹਾਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਮਾਰ ਜਾਂ ਬੇਜ਼ੀਮਰੇ ਲੋਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੇਪੱਤ ਕਰਵਾ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਵੰਡ ਦਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਮੰਜ਼ਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗਹਿਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਭਰ ਤਾਂ ਜਾਣਗੇ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਗਦੀ ਪੌਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਤਰ੍ਹਾਟਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ-ਇਸ ਪਾਰ' ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਦੇ ਵੇਧਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਆਬਾਦ ਹੋਣ, ਨਹਿਰੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੰਡ ਦੇ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਬਣੇ ਫਿਰਕੂ ਮਾਹੌਲ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਪੱਤੀ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ 16 ਕਾਂਡਾਂ ਅੰਦਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਜਫ਼ਰ ਜਾਲਣੇ ਪਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਮਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਵਲ ਅੰਦਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ 'ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ' ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਲ ਤੇ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅੰਦਰ ਹਥਲਾ ਨਾਵਲ ਆਪਣਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਲੇਖਕ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਾਰ ਹੈ।

-ਸੁਖਮੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਮੋਬਾਈਲ : 98149-65928
\

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ
ਲੇਖਕ : ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ
ਮੁੱਲ : 50 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 120
ਸੰਪਰਕ : 94635-61123

ਸਾਹਿਤ-ਅਚਾਰੀਆ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ 71ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ' 2025 ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਵਿਵੇਕੀ-ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜੇ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਸਨਮਾਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਗਾਸੋ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੀ ਹੈ : 'ਸਮੇਂ-ਸਮਾਜ ਤੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ'। ਮੁੱਖ-ਬੰਦ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਪੁੱਤਰ ਡਾ. ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਗਾਸੋ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪਰ-ਉਪਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਪੈੜ ਪਾਈ ਜੋ ਅਮਿੱਟ ਹੈ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕੋਸ਼-ਕਥਨਾਵਲੀ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨਮਈ ਤੇ ਵਿਵੇਕਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵੇਦ ਰੂਪੀ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਕੁਚੱਜੇ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕੁਚੱਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰ ਰਚਨਾ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਲੈਅ ਹੈ, ਵਿਵੇਕਤਾ ਹੈ, ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਹੈ ਆਦਿ ਹੈ, ਜੁਗਾਦਿ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਅਕੱਥ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਲਈ ਹੋਕਾ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਰਗਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੁਹਰਾਓ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਦਿੱਤੇ ਕਥਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ-ਮੰਡਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਾਸੋ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਬਿੰਬ ਹੈ। ਕਲਾ, ਭਾਵਨਾ, ਇੱਛਾ, ਉਮੰਗ, ਉਦੇਸ਼, ਮੁਹੱਬਤ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸੰਵਾਦ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਭਾਵਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਰਜੋਈ ਕਰਦੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 160 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 111
ਸੰਪਰਕ: 94638-36591

'ਭਿੰਨੀ ਰੈਨੜੀਐ ਚਾਮਕਨਿ ਤਾਰੇ' ਨਾਵਲ ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਿਕਾ 32 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 12 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, 6 ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 2 ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ 10 ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਨਾਵਲ ਦੇ 13 ਕਾਂਡ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕਾਂਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਲੀ ਪਾਲੀ, ਸਿੰਦਰ, ਹਰਮਨ, ਇਕਬਾਲ ਨਜ਼ੀਰਾਂ, ਰੱਬੀ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਸਿਰਜੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਲਕੀਰ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਿਕਾ ਜਿੱਥੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਰੋਚਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ। ਰਾਜਬੀਰ ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੂਬਹੂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗ ਰਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਵਸੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੂਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਤਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਿਕਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਿਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭਰਮ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, 'ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹੋ ਕੁੱਝ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਧਰਮ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਸਮਾਜ, ਜਾਤਪਾਤ। ਕਿਥੇ ਹੈ ਆਜ਼ਾਦੀ?' ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਸੇਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

-ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ
ਮੋਬਾਈਲ : 94170-58020

ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਲੇਖਿਕਾ : ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਗੋਰਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੁੱਲ : 300 ਰੁਪਏ, ਸਫੇ : 70
ਸੰਪਰਕ : 75891-07066

ਨਿੱਕੜੀ ਜਿਹੀ ਪਰ ਚਿੱਤਰ ਯੁਕਤ, ਮਹਿਜ਼ 70 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਬਾਲ-ਉਮਰਾਂ ਲਈ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਛੋਟੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ-ਸਰਲ ਰੂਪ, ਕਾਵਿ ਰੰਗ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਇੱਛਾ ਤਹਿਤ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ, 'ਮੇਰਾ ਉਦੇਸ਼', 'ਨਿੱਕੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ।' ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, '... ਉੱਚ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਫਸਲਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ।' ਉਸ ਸੋਚਿਆ, 'ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂਅ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਿਖਾਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ।' ਹਰ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, 'ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ, ਸੰਘਣੀ ਸਾਡੀ ਛਾਂ। ਪਾਣੀ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ, ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਪਕਾਰ। ਛਾਵਾਂ ਵੰਡੀਏ ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗੂ, ਵਰਖਾ ਲਿਆਈਏ ਨਾਲ।' ਲੇਖਿਕਾ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ (ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ) ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੁੱਖਾਂ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸਵੈ-ਸਪੱਸ਼ਟ 'ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਈਟ' ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਬੈਕ ਜਿਲਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਯੂਦ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰ 'ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

-ਵਿਜੈ ਬੰਬੇਲੀ
ਮੋਬਾਈਲ : 94634-39075

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ
ਲੇਖਕ : ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ, ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਤਨੀਸ਼ਾ ਪਬਲੀਸ਼ਰਜ਼, ਨੈਨੀਤਾਲ
ਮੁੱਲ : 260 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 102
ਸੰਪਰਕ : 084548-12712

ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਰਮਨਦੀਪ ਘੰਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨੀਏ' ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ 'ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਯਾਰ ਸਾਡਾ ਕੇ.ਡੀ. ਸਵ. ਡਾ. ਕੰਵਲਦੀਪ ਬਰਾੜ' ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਸੁਭਾਅ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ 'ਕਿਤਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੇਖਕ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਬੀਐਡ. ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰਚਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 23 ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ, ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਲੇਖਕ ਕਈ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕੋਚ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਜਾਂ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੁਣਨਾ, ਨਕਾਰਤਮਿਕ ਸੋਚ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਆਦਿ ਕਈ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਿਕ ਉਪਰਾਲਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਮੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਸਲੀ ਪਾਠ-ਵਿਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਪਾਠਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਡਾ.ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਨੂੰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

-ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਰਾਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98728-87551

 ਦਸ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ
ਲੇਖਿਕਾ : ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਮੁਹਾਲੀ
ਮੁੱਲ : 295 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 100
ਸੰਪਰਕ : 98728-98599

ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਸਰਹਿੰਦ ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਰਧਾਵੱਸ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਮਨੋਰਥ ਇਹ ਹੈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸ) ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਰਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਜਨਮ ਸਥਾਨ, ਜਨਮ ਮਿਤੀ, ਜਨਮ ਸਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਹੜੇ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਦੋਂ ਗੁਰਿਆਈ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ? ਕਦੋਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਕਿੰਨੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਕਿਹੜੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ; ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਮੁਲਕਾਂ/ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ? ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ੋਬਨੀਕ ਹਨ। ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ/ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ? ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿਤਾਂ ਲਈ, ਕੰਨ ਭਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ (ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਹਿਥ) ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ, ਤੱਤੀ ਰੇਤ, ਤੱਤੀ ਦੇਗ਼ 'ਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਦੇ ਰਹੇ :
ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕ ਮਾਗੈ॥
(ਅੰਗ : 28)
ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, ''ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੌਮ ਹੈ?'' ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ, ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਕਾਂ ਨੇ ਸਿਦਕ ਨਾ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 'ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ' ਵਿਚ ਇਉਂ ਉਚਾਰਿਆ :
ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸੀ ਕ੍ਰਿਆ॥
ਕਰੀ ਨਾ ਕਿਨਹੂੰ ਆਨ॥ (ਅੰਗ : 60)
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲੁਕਾ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਛੁਪਾ ਕੇ ਪਾਵਨ ਧੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਧੜ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਵਣਜਾਰੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੈਤੇ ਨੂੰ 'ਰੰਗਰੇਟਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੇਟਾ' (ਅੰਗ : 62) ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਹੈ। ਅੰਗ : 62 ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ (ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ (ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਾਜਿਆ। ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਇੰਝ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1699 ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਆਪ ਵੀ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਦਸਾਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਥਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਾਰਜ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਧਰਮ ਚੰਦ ਵਾਤਿਸ਼
ਈ-ਮੇਲ : vatish.dharamchand@gmail.com

ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ
ਲੇਖਕ : ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 200 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 36
ਸੰਪਰਕ : 89689-46129

ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਹਿਤ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰਾਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੱਬੀ ਰਚਿਤ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਇਦਾ' ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਵੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਣਮਾਲਾ, ਭੁਲਾਵੇਂ ਅੱਖਰ, ਗਾਣਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ, ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ, ਮੁਹਾਰਨੀ, ਮੁਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ, ਸਿਹਾਰੀ, ਬਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਫ਼ਸੀਲ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਤੌਖ਼ਲਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦਰਕਿਨਾਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ-ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ 'ੲ' ਨੂੰ ਦੁਲਾਵਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਕਰਣਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਲੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਸਿਖਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟਾਈਟਲ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਰੰਗਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛਪੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਰੱਬੀ ਕੋਲੋਂ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ।

-ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ 'ਆਸ਼ਟ' (ਡਾ.)
ਮੋਬਾਈਲ : 98144-23703

ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ
ਲੇਖਕ : ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ: 150 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 76
ਸੰਪਰਕ : 94174-79449

ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਜਿਤੇ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬਤੌਰ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ' ਵੀ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ-ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ 1900 ਈ. ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ 2024 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤਗਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਹਿਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਥਾਤਮਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤੇ ਮੈਡਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ 'ਐਮਸਟਰਡਮ', 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ', 'ਲੰਡਨ' ਉਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੈਰਿਸ ਉਲੰਪਿਕ 2024 ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਏਨੇ ਸੁਆਦਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਅੱਕਦਾ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਹਾਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚੋਂ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।

-ਡਾ. ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98141-68611

ਲਹਿੰਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸੁਰਖੀ
ਲੇਖਕ : ਗੁਰਨਾਮ ਢਿਲੋਂ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਮੁੱਲ : 170 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 114
ਸੰਪਰਕ : 94638-36591

ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਸੀ ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਰਨਾਮ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਵੀ ਦੀਆਂ 14 ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਦੋ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਓੜਕਿ ਸਚਿ ਰਹੀ ਚਰਚਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 55 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1970 ਵਿਚ 'ਅੱਗ ਦੇ ਬੀਜ' ਛਪਿਆ ਸੀ। ਜੂਝਦੇ ਸੂਰਜ, ਦਰਦ ਦੀ ਲਾਟ, ਦਰਦ ਦੇ ਰੰਗ, ਤੇਰੇ ਨਾਂਅ ਦਾ ਮੌਸਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਹਥਲੀ ਕਾਵਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਤਤਕਰੇ ਅਨੁਸਾਰ 58 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਗਿਣਤੀ 59 ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ (ਪੰਨਾ 71 ਤਤਕਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਨਾ 39-77 ਦੀਆਂ 38 ਕਵਿਤਾਵਾਂ 5, 7 ਲਾਈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਿਆਲ ਉਭਰਦਾ ਹੈ
ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸਾਂਝੀ ਕਰੀਏ,
ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਹੈ ਕਿਥੇ,
ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇ,
ਸੁਖ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਹਲ ਹੈ ਕਿਥੇ (ਵਿਹਲ ਪੰਨਾ 76)
ਰਾਤ ਸਾਰੀ,
ਕੋਇਲ ਇਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ
ਸੁਬ੍ਰਾ ਦੇ ਨੈਣਾ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਛਲਕਦੇ
(ਖੂਨ ਪੰਨਾ 77)
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਲਗੀ, ਸਿਦਕ, ਗਾਫਲ, ਮਾਣ, ਲੁੱਡੀ, ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿੱਤ ਹਾਰ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਮਾਨਵੀ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ। ਨੀਰੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਅੱਜ ਮਚ ਰਿਹਾ ਦੇਸ਼, ਕਵਿਤਾ ਕਲਮ ਦਾ ਕਾਮਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਨਾ ਸਿਖਦਾ ਰਹਿੰਨਾ
ਲੇਲਿਆ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਖਾਤਰ,
ਉੱਦਮ ਸਦੀਵੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਨਾ।
ਇਹ ਕਵੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰਮ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿੱਕੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ (ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ) ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਿੱਠਾ ਮਹੁਰਾ, ਗੁਰਬਤ, ਜ਼ਖਮ, ਫਾਰ ਸੇਲ, ਲਾਟੂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਾਵਿਕ ਸੁਹਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾਵਾ ਹਿੰਦ ਦਾ ਚੌਕੀਦਾਰ, ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੁਕਮ, 2024 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ, ਫਿਲਸਤੀਨ, ਪੁਲਵਾਮਾ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਕਵਿਤਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੜਾਈ, ਨਵਾਂ ਸਾਲ-1, 2 ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿਚ 25 ਬਿਹਤਰੀਨ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਬਹਿਰ ਦੀਆ ਗਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਰ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।

-ਪ੍ਰਿੰ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98148-56160

ਚਿੰਕੀ ਦੀ ਚਾਕਲੇਟ
ਲੇਖਕ : ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਨਵਰੰਗ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਸਮਾਣਾ
ਮੁੱਲ : 250 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 64
ਸੰਪਰਕ : 98723-25960

ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ, ਐਟਲਸ ਸਾਈਜ਼ ਗਲੇਜ਼ਡ ਪੇਪਰ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛਪੀ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਗਨਾ ਦੀ ਇਹ ਸੱਜਰੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 20 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਦੋ ਕੁ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਇਕ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਚਿੱਤਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੋਗਨਾ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ-ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਬੱਚੇ, ਮਾਪੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਭਾਰੂ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਭਾਵ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਲੰਬੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ, ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵਰਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ, ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ, ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨੀ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਚ ਪਰੋਏ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

-ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ
ਮੋਬਾਈਲ : 98151-23900

ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ
ਅਨੁਵਾਦਕ :
ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਮਾਨ ਬੁੱਕ ਸਟੋਰ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਠਿੰਡਾ
ਮੁੱਲ 300 ਰੁਪਏ, ਸਫ਼ੇ : 182
ਸੰਪਰਕ : 78142-49655

'ਸਾਂਝੇ ਫੁੱਲ' ਪੁਸਤਕ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇੰਜ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਬੂਝ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ 'ਸੁੰਨੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਂਧੀ' ਵਿਚ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। 'ਹਾਦਸਾ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। 'ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੀਕ' ਕਹਾਣੀ ਗ਼ਰੀਬੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਣਹਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਚੀਕਾਂ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਦੱਬਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ' ਕਹਾਣੀ 'ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੇ ਔਖੇ ਹੋ ਕੇ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ। 'ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਦਾ ਹੈ' ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ 'ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ', 'ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ', 'ਕੌਣ ਲਿਖੇ ਸਾਡੇ ਲੇਖ', 'ਉਹ ਅਸਲੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ', 'ਪਤਾ ਨਹੀਂ', 'ਕੀ ਉਹ ਆਏਗਾ' ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਿਕ, ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕ। .

-ਇੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਮੋਬਾਈਲ : 98886-90280