ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਈਬਰ ਘੁਟਾਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖ਼ਤਰਾ ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਘੁਟਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਇਕ ਸਾਈਬਰ ਘਪਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਪੁਲਿਸ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ, ਹਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ੀ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਮ ਕਾਰਡ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਬੈਂਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਅਕਸਰ ਵਟਸਐਪ (WhatsApp) ਜਾਂ ਸਕਾਈਪ (Skype) ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਕਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ., ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ., ਕਸਟਮ ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀੜਤ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਜਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਜਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਡਿਜੀਟਲ ਨਜ਼ਰਬੰਦ' ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਿਖਣ ਲਈ ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਡੀਪਫੇਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਘੁਟਾਲੇਬਾਜ਼ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਅਲੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਪਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪੀੜਤ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੀਏ?
ਅਜਿਹੀਆਂ ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸੂਚਿਤ ਰਹਿਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਚਾਅ ਹੈ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:-
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਧਮਕੀ ਭਰਿਆ ਫ਼ੋਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਫ਼ੋਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਦਿਓ।
ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪੋਰਟਲ (www. cybercrime.gov.in) 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਾਓ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 1930 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਕਦੇ ਵੀ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਆਇਆ ਓ.ਟੀ.ਪੀ., ਬੈਂਕ ਵੇਰਵੇ, ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਪੈਨ ਨੰਬਰ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਤੀ ਵੇਰਵੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰੋ। ਆਮ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਰਹੋ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।
-ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਈਮੇਲ-navdeepcomp@matagujricollege.org
ਮੋਬਾਈਲ : 9988002245
