ਜੰਗਬੰਦੀ ਖ਼ਤਮ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ: ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਤਣਾਅ ਵਿਚ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬਣੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ
ਅਜੀਤ ਡੈਸਕ
11-07-2026
ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 170 ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕੁਵੈਤ, ਬਹਿਰੀਨ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ ਸਮੇਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਥਿਆਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਲਏ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂਧੀ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਡਾਟਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਰਸਤਾ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਜਹਾਜ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਤਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਓਮਾਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜੀ ਹੱਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਹੀ ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਪਰ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਭਾਵੇਂ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ ਕਿ ਕਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਧਸਥ ਦੇਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਾਰਤਾ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੁਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ।
